Đề cương thuyết minh dự án xây dựng mô hình sản xuất nấm bào ngư trên địa bàn thành phố cần thơ

Cơ quan chủ trì dự án: Trung Tâm Kỹ thuật và Ứng dụng Công nghệ Cần Thơ Địa chỉ: 45 đường 3 tháng 2, quận Ninh Kiều, Tp.Cần Thơ II.Đặt vấn đề: Ngành sản xuất nấm ăn đã hình thành và phá

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ CẦN THƠ

TRUNG TÂM KỸ THUẬT VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ

ĐỀ CƯƠNG THUYẾT MINH DỰ ÁN

XÂY DỰNG MÔ HÌNH SẢN XUẤT NẤM BÀO NGƯ TRÊN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Cần Thơ, tháng 04 năm 2009

THUYẾT MINH DỰ ÁN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

I Thông tin chung về dự án

Tên dự án :

Xây dựng mô hình sản xuất nấm bào ngư trên địa

bàn thành phố Cần Thơ

2 Mã số

3.Thời gian thực hiện: 18 tháng

Từ tháng 06 /2009 đến tháng 12/2010

4 Cấp quản lý:

Sở Khoa Học và Công Nghệ Tp Cần Thơ

Kinh phí : Tổng số: 387.894.000 đồng Trong đó

- Từ Ngân sách SNKH: 219.326.000 đồng

- Từ nguồn khác: 168.568.000 đồng

6 Thuộc chương trình

7 Chủ nhiệm dự án

Nguyễn Thị Tố Uyên

Học vị: Thạc sĩ

Chức danh khoa học:

Điện thoại : 0710.830353 (CQ)/ 0710.838680 (NR) Fax: 071.833976 Mobile: 0918.782789

Email: touyenct80@yahoo.com.vn

Địa chỉ cơ quan: 45 đường 3 tháng 2, quận Ninh Kiều, TP.Cần Thơ

Địa chỉ nhà riêng: 139 Tầm Vu, Quận Ninh Kiều , TP.Cần Thơ

8 Cơ quan chủ trì dự án:

Trung Tâm Kỹ thuật và Ứng dụng Công nghệ Cần Thơ

Địa chỉ: 45 đường 3 tháng 2, quận Ninh Kiều, Tp.Cần Thơ

II.Đặt vấn đề:

Ngành sản xuất nấm ăn đã hình thành và phát triển trên thế giới hàng trăm năm nay, nấm là một trong những sản phẩm nông nghiệp được đánh giá cao trên thế giới Ở nhiều nước, sản xuất và chế biến nấm đã phát triển thành một nghề

có trình độ cao theo phương thức công nghiệp (Phạm Văn Sáng, 2008) Nấm đã được xếp vào một giới riêng có nhiều loài rất đa dạng với nhiều hình dáng màu sắc và chủng loại Cho đến nay việc nghiên cứu cũng như tuyển chọn các loại nấm ăn, nấm dược liệu trong và ngoài nước đã đạt những thành tựu đáng kể

Nấm ăn nói chung và nấm bào ngư (pleurotus sp.) nói riêng được xem là

thực phẩm có nhiều đặc tính rất quí, hương vị thơm ngon, gía trị dinh dưỡng cao, có chứa các acid amin thiết yếu, giàu chất khoáng, vitamin và các nguyên tố

vi lượng Nấm còn có hàm lượng polysaccarit, hydratcacbon và một số hoạt tính sinh học mà nhiều loại thực phẩm khác không có như những chất làm trẻ hóa tế bào, chống béo phì, cao huyết áp, tiểu đường (Lê Hồng Vinh, 2004 ) Ngoài ra, nuôi trồng nấm còn là một biện pháp nông sinh học tích cực và hữu hiệu do tận dụng được phế phẩm nông nghiệp Vì vậy, việc nghiên cứu và sản xuất nấm ăn

trên thế giới ngày càng phát triển mạnh mẽ và trở thành một ngành sản xuất ở qui mô công nghiệp

Ở nước ta nghề nấm cũng đã phát triển từ lâu, sự phát triển của nó cũng

có những lúc thăng trầm Tuy nhiên, những năm gần đây trồng nấm đã được xem là một nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao Điển hình là đã có hàng ngàn hộ nông dân trồng nấm quy mô trang trại ở nhiều nơi trong nước như: Nghệ An, Lào Cai, Đắc Lắc, Củ Chi Vùng ĐBSCL cũng đang có vài tỉnh thành đang phát huy thế mạnh của nghề trồng nấm như: Tiền Giang, Bến Tre, Sóc Trăng, Kiên Giang…tuy nhiên một số nơi vẫn còn mang tính tự phát, hiệu quả kinh tế chưa cao hạn chế việc khuyến khích mở rộng do năng suất và chất lượng thấp

Cần Thơ nói riêng đã có kinh nghiệm trồng nấm rất lâu đời, tuy nhiên nghề trồng nấm vẫn chưa được quan tâm đúng mức để phát huy tiềm năng của

nó trong khi chúng ta có đủ điều kiện về thời tiết, địa lý, nguồn nguyên liệu để phát triển nghề trồng nấm Diện tích trồng nấm ở Cần Thơ chủ yếu tập trung ở Quận Ô Môn (350 ha) và huyện Cờ Đỏ (298 ha), tuy vậy nông dân chủ yếu trồng nấm rơm truyền thống để tận dụng vật liệu và thời gian rãnh của vụ mùa Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa làm cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm đặc biệt là vùng nội thành, nông dân thiếu đất canh tác nên đời sống càng khó khăn Vì vậy, tình hình sản xuất nông nghiệp của Thành phố đang dần phát triển theo hướng ứng dụng công nghệ và triển khai các mô hình sản xúât có chất lượng và hiệu quả kinh tế cao để góp phần chuyển dịch thành công cơ cấu nông nghiệp, nông thôn Với tình hình trên cho thấy mô hình trồng nấm bào ngư khá thích hợp để triển khai trồng trong các hộ dân vì nó yêu cầu kỹ thuật chăm sóc khá đơn giản, không sử dụng hoá chất, thuốc bảo vệ thực, năng suất khá cao (năng suất trung bình từ 1 tấn nguyên liệu là 700 kg) (Phạm Văn Sáng, 2008), có thể sản xuất được quanh năm, thị trường tiêu thụ nấm bào ngư hiện cũng đang mở rộng, được người tiêu dùng ưa chuộng, là mặt hàng có giá trị xuất khẩu Đặc biệt mô hình không đòi hỏi diện tích lớn, có thể tận dụng gian bếp hoặc ngay cả những chuồng trại không sử dụng để trồng nấm., vòng xoay đồng vốn nhanh nên thích hợp với những hộ ít vốn Ngoài ra, những phế phẩm từ bịch phôi sau khi thu hoạch hết nấm còn có thể sử dụng để trồng rau mầm, nuôi trùn quế, chân nấm dùng nuôi cá Qua đó cho thấy tiềm năng phát triển của mô hình sản xuất khép kín có hiệu quả cao (Trần Lê Thu Thảo, 2008)

III Nội dung khoa học và công nghệ của dự án:

9.Mục tiêu của dự án:

9.1 Mục tiêu chung:

Góp phần thành công chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, giảm nghèo

và phát triển nông thôn ở TP Cần Thơ

9.2 Mục tiêu cụ thể

Ứng dụng công nghệ có hiệu quả kinh tế để sản xuất nấm bào ngư

Khai thác những lợi thế về điều kiện tự nhiên và lao động nhàn rỗi tại địa phương, tận dụng phế thải nông nghiệp sản xuất các loại nấm có giá trị kinh tế nhằm đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp, giải quyết việc làm ở nông thôn, tăng thu nhập cho người nông dân

Đào tạo được đội ngũ cán bộ kỹ thuật, nông dân nắm vững các qui trình công nghệ nuôi trồng nấm bào ngư

10 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước:

 Tình trạng dự án:

Mới

 Tình hình nghiên cứu ngoài nước:

Năm 1990, tổng sản lượng nấm ăn trên toàn thế giới là 3.763.000 tấn Đến năm 1994, tổng sản lượng nấm trên thế giới tăng lên 4.909.000 tấn Các nước sản xuất chủ yếu như : Trung Quốc, Hoa kỳ, Nhật Bản, Pháp, Hà Lan, Ý, Hàn quốc Trong đó Trung Quốc chiếm đến 53,79% tổng sản lượng Theo Lê Xuân Thám (2008) hiện tại, Trung Quốc được xem là nước có nghề sản xuất nấm lâu đời và lớn nhất thế giới (chiếm > 80% tổng sản lượng nấm của thế giới) Tổng sản lượng nấm của Trung Quốc năm 2003 là 10.386.900 tấn, trong đó sản lượng nấm bào ngư đạt trên 2 triệu tấn Hiện Trung quốc có trên 10 viện và cơ sở nghiên cứu phát triển công nghệ nấm cùng với lực lượng chuyên gia kỹ thuật trong lĩnh vực nấm rất hùng hậu ở những vùng trọng điểm Tỉnh Phúc Kiến được xem là địa phương điển hình trong công nghệ trồng nấm ở Trung Quốc, với năng suất và kim ngạch đứng đầu cả nước chiếm khoảng 30% tổng sản lượng nấm trong nước Năm 1996 sản xuất nấm

ở Phúc Kiến đạt khoảng 320 triệu USD, năm 1997 đạt 400 triệu USD và đến năm

2000 đạt 500 triệu USD Hiện nay vẫn tăng ổn định, chiếm tới 60% kim ngạch xuất khẩu nấm của Trung Quốc Nghề sản xuất nấm ăn của tỉnh đã được xem là một trong 9 nghề sản xuất lớn trong nông nghiệp Nghề nấm đã góp phần tăng trưởng

nền kinh tế Trung Quốc nói chung và của tỉnh Phúc Kiến nói riêng Tại Phúc Kiến, nghề nấm đã tạo ra trên 3 triệu việc làm, chiếm 32,7% lao động nông thôn

 Tình hình nghiên cứu trong nước:

Theo Lê Hồng Vinh (2004), tổng sản lượng các loại nấm ăn và nấm dược liệu của Việt Nam hiện nay đạt trên 100.000 tấn/ năm Kim ngạch xuất khẩu khoảng 40 triệu USD/năm với các loại nấm phổ biến như:

- Nấm rơm tập trung ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ chiếm 90% sản lượng

nấm rơm cả nước

- Mộc nhĩ tập trung ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ chiếm 70% sản lượng

cả nước

- Nấm mỡ, nấm bào ngư, nấm hương chủ yếu trồng ở các tỉnh miền Bắc,

sản lượng mỗi năm khoảng 10.000 tấn Tuy nhiên hiện nay mô hình trồng nấm bào ngư đang được nhân rộng khắp các tỉnh phía nam làm sản lượng nấm bào ngư tăng lên đáng kể

- Nấm dược liệu (linh chi, vân chi, hầu thủ, ) mới được trồng ở một số

tỉnh, thành phố (Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, TP.Hồ Chí Minh, Đà Lạt ) sản lượng mỗi năm khoảng 100 tấn

- Ngoài ra còn một số loại khác như trân châu, kim châm đang được

nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm, số lượng chưa đáng kể

Thị trường tiêu thụ các loại nấm ăn đang ngày càng mở rộng do người tiêu dùng

đã hiểu được giá trị dinh dưỡng của cây nấm đặc biệt trong tình hình nhiều biến động về giá cả của các loại thực phẩm như cá, thịt, gia cầm cũng như tình hình dịch bệnh xảy ra thì nấm ăn là nguồn thực phẩm được người tiêu dùng chú trọng Nhu cầu tiêu thụ trong nước hiện nay còn thiếu rất nhiều so với thực tế sản xuất, sản lượng của ta chỉ mới đạt trên 100.000 tấn/năm Với tình hình trên Bộ Nông nghiệp

và Phát triển Nông thôn cũng đã đề ra mục tiêu hướng tới sản xuất 1 triệu tấn nấm thực phẩm, trong đó xuất khẩu 500.000 tấn vào năm 2010, đồng thời khuyến khích các địa phương cả nước thực hiện chính sách chuyển giao khoa học kỹ thuật nhằm làm tăng sản lượng nấm (Lê Xuân Thám, 2008)

Đặc biệt mô hình trồng nấm bào ngư hiện nay đang phát triển khá phổ biến nhiều nơi như TP.Hồ Chí Minh, Tiền Giang, Vĩnh Long, An Giang, Kiên Giang

vì nó mang lại giá trị kinh tế không nhỏ và hứa hẹn nhiều tiềm năng kinh tế Điển hình như Công ty TNHH TM DONA (xã Tân Phú Trung, Củ Chi) từ 10 trại nấm ban đầu, hiện nay đã tăng lên 46 trại ở củ Chi và mở rộng nhiều chi nhánh trên cả nước Nông dân Mai Thanh Nhân (huyện Châu Thành, Bến Tre) ban đầu trồng thử nghiệm 1000 bịch phôi nấm bào ngư nay phát triển lên 10.000 bịch và thành lập HTX Thanh tuyền mở rông mô hình trồng nấm Hiện nay HTX đã ký hợp đồng xuất khẩu nấm bào ngư sang thị trường Châu Âu với số lượng 6 tấn/ tháng Ông Bảy Yết (Phan.V Yết, xã Tân Thới Nhì, Hóc Môn, TP.HCM) khởi nghiệp từ trồng nấm bào ngư, hiện nay đã mở rộng cơ sở với diện tích 6000 m2 cung cấp 20.000 phôi giống/ ngày, ngoài ra, ông còn có sáng kiến đi lập làng nấm ở các tỉnh Long

An, Vĩnh Long, Đồng Tháp Chị Nguyễn Thị Minh Tấn (xã Long Hòa, huyện Dầu Tiếng, Bình Dương) làm giàu từ trồng nấm bào ngư, từ 500 bịch phôi nấm, hiện nay chị đã mở rộng diện tích trồng lên 1 ha thu nhập 100 triệu đồng/năm

Tại Tiền Giang, vừa qua Trung tâm Ứng dụng và Dịch vụ Khoa học Công nghệ

đã triển khai thành công dự án “Xây dựng mô hình sản xuất và tiêu thụ các loại nấm (từ khâu giống, trồng và thu mua chế biến tiêu thụ nấm) tại Tiền Giang” Dự

án cho thấy mô hình trồng nấm bào ngư mang lại hiệu quả kinh tế cao nên đã được phát triển nhân rộng Trung tâm đã chuyển giao 200.000 bịch phôi nấm bào ngư cho một số tỉnh Nam bộ để triển khai sản xuất Hiện nay, ở Tiền Giang đã có hơn

30 hộ trồng nấm bào ngư với diện tích trên 100 m2/hộ thu nhập từ 10 – 12 triệu đồng/hộ

* Tình hình sản xuất nấm tại Cần Thơ

Nghề nuôi trồng nấm tại Cần Thơ hiện nay chỉ dừng lại ở diện tích khá khiêm tốn, chủ yếu trồng nấm rơm, trong khi chúng ta có đủ điều kiện để phát triển và đa dạng nghề trồng nấm Thời gian gần đây đã có vài hộ dân trồng thử nghiệm mô hình trồng nấm bào ngư tại vài nơi như Cái Tắc, Phong Điền, Bình Thủy Đa số nông dân tỏ ra thích thú với mô hình mới này vì dễ trồng, đầu tư thấp Tuy nhiên do mang tính tự phát, nông dân tự tìm tòi, mua giống về trồng nên năng suất còn thấp, mặc dù mô hình đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc đơn giản, nhưng cần phải có sự hướng dẫn kỹ thuật trồng, thu hoạch nấm của cán bộ kỹ thuật Tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có đơn vị, cơ quan nào đứng ra lo cho người dân về nguồn giống cũng như hướng dẫn kỹ thuật giúp người dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng

Qua đó cho thấy để góp phần thúc đẩy nghề trồng nấm ở Cần Thơ, tận dụng

những ưu thế sẵn có, thì việc thực hiện dự án “xây dựng mô hình trồng nấm bào ngư trên địa bàn thành phố Cần Thơ” là rất cần thiết.để hỗ trợ người dân về

nguồn giống cũng như hướng dẫn kỹ thuật đồng thời đây cũng giải pháp thích hợp cho việc phát triển kinh tế vùng nông thôn nhằm khơi dậy tiềm năng nghề nấm, tạo tiền đề để xây dựng và phát triển nghề nuôi trồng nấm ở Cần Thơ một cách vững chắc, đáp ứng thị trường nội địa và xuất khẩu

Tài Liệu Tham Khảo

1 Lê Hồng Vinh (2004) Dự án “Xây dựng mô hình sản xuất và tiêu thụ các loại nấm (Từ khâu giống, trồng và thu mua chế biến tiêu thụ nấm) tại tỉnh Tiền Giang”

2 Lê Xuân Thám (2008) Từ kinh nghiệm phát triển công nghệ nấm ở Phúc Kiến – Thượng Hải, Vân Nam – Công Minh, Trung Quốc hướng tới xây dựng trục công nghệ nấm ở Lâm Đồng – Đồng Nai – Tp Hồ Chí Minh, Việt Nam Kỷ yếu

hội thảo “Giải Pháp phát triển nghề sản xuất, chế biến nấm ăn và dược liệu trên

địa bàn các huyện /thị xã/ TP Biên Hòa”

3 Phạm Văn Sáng (2008) Thực trạng sản xuất và tiêu thụ nấm ăn và nấm dược

liệu trên địa bàn tỉnh Đồng Nai Kỷ yếu hội thảo “Giải Pháp phát triển nghề sản

xuất, chế biến nấm ăn và dược liệu trên địa bàn các huyện /thị xã/ TP Biên Hòa”

4 Trần Lê Thu Thảo (2008) Một số kinh nghiệm sản xuất và nuôi trồng các

loại nấm của công ty TNHH Dona Kỷ yếu hội thảo “Giải Pháp phát triển nghề

sản xuất, chế biến nấm ăn và dược liệu trên địa bàn các huyện /thị xã/ TP Biên Hòa”

11 Nội dung thực hiện

Để đạt được mục tiêu trên cần thực hiện các nội dung chủ yếu sau:

1 Đào tạo, tập huấn:

- Đào tạo 4 cán bộ địa phương, 1 cán bộ trung tâm khuyến nông đủ năng lực tiếp nhận công nghệ nuôi trồng nấm bào ngư, có khả năng chuyển giao công nghệ cho nông dân trong vùng sau khi kết thúc dự án về kỹ thuật trồng nấm bào ngư

- Tổ chức lớp tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm cho nông dân tham gia dự án và tại địa phương

2 Triển khai mô hình ứng dụng sản xuất nấm bào ngư

Xây dựng mô hình trồng nấm phân tán trên 4 quận, huyện của thành phố với

4843918

quy mô 500 m2 (trồng 1 vụ) đạt công suất 10 tấn nấm bào ngư thương phẩm

Theo dõi các chỉ tiêu về: tỷ lệ hao hụt, năng suất của bịch phôi, thời gian, số lượng nấm qua mỗi đợt thu hoạch, thời gian tồn trữ đồng thời lấy mẫu phân tích một số chỉ tiêu chất lượng của nấm như: chỉ tiêu cảm quan( trạng thái, màu sắc, tỷ

lệ nấm bị giòi ăn, nấm bệnh tấn công ), hàm lượng tạp chất vô cơ, hàm lượng protid, cacbohydrat

Hoàn thiện quy trình kỹ thuật

Đánh giá, hiệu quả kinh tế của các mô hình một cách cụ thể

4 Hội thảo rút kinh nghiệm, đánh giá kết quả đạt được Phổ biến kết quả cho nông dân trong vùng, từ đó làm cơ sở nhân rộng mô hình, xây dựng và phát triển nghề trồng nấm của địa phương

TÓM TẮT QUY TRÌNH TRỒNG NẤM BÀO NGƯ

Bịch phôi giống sau khi cấy đặt trong nhà ươm, treo hoặc đặt bịch trên kệ

Sợi nấm phát triển, ăn kín bịch có màu trắng đồng nhất

Gỡ nút bông, xoắn miệng túi lại, treo lên dây và quay miệng túi xuống phía dưới (nếu trại sử dụng dây treo, hoặc dùng dao lam rạch 4 đường, mỗi đường cách

3-4cm

Ươm 15 -20 ngày

T 0 20 0 -30 0 C, ẩm độ 60-70%

Tưới nước 2l/ngày,

ẩm độ đạt 85-90%,

t 0 =25-30 0 C

Tưới nước sạch, không phèn, pH=6.5-7

Kiểm tra, loại bỏ bịch phôi bị nhiễm mốc xanh, nấm lạ

Sau 7-10 ngày quả thể bắt đầu xuất hiện, thu hái khi phễu nấm có kích thước từ 3-5

cm

Sau khi thu hoạch nấm đợt 1 thì ngưng tưới 1-2 ngày Có thể dồn nén bịch lại, sau

đó rạch thêm xung quanh bịch phôi 1-2 đường, mỗi đường dài khoảng 3-4cm và tiếp tục chăm sóc tưới nước giống như ban đầu để thu hoạch nấm tiếp các đợt sau

Mỗi bịch có thể thu hoạch 4-5 đợt ( Tham khảo chi tiết phần phụ lục kỹ thuật trồng nấm bào ngư )

12 Phương pháp thực hiện:

* Chọn hộ tham gia: Các mô hình trình diễn được thực hiện theo nguyên

tắc mời nông dân tự nguyện tham gia, triển khai ở 4 điểm: quận Bình Thủy (3 hộ), quận Ninh Kiều (2 hộ), quận Cái Răng (2 hộ), huyện Phong Điền (3 hộ) Chọn 10

hộ tham gia, diện tích 50m2/hộ

Các hộ dân được chọn để triển khai dự án phải đảm bảo các điều kiện sau:

- Có tinh thần cầu tiến, ham học hỏi những tiến bộ ứng dụng mới, sẵn sàng hợp tác cán bộ địa phương cũng như dự án

- Có nguồn nước sạch, không ô nhiễm để tưới nấm, những hộ được chọn tham gia dự án sẽ được lấy mẫu nước đem phân tích, yêu cầu bảo đảm mức giới hạn của một số chỉ tiêu sau (theo TCVN 6773:2000):

STT Thông số chất lượng Đơn vị Mức các thông số cho phép

1 Tổng chất rắn hòa tan (EC

≤ 1.75 s/cm, 25 0 C)

- Vị trí địa lý gần bến sông thuận lợi cho việc vận chuyển phôi nấm bằng đường thủy, đồng thời phải thuận tiện cho việc đi lại triển khai dự án cũng như phục vụ nhu cầu tham quan học tập ở địa phương

- Có khả năng tài chính hoặc điều kiện sẵn có cho việc đầu tư trồng nấm ngoài khả năng hỗ trợ của dự án (nhà trồng nấm (có thể tận dụng chuồng gia súc không sử dụng), thiết bị, lao động )