Thực trạng dạy - học môn Hóa học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh ở các trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng ...- 42 - TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ...- 52 - Chương 2 - MỘT S
Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng DH và quản lý hoạt động
DH ở các trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng, đề tài có mục đích đề xuất các biện pháp chỉ đạo và thực hiện đổi mới PPDH nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn hóa học theo định hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS
Vận dụng một số PPDH theo hướng tích cực hoá nhận thức HS vào giảng dạy phần hoá học nguyên tố kim loại lớp 12 Cơ bản, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.
Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quá trình dạy học, các PPDH, hình thức tổ chức dạy học môn hoá học theo hướng tích cực
3.2 Điều tra thực trạng quản lý hoạt động dạy học, thực trạng việc dạy và học hóa học ở các trường THPT trên địa bàn vùng sâu tỉnh Lâm Đồng
3.3 Đề xuất một số biện pháp về quản lý, tổ chức và thực hiện đổi mới PPDH nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Hóa học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh gắn với thiết kế
3.4 Thực nghiệm sƣ phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp nêu trên theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong dạy học hóa học ở các trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng.
Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học trường THPT
4.2 Đối tượng nghiên cứu : Các biện pháp về quản lý, tổ chức dạy học và vận dụng PPDH Hóa học để dạy học phần kim loại lớp 12 THPT theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh.
Phương pháp nghiên cứu
5.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phân tích, tổng hợp khái quát hóa các công trình nghiên cứu có liên quan đến lí luận DH và quản lý hoạt động chuyên môn theo định hướng đổi mới PPDH ở các trường THPT
- Nghiên cứu các văn bản pháp quy, những quy định của ngành Giáo dục - Đào tạo có liên quan đến công tác QLGD, quản lý nhà trường, quản lý hoạt động đổi mới PPDH
- Nghiên cứu mục tiêu, cấu trúc, nội dung, chuẩn kiến thức và kĩ năng phần hoá học nguyên tố kim loại lớp 12 THPT
5.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Quan sát các hoạt động chuyên môn của các trường THPT thông qua tham dự buổi sinh hoạt tổ chuyên môn, dự giờ, thăm lớp
Xây dựng các phiếu điều tra dành cho cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên và học sinh nhằm thu thập ý kiến tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học và hoạt động chỉ đạo đổi mới PPDH
Tham khảo ý kiến của các chuyên gia, các nhà QLGD, nhằm thu thập các thông tin cần thiết
5.3 Phương pháp xử lí thông tin
Sử dụng phương pháp toán thống kê, phần mềm tin học để xử lý các số liệu thu đƣợc qua điều tra và khảo nghiệm.
Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng đƣợc hệ thống biện pháp chỉ đạo, quản lý và sử dụng PPDH môn hóa học đồng bộ theo định hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh, phù hợp với thực tế của địa phương, của đơn vị s nâng cao hiệu quả của việc dạy học môn hóa học nói chung và phần hóa kim loại lớp 12 Cơ bản nói riêng, từ đó góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục.
Những đóng góp của đề tài
- Cung cấp lý luận về khoa học quản lý dạy học và những yêu cầu chung của đổi mới PPDH
- Đánh giá thực trạng quản lý và dạy học hóa học tại các trường THPT vùng sâu, vùng xa của tỉnh Lâm Đồng
- Đề xuất các biện pháp về quản lý, chỉ đạo, thiết kế bài giảng, tổ chức giờ học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong phần hóa kim loại lớp 12THPT.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy học hoá học
1.1.1 Tính tích cực nhận thức
1.1.1.1 Khái niệm tính tích cực
Tính tích cực là một phẩm chất của con người trong đời sống xã hội Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng Có thể xem tính tích cực nhƣ là một điều kiện đồng thời là một kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục
1.1.1.2 Tính tích cực nhận thức trong học tập
Tính tích cực nhận thức trong học tập liên quan trước hết với động cơ học tập Động cơ học tập là cái mà vì nó khiến người ta học tập (trí tò mò, ham hiểu biết, muốn làm vừa lòng người thân, muốn được tôn trọng, muốn được khẳng định mình, )
Tính tích cực trong học tập của HS là một trạng thái hoạt động của HS đƣợc xuất hiện khi HS có động cơ, mục đích học tập đúng đắn, rõ ràng; có nhu cầu học và cảm thấy hứng thú trong học tập
Tích cực hoá trong hoạt động nhận thức của HS là một hiện tƣợng sƣ phạm biểu hiện ở sự nỗ lực về nhiều mặt trong hoạt động nhận thức của tr nói chung Tích cực hoá trong hoạt động nhận thức là sự phát triển ở mức độ cao hơn trong tƣ duy, đòi hỏi một quá trình hoạt động "bên trong" hết sức căng thẳng với một nghị lực lớn lao của bản thân, nhằm đạt đƣợc mục đích là giải quyết vấn đề cụ thể nêu ra
Tích cực hoá trong hoạt động nhận thức của HS thể hiện ở những hoạt động trí tuệ là tập trung suy nghĩ để trả lời câu hỏi nêu ra, kiên trì tìm cho đƣợc lời giải hay của một bài toán khó cũng nhƣ hoạt động chân tay là say sƣa lắp ráp tiến hành thí nghiệm Trong học tập hai hình thức biểu hiện này thường đi kèm nhau tuy có lúc biểu hiện riêng l
Tính tích cực nhận thức đƣợc biểu hiện qua thái độ, hành vi sau:
- Hứng thú với nhiệm vụ đƣợc giao
- Sự tập trung chú ý và nỗ lực về hoạt động trí tuệ cũng nhƣ hành động trong quá trình chiếm lĩnh tri thức
- Ý chí khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ
- Khả năng linh hoạt khi giải quyết các vấn đề nảy sinh trong học tập
- Hăng hái tham gia vào các hoạt động học tập nhƣ trả lời câu hỏi, phát biểu ý kiến trong thảo luận nhóm Hay nêu thắc mắc để đƣợc GV giải thích,
Tính tích cực nhận thức trong học tập có các cấp độ từ thấp đến cao:
- Bắt chước: cố gắng làm theo các mẫu hành động đã được quan sát
- Tìm tòi độc lập giải quyết vấn đề, tìm kiếm những cách giải quyết khác nhau
- Sáng tạo: tìm ra giải pháp mới, độc đáo, hiệu quả
Tích cực hoá trong hoạt động nhận thức của HS phổ thông đƣợc thể hiện qua các cấp độ từ thấp đến cao nhƣ sau:
- Sao chép, bắt chước: Kinh nghiệm hoạt động bản thân HS được tích luỹ dần thông qua việc tích cực bắt chước hoạt động của GV và bạn bè Trong hoạt động bắt chước cũng có sự gắng sức của thần kinh và cơ bắp
- Tìm tòi, thực hiện: HS tìm cách độc lập suy nghĩ để giải quyết các bài tập nêu ra, tìm kiếm những cách giải khác nhau và từ đó tìm ra lời giải hợp lý nhất cho vấn đề nêu ra
- Sáng tạo: HS nghĩ ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu để chứng minh cho bài học Đương nhiên là mức độ sáng tạo của HS có hạn nhưng đó là mầm mống để phát triển tính sáng tạo về sau
Với những biểu hiện của tính tích cực nhƣ vậy, khi đánh giá tính tích cực của HS cần căn cứ vào:
- Sự tập trung chú ý vào nhiệm vụ học tập
- Khả năng định hướng nhanh vào mục tiêu học tập
- Có các biểu hiện của sự hứng thú học tập
- Tự giác thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hăng hái tham gia trao đổi, thảo luận; chủ động nêu vấn đề, câu hỏi và s n sàng bày tỏ suy nghĩ, quan điểm của mình
- Khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ học tập
- Suy nghĩ và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo
1.1.2 Những nét đặc trưng cơ bản của định hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh
Tích cực hóa hoạt động nhận thức trong học tập của học sinh thực chất là tập hợp các hoạt động nhằm chuyển biến vị trí từ học bị động sang chủ động, tự bản thân tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập Đặc trƣng cơ bản của tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình học tập là sự linh hoạt của học sinh dưới sự định hướng, đạo diễn của giáo viên Người giáo viên tự từ bỏ vai trò chủ thể với mục đích cuối cùng là để học sinh tự mình khám phá ra kiến thức cùng với cách tìm ra kiến thức Để phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh thì quá trình dạy học phải diễn biến sao cho:
- Học sinh đƣợc đặt ở vị trí chủ thể, tự giác, tích cực, sáng tạo trong hoạt động nhận thức của bản thân
- Giáo viên tự từ bỏ vị trí của chủ thể nhưng lại là người đạo diễn, định hướng trong hoạt động dạy học
- Quá trình dạy học phải dựa trên sự nghiên cứu những quan niệm, kiến thức s n có của người học, khai thác những thuận lợi đồng thời nghiên cứu kỹ những trở ngại có khả năng xuất hiện trong quá trình dạy học
- Mục đích dạy học không chỉ dừng lại ở việc cung cấp tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn phải dạy cho học sinh cách học, cách tự học, tự hoạt động nhận thức nhằm đáp ứng các nhu cầu của bản thân và xã hội
1.1.3 Dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá nhận thức của học sinh
* Dạy học thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS:
Theo lý luận giáo dục, nhân cách đƣợc hình thành và phát triển thông qua hoạt động, nghĩa là chỉ trên cơ sở tham gia vào các hoạt động, nhân cách của HS mới hình thành và phát triển
Mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học là phát triển tƣ duy, hình thành và phát triển nhân cách HS phải đƣợc hoạt động, đƣợc tham gia giải quyết vấn đề Hoạt động là bản chất của quá trình dạy học và quá trình dạy học chính là quá trình tổ chức các hoạt động Trong các hoạt động này, GV đóng vai trò là người thiết kế, tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, còn HS là chủ thể hoạt động, đóng vai trò tích cực, chủ động tham gia vào hoạt động để thu nhận những kiến thức mới, rèn luyện kỹ năng và hình thành những năng lực, phẩm chất cần thiết
* Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học:
Thực tế cho thấy, phần lớn kinh nghiệm và kiến thức có được ở mỗi người là nhờ tự học Nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin và khoa học công nghệ phát triển như vũ bão hiện nay thì phương pháp tự học lại càng trở nên cần thiết vì nó s giúp ta có khả năng đáp ứng tốt với những thay đổi của công việc Vì vậy, trong quá trình dạy học phải coi trọng việc rèn luyện phương pháp tự học hơn là truyền thụ, tiếp thu tri thức, nghĩa là phải coi tri thức là điều kiện, phương tiện cho việc rèn luyện phương pháp tự học
* Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác:
Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hoá học theo hướng tích cực hoá nhận thức của học sinh
1.2.1 Một số PPDH theo hướng tích cực trong dạy học hoá học
1.2.1.1 Sử dụng thí nghiệm và phương tiện dạy học a) Sử dụng thí nghiệm hoá học
Trong dạy học hoá học, thí nghiệm hoá học thường được sử dụng để chứng minh, minh hoạ cho những thông báo bằng lời của GV về các kiến thức hoá học Thí nghiệm cũng được dùng làm phương tiện để nghiên cứu tính chất các chất, hình thành các khái niệm hoá học Sử dụng thí nghiệm trong dạy hoá học đƣợc coi là tích cực khi thí nghiệm hoá học đƣợc dùng làm nguồn kiến thức để HS khai thác, tìm kiếm kiến thức hoặc dùng để kiểm chứng, kiểm tra những dự đoán, suy luận lý thuyết, hình thành khái niệm Các thí nghiệm dùng trong giờ dạy hoá học chủ yếu cho HS thực hiện nhằm nghiên cứu kiến thức, kiểm tra giả thuyết, dự đoán Các thí nghiệm phức tạp được GV biểu diễn và cũng được thực hiện theo hướng nghiên cứu Các dạng sử dụng thí nghiệm hoá học nhằm mục đích minh hoạ, chứng minh cho lời giảng đƣợc đánh giá là ít tích cực và đƣợc hạn chế dần Thí nghiệm hoá học tiến hành theo phương pháp nghiên cứu do GV biểu diễn hay do HS, nhóm HS tiến hành đều đƣợc đánh giá là có mức độ tích cực cao
* Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu
Thí nghiệm hoá học đƣợc dùng nhƣ là nguồn kiến thức để HS nghiên cứu tìm tòi, như là phương tiện xác nhận tính đúng đắn của các giả thuyết, dự đoán khoa học đưa ra Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu s giúp HS hình thành kỹ năng nghiên cứu khoa học, kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề
Chẳng hạn nhƣ trong quá trình tổ chức hoạt động cho HS sử dụng thí nghiệm nghiên cứu với bài dạy truyền thụ kiến thức mới, GV cần hướng dẫn HS tiến hành các hoạt động:
+ Nhận thức rõ vấn đề học tập và nhiệm vụ đặt ra
+ Phân tích, dự đoán lý thuyết về tính chất của chất cần nghiên cứu
+ Đề xuất các thí nghiệm để xác định các tính chất đã dự đoán
+ Lựa chọn dụng cụ, hoá chất, đề xuất cách tiến hành thí nghiệm
+ Tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả hiện tƣợng, xác nhận sự đúng, sai của những dự đoán
+ Kết luận về tính chất của chất cần nghiên cứu
Quá trình tổ chức các hoạt động học tập GV cần chuẩn bị chu đáo, theo dõi chặt ch để hướng dẫn, bổ sung, điều chỉnh kịp thời cho HS
Như vậy, khi sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu thì GV đã tổ chức cho HS tập làm người nghiên cứu: HS hiểu mục đích nghiên cứu, vận dụng kiến thức đã có để đưa ra các dự đoán và dự kiến các phương án thực hiện việc kiểm nghiệm các dự đoán đƣa ra, tiến hành thí nghiệm khẳng định dự đoán đúng, bác bỏ dự đoán không phù hợp với kết quả thí nghiệm, tìm ra kiến thức cần thu nhận Bằng cách đó HS vừa thu được kiến thức hoá học qua sự tìm tòi vừa có được phương pháp nhận thức hoá học cùng các kỹ năng hoá học cơ bản
* Sử dụng thí nghiệm đối chứng Để hình thành khái niệm hoá học, giúp HS có kết luận đầy đủ, chính xác về một quy luật, tính chất của chất GV nên hướng dẫn HS sử dụng thí nghiệm hoá học ở dạng đối chứng để làm nổi bật, khắc sâu nội dung kiến thức cần chú ý
Từ các thí nghiệm đối chứng mà HS đã lựa chọn, tiến hành và quan sát thì s rút ra những nhận xét đúng đắn, xác thực và nắm được phương pháp giải quyết vấn đề học tập bằng TN GV cần chú ý hướng dẫn HS cách chọn thí nghiệm đối chứng, cách tiến hành thí nghiệm đối chứng, dự đoán hiện tƣợng trong các thí nghiệm đó rồi tiến hành thí nghiệm, quan sát và rút ra kết luận về kiến thức thu đƣợc
* Sử dụng thí nghiệm nêu vấn đề
Trong dạy học nêu vấn đề khâu quan trọng là xây dựng bài toán nhận thức, tạo tình huống có vấn đề Trong dạy học hoá học ta có thể dùng thí nghiệm hoá học để tạo ra mâu thuẫn nhận thức, gây ra nhu cầu tìm kiếm kiến thức mới trong HS Khi dùng thí nghiệm để tạo tình huống có vấn đề GV cần nêu ra vấn đề nghiên cứu bằng thí nghiệm, tổ chức cho HS dự đoán kết quả thí nghiệm, hiện tƣợng s xảy ra trên cơ sở kiến thức đã có của HS, hướng dẫn HS tiến hành thí nghiệm Hiện tượng thí nghiệm không đúng với điều dự đoán của đa số HS khi đó s tạo ra mâu thuẫn nhận thức, kích thích HS tìm tòi giải quyết vấn đề Kết quả là HS nắm vững kiến thức, tìm ra con đường giải quyết vấn đề và cảm nhận được niềm vui của sự nhận thức
Việc giải quyết các bài tập nhận thức do thí nghiệm hoá học tạo ra, giúp HS hình thành kiến thức mới một cách vững chắc và có niềm vui của người khám phá Trong quá trình giải quyết vấn đề có thể tổ chức cho HS thảo luận đƣa ra dự đoán, nêu ra những câu hỏi xuất hiện trong tƣ duy của HS Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nêu vấn đề được đánh giá có mức độ tích cực cao b) Sử dụng phương tiện dạy học
Ngoài thí nghiệm hoá học GV còn sử dụng các PTDH hoá học khác nhƣ: mô hình, sơ đồ, hình v , biểu bảng; phương tiện nghe nhìn: máy chiếu, bản trong, băng hình, máy tính, PTDH đƣợc sử dụng trong các loại bài dạy hoá học nhƣng phổ biến hơn cả là ở các bài hình thành khái niệm, nghiên cứu các chất Các bài dạy hoá học có sử dụng PTDH đều đƣợc coi là giờ học tích cực, nhƣng nếu GV dùng PTDH là nguồn kiến thức để HS tìm kiếm, phát hiện, kiến tạo kiến thức mới s là các giờ học có tính tích cực cao hơn nhiều
Hoạt động của GV bao gồm:
+ Nêu mục đích và phương pháp quan sát phương tiện trực quan
+ Trưng bày phương tiện trực quan và yêu cầu quan sát
+ Yêu cầu nhận xét, kết luận và giải thích
Hoạt động tương ứng của HS gồm:
+ Nắm được mục đích nghiên cứu qua phương tiện trực quan
+ Quan sát phương tiện trực quan, tìm ra những kiến thức cần tiếp thu
+ Rút ra nhận xét, kết luận về những kiến thức cần lĩnh hội qua các phương tiện trực quan đó
* Sử dụng mô hình, hình vẽ, sơ đồ
Việc sử dụng mô hình, hình v nên thực hiện một cách đa dạng dưới các hình thức nhƣ:
- Dùng mô hình, hình v , sơ đồ có đầy đủ chú thích là nguồn kiến thức để HS khai thác thông tin, hình thành kiến thức mới Ví dụ nhƣ các hình v dụng cụ điều chế các chất giúp HS nắm đƣợc các thông tin về thiết bị, dụng cụ, hoá chất dùng để điều chế chúng
- Dùng mô hình, hình v , sơ đồ không có đầy đủ chú thích giúp HS kiểm tra các thông tin còn thiếu
- Dùng mô hình, hình v , sơ đồ không có chú thích nhằm yêu cầu HS phát hiện kiến thức ở mức độ khái quát hoặc kiểm tra kiến thức, kỹ năng
* Sử dụng bản trong dùng máy chiếu overhead, trang trình chiếu dùng máy tính và projector
Thực tế dạy học đã xác định sử dụng bản trong, trang trình chiếu đã trợ giúp tích cực cho quá trình dạy học hoá học ở tất các các cấp học, bậc học Việc sử dụng bản trong, máy chiếu rất đa dạng, giúp cho GV cụ thể hoá các hoạt động một cách rõ ràng và tiết kiệm đƣợc thời gian cho các hoạt động của GV và HS Bản trong và trang trình chiếu có thể đƣợc sử dụng trong các hoạt động:
+ Đặt câu hỏi kiểm tra
+ GV giao nhiệm vụ, điều khiển các hoạt động của HS (qua phiếu học tập), GV thiết kế nhiệm vụ, làm bản trong hoặc trang trình chiếu, chiếu lên và hướng dẫn cho
+ Hướng dẫn cách tiến hành thí nghiệm và nghiên cứu tính chất các chất
+ Giới thiệu mô hình, hình v và mô tả thí nghiệm
+ Một số đoạn phim quay thí nghiệm thực, một số mô phỏng thí nghiệm, một số mô phỏng các hạt vi mô
+ Tóm tắt nội dung, ghi kết luận, tổng kết một vấn đề học tập, lập sơ đồ tổng kết + Chữa bài tập, bài kiểm tra: GV thiết kế nội dung bài giải, đáp án
Hoạt động của HS chủ yếu là đọc thông tin trên màn chiếu, tiến hành các hoạt động học tập và dùng bản trong để viết kết quả hoạt động (câu trả lời, báo cáo kết quả hoạt động, nhận xét, kết luận ) rồi chiếu lên để cho cả lớp nhận xét đánh giá
1.2.1.2 Sử dụng dạy học nêu và giải quyết vấn đề
Một số nội dung chỉ đạo đổi mới PPDH ở trường THPT
1.3.1 Khái niệm về chỉ đạo đổi mới PPDH ở trường THPT
Chỉ đạo đổi mới PPDH ở trường THPT là quá trình vạch ra đường lối, kế hoạch, là sự huy động các lực lượng trong nhà trường vào việc cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS trong quá trình DH nhằm nâng cao chất lƣợng GD, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của HS
1.3.2 Nội dung chỉ đạo đổi mới PPDH ở trường THPT
Trong quản lý đổi mới chương trình GD THPT người hiệu trưởng cần thể hiện rõ vai trò trong quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, thiết bị và đánh giá GD một cách đồng bộ, toàn diện nhằm nâng cao chất lƣợng GD Muốn vậy, người hiệu trưởng cần phải có những biện pháp tích cực trong chỉ đạo thực hiện đổi mới PPDH Để chỉ đạo đổi mới PPDH thành công hiệu trưởng cần tập trung vào những nội dung chủ yếu sau:
- Nâng cao nhận thức về mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của công cuộc đổi mới nhà trường nói chung và đổi mới PPDH cho cán bộ quản lý, GV bằng việc triển khai các văn bản chỉ đạo của ngành về việc thực hiện nhiệm vụ năm học, về chuyên môn
- Tạo điều kiện cho GV đƣợc đi học các lớp nâng cao trình độ chuyên môn (vƣợt chuẩn) và các lớp tập huấn chuyên đề do ngành tổ chức
- Chỉ đạo xây dựng các chuyên đề thiết thực phục vụ cho việc đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra đánh giá
- Chỉ đạo bồi dƣỡng nâng cao nghiệp vụ đổi mới PPDH cho GV thông qua nhiều hình thức tổ chức, có kiểm tra đánh giá kết quả bồi dƣỡng
- Chỉ đạo các tổ chuyên môn đổi mới nội dung sinh hoạt tổ, xây dựng kế hoạch hoạt động theo năm học, học kỳ, tháng học và tuần học Phát huy tối đa vai trò của tổ nhóm chuyên môn trong chỉ đạo đổi mới PPDH
- Chỉ đạo việc tự học, tự bồi dƣỡng của GV, thúc đẩy GV tích cực thăm lớp, dự giờ, học hỏi đồng nghiệp có kinh nghiệm, cùng trao đổi tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ
- Chỉ đạo bổ sung và tăng cường CSVC, trang thiết bị DH đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH
- Chỉ đạo việc sử dụng thiết bị DH có hiệu quả trong các giờ học đặc biệt là những giờ thực hành
- Chỉ đạo bồi dƣỡng nâng cao năng lực công nghệ thông tin cho GV Khuyến khích GV ứng dụng phần mềm tin học để thiết kế bài giảng điện tử
- Chỉ đạo xây dựng môi trường học tập tích cực tương tác đa thông tin cho người học
- Tổ chức cho GV được giao lưu học hỏi kinh nghiệm về đổi mới PPDH và đổi mới kiểm tra đánh giá với các đơn vị bạn
- Tổ chức hội thi GV dạy giỏi, báo cáo kinh nghiệm trong giảng dạy bằng ứng dụng công nghệ thông tin
- Tổ chức phong trào thi đua về đổi mới PPDH, có chính sách khen thưởng kịp thời nhằm động viên các tập thể, cá nhân tích cực đạt hiệu quả cao trong hoạt động đổi mới PPDH ở nhà trường Tổ chức nhân rộng các điển hình tập thể, cá nhân tiên tiến trong phong trào đổi mới PPDH
- Tăng cường kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động đổi mới PPDH của GV qua các tiết dạy
- Đổi mới cách ra đề kiểm tra theo hướng phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS đồng thời cũng phải đánh giá đƣợc mức độ nắm vững chuẩn kiến thức của bộ môn
1.3.3 Trách nhiệm của các chủ thể quản lý tham gia chỉ đạo đổi mới PPDH ở trường THPT
1.3.3.1 Trách nhiệm của hiệu trưởng
- Phải phấn đấu làm người đi tiên phong về đổi mới PPDH
- Kiên trì tổ chức hướng dẫn GV thực hiện đổi mới PPDH
- Chăm lo các điều kiện, phương tiện phục vụ GV đổi mới PPDH
- Tổ chức hợp lý việc lấy ý kiến của GV và HS về chất lƣợng giảng dạy, GD của từng GV trong trường
- Đánh giá sát đúng trình độ, năng lực và sự phù hợp trong PPDH của từng
GV trong trường, từ đó, kịp thời động viên, khen thưởng những GV thực hiện đổi mới PPDH mang lại hiệu quả
1.3.3.2 Trách nhiệm của tổ chuyên môn
- Phải hình thành đội ngũ GV cốt cán về đổi mới PPDH
- Thường xuyên tổ chức dự giờ thăm lớp và nghiêm túc rút kinh nghiệm, tổ chức sinh hoạt chuyên môn với nội dung phong phú, thiết thực, động viên tinh thần cầu thị trong tự bồi dƣỡng của GV, GD ý thức khiêm tốn học hỏi kinh nghiệm và s n sàng chia s kinh nghiệm với đồng nghiệp
- Đánh giá đúng đắn và đề xuất khen thưởng những GV tích cực đổi mới PPDH và thực hiện đổi mới PPDH có hiệu quả
1.3.3.3 Trách nhiệm của GV Để đổi mới PPDH, mỗi GV phải thực hiện tốt các yêu cầu sau đây:
- Nắm vững nguyên tắc đổi mới PPDH, cách thức hướng dẫn HS lựa chọn phương pháp học tập, coi trọng tự học và biết xây dựng các tài liệu chuyên môn phục vụ đổi mới PPDH
- Biết những GV dạy giỏi có PPDH tiên tiến ở địa phương và GV giỏi cùng môn để học hỏi kinh nghiệm ở trong trường và trường bạn
- Nắm chắc điều kiện của trường để có thể khai thác giúp bản thân đổi mới PPDH (CSVC, phương tiện, thiết bị dạy học, tài liệu tham khảo )
- Biết và tranh thủ đƣợc những ai có thể giúp đỡ mình trong việc đổi mới PPDH như đồng nghiệp, lãnh đạo tổ chuyên môn, lãnh đạo trường
- Biết cách tiếp nhận những thông tin phản hồi từ sự đánh giá nhận xét xây dựng của HS về PPDH và GD của mình; kiên trì phát huy mặt tốt, khắc phục mặt yếu, tự tin, không tự ti hoặc chủ quan thỏa mãn
- Hướng dẫn HS về phương pháp học tập và biết cách tự học, tự tiếp nhận kiến thức và rèn luyện kỹ năng, tự đánh giá kết quả học tập
1.4 Thực trạng hoạt động quản lý và dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Hóa học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh ở các trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng
1.4.1 Khảo sát thực tiễn quản lý dạy học hóa học ở các trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng
- Thực trạng công tác quản lý, sự phối hợp của các lực lƣợng tham gia vào quá trình chỉ đạo đổi mới PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS
- Dự giờ dạy của GV để đánh giá nghiệp vụ sƣ phạm
- Nghiên cứu kế hoạch năm học, kế hoạch chỉ đạo đổi mới PPDH của một số cán bộ quản lý, kế hoạch của tổ chuyên môn, hồ sơ, bài soạn của GV
- Điều tra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với BGH, tổ trưởng chuyên môn, GV hóa học, HS của 6 trường THPT vùng sâu tỉnh Lâm Đồng