Bài giảng bức xạ ion hóa

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT1: KHÁI NIỆM  Phóng xạ: “ là hiện tượng thay đổi bên trong hạt nhân không cần có tác động của các yếu tố bên ngoài, tự phát ra các bức xạ liên tục và khác nhau

Chủ Đề: Bức Xạ Ion Hóa

Nhóm Thực Hiện: 05

GVHD: Võ Thị Kim Hân

Bảo Hộ Lao Động

Nội dung thuyết trình:

 Chương 1: Cơ Sở Lý Thuyết……

1 Khái niệm

2.Các loại bức xạ ion hóa

 Chương 2: Các Nguồn Chiếu Xạ

1 Chiếu xạ tự nhiên

2 Chiếu xạ nhân tạo

 Chương 3: Tiêu Chuẩn Bức Xạ, Phương Pháp và Thiết bi đo lường

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1: KHÁI NIỆM

 Phóng xạ: “ là hiện tượng thay đổi bên trong hạt nhân

không cần có tác động của các yếu tố bên ngoài, tự phát ra các bức xạ liên tục và khác nhau mà không có tác nhân nào làm tăng nhanh hoặc chậm lại các hiện tượng đó”

 Bức xạ ion hóa: “ là các bức xạ điện tử và hạt, khi

tương tác với môi trường tự nhiên tạo ra các ion”

2: CÁC LOẠI BỨC XẠ ION HÓA

2.2: Bức Xạ Beta.

Có khối lượng như điện tử từ trong hạt nhân bắn ra, mang điện (-) hay (+) Nhỏ hơn rất nhiều so với các hạt alpha và nó có thể xuyên sâu hơn

2.3: Bức Xạ Gamma.

 Bức xạ gamma là dạng năng lượng sóng điện từ Sinh

ra trong quá trình biến đổi hạt nhân hoặc hủy biến các hạt Nó đi được khoảng cách lớn trong không khí và có

độ xuyên mạnh

 Các vật liệu đặc như chì, bê tông là tấm chắn lý tưởng đối với tia gamma.

2.4: Bức Xạ Neutron.

 Là những hạt không mang điện, được giải phóng sau phản ứng phân hạch hạt nhân của Uranium hoặc Plutonium, bản thân nó không phải là bức xạ ion hoá, nhưng nếu va chạm với các hạt nhân khác, nó có thể kích hoạt các hạt nhân hoặc gây ra tia gamma hay các hạt điện tích thứ cấp gián tiếp gây ra bức xạ ion hoá

 Có thể bị ngăn chặn lại bởi tường bê tông dày, bởi nước hoặc tấm chắn Paraphin Bức xạ neutron chỉ tồn tại trong lò phản ứng hạt nhân và các nhiên liệu hạt nhân.

2.5: Bức Xạ Tia X.

 Tia X có những đặc điểm tương tự như tia gamma, nhưng bức xạ gamma được phát ra bởi hạt nhân nguyên tử, còn tia X do con người tạo ra trong một ống tia X mà bản thân nó không có tính phóng xạ

CHƯƠNG II CÁC NGUỒN CHIẾU XẠ

1.Chiếu Xạ Tự Nhiên

a.Bức xạ vũ trụ.

 Các bức xạ proton, alpha,… năng lượng cao rơi vào khí quyển trái đất từ không gian bên ngoài gọi là các tia vũ trụ Các đồng vị có nguồn gốc từ tia vũ trụ có đóng góp đáng kể vào liều chiếu xạ trong

 Chia làm 2 loại: Bức xạ vũ trụ từ thiên hà

Bức xạ từ không khí

Do khí phóng xạ bốc lên từ vỏ trái đất (chủ yếu là

khí radon) Chiếu xạ gây nên bởi nguyên nhân này là tương đối yếu.

Đó là các bức xạ của Uranium, Thorium và

Potassium có chứa trong các vật liệu như: cát sỏi, xi măng, bê tông, tường khô, gỗ, gạch nung…

 Bức xạ từ nước và thức ăn

Nước có chứa K40 và các nguyên tố phóng

xạ khác gây chiếu xạ lên cơ thể trung bình đạt tới 0,25 mSv/năm.

Nguồn Liều bức xạ tự nhiên trung bình mỗi

người nhận được trong một năm

2.Chiếu Xạ Nhân Tạo

a Chiếu xạ y tế:

 Trong lĩnh vực y tế hiện nay đang sử dụng khá phổ biến các nguồn bức xạ để phục vụ việc chẩn đoán, điều trị bệnh (đặc biệt là điều trị ung thư) như máy X-quang chẩn đoán, máy xạ

trị và dược chất phóng xạ

Bảng 2: Liều lượng do chiếu xạ y học

<1

ĐVPX Phát ra bức xạ ứng dụng

Bi-213 (46 m) Anpha Điều trị ung thư

Co-60 (5,27 y) Gamma Xạ trị ngoài, khử trùng Ho-166(26h), Cu-64 (13 h) Chẩn đoán, điều trị

b: Chiếu xạ trong công nghiệp:

 Công nghệ kĩ thuật ngày càng phát triển cùng với đó là những ứng dụng của kỹ thuật hạt nhân trong công nghiệp cũng ngày càng đa dạng và phổ biến chẳng hạn:

- Đo độ ẩm và mật độ của sản phẩm giấy trong các nhà máy sản xuất giấy;

- Đo mức chất lỏng trong các bể đựng phối liệu của nhà máy sản xuất xi măng;

- Đo mức trong các hộp sản phẩm của các nhà máy sản xuất bia và nước giải khát;

-Đo độ dày sản phẩm của các nhà máy sản xuất vật liệu sắt thép;

- Các hệ đo phóng xạ trong các giếng khoan của công nghiệp dầu khí

ĐVPX Sử dụng trong công nghiệp

H-3, Au-198, Tc-99m Nghiên cứu về nước thải

C-14, Cl-36,H-3 Đo tuổi nước

Sc-40 Ag-110m, Co-60, La-140, Sc-46,

Au-198 Nghiên cứu về hiệu quả lò cao

Mn-54, Zn-65 Nghiên cứu về tác động môi trường của khai thác mỏCr-57, Ir-192, Au-198 Nghiên cứu xói mòn bờ biển

Co-60 Khử trùng trong y tế và thực phẩm

Cs-137, Giám sát xói mòn đất, lắng đọng, độ cao mực nước trong bình chứaIr-192, Yb-169, Co-60, Se-75 Chụp X-quang công nghiệp kiểm tra các mối hànPb-210 Đo lường tuổi đất, cát

Bảng 4: Một số đồng vị phóng xạ sử dụng trong công nghiệp

c: Tro bụi phóng xạ

 Do các vụ nổ hạt nhân là chủ yếu:

- Các chất phân hạch không được sử dụng hoặc mới được tạo ra do tương tác với neutron như Pu239 theo phản ứng (n, U238).

- Các sản phẩm phân hạch.

- Triti trong các động cơ nhiệt lạnh

 Những tro bụi này được tung lên khí quyển trong các vụ nổ

sẽ rơi xuống dưới dạng hạt nhỏ Thời gian tro bụi phóng xạ lưu lại trong khí quyển có thể kéo dài hàng chục năm tùy thuộc vào các vụ nổ và các điều kiện phức tạp.

 Bên cạnh các nhân phóng xạ với thời gian sống ngắn ảnh hưởng ngay lập tức lên cơ thể còn có các tro bụi phóng xạ khác có thời gian sống rất lâu Chính vì vậy các triệu chứng nó gây ra cho con người không thể sớm phát hiện

mà nó tích tụ lâu dần trong cơ thể phá hoại các

tế bào, từ đó hình thành các bệnh lý nghiêm trọng

Hình 2: Người dân Nhật bị bỏng do bom nguyên tử của Mỹ.

CHƯƠNG III TIÊU CHUẨN BỨC XẠ, PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT BỊ ĐO LƯỜNG

1.TIÊU CHUẨN BỨC XẠ:

Theo khuyến cáo của ICRP, thì mức liều đối với công nhân không nên vượt quá 50 mSv/năm và liều trung bình cho 5 năm không được vượt quá 20 mSv Nếu một phụ nữ mang thai làm việc trong điều kiện bức xạ, thì giới hạn liều nghiêm ngặt hơn cần được áp dụng là 2 mSv

 Đối với công chúng:

Giới hạn liều đối với công chúng nói chung

thấp hơn đối với công nhân ICRP khuyến cáo rằng giới hạn liều đối với công chúng không nên vượt quá 1mSv/ 1 năm.

- ICRP không có khuyến cáo giới hạn liều đối

với bệnh nhân mSv/1 năm.

- Ở nhiều cuộc chụp X-quang, bệnh nhân phải chiếu liều cao hơn nhiều lần so với giới hạn liều cho công chúng Trong xạ trị, liều chiếu có thể tăng gấp hàng trăm lần so với giới hạn liều đối với công nhân Bởi vì liều xạ được dùng là

để xác định bệnh và để chữa bệnh, nên hiệu quả của điều trị được xem là cần thiết hơn ngay cả khi phải dùng đến liều cao

2.PHƯƠNG PHÁP ĐO:

 Đo nhiễm xạ môi trường:

-Đo liều suất do các nguồn bức xạ ion hóa phát ra

-Đo chất phóng xạ, nồng độ phóng xạ trong môi trường

 Đo liều chiếu xạ cá nhân:

-Đo chiếu sáng ngoài: dùng các phương tiện như phim ảnh, nhiệt phát quang, bút đo dọc trực tiếp dùng buồng ion hóa…

-Đo chiếu trong thường dùng cách đo gián tiếp tổng hoạt

độ phóng xạ cơ thể.

CHƯƠNG IV TÁC HẠI CỦA BỨC XẠ ION HÓA LÊN CƠ THỂ CON NGƯỜI

1 Cơ Chế Tác Dụng Của Bức Xạ Ion Hóa Lên Con Người

A.Cơ chế trực tiếp:

 Những bức xạ với năng lượng lớn (anpha) khi

đi vào cơ thể sẽ trực tiếp phá vỡ các tế bào gây ion hóa, làm đứt gãy các mối liên kết trong các gen, các nhiễm sắc thể của tế bào, làm sai lệch cấu trúc gen và nhiễm sắc thể, gây tổn thương đến chức năng của tế bào.

Tải bản FULL (54 trang): https://bit.ly/2UbU258

Dự phòng: fb.com/TaiHo123doc.net

B.Cơ chế gián tiếp:

 Cơ chế này xảy ra khi bức xạ ion hóa các phân tử nước,

sau đó các sản phẩm độc hại của các phân tử nước tác dụng lên các phân tử hữu cơ

 Sự ion hóa có thể dẫn đến sự thay đổi phân tử nước tạo thành một loại hóa chất làm thay đổi nhiễm sắc thể, từ đó làm thay đổi cấu trúc và chức năng của tế bào làm xuất hiện các triệu chứng lâm sàng: buồn nôn, đục nhân mắt, ung thư sau thời gian dài

3183192