Đề tài: BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG PHÂN MÔN ÂM NHẠC THƯỜNG THỨC NHẰM GIÁO DỤC THẨM MỸ ÂM NHẠC CHO CÁC EM

I TÍNH MỤC ĐÍCH: Trong những năm qua, Sở GD ĐT Kin Giang đã quan tâm nhiều hơn cho bộ môn Âm nhạc, giáo viên môn âm nhạc đã được tăng cường từ cấp Tiểu học đến cấp THCS. Gần đây, các phong trào văn hoá văn nghệ trong nhà trường chất lượng và nội dung đã phong phú hơn nhiều. Học sinh thể hiện bài hát có nét hơn, phong cánh biểu diễn tốt hơn, cảm nhận âm nhạc của các em cũng có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, sự phát triển của thời đại, cũng như nhu cầu của học sinh ngày càng cao thì cũng đòi hỏi giáo viên cần có những phương pháp giảng dạy mới sao cho phù hợp với tình hình hiện tại. Mặc dù khi lên lớp giáo viên đã truyền thụ đầy đủ kiến thức về chuyên môn cho học sinh như: Thuộc lời và hát được bài hát, đọc được bài cácTĐN (Tập đọc nhạc) trong chương trình, hiểu biết đôi nét về nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ nước ngoài các loại hình biểu diễn nghệ thuật, các nhạc cụ dân tộc… Tuy nhiên, giờ học thiếu sinh động thường là trong các tiết dạy có phân môn Âm nhạc thường thức (ÂNTT). Trên thực tế, do thời lượng giảng dạy phân môn Âm nhạc thường thức được gói gọn trong khoảng trên dưới 20 phút nên giáo viên chỉ dạy được cho học sinh biết sơ lược kiến thức âm nhạc cơ bản như: Năm sinh, quê quán nhạc sĩ, những đóng góp của các nhạc sĩ cho Cách mạng Việt Nam, học sinh nghe được bài hát được giới thiệu trong SGK, xem một số hình ảnh đơn điệu trong sách giáo khoa, hiểu sơ lược các nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ phương Tây, các loại hình nghệ thuật theo lý thuyết suông … Như vậy, học sinh thật sự chưa hiểu hết được những giá trị nghệ thuật của âm nhạc qua tiết dạy. Nếu chúng ta thử làm một phiếu điều tra thăm dò học sinh thì những tâm sự, khúc mắc của các em sẽ được chúng ta thấy rõ ràng hơn. Khi học phân môn ÂNTT, học sinh thường tỏ thái độ lơ là hoặc không thích thú lắm. Một số em còn có những nhận thức sai lệch về âm nhạc truyền thống. Bên cạnh đó, một số học sinh tích cực hơn thì cho rằng hình ảnh minh hoạ cho tiết học quá ít, bài hát của các nhạc sĩ cũng không nhiều, giới thiệu nội dung quá xa lạ không hiện đại, không thực tế … Trước thực tế trên, việc giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy phân môn ÂNTT theo nhu cầu của học sinh cần phải được quan tâm hơn. Trong sách BDTX chu kì III đã hướng dẫn cho giáo viên âm nhạc biết được tiến trình dạy học của phân môn này, nhưng khi áp dụng vào từng đơn vị thì luôn gặp những khó khăn nhất định. Giáo viên thường ngán ngại khi được đồng nghiệp dự giờ các tiết dạy có phân môn ÂNTT do: Thiếu tranh ảnh minh hoạ, thiếu các bài hát của nhạc sĩ để giới thiệu, thiếu những tư liệu cần thiết, những câu chuyện ấn tượng … tiết dạy thường được đánh giá là thiếu sinh động. Phản hồi của giáo viên thường là: Trường chưa được cấp đầy đủ các tư liệu, ĐDDH thiếu chức năng, các em học sinh thích nghe nhạc trẻ nhiều hơn nhạc truyền thống… Hiện nay, dòng âm nhạc Việt Nam đang phát triển rất mạnh mẽ. Trong đó giá trị nghệ thuật âm nhạc có giá trị và không có giá trị nghệ thuật luôn đan xen nhau. Với khả năng nhận thức của học sinh chưa phân biệt đâu là hay đâu là dở, các em chỉ chạy theo trào lưu nhất thời từ các bạn bè. Như vậy, muốn giáo dục cho học sinh có cái nhìn đúng đắn, thẩm mỹ về âm nhạc để tránh được các trào lưu văn hóa không phù hợp, giáo viên cần phải đầu tư cho tiết dạy nhiều hơn. Việc giáo viên âm nhạc đổi mới phương pháp giảng dạy phân môn ÂNTT là cần thiết và cần phải có kế hoạch cụ thể, lâu dài. Giáo viên phải tích cực đi tìm thông tin trong sách báo, trên các diễn đàn Internet, học hỏi đồng nghiệp… Khi chúng ta trang bị đầy đủ kiến thức, tư liệu cần thiết, trang bị ĐDDH phong phú thì tiết dạy âm nhạc sẽ sinh động hơn, đáp ứng được nhiều hơn nhu cầu của học sinh, từ đó việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho các em đạt được hiệu quả tích cực hơn. II TÍNH KHOA HỌC: 1 Thực trạng ban đầu của vấn đề: Qua phiếu điều tra thăm dò học sinh đã cho thấy: Đa số học sinh thích học hát hơn là học các phần khác, các em cũng có những nhạn định tích cực trong phần học hát. Đối với phân môn Âm nhạc thường thức thì tỉ lệ này đạt kết quả thấp hơn, các em cho rằng phần giới thiệu trong sách có phần hay, có phần không hay. Đa số các em hay phàn nàn thiếu hình ảnh sinh động, phần nhạc minh hoạ quá ít. Qua tiết dạy giáo viên có giới thiệu hết những gì có trong SGK nhưng một số nội dung HS cũng chưa cảm nhận được hết (VD: Dàn nhạc giao hưởng, hợp xướng, nhạc kịch…). Các bài hát truyền thống thường các em không mấy quan tâm, các em cho rằng quá khó hát và nghe không hay… Rõ ràng các em chưa hiểu hết giá trị của các bài hát đó thì làm sao các em thấy nó hay mà cảm nhận được. Trên thực tế, qua các tiết dự giờ đồng nghiệp chúng ta cũng nhìn rõ được điểm chung của các giáo viên âm nhạc: Họ giảng dạy phần ÂNTT luôn thực hiện theo các bước giống nhau và thường thiếu sinh động (Vd: Cho HS đọc phần giới thiệu trong SGK, HS xem hình trong SGK, GV hỏi, HS trả lời và ghi nhớ phần trọng tâm, GV cho học sinh nghe bài nhạc được giới thiệu trong sách…). Giáo viên âm nhạc chưa quan tâm đến việc học sinh thích gì trong bộ môn âm nhạc, chưa đáp ứng được nhu cầu, tính hiếu kì của các em thì từ đó việc giáo dục các em chưa đạt được hiệu quả. Giáo viên âm nhạc cần phải đổi mới PPGD sao cho thật sinh động trong tiết dạy ÂNTT, ĐDDH cần phong phú hơn. Giáo viên cần quan tâm uốn nắn cảm nhận, suy nghĩ của các em nhiều hơn … Đây là việc làm hết sức cần thiết mà gần đây các giáo viên âm nhạc chưa đặc biệt quan tâm tới. 2 Biện pháp thực hiện: Tiến trình của một tiết dạy ÂNTT đã được đề cập nhiều trong sách thiết kế bài giảng, sách BDTX. Trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ đưa ra biện pháp làm thế nào để tìm hiểu suy nghĩ, cảm nhận, sở thích, nhu cầu của học sinh. Từ đó trong mỗi tiết dạy, giáo viên cần phải cải tiến gì để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của việc giáo dục học sinh. 2.1 Tìm hiểu học sinh: a Tìm hiểu học sinh thông qua hỏi trực tiếp của giáo viên sau mỗi tiết dạy hay trong khoảng thời gian trống. Việc làm này rất tiện lợi, tuy nhiên cũng có nhược điểm là: Không có nhiều thời gian để đặt ra nhiều câu hỏi thảo luận, các em không có thời gian suy nghĩ để đưa ra nhận định chính xác các vấn đề, không tìm hiểu được hết học sinh có số lượng nhiều, các em rụt rè không dám đưa ra ý kiến của mình nhất là các ý kiến phản bác… b Tìm hiểu học sinh thông qua phiếu điều tra. Việc làm này có nhược điểm là cần phải chuẩn bị phiếu, mất nhiều thời gian cho việc tổng hợp. Tuy nhiên, điểm nổi bật của biện pháp này là học sinh tâm sự được nhiều hơn. Các em ghi các ý kiến của mình thật lòng hơn, số liệu tổng hợp được cụ thể hơn … Từ đó, chúng ta sẽ nắm bắt được cụ thể tâm tư nguyện vọng của các em khi học nhạc. Khi chúng ta biết được học sinh cần gì, thích gì và không thích gì … thì việc đáp ứng nhu cầu cho các em học sinh sẽ dễ dàng hơn. Thông qua phiếu điều tra thăm dò, chúng ta cũng phát hiện được những tư tưởng, thái độ sai lệch của các em mà có biện pháp uốn nắn kịp thời. c Các bước tiến hành làm phiếu điều tra thăm dò: c1 Chẩn bị câu hỏi: Câu hỏi chuẩn bị tuỳ thuộc vào mục đích tìm hiểu của giáo viên khi thăm dò học sinh. Trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ gợi ý môt số câu hỏi liên quan trong phần ÂNTT chứ không hỏi học sinh sang phân môn khác. Tuỳ theo từng đơn vị, giáo viên có thể cho các câu hỏi theo mục đích bài giảng của riêng mình. Ví dụ: + Em có thích học phần ÂNTT không? + Trong phần ÂNTT giới thiệu về nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ nước ngoài, các loại nhạc dân tộc, nhạc cụ phương Tây và các loại hình nghệ thuật âm nhạc … em thích nhất là phần nào? + Trong các thể loại nhạc như: Truyền thống, nhạc trẻ, thiếu nhi, dân ca, sến trữ tình, nhạc hoà tấu không lời… em thích thể loại nào nhất? Em thích thể loại nhạc đó ở điểm nào? + Em có hay mua những đĩa nhạc mới của các ca sĩ trẻ để nghe không? Em có nhận xét gì khi nghe những bài nhạc đó?Hay dở ở điểm nào? + Em có thích nghe các bài hát dân ca, các ca khúc mang âm hưởng dân ca không? + Em hãy kể tên vài ca khúc mà em yêu thích nhất? + Em có hay nghe các bài Lí, Hò của các vùng miền không? Vì sao? + Các bài hát của các nhạc sĩ được giới thiệu trong SGK âm nhạc, em không thích nhất là ca khúc nào, của nhạc sĩ nào? + Khi học môn âm nhạc, em thích giáo viên dạy phần nào nhất, phần nào giáo viên dạy khó hiểu nhất, giáo viên dạy có dễ hiểu không? Vì sao em không hiểu? + … Các câu hỏi cần phải ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu, dễ trả lời. Cần hướng dẫn cho các em trả lời đúng ý câu hỏi và trả lời một cách thật lòng. Nếu các em không bày tỏ thật lòng thì không có tác dụng cho việc đổi mới phương pháp đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Vì vậy, chúng ta nên ưu tiên chọn các khối lớp nhỏ (Khối 6 hoặc khối 7). c2 Chọn khối lớp và đối tượng học sinh: Phiếu thăm dò không nhất thiết phải ghi tên học sinh (học sinh có thể ghi tên hoặc không ghi). Cần phải tìm hiểu học sinh trên diện rộng ở các khối lớp. Số lượng học sinh cần thăm dò còn tuỳ thuộc vào đặc điểm của đơn vị mình công tác, có thể thăm dò học sinh trên phạm vi toàn trường. Nếu là đơn vị trường loại I, loại II có số lượng học sinh đông thì các giáo viên dạy âm nhạc cần thảo luận phân chia các khối lớp khi điều tra thăm dò. Có thể chọn những đối tượng học sinh học yếu, chưa có thái độ học tập tốt … Thời gian tiến hành là giữa hoặc cuối năm học (trong tuần dự trữ). Các em có thể trả lời các câu hỏi nộp lại cho giáo viên ngay, cũng có thể cho các em về nhà suy nghĩ trả lời. Giáo viên cần thống nhất thời gian để tổng hợp các ý kiến. c3 Tổng hợp các phiếu thăm dò: Khi tổng hợp phiếu thăm dò cần chú ý ghi cụ thể ý kiến của các em, mặt tích cực chiếm tỉ lệ khoản bao nhiêu %, mặt hạn chế chiếm tỉ lệ khoản bao nhiêu %... Những gì giáo viên đã làm được, những gì giáo viên chưa làm được cho các em, giáo viên cần ghi chép cụ thể để tìm cách xử lí. Giáo viên cần chu

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN HÒN ĐẤT TRƯỜNG THCS MỸ HƯNG

BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Người viết: TRẦN PHẠM THÁI

Chức vụ: giáo viên giảng dạy mơn âm nhạc

2012-2013

Đề tài:

BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH

TRONG PHÂN MÔN “ÂM NHẠC THƯỜNG THỨC”

NHẰM GIÁO DỤC THẨM MỸ ÂM NHẠC CHO CÁC EM

I/ TÍNH MỤC ĐÍCH:

Trong những năm qua, Sở GD & ĐT Kiên Giang đã quan tâm nhiều hơn cho bộ môn Âm nhạc, giáo viên môn âm nhạc đã được tăng cường từ cấp Tiểu học đến cấp THCS Gần đây, các phong trào văn - hoá văn nghệ trong nhà trường chất lượng và nội dung đã phong phú hơn nhiều Học sinh thể hiện bài hát có nét hơn, phong cánh biểu diễn tốt hơn, cảm nhận âm nhạc của các em cũng có chuyển biến tích cực Tuy nhiên, sự phát triển của thời đại, cũng như nhu cầu của học sinh ngày càng cao thì cũng đòi hỏi giáo viên cần có những phương pháp giảng dạy mới sao cho phù hợp với tình hình hiện tại

Mặc dù khi lên lớp giáo viên đã truyền thụ đầy đủ kiến thức về chuyên môn cho học sinh như: Thuộc lời và hát được bài hát, đọc được bài cácTĐN (Tập đọc nhạc) trong chương trình, hiểu biết đôi nét về nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ nước ngoài các loại hình biểu diễn nghệ thuật, các nhạc cụ dân tộc… Tuy nhiên, giờ học thiếu

sinh động thường là trong các tiết dạy có phân môn “Âm nhạc thường thức”

(ÂNTT)

Trên thực tế, do thời lượng giảng dạy phân môn “Âm nhạc thường thức”

được gói gọn trong khoảng trên dưới 20 phút nên giáo viên chỉ dạy được cho học sinh biết sơ lược kiến thức âm nhạc cơ bản như: Năm sinh, quê quán nhạc sĩ, những đóng góp của các nhạc sĩ cho Cách mạng Việt Nam, học sinh nghe được bài hát được giới thiệu trong SGK, xem một số hình ảnh đơn điệu trong sách giáo khoa, hiểu sơ lược các nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ phương Tây, các loại hình nghệ thuật theo lý thuyết suông …

Như vậy, học sinh thật sự chưa hiểu hết được những giá trị nghệ thuật của âm nhạc qua tiết dạy Nếu chúng ta thử làm một phiếu điều tra thăm dò học sinh thì những tâm sự, khúc mắc của các em sẽ được chúng ta thấy rõ ràng hơn Khi học phân môn ÂNTT, học sinh thường tỏ thái độ lơ là hoặc không thích thú lắm Một số

em còn có những nhận thức sai lệch về âm nhạc truyền thống Bên cạnh đó, một số học sinh tích cực hơn thì cho rằng hình ảnh minh hoạ cho tiết học quá ít, bài hát của

các nhạc sĩ cũng không nhiều, giới thiệu nội dung quá xa lạ không hiện đại, không thực tế …

Trước thực tế trên, việc giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy phân môn ÂNTT theo nhu cầu của học sinh cần phải được quan tâm hơn Trong sách BDTX chu kì III đã hướng dẫn cho giáo viên âm nhạc biết được tiến trình dạy học của phân môn này, nhưng khi áp dụng vào từng đơn vị thì luôn gặp những khó khăn nhất định Giáo viên thường ngán ngại khi được đồng nghiệp dự giờ các tiết dạy có phân môn ÂNTT do: Thiếu tranh ảnh minh hoạ, thiếu các bài hát của nhạc sĩ để giới thiệu, thiếu những tư liệu cần thiết, những câu chuyện ấn tượng … tiết dạy thường được

đánh giá là thiếu sinh động Phản hồi của giáo viên thường là: “Trường chưa được

cấp đầy đủ các tư liệu, ĐDDH thiếu chức năng, các em học sinh thích nghe nhạc trẻ nhiều hơn nhạc truyền thống…”

Hiện nay, dòng âm nhạc Việt Nam đang phát triển rất mạnh mẽ Trong đó giá

trị nghệ thuật âm nhạc có giá trị và không có giá trị nghệ thuật luôn đan xen nhau

Với khả năng nhận thức của học sinh chưa phân biệt đâu là hay đâu là dở, các em chỉ chạy theo trào lưu nhất thời từ các bạn bè Như vậy, muốn giáo dục cho học sinh có cái nhìn đúng đắn, thẩm mỹ về âm nhạc để tránh được các trào lưu văn hóa không phù hợp, giáo viên cần phải đầu tư cho tiết dạy nhiều hơn Việc giáo viên âm nhạc đổi mới phương pháp giảng dạy phân môn ÂNTT là cần thiết và cần phải có kế hoạch cụ thể, lâu dài Giáo viên phải tích cực đi tìm thông tin trong sách báo, trên các diễn đàn Internet, học hỏi đồng nghiệp… Khi chúng ta trang bị đầy đủ kiến thức, tư liệu cần thiết, trang bị ĐDDH phong phú thì tiết dạy âm nhạc sẽ sinh động hơn, đáp ứng được nhiều hơn nhu cầu của học sinh, từ đó việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho các em đạt được hiệu quả tích cực hơn

II/ TÍNH KHOA HỌC:

1/ Thực trạng ban đầu của vấn đề:

Qua phiếu điều tra thăm dò học sinh đã cho thấy: Đa số học sinh thích học hát hơn là học các phần khác, các em cũng có những nhạân định tích cực trong phần

học hát Đối với phân môn “Âm nhạc thường thức” thì tỉ lệ này đạt kết quả thấp

hơn, các em cho rằng phần giới thiệu trong sách có phần hay, có phần không hay

Đa số các em hay phàn nàn thiếu hình ảnh sinh động, phần nhạc minh hoạ quá ít Qua tiết dạy giáo viên có giới thiệu hết những gì có trong SGK nhưng một số nội

dung HS cũng chưa cảm nhận được hết (VD: Dàn nhạc giao hưởng, hợp xướng, nhạc

kịch…) Các bài hát truyền thống thường các em không mấy quan tâm, các em cho

rằng quá khó hát và nghe không hay… Rõ ràng các em chưa hiểu hết giá trị của các bài hát đóù thì làm sao các em thấy nó hay mà cảm nhận được

Trên thực tế, qua các tiết dự giờ đồng nghiệp chúng ta cũng nhìn rõ được điểm chung của các giáo viên âm nhạc: Họ giảng dạy phần ÂNTT luôn thực hiện

theo các bước giống nhau và thường thiếu sinh động (Vd: Cho HS đọc phần giới

thiệu trong SGK, HS xem hình trong SGK, GV hỏi, HS trả lời và ghi nhớ phần trọng tâm, GV cho học sinh nghe bài nhạc được giới thiệu trong sách…)

Giáo viên âm nhạc chưa quan tâm đến việc học sinh thích gì trong bộ môn âm nhạc, chưa đáp ứng được nhu cầu, tính hiếu kì của các em thì từ đó việc giáo dục các em chưa đạt được hiệu quả Giáo viên âm nhạc cần phải đổi mới PPGD sao cho thật sinh động trong tiết dạy ÂNTT, ĐDDH cần phong phú hơn Giáo viên cần quan tâm uốn nắn cảm nhận, suy nghĩ của các em nhiều hơn … Đây là việc làm hết sức cần thiết mà gần đây các giáo viên âm nhạc chưa đặc biệt quan tâm tới

2/ Biện pháp thực hiện:

Tiến trình của một tiết dạy ÂNTT đã được đề cập nhiều trong sách thiết kế bài giảng, sách BDTX Trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ đưa ra biện pháp làm thế nào để tìm hiểu suy nghĩ, cảm nhận, sở thích, nhu cầu của học sinh Từ đó trong mỗi tiết dạy, giáo viên cần phải cải tiến gì để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của việc giáo dục học sinh

2.1/ Tìm hiểu học sinh:

a/ Tìm hiểu học sinh thông qua hỏi trực tiếp của giáo viên sau mỗi tiết dạy hay trong khoảng thời gian trống

Việc làm này rất tiện lợi, tuy nhiên cũng có nhược điểm là: Không có nhiều thời gian để đặt ra nhiều câu hỏi thảo luận, các em không có thời gian suy nghĩ để đưa ra nhận định chính xác các vấn đề, không tìm hiểu được hết học sinh có số lượng nhiều, các em rụt rè không dám đưa ra ý kiến của mình nhất là các ý kiến phản bác…

b/ Tìm hiểu học sinh thông qua phiếu điều tra

Việc làm này có nhược điểm là cần phải chuẩn bị phiếu, mất nhiều thời gian cho việc tổng hợp Tuy nhiên, điểm nổi bật của biện pháp này là học sinh tâm sự được nhiều hơn Các em ghi các ý kiến của mình thật lòng hơn, số liệu tổng hợp được cụ thể hơn … Từ đó, chúng ta sẽ nắm bắt được cụ thể tâm tư nguyện vọng của các em khi học nhạc Khi chúng ta biết được học sinh cần gì, thích gì và không thích

gì … thì việc đáp ứng nhu cầu cho các em học sinh sẽ dễ dàng hơn Thông qua phiếu

điều tra thăm dò, chúng ta cũng phát hiện được những tư tưởng, thái độ sai lệch của các em mà có biện pháp uốn nắn kịp thời

c/ Các bước tiến hành làm phiếu điều tra thăm dò:

c1/ Chẩn bị câu hỏi:

- Câu hỏi chuẩn bị tuỳ thuộc vào mục đích tìm hiểu của giáo viên khi thăm dò học sinh Trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ gợi ý môït số câu hỏi liên quan trong phần ÂNTT chứ không hỏi học sinh sang phân môn khác Tuỳ theo từng đơn vị, giáo viên có thể cho các câu hỏi theo mục đích bài giảng của riêng mình

Ví dụ: + Em có thích học phần ÂNTT không?

+ Trong phần ÂNTT giới thiệu về nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ nước ngoài, các loại nhạc dân tộc, nhạc cụ phương Tây và các loại hình nghệ thuật âm nhạc … em thích nhất là phần nào?

+ Trong các thể loại nhạc như: Truyền thống, nhạc trẻ, thiếu nhi, dân

ca, sến trữ tình, nhạc hoà tấu không lời… em thích thể loại nào nhất? Em thích thể loại nhạc đó ở điểm nào?

+ Em có hay mua những đĩa nhạc mới của các ca sĩ trẻ để nghe không?

Em có nhận xét gì khi nghe những bài nhạc đó?Hay dở ở điểm nào?

+ Em có thích nghe các bài hát dân ca, các ca khúc mang âm hưởng dân

ca không?

+ Em hãy kể tên vài ca khúc mà em yêu thích nhất?

+ Em có hay nghe các bài Lí, Hò của các vùng miền không? Vì sao? + Các bài hát của các nhạc sĩ được giới thiệu trong SGK âm nhạc, em không thích nhất là ca khúc nào, của nhạc sĩ nào?

+ Khi học môn âm nhạc, em thích giáo viên dạy phần nào nhất, phần nào giáo viên dạy khó hiểu nhất, giáo viên dạy có dễ hiểu không? Vì sao em không hiểu?

+ …

- Các câu hỏi cần phải ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu, dễ trả lời Cần hướng dẫn cho các em trả lời đúng ý câu hỏi và trả lời một cách thật lòng Nếu các em không bày tỏ thật lòng thì không có tác dụng cho việc đổi mới phương pháp đáp ứng nhu

cầu học tập của học sinh Vì vậy, chúng ta nên ưu tiên chọn các khối lớp nhỏ (Khối

6 hoặc khối 7)

c2/ Chọn khối lớp và đối tượng học sinh:

- Phiếu thăm dò không nhất thiết phải ghi tên học sinh (học sinh có thể ghi tên hoặc không ghi)

- Cần phải tìm hiểu học sinh trên diện rộng ở các khối lớp

- Số lượng học sinh cần thăm dò còn tuỳ thuộc vào đặc điểm của đơn vị mình công tác, có thể thăm dò học sinh trên phạm vi toàn trường Nếu là đơn vị trường loại I, loại II có số lượng học sinh đông thì các giáo viên dạy âm nhạc cần thảo luận phân chia các khối lớp khi điều tra thăm dò Có thể chọn những đối tượng học sinh học yếu, chưa có thái độ học tập tốt …

- Thời gian tiến hành là giữa hoặc cuối năm học (trong tuần dự trữ) Các em có thể trả lời các câu hỏi nộp lại cho giáo viên ngay, cũng có thể cho các em về nhà suy nghĩ trả lời Giáo viên cần thống nhất thời gian để tổng hợp các ý kiến

c3/ Tổng hợp các phiếu thăm dò:

Khi tổng hợp phiếu thăm dò cần chú ý ghi cụ thể ý kiến của các em, mặt tích cực chiếm tỉ lệ khoản bao nhiêu %, mặt hạn chế chiếm tỉ lệ khoản bao nhiêu % Những gì giáo viên đã làm được, những gì giáo viên chưa làm được cho các em, giáo viên cần ghi chép cụ thể để tìm cách xử lí Giáo viên cần chú trọng các

ý kiến nhận định sai lệch của học sinh nhiều hơn Có như thế chúng ta mới có thể áp dụng đúng phương pháp cho từng đối tượng học sinh

2.2/ Các biện pháp của giáo viên âm nhạc:

Sau khi tổng hợp các phiếu điều tra thăm dò của học sinh, giáo viên có nhiệm vụ là làm sao để giải quyết các vấn đề đã được đặt ra

Ví dụ: Học sinh cho rằng: “Giáo viên chưa chú tâm cho phần ÂNTT nên không hiểu được hết bài giảng”, “Ảnh nhạc sĩ quá mờ, quá ít, không có phần nhạc minh họa”, “Các bài nhạc truyền thống được giới thiệu trong SGK nghe không hay”, “Em không thích nhạc sĩ đó vì những sáng tác của ông em không hát được”, “Giọng nói của thầy (cô) nhỏ quá, không nghe rõ”…

Như vậy, giáo viên cần phải có giải pháp là phân phối thời gian hợp lí hơn cho phần ÂNTT, cần phải đầu tư nhiều hơn cho tiết dạy, cần có nhiều ĐDDH (tranh ảnh, bài nhạc minh họa, xử lí hiệu quả nhạc cụ…), tìm hiểu nhiều hơn kiến thức về âm nhạc trong các tiết dạy ÂNTT

Trong các ý kiến phát biểu của các em đôi khi cũng có nhận định là khen ngợi giáo viên Nhưng những câu nói đó không quan trọng bằng các câu phê bình, thắc mắc của các em Vì đây mới là vấn đề cần được giải quyết

* Một số công việc giáo viên cần chuẩn bị:

Trong các tiết dạy phân môn ÂNTT bao gồm các nội dung cơ bản sau:

a- Giới thiệu về nhạc sĩ Việt Nam có công đóng góp cho Cách Mạng Việt Nam, nhạc sĩ đã đạt được giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật, các ca khúc nổi bật và một ca khúc minh họa cho học sinh xem, nghe

Ở phần này, giáo viên muốn tạo không khí sinh động thì hình ảnh, nhạc minh họa là không thể thiếu được Nếu giáo viên chỉ trông chờ vào các tư liệu của ngành giáo dục cấp cho để phục vụ cho các tiết dạy thì việc giáo dục cho học sinh không thể theo kịp thời đại Công nghệ như hiện nay Hình ảnh trong sách thường không làm cho học sinh thỏa mãn tính hiếu kì Chỉ có các bài hát minh họa trong sách không làm cho học sinh hiểu hết được giá trị của âm nhạc truyền thống, chưa thấu hiểu hết tài năng của nhạc sĩ được giới thiệu (thường trong SGK chỉ giới thiệu 1 bài)

Giáo viên cần tự bổ sung thêm tư liệu của các nhạc sĩ ngoài phần giới thiệu trong SGK như: Hình ảnh, các bài nhạc được nêu tên trong sách, một số câu chuyện thú vị để kể cho học sinh nghe Những tư liệu này, chúng ta dễ dàng tìm thấy trên các diễn đàn Internet, tuy nhiên chúng ta cần phải có giai đoạn xử lí tư liệu Hiện nay một số giáo viên cũng có tập sách có đầy đủ tranh ảnh và tiểu sử của các nhạc sĩ trong SGK lớp 6, 7, 8, 9, nhưng do hình ảnh hơi nhỏ chỉ thuận lợi cho việc tham khảo cá nhân nên chúng ta không tiện đem ra giới thiệu cho học sinh

- Hình ảnh minh họa cần phải rõ nét, đẹp Nếu trình chiếu lên máy thì hình ảnh cần phải phong phú nhiều hơn các tiết dạy thông thường, phần tiểu sử trích lược phải luôn đi kèm với hình nhạc sĩ Nếu các tiết dạy thông thường không có máy chiếu thì giáo viên cần in màu các hình minh họa ra giấy A3 – A4 (ít nhất là 2-3 hình)

- Về phần nhạc, giáo viên tìm càng nhiều bài hát của nhạc sĩ càng tốt, có thể tạo Album riêng của từng nhạc sĩ nhằm phục vụ cho giảng dạy Như vậy, phần giới thiệu về âm thanh sẽ phong phú hơn Trong thời lượng quá ít, chúng ta không thể giới thiệu hết các bài hát của nhạc sĩ được, vì vậy chúng ta phải tạo một File nhạc mới gồm nhiều bài nhạc được cắt các phần hay và ráp lại Nên dự trù thời gian File nhạc không quá 10 phút Đoạn nhạc đầu là các bài nhạc nhẹ nhàng dễ nghe, dễ cảm nhận (có thể là các ca khúc thiếu nhi), tiếp theo mới là các bài nhạc có tính nghệ thuật cao hơn, cuối cùng là bài nhạc được giới thiệu trong SGK (bài nhạc có ghi lời và nốt nhạc) Nên lưu ý rằng, các ca khúc nào giáo viên trình bày được thì nên trình bày cho học sinh nghe, điều này luôn đem lại hiệu quả giáo dục học sinh cao hơn nhiều Học sinh luôn có tâm lý là yêu thích liên đới từ giáo viên đến ca khúc và nhạc sĩ sáng tác

Ví dụ: Khi giới thiệu về nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, nếu chúng ta chỉ cho học sinh nghe bài hát Bóng cây Kơnia thì các em sẽ cho rằng: “Bài nhạc nghe không hay, khó nghe, khó hiểu…” Giáo viên âm nhạc có thể hiểu được tại sao các em nhận định như thế Bởi vì, bài hát này tuy có nghệ thuật cao nhưng với nhận thức của các em học sinh thì không sao thấy hết được Hơn nữa, bài nhạc mang âm hưởng dân ca các dân tộc miền núi nên giai điệu cũng rất xa lạ đối với các em Các em sẽ không có ấn tượng gì về nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu Như vậy, mục đích giáo dục cho các em về các bài hát truyền thống cách mạng đã không đem lại hiệu quả

Bằng phương pháp đi từ đễ đến khó, từ nhẹ nhàng đến phức tạp chúng sẽ đạt

được hiệu quả cao hơn Chúng ta tạo 1 File nhạc gồm một đoạn ngắn các bài hát

sau: “Trầu cau, sợi nhớ sợi thương, anh ở đầu sông em cuối sông, cuộc đời vẫn đẹp sao, những ánh sao đêm, thuyền và biển, đoàn vệ quốc quân … bóng cây Kơnia” Qua File nhạc này các em sẽ nghe được nhiều bài hát của nhạc sĩ trong một thời gian ngắn, các em sẽ dễ cảm nhận hơn về âm nhạc của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu Nếu thời lượng cho phép thì chúng ta cũng có thể cho học sinh nghe lại các bài hát mà các em thích

b- Nhạc sĩ nước ngoài có công đóng góp cho nền âm nhạc thế giới (Mozart, Betthovent, Chopin, Suber )

Đối với nhạc sĩ nước ngoài thì phần giới thiệu không có gì khác biệt hơn nhạc sĩ Việt Nam Tuy nhiên, về phần nhạc minh họa thì phức tạp hơn nhiều vì phần

lớn các nhạc sĩ này sáng tác nhạc không lời Cho nên chúng ta cần phải kể nhiều

câu chuyện thú vị của các nhạc sĩ này thì mới đem lại ấn tượng cho học sinh Phần

nhạc cũng cần cho các em nghe các bài quen thuộc, nhẹ nhàng, dễ nghe Thường các em không thích nghe nhạc không lời vì khó hiểu Khi đó, giáo viên cần giải thích trước nội dung, ý nghĩa bài nhạc cho các em hiểu Cần phải cho các em hiểu

rằng: “Tài năng của các nhạc sĩ này đã được thế giới công nhận Với trình độ âm

nhạc của chúng ta thì chưa thể hiểu hết được giá trị đích thực của các tác phẩm âm nhạc không lời Muốn hiểu, chúng ta cần phải tập trung và cần phải nghe nhiều lần”

c- Giới thiệu về một số nhạc cụ dân tộâc, nhạc cụ phương Tây

Phần này, học sinh đa số là rất thích thú Tuy nhiên, các loại nhạc cụ bằng hiện thực thì giáo viên không thể trang bị được Nếu dạy bằng máy chiếu thì chúng

ta có thể phát các đoạn nhạc Video có hình ảnh sinh động thì rất tốt Nhưng nếu chúng ta chỉ giới thiệu một cách đơn điệu như trong SGK thì sẽ không là cho học sinh khắc sâu được Chúng ta cũng cần có ảnh màu minh họa, mỗi nhạc cụ cần có nhiều ảnh được chụp theo nhiều chiều khác nhau để làm rõ được đặc điểm nhạc cụ

Phần âm thanh cũng rất cần thiết, chúng ta chọn và tách những đoạn nhạc có âm sắc của các loại nhạc cụ đó từ các bài nhạc có sẳn để giới thiệu cho các em Nếu giáo viên sử dụng tốt nhạc cụ thì phần giới thiệu này cũng đem lại hiệu quả rất cao Hiện nay, trên các cửa hàng băng đĩa đã có bán đĩa giới thiệu về “Nhạc khí dân tộc”, trong đó có đầy đủ hình ảnh và âm sắc minh họa cho các loại nhạc cụ

Ngoài các nhạc cụ được giứo thiệu trong SGK, giáo viên cần cho các em xem thêm nhiều nhạc cụ khác khi có thời gian

d- Các loại hình nghệ thuật âm nhạc phổ biến

Các loại hình nghệ thuật âm nhạc phổ biến thường là giới thiệu về các bài dân ca, lễ hội, hợp xướng, giao hưởng, hát bè, các thể loại âm nhạc … Đối với phần giới thiệu này luôn là vấn đề phức tạp, nó đòi hỏi giáo viên cần có kiến thức sâu rộng trong lĩnh vực âm nhạc Tuy nhiên, do thời lượng ở một tiết dạy học sinh không sao hình dung và hiểu được hết được Giáo viên cần tranh thủ được các đoạn video để giới thiệu hoặc ít nhất là tranh ảnh màu Phần âm thanh minh họa cũng rất cần

thiết Các em có thể phát biểu rằng: “Em chưa hiểu lắm” - Chúng ta phải cho các em

hiểu rằng âm nhạc là một vực rất sâu rộng muốn hiểu được nó thì các em phải nghiên cứu trong thời gian dài Nếu em nào có hứng thú tìm hiểu thêm thì giáo viên cần tạo điều kiện cho các em sinh hoạt ngoại khoá như là: Câu lạc bộ âm nhạc, biểu diễn văn nghệ, …

Ngoài ra, những kiến thức trong các bài đọc thêm cũng rất quan trọng Mặc dù thời lượng không nhiều để giới thiệu cho các em, nhưng không gì thế mà chúng

ta bỏ qua Tuy đó là những mẫu chuyện nhỏ nhưng cũng đem lại không ít những giá trị sống tốt đẹp và bổ ích cho các em

2.3/ Thủ thuật của giáo viên khi lên lớp:

Khi đã bước vào tiết dạy thì điều quan trọng nhất đó là giáo viên đã chuẩn bị đầy đủ những tư liệu cần thiết chưa, ĐDDH có đáp ứng được cho tiết dạy chưa Nếu đảm bảo được điều này thì tiết dạy luôn đem lại thành công

Chúng ta cần cho các em thoải mái phát biểu những suy nghĩ, cảm nhận của riêng mình Tuy nhiên, không phải lúc nào các em cũng có những suy nghĩ đúng đắn Giáo viên cần tư duy và tìm ra nhiều cách lí giải những thắc mắc của các em, thuyết phục các em Khi gặp những câu phát biểu của các em trái với nghệ thuật âm nhạc thì cũng nên đánh giá thấp các em Thường các em chỉ thấy những gì trước mắt và đi theo một trào lưu nhất thời mà ít thấy được những giá trị thực trong âm nhạc Các em thường ít quan tâm đến các bài ca truyền thống cách mang và các bài hát

dân ca Các em học sinh thường thích nhất là các bài nhạc mới sôi động Thích các

ca sĩ có phong cách ăn mặc màu mè, nhảy nhót làm khuấy động sân khấu …

Ví dụ: Khi nghe xong bài hát dân ca, Hò, Lí của các miền Bắc - Trung - Nam Các em cho rằng: “Bài hát quá buồn, giọng hát của ca sĩ sao khó nghe, bài này em không hát được …” Nhưng nếu chúng ta cho các em nghe nhạc trẻ thì các em cổ vũ rất nhiệt tình

Chúng ta phải cho các em hiểu rằng: “Đây là các bài hát mang bản sắc văn

hóa dân tộc cuả các vùng miền khác nhau Chúng ta ở miền Nam, khi chúng ta nghe các bài dân ca Miền Bắc, Miền Trung do chưa quen nên chúng ta chưa hiểu hết, chưa thấy được cái hay của nó Giá trị đích thực của bài hát là ở chỗ nó có tồn tại trong lòng người hay không Các bài hát mới nó chỉ phục vụ cho chúng ta ở thời điểm này và chỉ tồn tại trong lòng chúng ta một thời gian ngắn, các bài hát đó không có giá trị nghệ thuật, chúng ta không nên quan tâm nhiều…”

Đôi lúc giáo viên cũng cần thiết phân tích nội dung các bài hát mới, vạch ra những chỗ chưa hay cho các em thấy rõ thì mới thuyết phục được các em đừng nghe nó nhiều hơn

* Đối với các bài hát dân ca, bài ca truyền thống, nếu các em thích sôi động thì chúng ta cho các em nghe bởi sự trình bày của các ca sĩ trẻ mà các em yêu thích Đôi lúc các ca sĩ mới chưa thể hiện hết giá trị nghệ thuật của bài hát nhưng ít nhất các em dễ chấp nhận bài hát đó hơn

Ví dụ: Bài hát “Qua cầu gió bay” dân ca Bắc bộ Nếu cho các em nghe bởi sự trình bày của các ca sĩ trong dàn nhạc dân tộc thì các em không thích lắm, nhưng cũng với bài hát này do ca sĩ Thanh Thảo hát với nét nhạc mới thì các em có vẽ thích thú hơn Mặc dù lúc này bài hát đã thiếu đi nét dân ca truyền thống

Hoặc là bài hát “Năm anh em trên một chiếc xe tăng” do ca sĩ nhạc trẻ hiện nay trình bày nghe không hay bằng các ca sĩ truyền thống, nhưng các em lại thích nghe nhiều hơn, nhiều em thuộc cả lời bài hát

Chúng ta phải chấp nhận cho các em nghe các ca sĩ nhạc trẻ trình bày các ca khúc dân ca, truyền thống Đến môït lúc nào đó, các em sẽ hiểu được giá trị đích

thực của làn điệu dân ca và truyền thống, các em sẽ tự đi tìm lại nó

Giáo viên cần cho các em hiểu rằng “Dân ca đã đi vào lòng của mỗi người

dân Việt Nam Hiện nay, dân ca của các miền đã có sự gắn kết với nhau, các bài hát dân ca không còn là sản phẩm riêng của từng vùng miền, dân tộc Người Kinh yêu thích cả các bài dân ca của các dân tộc ít người miền núi và ngược lại Các nhạc sĩ đã thấy được điều này nên đã sáng tác nhiều ca khúc mới mang âm hưởng dân ca và