Pháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức tòa án thực tiễn thực hiện tại tòa án nhân dân thành phố thái nguyên

LỜI CẢM ƠNĐược sự phân công của Khoa Kinh tế - Luật trường đại học Thương Mại và được sự hướng dẫn của thầy giáo hướng dẫn Thạc sỹ.Nguyễn Thái Trường em đã thực hiện đề tài nghiên cứu“Ph

LỜI CẢM ƠN

Được sự phân công của Khoa Kinh tế - Luật trường đại học Thương Mại và được

sự hướng dẫn của thầy giáo hướng dẫn Thạc sỹ.Nguyễn Thái Trường em đã thực hiện

đề tài nghiên cứu“Pháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án - Thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên.

Để hoàn thành khóa luận này, em xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo đã tậntình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu và rèn luyện ởtrường Đại học Thương Mại

Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo hướng dẫn Thạc Sỹ Nguyễn Thái Trường đãtận tình, chu đáo hướng dẫn em thực hiện khóa luận này

Trong quá trình thực tập, cũng như là trong quá trình làm bài khóa luận tốtnghiệp, trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế nên khóa luận tốtnghiệp của em không thể tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ý kiếnđóng góp Thầy, Cô để bài khóa luận của em được hoàn thiện hơn nữa

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT v

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài khóa luận 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 2

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu 3

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 5

6 Kết cấu khóa luận tốt nghiệp 6

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG THỨC TOÀ ÁN 7

1.1 Khái quát chung về tranh chấp trong kinh doanh, thương mại và giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng phương thức Tòa Án 7

1.1.1 Khái quát chung về tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án 7

1.1.2 Khái quát chung về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án 10

1.2 Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án 15

1.2.1 Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án 15

1.2.2 Nội dung cơ bản của pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án 18

1.3 Những nguyên tắc cơ bản về pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án 24

1.3.1 Nguyên tắc tôn trọng quyền định đoạt của các đương sự 24

1.3.2 Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật 25

1.3.3 Nguyên tắc tòa án không tiến hành điều tra mà chỉ xác minh thu thập chứng cứ26 1.3.4 Nguyên tắc hòa giải 26

1.3.5 Nguyên tắc giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời 27

1.3.6 Nguyên tắc xét xử công khai 28

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH GIẢI QUYẾT TRANHCHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG THỨC TÒA ÁN

VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁINGUYÊN 292.1 Tổng quan tình hình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại và các nhân tốảnh hưởng đến giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng phương thứcTòa Án 29

2.1.1 Tổng quan tình hình giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án 29 2.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa Án 32

2.2 Thực trạng các quy phạm pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinhdoanh, thương mại bằng phương thức Toà Án 34

2.2.1 Điều kiện để giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng phương thức Tòa Án 34 2.2.2 Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa Án 44

2.3 Thực tiễn thực hiện các quy phạm pháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinhdoanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên 54

2.3.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật thương mại trong công tác giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên 55 2.3.2 Đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật thương mại trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên 57

2.4 Các kết luận và phát hiện qua nghiên cứu 61CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAOHIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONGKINH DOANH, THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG THỨC TÒA ÁN 663.1 Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanhthương mại tại Tòa án 66

3.1.1 Định hướng hoàn thiện về hệ thống pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án 66 3.1.2 Định hướng hoàn thiện pháp luật mô hình, cơ cấu tổ chức Tòa án 67

3.2 Các kiến nghị cụ thể góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại tại Tòa án 68

3.2.1 Một số kiến nghị cụ thể góp phần hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức Tòa án 68 3.2.2 Một số kiến nghị cụ thể góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng phương thức Tòa Án 72

3.3 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 74KẾT LUẬN 75DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài khóa luận.

Trong bối cảnh đất nước đang phát triển toàn diện về kinh tế, chính trị, xã hội,hoạt động kinh doanh thương mại của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa đã đem lại những tác động cũng như đóng góp đáng kể cho sựphát triển chung của đất nước Sự phát triển của các thành phần kinh tế, sự gia tăng sốlượng các doanh nghiệp đã và đang tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh hấp dẫnnhưng cũng không kém phần phức tạp và cạnh tranh gay gắt Các tranh chấp kinhdoanh, thương mại cũng từ đó mà phát sinh với số lượng ngày càng tăng qua các nămcùng với tính chất phức tạp của nó Vì vậy việc giải quyết các tranh chấp phát sinh làđiều cần thiết để đảm bảo một môi trường kinh doanh lành mạnh cho các chủ thể kinhdoanh và để giúp các doanh nghiệp tránh được những hậu quả tiêu cực do mâu thuẫn

và xung đột lợi ích gây ra

Khi các quan hệ kinh doanh càng phát triển, những tranh chấp xảy ra là điềukhông tránh khỏi, những lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp nào vừa đảm bảo cólợi cho thương nhân vừa duy trì được mối quan hệ làm ăn là việc mà các thương nhâncần cân nhắc Pháp luật hiện hành công nhận các phương thức giải quyết tranh chấptrong kinh doanh sau: Thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án Theo đó, khi xảy ratranh chấp kinh doanh các bên có thể giải quyết tranh chấp thông qua việc trực tiếpthương lượng với nhau Trong trường hợp không thương lượng được, việc giải quyếttranh chấp có thể được thực hiện với sự trợ giúp của bên thứ ba thông qua phương thứchòa giải, trọng tài hoặc tòa án

Toà án là phương thức giải quyết tranh chấp tại cơ quan xét xử nhân danh quyềnlực nhà nước được tiến hành theo trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ và bản án hayquyết định của Toà án về vụ tranh chấp nếu không có sự tự nguyện tuân thủ sẽ đượcđảm bảo thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế nhà nước Ở Việt Nam các đương sựthường lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng Toà ánnhư một giải pháp cuối cùng để bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích của mình khithất bại trong việc sử dụng cơ chế thương lượng, hoà giải Nếu như việc giải quyếttranh chấp bằng trọng tài mang đặc điểm tôn trọng quyền thỏa thuận hay ý chí của cácbên tham gia để đưa ra phán quyết thì đặc trưng cơ bản của thủ tục giải quyết tranhchấp bằng Tòa án là thông qua hoạt động của bộ máy tư pháp và nhân danh quyền lựcnhà nước để đưa ra phán quyết buộc các bên có nghĩa vụ thi hành, kể cả bằng sức mạnhcưỡng chế Nhờ đó, việc giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án còn trực

tiếp góp phần vào việc nâng cao ý thức, tôn trọng pháp luật cho các chủ thể kinhdoanh.

Hơn nữa trong quá trình tham gia vào hoạt động thụ lí đơn và xét xử các vụ ándân sự, hình sự và kinh doanh thương mại tại Tòa án địa phương, tác giả nhận thấy cơchế giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại bằng phương thức Tòa án còntồn tại rất nhiều bất cập từ hệ thống pháp luật áp dụng đến cách thi hành của cơ quanxét xử Xuất phát từ sự cấp thiết cần nâng cao, đổi mới và hoàn thiện hệ thống phápluật giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại nhằm đáp ứng nhu cầu thực

tiễn của xã hội đối với các hoạt động kinh tế, tác giả quyết định chọn đề tài “Pháp luật

về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án Thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên” là đề tài khóa luận

-của mình

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan.

Theo số liệu đánh giá của ngành Tòa án, hàng năm mỗi đơn vị Tòa án cấp quậnhuyện thụ lý hàng trăm vụ án lớn nhỏ liên quan đến tranh chấp kinh doanh thương mại.Hầu hết là các tranh chấp từ hợp đồng mua bán hàng hóa, tranh chấp hợp đồng tíndụng, tranh chấp hợp đồng dịch vụ, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ thanh toán…Sự giatăng của các tranh chấp như trên cũng như những loại án đặc thù trong lĩnh vực kinhdoanh thương mại ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi sự không ngừng nghiên cứu

và làm mới các yêu cầu luật pháp cũng như chuyên môn trong lĩnh vực giải quyết tranhchấp loại này để giải quyết ổn thỏa, đảm bảo quyền lợi cho các bên là việc làm khôngphải đơn giản Để đáp ứng nhu cầu này, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu vànhiều bài viết về vấn đề này Có thể kể đến là:

- Luận văn thạc sĩ học của Đinh Thị Trang thuộc Khoa luật – Đại học Quốc gia

Hà Nội nghiên cứu về “Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo thủ tục tố tụng Tòa án ở Việt Nam hiện nay” được công bố năm 2013 Luận văn đã

phân tích rõ ràng, cụ thể về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấpkinh doanh thương mại (TCKDTM) Qua đó, có cái nhìn khái quát về thực trạng phápluật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM ở nước ta hiện nay;phân tích, đánh giá những ưu điểm và tồn tại của hệ thống này Nêu thực trạng phápluật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM ở nước ta trên cơ sở đóđưa ra một số nhận xét về những bất cập của hệ thống pháp luật về thẩm quyền của Tòa

án trong việc giải quyết TCKDTM, nhận xét những nguyên nhân của những bất cập đó

để có định hướng, kiến nghị nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền củaTòa án nói riêng, pháp luật giải quyết TCKDTM nói chung

- Khóa luận tốt nghiệp của Bùi Trọng Tuấn thuộc khoa Kinh Tế Ngoại Thương

của trường đại học Ngoại thương nghiên cứu đề tài “ Giải quyết tranh chấp ở nước ta hiện nay- Thực trạng và giải pháp” đăng ngày 29/08/2013 Luận văn cũng đưa ra

những giải pháp cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Tòa ántrong việc giải quyết TCKDTM trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các quy định về giảiquyết TCKDTM bằng Tòa án trên thế giới để xây dựng và hoàn thiện pháp luật vềthẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM mang bản sắc Việt Nam, phùhợp với chuẩn mực, thông lệ quốc tế

- Khóa luận “Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Nghệ An - Thực trạng và giải quyết” của Hà Văn Hải, sinh viên khoa Luật

trường đại học Vinh đăng ngày 18/12/2013 Phân tích nội dung các quy định của phápluật hiện hành về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết các TCKDTM Thựctiễn thi hành pháp luật, trên cơ sở đó chỉ ra những bất cập, hạn chế, vướng mắc trongthực thi pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết các TCKDTM

Những công trình này tiếp cận ở các khía cạnh khác nhau của pháp luật về giảiquyết trong tranh chấp kinh doanh thương mại, đều đưa ra được những ưu điểm vànhược điểm trong quy định của pháp luật về tranh chấp kinh doanh thương mại Tuynhiên, trên phương diện thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật giải quyết về tranhchấp kinh doanh, thương mại tại các cơ quan tố tụng còn nghiên cứu, khai thác chưađầy đủ Hay nói một cách khác, lĩnh vực nghiên cứu này vẫn còn tồn tại một số vấn đềđang còn tranh luận cần tiếp tục làm rõ trong điều kiện hiện hành ở Việt Nam

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu.

Khi giải quyết các TCKDTM tại TAND thì quan hệ giữa các bên tranh chấp vànhững người tham gia giải quyết không chỉ chịu sự điều chỉnh của luật thương mại màcòn chịu sự điều chỉnh của luật tố tụng dân sự Tòa án nhân dân là cơ quan giữ vai tròquan trọng trong hệ thống các cơ quan thực thi và bảo vệ tính ổn định, trật tự pháp luậtcủa xã hội, góp phần thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao cho Đặc biệttrong giai đoạn hiện nay, trước những yêu cầu của việc cải cách bộ máy tư pháp và sửađổi hoàn thiện BLTTDS Xác định và nhận thức đúng đắn về vai trò giải quyếtTCKDTM của tòa án có ý nghĩa rất quan trọng, đó là cơ sở để hoàn thiện các quy địnhcủa pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của TAND trong lĩnh vực này

Dựa trên cơ sở các quy định của pháp luật hiện hành, các tài liệu tham khảo vàthực tiễn áp dụng pháp luật tại đơn vị thực tập, khóa luận này sẽ đưa ra các cơ sở pháp

lý làm tiền đề để đi sâu vào phân tích lý luận cũng như thực tiễn áp dụng, thực thi phápluật tại đơn vị, từ đó có những kiến nghị cần thiết nhằm hoàn thiện các quy định của

bảo thực thi pháp luật tại đơn vị nói riêng và các thành phần kinh tế tham gia vào hoạtđộng thương mại nói chung Khóa luận đi sâu nghiên cứu các vấn đề sau:

Thứ nhất là phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật điều chỉnh giảiquyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án

Thứ hai là phân tích và đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật điều chỉnh giảiquyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án và thực tiễn

thực hiện tại Toà Án nhân dân thành phố Thái Nguyên.

Thứ ba là một số kiến nghị góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thipháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức TòaÁn

Từ những phân tích ở trên, tác giả đã chọn đề tài “Pháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án - Thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp.

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Để đạt được mục đích đặt ra, khóa luận đi sâu nghiên cứu thực trạng các quy địnhpháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân( TAND) theo quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện pháp luật giảiquyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố TháiNguyên

4.2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu một cách tổng quát các vấn đề lý luận cơ bảntrong quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa

án (chủ yếu dựa trên văn bản pháp luật hiện hành là Bộ Luật Tố tụng dân sự 2015 vàcác văn bản pháp lý có liên quan cùng với thực tiễn hoạt động xét xử các loại án kinhdoanh thương mại tại Tòa án nhân dân hiện nay) Từ đó, có phương hướng đề xuất cácgiải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng giải quyết các vụ án tranh chấp kinh doanhthương mại tại Tòa án hiện nay Mục tiêu cụ thể như sau:

- Đánh giá thực trạng của pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mạibằng thủ tục tố tụng tại Tòa án ở Việt Nam hiện nay

- Đánh giá được thực trạng cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc giảiquyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Nguyên

- Tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thựcthi pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án

Qua đó tìm hiểu, phát hiện ưu và nhược điểm của thủ tục này để các cơ sở kinhdoanh thương mại có được sự lựa chọn tốt nhất trong việc giải quyết các tranh chấp của

mình, nhanh chóng khắc phục những hạn chế bất cập làm ảnh hưởng đến quá trình sảnxuất kinh doanh Trên cơ sở đó đề xuất những phương hướng hoàn thiện pháp luật tốtụng hiện nay ở Việt Nam để phục vụ tốt hơn trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới.

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Khóa luận tập trung chủ yếu vào việc nghiên cứu hệ thốngcác quy định của pháp luật Việt Nam về tranh chấp trong kinh doanh thương mại vàgiải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong giai đoạn hiện nay Ngoài ra, khóaluận còn đưa ra thực tiễn việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa ánnhân dân thành phố Thái Nguyên

- Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu đề tài sử dụng dữ liệu giai đoạn01/10/2012 đến 28/11/2017, đề xuất giải pháp định hướng đến năm 2022

- Nguồn tài liệu nghiên cứu: Trong phạm vi bài khóa luận, tác giả chủ yếu sửdụng bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 làm tài liệu nghiên cứu chính trong bài khóaluận của mình Trong quá trình sử dụng nghiên cứu bộ luật Tố tụng dân sự 2015 kếthợp so sánh với Bộ Luật tố tụng dân sự 2004 Ngoài ra trong bài khóa luận còn sử dụngcác nguồn tài liệu bổ sung như: Bộ Luật Dân sự 2015; Luật thương mại 2005…

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài.

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài sử dụng một số biện pháp cơ bản như:

Chương 1 của đề tài được triển khai thông qua phương pháp phân tích các vấn đề

lý luận cơ bản của pháp luật về tranh chấp trong kinh doanh, thương mại cùng phươngpháp so sánh các quy định của pháp luật hiện hành về vấn đề tranh chấp trong kinhdoanh, thương mại đặc biệt là giữa Bộ luật Tố tụng dân sự với các văn bản hướng dẫnthi hành

Chương 2 thông qua các biện pháp thu thập số liệu, phân tích, đánh giá về tìnhtrạng từ đó đánh giá được có hay không sự tăng lên về số lượng, tính chất, mức độ củatranh chấp trong kinh doanh, thương mại trên địa bàn cả nước và cụ thể là tại thành phốThái Nguyên

Chương 3 là các biện pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng trong nghiên cứu ápdụng cùng với biện pháp suy luận diễn dịch, quy nạp để đưa ra những đánh giá chungnhất, tạo ra một số đề xuất kiến nghị dựa trên các phân tích đó nhằm hoàn thiện cácquy định của pháp luật về tranh chấp trong kinh doanh, thương mại

6 Kết cấu khóa luận tốt nghiệp.

Đề tài nghiên cứu ngoài lời mở đầu và phần kết luận thì đề tài được bố cục nộidung chính gồm 3 chương:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh

chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án

- Chương 2: Thực trạng pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh

doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án và thực tiễn thực hiện tại Toà Án nhân

dân thành phố Thái Nguyên.

- Chương 3: Một số kiến nghị góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thipháp luật về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức TòaÁn

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI

1.1.1.1 Khái niệm tranh chấp trong kinh doanh, thương mại.

Tranh chấp thương mại là một trong những hệ quả của hoạt động thương mại.Tranh chấp thương mại là một hiện tượng phổ biến và thường xuyên diễn ra trong hoạtđộng của nền kinh tế thị trường Do tính chất thường xuyên cũng như hậu quả của nógây ra cho các chủ thể tham gia tranh chấp nói riêng và cho cả nền kinh tế nói chung,pháp luật Việt Nam cũng đã sớm có những quan tâm nhất định đến hoạt động này cũngnhư các phương thức giải quyết Có thể nói, trong các loại tranh chấp trên thì tranhchấp về thương mại (tranh chấp kinh doanh) là loại hình tranh chấp phổ biến nhất.Thuật ngữ "tranh chấp" nói chung được hiểu là sự bất đồng, mâu thuẫn về quyềnlợi và nghĩa vụ phát sinh giữa các bên liên quan Những bất đồng, mâu thuẫn này cóthể phát sinh từ những quan hệ xã hội do nhiều ngành luật điều chỉnh nên chúng đượcgọi theo ngành luật đó Ví dụ: Tranh chấp về tiền lương giữa người tranh chấp kinhdoanh thương mại và người sử dụng tranh chấp kinh doanh thương mại được gọi làtranh chấp tranh chấp kinh doanh thương mại Tương tự như vậy, tranh chấp dân sự,tranh chấp đất đai đều là những tranh chấp có liên quan đến lợi ích kinh tế của cácbên Do đó chúng có thể được gọi là tranh chấp kinh tế theo nghĩa rộng Một đặc trưngcủa các tranh chấp kinh tế theo nghĩa rộng đó là các chủ thể tham gia vào quan hệ nàykhông nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận

Luật Thương mại năm 2005 đưa ra khái niệm khá đơn giản về hoạt động thươngmại nhưng cũng khắc họa đủ nội hàm của khái niệm Theo khoản 1 Điều 3 Luật này,hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hànghóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đíchsinh lợi khác Cũng theo khái niệm này, quan niệm về hoạt động thương mại cũng đãđược mở rộng, bao gồm mọi hoạt động có mục đích sinh lợi Hướng tiếp cận này củaLuật Thương mại năm 2005 cho thấy, khái niệm về hoạt động thương mại đã được mởrộng tương đồng với khái niệm kinh doanh trong Luật Doanh nghiệp năm 1999, LuậtDoanh nghiệp năm 2005 và nay là Luật Doanh nghiệp năm 2014

Theo khoản 6 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2014, kinh doanh là việc thực hiệnliên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêuthụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.

Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 khi liệt kê các tranh chấp về kinh doanh, thươngmại thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án tại điều 30 cũng dùng thuật ngữ “ tranhchấp trong hoạt động kinh doanh, thương mại” :

“1 Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân,

tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận.”

Luật Trọng tài thương mại năm 2010 khi liệt kê các tranh chấp thuộc thẩm quyềngiải quyết của Trọng tài, cũng sử dụng thuật ngữ “ hoạt động thương mại” bao gồm:

- Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại

- Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thươngmại

- Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọngtài 1

Như vậy, mặc dù Bộ luật Tố tụng dân sự không sử dụng thuật ngữ “tranh chấpthương mại” hay “tranh chấp trong kinh doanh” mà sử dụng thuật ngữ “tranh chấp vềkinh doanh, thương mại”, nhưng nội dung của các tranh chấp về kinh doanh, thươngmại được liệt kê tại Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thực chất là các tranh chấpthương mại theo hướng tiếp cận của Luật Thương mại năm 2005 và Luật Trọng tàithương mại năm 2010 Tuy có sự khác nhau về cách thức biểu đạt và ngôn ngữ sửdụng, nhưng nhìn chung quan niệm về hoạt động kinh doanh hay hoạt động thươngmại và tranh chấp trong kinh doanh hay tranh chấp thương mại được thể hiện qua cácquy định trong các văn bản pháp luật của Việt Nam hiện hành cũng khá nhất quán

Tại điều 3 Luật thương mại 2005 cũng quy định: “ Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.” 2

Từ các nội dung xem xét nêu trên, có thể hiểu:

“Tranh chấp trong kinh doanh (hay tranh chấp thương mại) là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động kinh doanh hoặc có liên quan đến hoạt động kinh doanh”.

1 Luật trọng tài thương mại 2010

2 Điều 3 Luật thương mại 2005

1.1.1.2 Đặc điểm của tranh chấp trong kinh doanh, thương mại.

Tranh chấp thương mại có những đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, tranh chấp thương mại là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về

quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong mối quan hệ cụ thể Mâu thuẫn được hiểu làtrạng thái xung đột, đối xứng nhau về quyền và nghĩa vụ giữa các bên tranh chấp Quan

hệ thương mại và bất đồng giữa các bên trong quan hệ thương mại là điều kiện cần và

đủ để tranh chấp phát sinh Trong hoạt động thương mại, các bên vừa hợp tác đồng thờivừa cạnh tranh nhau để đạt được những mục đích đề ra Do đó, việc phát sinh nhữngmâu thuẫn, bất đồng trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên là điều tấtyếu

Các quan hệ thương mại có bản chất là các quan hệ tài sản nên nội dung tranhchấp thường liên quan trực tiếp tới lợi ích kinh tế của các bên Thông thường, nhữngmâu thuẫn bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên phát sinh trong các mối quan hệcụ thể bao gồm:

(i) Mua bán hàng hoá; cung ứng dịch vụ; phân phối; đại diện, đại lý; kí gửi; thuê,cho thuê, thuê mua; xây dựng; tư vấn kĩ thuật; vận chuyển hàng hoá, hành khách bằngđường sắt, đường bộ, đường thuỷ nội địa; vận chuyển hàng hoá, hành khách bằngđường hàng không, đường biển; mua bán cổ phiếu, trái phiếu và các giấy tờ có giákhác; đầu tư tài chính, ngân hàng; bảo hiểm; thăm dò, khai thác

(ii) Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá nhân, tổchức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận

(iii) Tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty, giữa các thành viêncủa công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợpnhất, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty

(vi)Tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại mà pháp luật có quy định.

Thứ hai, những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các

bên phải phát sinh từ hoạt động thương mại

Căn cứ phát sinh tranh chấp thương mại là hành vi vi phạm hợp đồng hoặc viphạm pháp luật Trong nhiều trường hợp, tranh chấp thương mại phát sinh do các bên

có vi phạm hợp đồng và xâm hại lợi ích của nhau, tuy nhiên cũng có thể có những viphạm xâm hại lợi ích của các bên nhưng không làm phát sinh tranh chấp Tranh chấpthương mại phải là những mâu thuẫn, bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên phátsinh từ những hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cungứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợikhác

Thứ ba, các tranh chấp thương mại chủ yếu là những tranh chấp phát sinh giữa

các thương nhân (cá nhân kinh doanh, pháp nhân) với nhau Ngoài thương nhân là chủthể chủ yếu của tranh chấp thương mại, trong những trường hợp nhất định, các cá nhân,tổ chức khác (không phải là thương nhân) cũng có thể là chủ thể của tranh chấp thươngmại khi trong các giao dịch bên không có mục đích sinh lợi chọn áp dụng luật thươngmại Khoa học pháp lý gọi giao dịch này là giao dịch hỗn hợp (hành vi hỗn hợp) Vềbản chất, hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi của một bên trong giao dịch vớithương nhân không phải là hoạt động thương mại thuần túy, nhưng bên không nhằmmục đích sinh lợi đã chọn áp dụng luật thương mại thì quan hệ này trở thành quan hệpháp luật thương mại và tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật này phải được quanniệm là tranh chấp thương mại Một quy tắc được pháp luật của Pháp và nhiều quốc gia

áp dụng để giải quyết loại tranh chấp này đó là căn cứ vào bị đơn là thương nhân haykhông phải là thương nhân Nếu bị đơn là thương nhân thì nguyên đơn (bên có hành vidân sự) có thể chọn Tòa Thương mại hoặc Tòa Dân sự để giải quyết vụ tranh chấp.Trường hợp nguyên đơn chọn Tòa Thương mại thì các quy định khắt khe hơn của luậtthương mại được áp dụng để giải quyết vụ tranh chấp Ngược lại, bị đơn không phải làthương nhân thì nguyên đơn (bên có hành vi thương mại) chỉ có quyền kiện ra Tòa Dân

sự và luật dân sự được áp dụng để giải quyết vụ tranh chấp mà các quy định của luậtthương mại không thể áp dụng cho đối phương không phải là thương nhân

Dựa trên những căn cứ pháp lý khác nhau như: Phạm vi lãnh thổ, số lượng cácbên tranh chấp, căn cứ vào lĩnh vực tranh chấp, quá trình thực hiện, thời điểm phát sinhtranh chấp, tranh chấp thương mại được chia thành các loại tranh chấp khác nhau.Tranh chấp thương mại đã trở thành một hiện tượng tất yếu khách quan của nềnkinh tế thị trường Khi tranh chấp thương mại phát sinh đòi hỏi cần phải được giảiquyết một cách minh bạch và hiệu quả; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể,góp phần ngăn ngừa sự vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại, bảo đảm trật tựpháp luật, kỷ cương xã hội

1.1.2 Khái quát chung về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án.

1.1.2.1 Khái niệm giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án.

Như khái niệm trên đã khái quát:”Tranh chấp trong kinh doanh (hay tranh chấp thương mại) là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động kinh doanh hoặc có liên quan đến hoạt độngkinh doanh”.

Pháp luật hiện hành công nhận các phương thức giải quyết tranh chấp trong kinhdoanh sau: Thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án Theo đó, khi xảy ra tranh chấpkinh doanh các bên có thể giải quyết tranh chấp thông qua việc trực tiếp thương lượngvới nhau Trong trường hợp không thương lượng được, việc giải quyết tranh chấp cóthể được thực hiện với sự trợ giúp của bên thứ ba thông qua phương thức hòa giải,trọng tài hoặc tòa án.

Từ đó có thể thấy “Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa án là cơ chế để cơ quan tư pháp Nhà nước tham gia vào việc giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên trong kinh doanh, thương mại trong trường hợp không thương lượng, hòa giải được và trường hợp đó thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện của các bên ”

Chính vì lẽ đó, việc giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh dựa trên nguyêntắc quan trọng là quyền tự định đoạt của các bên Cơ quan nhà nước và trọng tàithương mại chỉ can thiệp theo yêu cầu của các bên tranh chấp

1.1.2.2 Đặc điểm giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại bằng phương thức Tòa Án.

Việc xác định một tranh chấp dân sự hay tranh chấp trong kinh doanh thươngmạicó ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giải quyết vụ việc tranh chấp Nếu xácđịnh sai quan hệ pháp luật tranh chấp sẽ dẫn đến áp dụng sai pháp luật nội dung đối vớivụ việc Vì vậy để hiểu rõ căn cứ phát sinh cũng như đặc điểm của tranh chấp trongkinh doanh, thương mại thì cần phải phân biệt rõ ràng hai loại tranh chấp này

Khác với tranh chấp dân sự là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể của luật dân

sự (cá nhân, pháp nhân) trong quan hệ pháp luật dân sự (về nhân thân và/hoặc tài sản)thì tranh chấp kinh doanh thương mại là tranh chấp phát sinh giữa các thương nhân cóđăng ký kinh doanh trong hoạt động thương mại, đầu tư, kinh doanh

Trong một số trường hợp, việc xác định đâu là tranh chấp dân sự và đâu là tranhchấp kinh doanh thương mại khá phức tạp Cụ thể:

+ Tranh chấp phát sinh mà một hoặc các bên không có đăng ký kinh doanh, nhưng đều có mục đích lợi nhuận.

Trường hợp này, nếu căn cứ theo Khoản 1 Điều 30 Bộ Luật Tố tụng Dân sự 2015thì đây được xác định là tranh chấp dân sự vì một bên hoặc các bên thiếu điều kiện vềchủ thể là có đăng ký kinh doanh Tuy nhiên, việc xác định như vậy có phần không hợp

lý vì các lý do sau:

- Việc một bên hoặc các bên không có đăng ký kinh doanh có thể do nguyên nhânkhách quan hoặc chủ quan như: chưa kịp tiến hành đăng ký kinh doanh; đã tiến hành

thủ tục đăng ký kinh doanh nhưng chưa được cấp hoặc bị từ chối cấp; cố ý vi phạmnghĩa vụ đăng ký kinh doanh của thương nhân.

Điều 7 Luật thương mại 2005 quy định về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh của

thương nhân: “Thương nhân có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật Trường hợp chưa đăng ký kinh doanh, thương nhân vẫn phải chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của mình theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật” Như vậy, việc một bên hoặc các bên không/chưa có đăng ký kinh doanh khi giao

dịch không làm loại trừ trách nhiệm phát sinh từ giao dịch

- Các bên trong tranh chấp đều có mục đích lợi nhuận Ý chí của các bên khi thamgia giao dịch đều nhằm mục tiêu lợi nhuận nên dù không có đăng ký kinh doanh, họđều hiểu và chấp nhận những quy tắc của giao dịch thương mại

- Việc xác định loại tranh chấp này là tranh chấp kinh doanh thương mại phù hợp

với hướng dẫn tại Điểm b Khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP của Hội

đồng thẩm phán: “Toà kinh tế có nhiệm vụ, quyền hạn giải quyết các tranh chấp và các yêu cầu về kinh doanh, thương mại quy định tại Điều 29 và Điều 30 của BLTTDS; các tranh chấp về kinh doanh, thương mại mà một hoặc các bên không có đăng ký kinh doanh, nhưng đều có mục đích lợi nhuận”.

+ Tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại giữa các bên đều có mục đích lợi nhuận mà chỉ một bên có đăng ký kinh doanh, bên còn lại có các loại giấy tờ pháp lý khác không phải là đăng ký kinh doanh như: Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động, Giấy phép thành lập và hoạt động.

Đây là trường hợp mà bên không có đăng ký kinh doanh được thành lập và hoạtđộng theo quy định của pháp luật chuyên ngành Trong các trường hợp này, việc xácđịnh loại tranh chấp cần căn cứ vào quy định tương ứng tại các văn bản pháp luật khác

Ví dụ 1: tranh chấp phát sinh giữa Tổ chức hành nghề luật sư (có Giấy đăng kýhoạt động) với khách hàng là Doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp (có đăng ký kinhdoanh) trong việc cung ứng dịch vụ thì đây xác định là tranh chấp dân sự theo Khoản 1Điều 59 Luật Luật sư

+ Tranh chấp mà một bên không có mục đích lợi nhuận nhưng chọn áp dụng Luật Thương mại.

Khoản 3 Điều 1 Luật Thương mại quy định phạm vi điều chỉnh của Luật Thươngmại bao gồm cả “hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi của một bên trong giao dịchvới thương nhân thực hiện trên lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Namtrong trường hợp bên thực hiện hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi đó chọn ápdụng Luật này”

Như vậy, nếu bên không có mục đích lợi nhuận chọn áp dụng Luật Thương mạithì không thể xác định tranh chấp này là tranh chấp kinh doanh thương mại và áp dụngLuật Thương mại để giải quyết.

Tòa án và trọng tài đều là những hình thức giải quyết tranh chấp trong kinhdoanh, chúng đóng vai trò một bên trung lập với các bên trong quan hệ tranh chấp.Hoạt động giải quyết tranh chấp của tòa án và trọng tài có điểm giống nhau và có thểphân biệt với các hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh khác đó là chúng căn cứvào pháp luật và hợp đồng của các bên trong quan hệ tranh chấp, xem xét sự thật vụ án

và độc lập ra phán quyết, phán quyết này được đảm bảo thi hành Vì chúng có thẩmquyền xem xét và ra phán quyết cho nên thủ tục tố tụng của tòa án và trọng tài rất chặtchẽ và được pháp luật quy định Thủ tục tố tụng tòa án và tố tụng trọng tài đều dựa trênnhững nguyên tắc chung như : tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự, đảm bảo

sự độc lập của người tài phán, … Tuy nhiên, vì đây là hai hình thức giải quyết tranhchấp độc lập, cho nên giữa tố tụng tòa án và tố tụng trọng tài cũng có những sự khácbiệt cơ bản sau đây :

Thứ nhất, về tính chất pháp lý.

Giữa tòa án và trọng tài có sự khác biệt rất rõ về tính chất pháp lý của mỗi loại cơquan này Tòa án là một cơ quan nhà nước nằm trong hệ thống cơ quan tư pháp Trongquá trình tố tụng, tòa án nhân danh Nhà nước để xem xét, xử lý vi phạm pháp luậtnhằm duy trì trật tự công cộng và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các nhàkinh doanh Trong khi đó, các trung tâm trọng tài đều tồn tại với tư cách là một tổ chứcphi chính phủ, một tổ chức mang tính chất xã hội – nghề nghiệp

Thứ hai, về thẩm quyền.

Thẩm quyền theo vụ việc : dưới góc độ thẩm quyền theo vụ việc, thực tế cho thấytòa án thường có thẩm quyền rộng hơn so với trọng tài Tòa án có thẩm quyền giải quyếthầu hết tất cả các tranh chấp trong kinh doanh Trong khi đó, khác với tòa án, thẩm quyềncủa trọng tài có thể thay đổi, hoặc thu hẹp lại tùy theo từng trung tâm trọng tài

Thẩm quyền theo lãnh thổ : Đối với tòa án, không phải vụ tranh chấp trong kinhdoanh nào cũng được tòa thụ lý giải quyết Đơn kiện chỉ được tòa án thụ lý giải quyếtkhi được chuyển đến tòa án có thẩm quyền giải quyết Ngược lại, trong tố tụng trọngtài không đặt ra vấn đề thẩm quyền về mặt lãnh thổ Các bên tranh chấp có quyền lựachọn bất cứ trung tâm trọng tài nào để giải quyết cho mình theo ý muốn và sự tínnhiệm của họ

Thứ ba, các giai đoạn tố tụng

Trong tố tụng trọng tài, trọng tài chỉ xét xử một lần các tranh chấp kinh doanh

kháng cáo, kháng nghị Đây là nguyên tắc đặc trưng của tố tụng trọng tài so với tố tụngtòa án Nguyên tắc này xuất phát từ bản chất của tố tụng trọng tài là nhân danh ý chí vàquyền định đoạt của các bên đương sự Các bên đương sự đã tự do lựa chọn và tínnhiệm người phán xử cho mình thì đương nhiên phải phục tùng quyết định của người

đó Trong khi đó, trong tố tụng tòa án có nhiều cấp xét xử từ sơ thẩm đến phúc thẩm,trong một số trường hợp phán quyết của tòa án còn có thể được xem xét lại theo thủ tụcgiám đốc thẩm và tái thẩm

Thứ tư, về nguyên tắc xét xử tập thể.

Tố tụng trọng tài không có nguyên tắc xét xử tập thể như trong tố tụng tòa án.Việc chọn một hay nhiều trọng tài viên để giải quyết tranh chấp cho mình là quyền củacác bên tranh chấp, pháp luật không can thiệp Pháp luật chỉ can thiệp vào vấn đề nàykhi các bên không thỏa thuận được với nhau về cách thức lựa chọn trọng tài viên màthôi Ví dụ, khi các bên không đạt được sự nhất trí trong việc chọn một trọng tài viên

để giải quyết tranh chấp cho mình theo quy định của pháp luật, mỗi bên tranh chấp sẽchọn cho mình một trọng tài viên Hai người được chọn sẽ chọn một người thứ ba làmChủ tịch Hội đồng trọng tài Trong trường hợp hai trọng tài không chọn được người thứ

ba đó thì quyền quyết định thuộc về tòa án

Thứ năm, tính công khai của hoạt động tố tụng.

Trong tố tụng tòa án, Việc xét xử của tòa án không chỉ có mục đích bảo vệ quyền

và lợi ích của các đương sự mà còn có ý nghĩa giáo dục việc tuân theo pháp luật Dovậy, hầu hết các phiên tòa đều được tiến hành công khai, các bản án thường được công

bố rộng rãi trước công chúng Điều này dẫn đến khó khăn khi bảo vệ các thông tin bímật Trong khi đó, trong tố tụng trọng tài, mọi tình tiết và kết quả đều không được công

bố công khai nếu không được sự chấp thuận của các bên Xuất phát từ nhu cầu phảibảo vệ một cách nghiêm ngặt các bí mật nghề nghiệp của các nhà kinh doanh mà phápluật không bắt buộc các phiên họp xét xử trọng tài phải tiến hành công khai

Thứ sáu, về phán quyết.

Ở cả hai hình thức tố tụng này, việc xét xử tranh chấp đều được kết thúc bằngviệc ra bản án, quyết định của tòa án hoặc phán quyết trọng tài Nhưng phán quyết củatrọng tài và bản án, quyết định của tòa án trong nhiều trường hợp cũng có những điểmkhác nhau cơ bản

Trong tố tụng tòa án, bản án, quyết định của tòa án khi đã có hiệu lực nếu các bênkhông tự nguyện thi hành thì cơ quan thi hành án sẽ áp dụng các biện pháp cưỡng chếcần thiết theo quy định của pháp luật Trong khi đó, ở một số quốc gia, không phải lúcnào quyết định của trọng tài cũng được đảm bảo thi hành bằng cưỡng chế của Nhànước Ở nhiều Quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, khi quyết định của trọng

tài hợp pháp mà không được bên thua kiện thi hành tự nguyện thì theo yêu cầu của phíabên kia, cơ quan thi hành án sẽ cưỡng chế thi hành như một phán quyết của tòa án Tuynhiên, cũng có một số quốc gia, mà ở đó sự phối hợp hoạt động giữa tòa án và trọng tàichưa cao và chưa được pháp luật quy định (ví dụ như ở Việt Nam trong thời gian từtrước khi có Pháp lệnh trọng tài thương mại 2003 trở về trước) thì việc sử dụng cơ chếtòa án phê chuẩn quyết định của trọng tài để trên cơ sở đó mà cưỡng chế thi hành cácquyết định trọng tài là chưa có điều kiện thực hiện Vì vậy, ở các quốc gia này cácquyết định giải quyết tranh chấp của trọng tài không được đảm bảo thi hành bằng sựcưỡng chế của Nhà nước 3

1.2 Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án.

1.2.1 Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án.

Hệ thống pháp luật có vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra hành lang pháp lí đểcông ty, đơn vị hành chính sự nghiệp của nhà nước được tạo lập, vận hành và pháttriển, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp thông quacác văn bản pháp luật như bộ luật Dân sự, luật Thương mại, luật Doanh nghiệp, luậttranh chấp kinh doanh thương mại, bộ luật Tố tụng dân sự, luật Trọng tài thương mại

và các văn bản hướng dẫn có liên quan

Để nền kinh tế thị trường vận hành hiệu quả, hoạt động kinh doanh thương mạidiễn ra có trật tự, do đó cần thiết phải thiết kế và xây dựng một hệ thống các văn bảnpháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ, có tính thống nhất cao và một cơ chế hữu hiệu đảm bảoviệc thi hành chúng

1.2.1.1 Cơ sở thực tiễn

Sau công cuộc đổi mới nền kinh tế đất nước, sự hình thành nền kinh tế thị trường

ở nước ta trong những năm đầu của thế kỷ này được diễn ra trong bối cảnh sự pháttriển theo chiều rộng và chiều sâu của các quan hệ kinh tế với tốc độ nhanh chóng chưatừng có để từng bước khẳng định nó là bộ phận không thể thiếu được của thị trường thếgiới Cũng từ đó mà tranh chấp trong kinh tế nói chung và trong kinh doanh thươngmại nói riêng với tính cách là hệ quả tất yếu của quá trình này cũng trở nên phong phúhơn về chủng loại và gay gắt phức tạp hơn về tính chất và quy mô

Tranh chấp kinh doanh thương mại là hiện tượng phát sinh tất yếu trong hoạtđộng kinh doanh thương mại, vấn đề cần quan tâm là phải có biện pháp để giải quyếthợp lý những tranh chấp đó nhằm giúp các chủ thể kinh doanh có được sự tin tưởng

3Khóa luận “Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Nghệ An -