Trước tầm quan trọng của công tác dân vận và nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ về công tác dân vận đặt ra, môn học "Công tác dân vận" đã được đưa vào chương trình đào tạo hệ Trung
Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Lực lượng của dân rất to, việc dân vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công” [11,700] Xác định đúng vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác dân vận, từ khi ra đời đến nay Đảng ta luôn quan tâm đến công tác dân vận, luôn xác định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng và xem đây là vấn đề cực kỳ quan trọng đối với sự lãnh đạo của Đảng trong quá trình xây dựng và bảo vệ
Muốn làm tốt công tác dân vận thì đội ngũ làm dân vận phải được đào tạo, được nâng cao nhận thức, trình độ về công tác dân vận Trong bối cảnh trên mọi phương diện của đất nước ta (kinh tế - chính trị - xã hội - văn hóa ) đang có nhiều diễn biến phức tạp đòi hỏi đội ngũ cán bộ làm công tác dân vận phải phát huy và nâng cao vai trò, trách nhiệm của mình
Trước tầm quan trọng của công tác dân vận và nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ về công tác dân vận đặt ra, môn học "Công tác dân vận" đã được đưa vào chương trình đào tạo hệ Trung cấp lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân cấp cơ sở theo
Quyết định số 88 QĐ/TW ngày 05 tháng 9 năm 1994 của Ban Bí thư TW Đảng (khóa VII), Quyết định số 67 QĐ/TW ngày 20 tháng 10 năm 1999 của Bộ Chính Trị Ban Chấp hành TW Đảng (khóa VIII) giao cho Học Viện Chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh chịu trách nhiệm nghiên cứu, xây dựng, ban hành, hướng dẫn các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện thống nhất chương trình đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân cấp cơ sở
Sau nhiều lần thay đổi tên gọi, từ tên môn học ban đầu là "Công tác dân vận" nay đã được thay bằng tên gọi môn "Nghiệp vụ công tác Đảng, đoàn thể", giáo trình do Học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh biên soạn Tuy nhiên, ở trường Chính trị Nghệ An hiện nay, môn "Dân vận" bao gồm hai môn học: môn
"Nghiệp vụ công tác Đảng, Đoàn thể ở cơ sở" trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị và môn "Bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đoàn thể" cho cán bộ đoàn thể cấp cơ sở Môn học đã cung cấp cho học viên nắm được lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như hệ thống quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác dân vận; đồng thời giúp học viên nhận thức được vai trò, trách nhiệm của bản thân trong công tác dân vận ở cơ sở để đáp ứng được yêu cầu đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, tăng cường mối quan hệ máu thịt giữa Đảng và nhân dân Để chất lượng giảng dạy môn học dân vận đạt hiệu quả cao, đội ngũ giảng viên phụ trách môn học phải không ngừng nâng cao trình độ lý luận và thực tiễn Trong thời gian qua, trường Chính trị Nghệ An đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy chương trình Trung cấp lý luận chính trị nói chung, môn dân vận nói riêng và đã có nhiều kết quả đáng ghi nhận Song đất nước ngày một phát triển, thực tiễn diễn biến nhanh, để đảm bảo bổ sung kiến thức nghiệp vụ kịp thời thì yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận vẫn đặt ra cấp thiết trong điều kiện hiện nay
Xuất phát từ tính thời sự và cấp thiết của vấn đề tác giả lựa chọn "Nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận cho cán bộ cơ sở ở trường Chính trị Nghệ
An trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Nghiên cứu về công tác dân vận; vai trò, vị trí của công tác dân vận; mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân qua công tác dân vận đã được nhiều tác giả nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau và được đăng tải trên các sách, báo, tạp chí, luận văn, luận án Trong đó có thể kể đến:
- Các công trình nghiên cứu về dân vận, công tác dân vận:
+ Nguyễn Văn Linh: "Về công tác vận động quần chúng hiện nay", NXB Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh 1986 Tác phẩm phân tích, đánh giá về công tác vận động quần chúng của Đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể Từ đó chỉ ra cách thức, biện pháp thực hiện công tác dân vận để huy động sức mạnh của toàn dân trong sự nghiệp cách mạng của đất nước
+ Ban Dân vận Trung ương Đảng (8/1996): "Đề cương bài giảng công tác quần chúng của Đảng" (Tài liệu lưu hành nội bộ) Đây là tập tài liệu hướng dẫn, gợi ý cho quá trình soạn bài, chuẩn bị bài giảng các chuyên đề về công tác quần chúng của Đảng Tài liệu là cẩm nang cho đội ngũ giáo viên, người làm công tác giảng dạy, thuyết trình trong quá trình chuẩn bị bài giảng về công tác dân vận của Đảng, chính quyền và đoàn thể
+ Hoàng Xuân Đồng (1998): "Sơ thảo lịch sử công tác dân vận của Đảng
Cộng sản Việt Nam 1930 - 1996", NXB CTQG Tác phẩm lược thảo lịch sử công tác dân vận của Đảng trong suốt thời kỳ từ 1930 đến 1996, bao gồm các giai đoạn cách mạng, các phong trào, các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước đi liền với công tác vận động quần chúng của Đảng Tác phẩm phân tích, đánh giá vai trò của công tác dân vận trong mỗi giai đoạn cách mạng của đất nước ta
+ Ban Dân vận Trung ương (2001): "Nghiệp vụ công tác của cán bộ dân vận", NXBCTQG Tác phẩm cung cấp những kỹ năng nghiệp vụ công tác dân vận cho cán bộ làm công tác vận động quần chúng Bao gồm kỹ năng nắm bắt tâm lý, kỹ năng tuyên truyền thuyết phục, kỹ năng tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các chương trình hành động của các tổ chức đoàn thể Đồng thời đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ đối với cán bộ dân vận trong quá trình thực hiện công tác vận động quần chúng
+ Th.s Phạm Thị Như Quỳnh (2007) Luận văn tốt nghiệp thạc sỹ "Đổi mới phương thức dân vận trong điều kiện phát triển mạng thông tin điện tử ở Việt Nam hiện nay" Công trình đề cập đến vấn đề đổi mới phương thức dân vận trong giai đoạn hiện nay bằng cách sử dụng tính hữu ích của hệ thống công nghệ thông tin Tác giả đề xuất các giải pháp nhằm sử dụng tính phổ biến, rộng rãi của hệ thống công nghệ thông tin nhằm phục vụ cho công tác tuyên truyền, vận động quần chúng trong giai đoạn hiện nay
+ Nhà xuất bản Lao Động (2012): "Tư tưởng Hồ Chí Minh với công tác dân vận trong thời kỳ mới" Tác phẩm phân tích tư tưởng của Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong thời kỳ mới Khẳng định vai trò, sức mạnh của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp cách mạng của đất nước Cách thức huy động, tập trung lực lượng nhân dân, phát huy dân chủ, đoàn kết thống nhất trong toàn Đảng, toàn dân để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
+ Nhà xuất bản Lao Động - Xã hội (2013): "Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay" Tác phẩm phân tích quá trình kế thừa và phát huy tư tưởng của Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng của Đảng ta Đặc biệt là quá trình vận động sức dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về công tác dân vận là quá trình Đảng ta cùng với chính quyền và cả hệ thống chính trị đẩy mạnh công tác vận động quần chúng nhằm tăng cường mối quan hệ máu thịt giữa Đảng và quần chúng nhân dân, nhân dân tin tưởng, ủng hộ chủ trương, đường lối của Đảng, thực hiện tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước
- Các công trình nghiên cứu về phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị:
+ Trường Chính trị Nghệ An (năm 2010), Kỷ yếu hội thảo khoa học:
"Nâng cao hiệu quả gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy ở trường Chính trị hiện nay" Tập kỷ yếu bao gồm các chuyên đề đề cập đến việc gắn lý luận với thực tiễn trong quá trình giảng dạy các môn học ở Trường Chính trị trong tình hình hiện nay Kỷ yếu nhằm cung cấp, hỗ trợ cho đội ngũ giảng viên cách thức bổ sung, vận dụng các yếu tố thực tiễn vào trong quá trình giảng dạy các môn học ở Trường Chính trị cần đảm bảo tính logic, chặt chẽ, hợp lý, khoa học, đảm bảo cung cấp cho người học cả lý luận lẫn vốn thực tiễn để hình thành kỹ năng xử lý công việc sau quá trình học tập
+ Th.S Trần Trung Dung (2011) - "Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giảng dạy lý luận chính trị, trọng tâm là giảng dạy Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị Bến Tre"
+ Trường Chính trị Nghệ An (tháng 11/2009), Kỷ yếu hội thảo: "Áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực tại trường Chính trị Nghệ An" Tập kỷ yếu bao gồm những chuyên đề về việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy ở Trường Chính trị Nghệ An Trong đó đề cập đến các yếu tố tác động, tính đặc thù của chương trình, đối tượng học viên ở Trường Chính trị và quá trình sử dụng các phương pháp dạy học tích cực phù hợp
+ Trần Trọng Quế (2010): "Đổi mới phương pháp dạy học ở Trường Chính trị Nghệ An" Bài viết phân tích, đánh giá quá trình và kết quả đổi mới phương pháp dạy học ở Trường Chính trị nghệ An Trong đó chỉ ra nhưng ưu điểm khi đổi mới phương pháp dạy học ở Trường Chính trị, đồng thời chỉ ra những vấn đề cần giải quyết trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học ở Trường Chính trị Nghệ An nhằm đảm bảo các yếu tố đặc trưng của chương trình và đặc thù của Trường Chính trị
+ Th.S Nguyễn Thị Kim Hồng (2011), "Đổi mới phương pháp dạy học các môn lý luận chính trị" bài viết đánh giá tính đặc thù của môn lý luận chính trị, nhấn mạnh các vấn đề giảng viên môn lý luận chính trị cần quan tâm, đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới phương pháp dạy học các môn lý luận chính trị nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn học
- Các công trình nghiên cứu về giảng dạy môn dân vận
+ Th.S Phạm Thị Như Quỳnh (2010): "Gắn thực tiễn vào giảng dạy bộ môn dân vận tại các trường chính trị" Bài viết đề cập đến vai trò, nhiệm vụ của môn dân vận trong Trường Chính trị, từ đó đưa ví dụ về cách thức gắn thực tiễn vào giảng dạy một số vấn đề trong chuyên đề công tác thanh niên ở Trường Chính trị Nghệ An
+ Th.S Hoàng Tiến Dũng (2012): "Một số suy nghĩ rút ra từ thực tiễn công tác giảng dạy môn nghiệp vụ công tác đoàn thể cấp cơ sở" Bài viết đánh giá những kết quả đạt được, những vấn đề đặt ra trong quá trình giảng dạy môn
"Nghiệp vụ công tác đoàn thể cấp cơ sở", từ đó có các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn học này cho người học
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Đề tài góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận cho học viên ở trường chính trị Nghệ An
+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảng dạy môn dân vận
+ Đánh giá thực trạng giảng dạy chương trình dân vận ở Trường Chính trị Nghệ An trong thời gian qua
+ Xây dựng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn dân vận ở Trường Chính trị Nghệ An
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Thực trạng dạy học môn dân vận cho đội ngũ cán bộ cơ sở ở Trường Chính trị Nghệ An (từ năm 2010 đến nay)
- Phạm vi nghiên cứu: thực trạng giảng dạy môn dân vận ở Trường Chính trị Nghệ An
Trong phạm vi nghiên cứu, đề tài tập trung phân tích, đánh giá thực trạng dạy học môn "Nghiệp vụ công tác Đảng, đoàn thể ở cơ sở" trong chương trình TCLLCT-HC và thực trạng dạy học môn "Bồi dưỡng nghiệp vụ công tác đoàn thể" cho đội ngũ cán bộ đoàn thể cấp cơ sở
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận
Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin Để làm rõ vấn đề nghiên cứu, luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành như:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp
- Phương pháp lịch sử - logic
Nếu xây dựng và thực hiện tốt những giải pháp được đề xuất trong luận văn sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận cho cán bộ cơ sở ở Trường Chính trị Nghệ An
7 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn
- Góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận ở Trường Chính trị Nghệ An
- Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn dân vận ở Trường Chính trị Nghệ An
- Kết quả thực hiện luận văn có thể là tài liệu sử dụng cho quá trình nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập ở các trường chính trị trong giai đoạn hiện nay
8 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết luận, các phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương và 9 tiết
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIẢNG DẠY MÔN DÂN VẬN
CHO CÁN BỘ CƠ SỞ Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ 1.1 Một số khái niệm
"Dân vận" là vận động quần chúng nhân dân Dân vận hiểu rộng hơn là tuyên truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục quần chúng nhân dân nhằm tập hợp quần chúng nhân dân thực hiệm nhiệm vụ cách mạng để đạt được những mục tiêu đã đặt ra
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, cách mạng xã hội muốn thắng lợi phải do các chính đảng có lý luận tiên phong của giai cấp lãnh đạo, phải biết thuyết phục, giác ngộ và tập hợp đông đảo quần chúng, huấn luyện quần chúng đấu tranh, đồng thời phải chỉ rõ ra động lực của các cuộc cách mạng ấy là vì lợi ích của quần chúng nhân dân thì nhân dân mới hăng hái đấu tranh để đưa cách mạng đến thắng lợi
Sức mạnh của quần chúng nhân dân là vô địch, tuy nhiên, sức mạnh đó chỉ được phát huy khi họ được tổ chức lại V.I Lênin nhấn mạnh, đảng phải biết làm công tác tuyên truyền, tổ chức, cổ động sao cho dễ tiếp thu nhất, dễ hiểu nhất, rõ ràng nhất, sinh động nhất đối với tất cả các đối tượng từ nông thôn đến thành thị, phải đoàn kết, phải thống nhất ý chí
Hồ Chí Minh cho rằng, cách mạng trước hết phải làm cho dân giác ngộ, muốn làm cho dân giác ngộ trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Với Hồ Chí Minh, muốn cứu nước, cứu dân thì phải làm cách mạng, làm cách mạng phải có lực lượng, phải có đảng cách mạng tiên tiến, có chủ nghĩa, học thuyết dẫn đường Người chỉ rõ, công nông là gốc, là chủ của cách mạng, từ hạt nhân ấy phải mở rộng ra, tập hợp dân chúng, tổ chức dân chúng lại, do đó phải đoàn kết để có sức mạnh Tổ chức, và hành động của dân chúng không thể tự phát, phiêu lưu, manh động mà phải có tổ chức, có sự giác ngộ, phải là đông đảo mọi người cùng tham gia đấu tranh chứ không thể chỉ là một nhóm nhỏ, một vài người, dù họ có tài năng như thế nào đi chăng nữa Phải vận động quần chúng làm cách mạng, tổ chức quần chúng làm cách mạng, lãnh đạo quần chúng làm cách mạng - đó chính là dân vận
Hồ Chí Minh thường dùng thuật ngữ "Công tác quần chúng" và "Dân vận" để chỉ một lĩnh vực công tác của Đảng Ngày 15 tháng 10 năm1949, Người đã viết tác phẩm nổi tiếng "Dân vận" trong đó người đã nêu lên những quan điểm và phương pháp chỉ đạo công tác dân vận Theo Hồ Chí Minh: "Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc mà chính phủ và đoàn thể đã giao cho" [21,698] Ý tưởng của Hồ Chí Minh về dân vận là tập hợp lực lượng toàn dân nhằm phát huy nội lực trong việc thực hiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước với tư cách là người chủ thực sự Đến nay, Đảng ta tiếp tục kế thừa tư tưởng của Bác về khái niệm dân vận, theo đó: "Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và đoàn thể đã giao cho" [21,698]
Công tác dân vận là một trong những công tác cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam, nó có tầm quan trọng chiến lược trong các thời kỳ cách mạng, là một nhân tố góp phần thắng lợi mọi nhiệm vụ cách mạng của dân tộc Từ vị trí và tầm quan trọng đó, Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Tất cả cán bộ chính quyền, tất cả cán bộ đoàn thể và tất cả hội viên của các tổ chức nhân dân (Liên Việt, Việt Minh,.v.v…) đều phải phụ trách dân vận" [21,699]
Do đó, có thể hiểu công tác dân vận là quá trình mà các chủ thể dân vận tác động vào đối tượng dân vận bằng các kế hoạch, hình thức, phương pháp và quy trình khác nhau nhằm thực hiện mục tiêu dân vận
Khi nói đến dân vận là nói đến một loại quan hệ, một loại hoạt động của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng; nhưng khi nói đến công tác dân vận thì muốn nói đến loại hoạt động dân vận, loại quan hệ giữa Đảng và nhân dân đã được thực hiện bằng những con người, tổ chức, cơ quan cụ thể với những kế hoạch, quy trình, hình thức, phương thức thực hiện cụ thể
Tuy nhiên cũng cần thấy rằng khái niệm dân vận và công tác dân vận về cơ bản là bao hàm lẫn nhau Sự khác biệt chỉ là giữa một khái niệm chỉ một loại hoạt động và quan hệ chung (dân vận) và một loại hoạt động cùng bản chất, nhưng đã được cụ thể hoá thành những kế hoạch, quy trình, hình thức, phương thức cụ thể (công tác dân vận)
Trong điều kiện nước ta, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng duy nhất cầm quyền, là hạt nhân lãnh đạo của hệ thống chính trị, thì công tác dân vận là trách nhiệm của tất cả các chủ thể của hệ thống chính trị, từ Đảng, Nhà nước, đến các tổ chức chính trị xã hội…Mặt khác, công tác dân vận được cấu thành trong tất cả các mối quan hệ, các cơ chế và nguyên tắc vận hành của hệ thống chính trị Động lực của công tác dân vận là lợi ích thiết thực của nhân dân và kết hợp hài hoà các lợi ích, thống nhất quyền lợi và nghĩa vụ công dân mà Đảng phải thể hiện là người đại diện chân chính Để có phong trào quần chúng, động viên được tính tích cực chính trị của quần chúng nhân dân trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, đòi hỏi các cấp, các ngành, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân từ trung ương đến cơ sở phải sâu sát nhân dân, hiểu biết nhân dân, nắm chắc yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của họ, đặc biệt là những vấn đề mới nảy sinh, kịp thời đề ra đường lối, chính sách và biện pháp thích hợp để bảo vệ lợi ích thiết thân của người dân