tiểu luận xói mòn đất TRÊN địa bàn TỈNH LẠNG sơn và các BIỆN PHÁP CHỐNG xói mòn đất

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP HÀ NỘIKHOA KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG Bài tiểu luận môn: CƠ SỞ MÔI TRƯỜNG ĐẤT VÀ NƯỚC Tên tiểu luận: XÓI MÒN ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN VÀ CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG XÓI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP HÀ NỘI

KHOA KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Bài tiểu luận môn:

CƠ SỞ MÔI TRƯỜNG ĐẤT VÀ NƯỚC

Tên tiểu luận:

XÓI MÒN ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN

VÀ CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG XÓI MÒN ĐẤT

GVHD: TS BÙI XUÂN DŨNG

Học viên thực hiện: LÊ ĐỨC TUỆ

Hà Nội, tháng 11/2017

• Đất đai là nguồn tài nguyên vô

cùng quý giá, là thành phần

quan trọng hàng đầu của môi

trường sống Trong sản xuất

nông nghiệp đất vừa là đối

tượng lao động, vừa là tư liệu

sản xuất không thể thay thế

được

• Tuy nhiên lớp đất có khả năng

canh tác này lại luôn chịu

bị thoái hóa mạnh nhất là do xói mòn

Xói mòn đất từ lâu được coi là nguyên nhân gây thoái hóa tài nguyên đất nghiêm trọng ở các vùng đồi núi Mỗi năm ở vùng đồi núi nước ta bị mất đi một khối lượng đất khổng lồ do hiện tượng xói mòn Lạng Sơn là một trong những tỉnh miền núi cũng chịu những ảnh hưởng xói mòn đất gây ra

Do vậy, để giảm thiểu xói mòn đất ở khu vực miền núi, hai vấn đề cần được nghiên cứu song song là thực trạng quá trình xói mòn đất, nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng và những giải pháp ngăn chặn xói mòn đất Với lý do đó nên tôi làm tiểu luận hết môn Cơ sở môi trường đất và nước:

“Xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

và các biện pháp chống xói mòn đất”.

làm tiểu luận hết môn:

1 ĐẶT VẤN ĐỀ (tiếp):

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

3 ĐẶC ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tạo cơ sở khoa học về việc mất đất do xói mòn, đánh giá các yếu tố môi trường đất Là nguồn tư liệu tham khảo quan trọng, góp phần cung cấp các thông tin về tình hình xói mòn đất do nước của khu vực miền núi để có thể đề xuất các biện pháp, giải pháp quy hoạch sử dụng đất phù hợp để bảo vệ và chống xói mòn đất

- Phương pháp kế thừa tài liệu

- Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu

- Phương pháp khảo sát thực địa

- Phương pháp đánh giá tổng hợp

- Phương pháp phân tích

Đặc điểm nghiên cứu:

 Lạng Sơn là tỉnh miền núi, nằm ở phía Đông Bắc của Việt Nam;

 Lạng Sơn chủ yếu là đồi, núi thấp, độ cao trung bình là 252m so với mực nước biển, nơi thấp nhất là 20 m, cao nhất

là đỉnh Phia Mè thuộc khối núi Mẫu Sơn 1.541 m

 Lạng Sơn Chịu chi phối của khí hậu nhiệt đới gió mùa, lại nằm trong vùng đất dốc thuộc khu miền núi Đông Bắc

1 2 3 4

Thực trạng xói mòn đất trên địa

bàn tỉnh Lạng Sơn.

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Nguyên nhân hiện tượng xói mòn trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Tổng quan tài nguyên đất trên

địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Các biện pháp bảo vệ đất,

chống xói mòn đất

 Tỉnh Lạng Sơn với tổng diện tích đất tự nhiên của tỉnh

là 830.521ha có 3 loại đất chính, đất feralít của các miền đồi và núi thấp (dưới 700m) chiếm trên 90% diện tích tự nhiên, đất feralít mùn trên núi cao (700-1.500) đất phù sa (9.530ha), đất than bùn đất nông nghiệp các loại đất trên thích ứng với nhiều loại cây trồng nông nghiệp hàng năm, cây công nghiệp, cây đặc sản, cây dược liệu, cây lâm nghiệp

 Tuy lượng mưa cả năm ở Lạng Sơn không cao nhưng mưa thường tập trung cường độ mạnh đã ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành đất Mưa lớn gây xói mòn rửa trôi ở vùng cao, bồi tụ ở vùng thấp tạo nên các loại đất dốc tụ tầng đất lộn xộn ở các thung lũng

4.1 Tổng quan tài nguyên đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

Việc đánh giá đất bị xói mòn

được thực hiện qua việc xác

định lượng đất mất trung bình

hàng năm chuyển tới chân sườn

dốc trên một đơn vị diện tích

theo phương trình mất đất phổ

dụng của Wishmeier và Smith.

Bản đồ đất bị xói mòn được xây

dựng theo phương pháp mô hình

hóa trong GIS tính toán lượng

đất xói mòn theo phương trình

mất đất phổ dụng của

Wischmeier và Smith:

A = R.K.L.S.C.P 4.2 Thực trạng xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

Trên cơ sở điều tra thực tế ngoài thực địa trên địa bàn 11 huyện và thành phố trực thuộc tỉnh Lạng Sơn có thể nhận định

sơ bộ mức độ đất bị xói mòn trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn như sau:

4.2 Thực trạng xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn (t)

• Khu vực có khả năng không xuất hiện xói mòn: Thường có các đặc trưng là vùng đồng bằng, vùng núi thấp hoặc thung lũng, có hệ số chiều dài sườn dốc và

độ dốc < 8, trồng các loại cây hàng năm (chuyên lúa)

và nuôi trồng thủy sản.

• Khu vực có khả năng xuất hiện xói mòn ở mức nhẹ:

Có các đặc trưng là phân bố ở nơi có hệ số chiều dài sườn dốc và độ dốc từ 8 - 20 đối với thảm thực vật là các cây trồng hàng năm, cây công nghiệp thời kỳ kinh doanh và xuất hiện ở nơi có hệ số chiều dài sườn dốc

và độ dốc >15 đối với thảm thực vật là rừng tự nhiên

đã khép tán hoặc rừng trồng ở thời kỳ kinh doanh.

4.2 Thực trạng xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn (t)

• Khu vực có khả năng xuất hiện xói mòn ở mức trung bình: Phân bố ở nơi có hệ số chiều dài độ dốc cấp 2 (> 30) đối với thảm thực vật là cây hàng năm và các khu vực chuyển đổi đất rừng sang trồng cây công nghiệp;

hệ số chiều dài sườn dốc và độ dốc cấp 2 (< 45) và cấp

3 (45 - 60) đối với thảm thực vật là cây bụi; hệ số chiều dài sườn dốc và độ dốc cấp 4 (> 50) đối với thảm thực vật là rừng tự nhiên

• Khu vực có khả năng xuất hiện xói mòn ở mức nặng: Phân bố ở độ dốc >70 đối với thảm thực vật là cây hàng năm trên đất dốc, rừng trồng thời kỳ kiến thiết

cơ bản và các khu vực đất trống có cây bụi.

4.2 Thực trạng xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn (t)

Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện kinh tế xã hội và sử dụng đất của con người ảnh hưởng đến xói mòn đất:

Trong các hoạt động của mình con người tác động đến thế giới tự nhiên theo hai hướng tích cực và tiêu cực, các hoạt động này có thể là nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp tác động lên xói mòn đất

Yếu tố con người ở đây có thể là các hoạt động cày bừa, làm đất hay chặt phá rừng, chăn nuôi gia súc trong thời gian dài…

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh (t)

Thành phần dân tộc

Nhịp độ tăng dân số và phát triển kinh tế xã hội trong nhiều thập kỷ qua đã làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên đặc biệt là tài nguên đất Con người với các hoạt động và quản lý tài nguyên đất khác nhau đã góp phần gây ra xói mòn đất.

Dân số

Dân cư phân bố không tập trung, mật độ dân cư thưa thớt, sống phân tán trong các bản làng ở gần rừng và trong rừng, đời sống văn hóa, dân trí thấp, canh tác chủ yếu dựa vào nương rẫy.

Khai thác rừng không hợp lý; Canh tác nông nghiệp không bền vững; Cháy rừng, chăn thả gia súc quá mức; đốt nương làm rẫy; chặt phá rừng;

Các hoạt động và quản lý đất

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh (t)

 Khai thác rừng không hợp lý:

Theo kết quả thống kê đất đai năm 2014, trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn có 430.140,67ha đất rừng sản xuất, phần lớn diện tích đất này được giao cho hộ gia đình,

cá nhân sử dụng; Diện tích đất rừng sản xuất được giao cho các hộ gia đình, cá nhân sử dụng một mặt góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển nhưng mặt khác làm suy giảm về chất lượng rừng và có ảnh hưởng đến

tỷ lệ che phủ của rừng Rừng đến thời kỳ thu hoạch sẽ

bị chặt trắng, đốt toàn bộ trên bề mặt đất, việc làm này làm tăng mức độ xói mòn đất.

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh (t)

 Canh tác nông nghiệp không bền vững:

Dân số tăng đòi hỏi lượng lương thực, thực phẩm ngày càng tăng và buộc phải có các giải pháp nâng cao độ phì đất, các phương pháp thông thường là tăng cường

sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, chất kích thích sinh trưởng Mặt tiêu cực của các giải pháp này là làm cho đất bị thoái hóa và ô nhiễm.

 Cháy rừng, chăn thả gia súc quá mức:

Hoạt động canh tác nương rẫy luân canh, dùng lửa để dọn thực bì Chăn gia súc chủ yếu là thả giông, đến đầu mùa khô đốt dọn thực bì để cỏ non mọc vào mùa mưa phục vụ chăn nuôi.

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh (t)

 Đốt nương làm rẫy:

Do địa hình tỉnh Lạng Sơn đa phần là đồi, núi nên có độ dốc lớn, phần lớn người dân canh tác trên đất dốc Diện tích đất đang canh tác theo phương thức nương rẫy chiếm tỷ lệ khá lớn trong diện tích đất trồng cây hàng năm, cây trồng chủ yếu là sắn, ngô và các loại cây hoa màu khác, độ che phủ rất thấp, trong điều kiện mưa lớn, quá trình xói mòn xảy ra nghiêm trọng làm cho lớp đất mặt bị bào mòn, kéo theo mất dinh dưỡng, rửa trôi cation trao đổi, đất rất chua

Khi thay đổi về khí hậu, sinh thái, đặc biệt là thảm thực vật dễ dẫn đến hiện tượng xói mòn, trượt lở, rửa trôi, mất chất dinh dưỡng trong đất diễn ra mạnh mẽ

Việc chặt phá rừng làm nương rẫy đã làm xói mòn đất, ảnh

hưởng đến dòng chảy của kênh.

Đất bị xói mòn tạo thành rãnh.

4.3 Các nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh (t)

 Chặt phá rừng:

Trên địa bàn tỉnh thời gian qua nạn chặt phá rừng vẫn diễn

ra phổ biến đặc biệt tại các khu vực vùng sâu vùng xa, mất rừng dẫn đến trong mùa mưa đất đai bị xói mòn cộng với phương pháp canh tác trên đất dốc chưa bền vững dẫn đến giảm dần năng suất canh tác Tuy diện tích đất lâm nghiệp của tỉnh tăng đều trong những năm vừa qua nhưng do tình trạng di dân tự do, mất độ dân số không ổn định, cơ sở hạ tầng không đáp ứng, trình độ dân trí còn thấp, việc chặt phá rừng đốt nương làm rẫy, khai thác lâm sản trái phép làm thay đổi thảm thực vật dẫn tới xói mòn mạnh

Biện pháp

kỹ thuật nông nghiệp

Tuyên truyền giáo dục

Xây dựng mô hình nông lâm kết hợp.

Biện pháp lâm nghiệp

Biện pháp hành chính

Xây dựng các công trình

4.4 Biện pháp, giải pháp chống xói mòn đất

Xây dựng đường lâm nghiệp,

các công trình thuỷ lợi, làm

ruộng nương bậc thang, xây

dựng các đập, ao, hồ, bể chứa

nước trong lưu vực và đào

kênh mương hoặc các khe

rạch, rạch ngăn nước theo

01

BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

- Bón phân hợp lý cũng là một biện pháp bảo vệ làm tăng khả năng giữ nước, giữ các chất dinh dưỡng của đất.

- Ruộng bậc thang phải thiết

kế theo đường đồng mức Ruộng bậc thang nhất thiết phải có bờ Mặt ruộng rộng hay hẹp phụ thuộc vào độ dốc và tầng dày đất

BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

02

Trên các đỉnh đồi, núi, sườn dốc đứng và ở những vị trí hợp thủy không

có điều kiện xây dựng đồi ruộng phải được trồng rừng và bảo vệ rừng tái sinh.

Diện tích che phủ của rừng ở lưu vực nước có được phân phối đảm bảo chức năng bảo vệ nước Diện tích này được chia làm 3 cấp:

- Rừng ở nơi xung yếu nhất - cấp I:

- Rừng ở nơi xung yếu - cấp II:

- Rừng ở nơi ít xung yếu - cấp III:

Xây dựng rừng hỗn giao nhiều tầng: Một khu rừng càng nhiều tầng sẽ làm cho khả năng lượng nước rơi trực tiếp xuống lớp đất mặt giảm dẫn đến giảm xoi mòn tăng lượng nước thấm vì vây việc tiến hành trồng rừng hỗn loài ở những khu vực xung yếu là một việc rất quan trọng

BIỆN PHÁP LÂM NGHIỆP 03

Thường xuyên che phủ cho đất bằng

các đai rừng chắn gió, thảm thực vật

tự nhiên (rừng đồng cỏ…) và các hệ

thống cây trồng thích hợp cho khu

vực thông qua việc sử dụng các mô

hình nông - lâm kết hợp các công

thức luân canh và xen canh B ao gồm

các biện pháp kỹ thuật lâm nghiệp,

nông nghiệp… được tiến hành trên

một đơn vị diện tích đất đai nhằm đạt

được những mục tiêu đã định sẵn.

XÂY DỰNG MÔ HÌNH NÔNG LÂM KẾT HỢP

04

BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

Giáo dục tuyên truyền là một biện pháp rất quan trọng trong việc quản ký và bảo vệ các nguồn tài nguyên và rừng phòng hộ đầu nguồn, bằng nhiều hình thức khác nhau như: Giảng bài, báo cáo chuyên đề, trao đổi, khẩu hiệu,… phải tiến hành thường xuyên liên tục ở khắp mọi nơi trong mọi tầng lớp quần chúng nhân dân.

Hưỡng dân người dân thực hiện những biện pháp trong quá trình canh tác trên đất dốc để giảm thiểu tác hại của xói mòn đất

TUYÊN TRUYỀN GIÁO DỤC

05

07 CÁC BIỆN PHÁP KHÁC

đồng mức, cày bừa ngang dốc, bố trí đa canh Trồng cây thành dải, trồng cây bảo vệ đất Trồng các dải cây chắn

 Nâng cao đời sống người dân địa phương: Việc chi trả

dịch vụ môi trường rừng đã góp phần bảo vệ rừng, giảm xói mòn

KẾT LUẬN

Chống xói mòn là một công tác hết sức quan trọng và cấp bách Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội chúng ta phải quản lý và sử dụng đất đai hợp lý cho đất ngày càng tốt hơn, để tăng năng suất cây trồng và phát triển nông nghiệp một cách toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc

Qua đề tài này, tôi mong muốn mọi người có thể: Biết được một số biện pháp sử dụng, cải tạo đất, chống xói mòn để duy trì được nguồn tài nguyên quý giá này./

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lạng Sơn (2016) Báo cáo

thuyết minh tổng hợp Dự án: “Điều tra, đánh giá thoái hóa đất lần đầu tỉnh Lạng Sơn”.

2 Bùi Huy Hiển (2003), Đất miền núi: tình hình sử dụng, tình trạng

xói mòn, suy thoái và các biện pháp bảo vệ và cải thiện độ phì, Nông nghiệp vùng cao: thực trạng và giải pháp, NXB Nông nghiệp, Hà

Nội.

3 Nguyễn Tử Xiêm và Thái Phiên (1999) Đất đồi núi Việt Nam

thoái hóa và phục hồi Nhà xuất bản Nông Nghiệp, Hà Nội.

4 Hudson N (1981) Bảo vệ đất và chống xói mòn, (Đào Trọng Năng

và Nguyễn Kim Dung dịch), Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.

5 Zakharov P.X (1981) Xói mòn đất và các biện pháp phòng chống,

(Ngô Quốc Trân dịch), Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.

THANK YOU !!!