Để góp phần nâng cao hiệu quả xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố LaiChâu nói riêng và cả nước nói chung thông qua đợt thực tập chuyên môn tại tòa em xin lựa chọn đề tài “Thực tiễn xét
Trang 1LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy, cô Khoa Luật,
trường Đại học Vinh đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để em hoàn thành tốt khóahọc, đặc biệt là tạo cơ hội để em tiếp cận với môi trường thực tế thông qua đợtthực tập đầy ý nghĩa và thiết thực này
Em xin chân thành cảm ơn Chánh Án, các Phó Chánh Án cùng toàn thể cán
bộ - nhân viên Tòa Án Nhân Dân thành phố Lai Châu đã tạo điều kiện thuận lợigiúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập giúp em tiếp thu được nhiều kiến thức bổích từ thực tế và góp phần to lớn trong việc từng bước hoàn thiện kỹ năng, kiếnthức chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp khi bước vào nghề
Đặc biệt, em xin trân trọng cảm ơn giảng viên hướng dẫn: Ths Nguyễn Thị Thanh
đã hết lòng giúp đỡ, hướng dẫn em hoàn thành báo cáo thực tập đúng thời gianquy định Trong quá trình thực hiện báo cáo, em còn nhận được rất nhiều sự giúp
đỡ, hỗ trợ và động viên của quý thầy cô, bạn bè và gia đình Em xin bày tỏ lòngbiết ơn sâu sắc
Với thời gian thực tập ngắn, trình độ và nhận thức còn nhiều hạn chế do đó sẽ cònnhiều thiếu sót Kính mong nhận được sự nhận xét góp ý, phê bình, của quý thầy
cô, để em có điều kiện học hỏi, tiếp thu kiến thức, tìm hiểu, nghiên cứu, hoàn thiện
kỹ năng nghề nghiệp và phấn đấu hơn nữa
Cuối cùng em xin kính chúc Ban giám hiệu và quý thầy cô lời chúc sức khoẻ,thành đạt và hạnh phúc trong cuộc sống và công tác Trân trọng cảm ơn
Trang 2Vinh , Ngày 20 tháng 04 năm 2015
Chữ viết tắt / kí hiệu Cụm từ đầy đủ
Trang 3
MỞ ĐẦU
Người châu á chúng ta luôn coi trọng tình nghĩa vợ chồng đạo đức luôn đượcđặt lên hàng đầu Chính vì vậy mà nhiều cặp vợ chồng đã sống với nhau hạnh phúcđến trọn đời
Tuy nhiên trong những năm trở lại đây do ảnh hưởng của nền kinh tế thịtrường và sự giao thoa mạnh mẽ của các nền văn hóa nhận thức của con ngườingày càng thay đổi, tình nghĩa vợ chồng mỗi ngày lại được nhìn nhận khác đi.Hiện nay vấn đề này không còn được coi trọng như xưa, nên khi hai bên (vợ,chồng) có mâu thuẫn họ sẵn sàng đặt bút ký vào đơn ly hôn để giải phóng chonhau Nếu tình cảm vợ chồng không còn, mâu thuẫn trầm trọng, cuộc sống chungkhông thể duy trì được thì giải phóng cho nhau là điều tốt
Việc không còn coi trọng và không cố gắng gìn giữ nghĩa vợ chồng mànhiều cặp vợ chồng đã nhanh đưa ra quyết định chia tay, chấm dứt quan hệ hônnhân khi chưa cân nhắc kỹ do vậy đã gây ảnh hưởng rất lớn đến trật tự xã hội làmgia tăng các vụ án ly hôn Tòa án phải thụ lý và giải quyết ngày càng nhiều
Trang 4Tính chất đa dạng, phức tạp trong quan hệ hôn nhân ngày càng tăng, nên việcgiải quyết các án HN&GĐ ngày càng gặp nhiều khó khăn hơn đặc biệt là các án lyhôn
Để góp phần nâng cao hiệu quả xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố LaiChâu nói riêng và cả nước nói chung thông qua đợt thực tập chuyên môn tại tòa
em xin lựa chọn đề tài “Thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn tại Tòa án nhân dân thành phố Lai Châu từ năm 2013 đến tháng 4 năm 2015” làm đề tài
báo cáo thực tập của mình
Trang 51.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Tòa án Nhân Dân thành phố Lai Châu - tỉnh Lai Châu
Tòa án nhân dân thành phố Lai châu có trụ sở tại phường Quyết Tiến thànhphố Lai Châu - Tỉnh Lai Châu, lúc đầu tòa có tên là Tóa án nhân dân Thị xã LaiChâu, được thành lập theo quyết định số 691/2004/QĐ-TA của Chánh Án Tòa
Án Nhân Dân Tối Cao
Tòa án Nhân Dân Thị Xã Lai Châu chính thức được thành lập từ ngày 20tháng 12 năm 2004 Với biên chế ban đầu là 06 đồng chí, trong đó có 03 thẩmphán, 02 thư ký và 01 chức danh khác Ngày 1 tháng 2 năm 2013 thị xã LaiChâu được Bộ Xây Dựng quyết định công nhận là Đô thị loại 3 Ngày 27 tháng
12 năm 2013, Thủ tướng chính phủ ký Nghị quyết số 131/NQ-CP nâng cấp thị
xã Lai Châu thành thành phố Lai Châu thuộc tỉnh Lai Châu
Như vậy, Tòa Án Thị Xã Lai Châu cũng chính thức đổi tên thành Tòa ÁnNhân Dân Thành Phố Lai Châu và là một đơn vị trực thuộc Tòa Án Nhân Dântỉnh Lai Châu
1.2 Đặc điểm hoạt động và cơ cấu tổ chức của Tòa Án Nhân Dân thành phố Lai Châu
Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người,quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Xét xử các vụ án hình sự, dân
sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và
Trang 6giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật Từ đó, đưa ra các bản án,quyết định thi hành.
Ngoài những lĩnh vực quy định chung cho tòa án thì tại điều 44 luật tổchức tòa án quy định cụ thể Nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân huyện,quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương
1 Sơ thẩm vụ việc theo quy định của pháp luật
2 Giải quyết việc khác theo quy định của pháp luật
1.2.2 Cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân thành phố Lai Châu
Hiện nay TAND Thành phố Lai Châu có tổng số 13 đồng chí Trong đóDân tộc Thái: 02; Dân tộc Kinh: 11 Trong đó tất cả các đồng chí đều có bằngđại học Trình độ về lý luận chính trị: Trung cấp: 02, Sơ cấp : 06 Về tổ chức
bộ máy đơn vị bao gồm 01 chánh án, 01 phó chánh án phụ trách án hình sự, 01phó chánh án phụ trách án dân sự, 4 Thẩm Phán, 03 thư ký và 03 cán bộ đảmnhận các chức danh khác
Trang 75 PHÙNG THỊ HƯƠNG
TRANG
CHUYÊN VIÊNĐÁNH MÁY
2 Nhiệm vụ được giao
Trong quá trình thực tập tại TAND thành phố Lai Châu em đã được giao thực hiện rất nhiều công việc khác nhau trong đó có một số công việc chính
em thường xuyên thực hiện cụ thể:
- Trực phòng tiếp công dân ;
- Làm công việc văn phòng như photo, đánh máy, đóng dấu Ghi bút lục
hồ sơ án hôn nhân;
- Nghiên cứu hồ sơ các vụ án đặc biệt là án hôn nhân gia đình ;
- Xem xét xử các vụ án, tham gia hướng dẫn đương sự viết bản tự khai;
- Cùng cán bộ tòa án đi hòa giải ở cơ sở
PHẦN 2: QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN NHIỆM VỤ ĐƯỢC GIAO
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Trong đề tài này em tập trung nghiên cứu về thực tiễn xét xử sơ thẩm các vụ
án ly hôn tại TAND thành phố Lai Châu từ năm 2013 đến tháng 4 năm 2015, tìm
Trang 8hiểu, phân tích và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả xét xử
sơ thẩm các vụ án ly hôn tại TAND thành phố Lai Châu
Nói riêng và các Tòa án trên cả nước nói chung
2.2Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
Mục đích chủ yếu là tìm hiểu thực tiễn xét xử các vụ án ly hôn tại TANDthành phố Lai Châu và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xét xử sơthẩm các vụ án ly hôn trong thời gian tới Để thực hiện mục đích trên cần
- Đánh giá thực trạng xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn tại TAND thành phốLai Châu từ năm 2013 đến tháng 4 năm 2015
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm các
vụ án ly hôn tại TAND thành phố Lai châu nói riêng và các TAND trên cả nướcnói chung
2.3 Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận Chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là sử dụng phép duy vật biện chứng và một sốphương pháp nghiên cứu cụ thể khác Nhưng chủ yếu vẫn là phương pháp tiếp cận
hệ thống, tổng kết, thống kê, so sánh, khái quát, phân tích và đánh giá thực tiễn xét
xử sơ thẩm các vụ án ly hôn tại TAND thành phố Lai Châu
2.4 Thực trạng xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn của Tòa án nhân dân thành phố Lai Châu từ năm 2013 đến tháng 4 năm 2015
2.4.1 Đánh giá chung về các quy định của pháp luật áp dụng xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn
a Pháp luật nội dung áp dụng xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn
Hôn nhân và gia đình là các hiện tượng xã hội, phát sinh và phát triển cùngvới sự phát triển của xã hội loài người HN&GĐ biểu hiện mối quan hệ xã hộigiữa vợ chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa các thành viên trong gia đình Trong
xã hội có giai cấp quan hệ HN&GĐ bị chi phối bởi ý chí của giai cấp thống trị vàpháp luật chính là công cụ thể hiện ý chí đó của giai cấp thống trị Vì thế luậtHN&GĐ ra đời
Trang 9Ly hôn là một mặt của quan hệ HN&GĐ và được pháp luật HN&GĐ điềuchỉnh Nếu như kết hôn là sự kiện bình thường, là thời điểm đầu tiên của hônnhân thì ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng do một bên vợ hoặc chồnghoặc cả hai vợ chồng thuận tình được Tòa án giải quyết cho ly hôn bằng mộtquyết định thuận tình ly hôn hay bằng một bản án cho ly hôn có hiệu lực phápluật Nó là mặt trái, mặt bất bình thường của hôn nhân, đây là việc mà cả nam
và nữ khi kết hôn cũng như gia đình, xã hội không mong muốn xảy ra, nhưng
nó lại là mặt không thể thiếu trong quan hệ HN&GĐ Sở dĩ không thể thiếu làbởi ly hôn không phải luôn luôn chỉ là mặt tiêu cực khi chấm dứt quan hệ vợchồng, gia đình ly tán, tài sản phân chia, con cái không được ở cùng bố mẹ đểrồi thiếu sự chăm sóc…bên cạnh mặt trái đó thì ly hôn là sự giải thoát an toàncho những cặp vợ chồng khi quan hệ vợ chồng đã đến mức tan vỡ, nó giảiphóng cho vợ và chồng ra khỏi những cơn xung đột gia đình Tuy nhiên Nhànước bảo hộ hôn nhân, bảo đảm quyền tự do ly hôn của vợ chồng không cónghĩa là giải quyết ly hôn tùy tiện, theo ý chí, nguyện vọng của vợ chồng muốnsao làm vậy, mà phải bằng pháp luật, Nhà nước kiểm soát việc giải quyết lyhôn Ly hôn phải dựa vào những căn cứ mà pháp luật quy định cho phép ly hôn
Hệ thống pháp luật HN&GĐ của nước ta ngày càng hoàn thiện hơn LuậtHN&GĐ 2000 quy định tại Điều 89, và đến luật hôn nhân gia đình 2014 quyđịnh tại điều 51 khẳng định đây là quyền của vợ hoặc chồng nhưng trong nhữngtrường hợp luật quy định
Ly hôn chính là nguyên nhân dẫn đến hậu quả làm tan vỡ gia đình từ đó làmảnh hưởng đến một phần đời sống xã hội Vì vậy dưới bất kỳ xã hội nào, Nhànước cũng quan tâm đến việc giải quyết ly hôn và hậu quả của nó Đối với những
xã hội khác nhau thì mục đích điều chỉnh của pháp luật đối với vấn đề HN&GĐnói chung cũng như việc ly hôn và giải quyết hậu quả của nó nói riêng là hoàntoàn khác nhau Luật hôn nhân gia đình cũng đã có những điều luật quy định cụthể rõ ràng về vấn đề này
b Pháp luật tố tụng dân sự áp dụng xét xử sơ thẩm các vụ án ly hôn
Trang 10Nếu như pháp luật nội dung quy định quyền và nghĩa vụ của đương sự trong
vụ án ly hôn thì pháp luật tố tụng quy định trình tự, thủ tục giải quyết nhằm đảmbảo việc giải quyết nhanh chóng, đúng đắn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củađương sự trong vụ án ly hôn
Về nguyên tắc khi vợ, chồng hoặc cả hai vợ chồng có yêu cầu ly hôn, xét thấyhợp lý, Tòa án thụ lý vụ việc ly hôn và giải quyết theo thủ tục của luật định
Việc thụ lý yêu cầu ly hôn được thực hiện theo các thủ tục do pháp luật tố tụngdân sự quy định tại điều 53 Luật HN&GĐ 2014) Theo đó, khi có yêu cầu ly hôntùy từng trường hợp có thể thụ lý giải quyết theo thủ tục giải quyết vụ án (vụ án lyhôn), hoặc thụ lý giải quyết việc dân sự (yêu cầu ly hôn)
Thụ lý vụ án ly hôn khi ly hôn do một bên yêu cầu hoặc khi thuận tình ly hônnhưng có tranh chấp về nuôi con, chia tài sản khi ly hôn Còn khi các bên đã thỏathuận được quan hệ tài sản, quan hệ con cái và cả hai người có yêu cầu ly hôn thìTòa án sẻ giải quyết việc ly hôn Và nếu sau khi giải quyết việc dân sự mới phátsinh tranh chấp thì Tòa án đình chỉ giải quyết việc dân sự và các đương sự phảikhởi kiện vụ án ly hôn
Trong mọi trường hợp ly hôn, Tòa án đều phải tiến hành điều tra và hòa giải.Qua công tác điều tra, Tòa án tìm hiểu mâu thuẫn của vợ chồng có hay không có,nguyên nhân và mức độ mâu thuẫn đó, điều kiện, hoàn cảnh nghề nghiệp, tâm tưtình cảm, nguyện vọng của đương sự Kết quả điều tra tốt chính là cơ sở cho côngtác hòa giải và xét xử ly hôn được chính xác
Theo quy định tại Điều 54 Luật HN&GĐ 2014 thì sau khi thụ lý yêu cầu ly hônTòa án phải tiến hành hòa giải theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự, nếu trongcác hồ sơ về ly hôn mà không có biên bản hòa giải thì bản án hoặc quyết định củaTòa án sẽ bị hủy Trường hợp hòa giải thành, Tòa án lập biên bản ghi nhận việc hòagiải thành, quan hệ vợ chồng đoàn tụ, nếu hòa giải không thành Tòa án lập biên bảnhòa giải không thành và quyết định đưa vụ kiện ly hôn ra xét xử
Trang 11Trình tự, thủ tục xét xử tại phiên tòa đối với vụ án ly hôn tuân theo pháp luật
tố tụng dân sự 2004 sửa đổi bổ sung 2011
Đương sự có quyền kháng cáo, Viện kiểm sát có quyền kháng nghị theo trình
tự phúc thẩm trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày Tòa án ra bản án, quyết định lyhôn
2.4.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về xét xử sơ thẩm các vụ án
ly hôn của TAND thành phố Lai Châu
* Tình hình xét xử các vụ án ly hôn từ năm 2013 đến tháng 4 năm 2015
Thành phố Lai Châu là trung tâm hành chính, kinh tế, chính trị của
tỉnh Lai Châu, Việt Nam Cả thành phố có 7 đơn vị hành chính cấp xã, trong
đó có 5 phường là Quyết Thắng, Đoàn Kết, Tân Phong, Đông Phong, Quyết Tiến và 2 xã là Nậm Loỏng, Sang Thàng Với diện tích là 70,77 km² , dân số 52.557 người, có 17 dân tộc sinh sống, trong đó có 4 dân tộc chính: Dân tộc Kinh chiếm 67%, dân tộc Giáy 17,5%, dân tộc Thái 8,5%, dân tộc Mông 6%, còn lại là các dân tộc khác chiếm khoảng 1%
Thành phố Lai Châu giáp với huyện Phong Thổ và huyện Tam Đường về phía bắc, giáp huyện Tam Đường ở phía đông nam; giáp huyện Sìn Hồ ở phía tây Thành phố cách cửa khẩu Ma Lù Thàng (cửa khẩu quốc gia với
nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa), cách thị trấn Sa Pa (tỉnh Lào Cai)
khoảng 70 km, cách Hà Nội khoảng 450 km
Thành Phố Lai Châu là trung tâm văn hóa, kinh tế - chính trị của tỉnh, với tốc độ phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh, đời sống của người dân ngày càng được nâng cao cải thiện dân số không ngừng gia tăng, kéo theo đó là tệ nạn xã hội phát sinh ngày càng nhiều, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và phần nào làm thay đổi nét truyền thống của mảnh đất này Trình
độ dân trí ngày càng được nâng cao, tuy nhiên vẫn còn một số bộ phận trình độ nhận thức về vấn đề HN&GĐ còn hạn chế mặt khác do sự thay đổi của vấn đề kinh tế - xã hội nên kéo theo sự thay đổi quan niệm của con người về vấn đề hôn
Trang 12nhân, hiện tượng tảo hôn, lấy nhiều vợ đặc biệt là ly hôn ngày càng tăng về số lượng và mang tính phức tạp hơn gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống dân cư
và điều kiện chính trị, kinh tế và xã hội của thành phố
Tại TAND thành phố Lai Châu số lượng vụ án ly hôn mà Tòa án đã thụ lý,giải quyết ngày càng tăng về số lượng và đa dạng về nội dung Việc giải quyết một
số lượng lớn các loại án hàng năm là cố gắng, nỗ lực lớn của đội ngũ thẩm phám
và cán bộ TAND thành phố Lai Châu
Theo báo cáo tổng kết của TAND thành phố Lai Châu từ năm 2014 đếntháng 4 năm 2015 thì Tòa án đã thụ lý và giải quyết số lượng lớn các vụ án ly hôn.Thể hiện qua bảng thống kê sau:
2013
Năm2014
Đến tháng
4 /2015
Hòa giải thành công
- Năm 2013 TAND thành phố Lai Châu đã thụ lý tổng số án là 149 vụ án,trong đó án HN&GĐ là 63 án riêng án ly hôn có đến 63 vụ, chiếm 42,28% tổnglượng án mà Tòa án đã thụ lý So với năm 2012 thì số lượng vụ án ly hôn mà Tòa
án đã thụ lý tăng 10 vụ Trong số đó Tòa án đã giải quyết được 62 vụ đạt tỷ lệ98,4%, so với năm 2012 thì tỷ lệ giải quyết tăng 0,5% ( Năm 2012 Tòa án thụ lý
52 vụ án ly hôn, giải quyết được 50 vụ) Số lượng vụ án ly hôn trong tổng số vụviệc HN&GĐ trong năm 2013 chiếm khoảng 98,8%
Nguyên nhân dẫn đến ly hôn rất đa dạng, nhưng chủ yếu tập trung là do từnguyên nhân mâu thuẫn gia đình (50% trong tổng số vụ án ly hôn), đánh đập,
Trang 13ngược đãi (17%), ngoại tình (15%) bệnh tật, không có con (8%), vợ chồng xa cách(3%) và những nguyên nhân khác như: người khác xúi dục, điều kiện kinh tế giađình, cờ bạc, rượu chè…(7%).
Trong năm 2013 mặc dù gặp nhiều khó khăn trong công tác điều tra, xácminh, thu thập chứng cứ nhưng TAND thành phố Lai Châu đã nêu cao tinh thầntrách nhiệm, làm đúng quy định pháp luật, bám sát các hướng dẫn của TANDTC,liên ngành TW, tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự, tạo điều kiện chođương sự thỏa thuận theo đúng pháp luật
Về vấn đề hòa giải, thì trong tổng số án HN&GĐ mà TAND thành phố LaiChâu đã giải quyết (63vụ) thì số lượng vụ hòa giải không thành phải đưa ra xét xử
là 2 vụ, trong đó hòa giải thành và công nhận sự thỏa thuận là 52 vụ chiếm 83,87
% số vụ đã giải quyết đình chỉ 8 vụ Đây là một con số đáng khích lệ cho công táchòa giải của thẩm phán, cán bộ Tòa án nhân dân thành phố Lai Châu, đã góp phầngiải quyết tốt các mâu thuẫn trong nội bộ gia đình, giữ gìn và tăng cường sự đoànkết trong mỗi gia đình nói riêng và trong cộng đồng dân cư nói chung Tuy nhiênbên cạnh đó số lượng án ly hôn tồn đọng, để quá hạn giải quyết vẫn còn
Trong năm 2013 có 1 vụ án ly hôn bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tụcphúc thẩm tòa án nhân dân tỉnh Lai Châu đã xem xét giải quyết lại
Điển hình như vụ án tranh chấp về mức cấp dưỡng giữa vợ chồng chịNguyễn Thị H và anh Phạm Văn T Theo nội dung vụ án thì vợ chồng chị H vàanh T có một con chung là Phạm Ngọc Thùy Tr sinh ngày 20/9/2010 Tại bản án
sơ thẩm số 25/DSST ngày 18/04/2013 của TAND thành phố Lai Châu xử: Côngnhận cho chị H với anh T được thuận tình ly hôn và giao cháu Trang cho chị Hnuôi dưỡng, anh T có nghĩa vụ đóng góp tiền cấp dưỡng 1.000.000đồng/ 1tháng.Nay giá cả thị trường tăng cao với mức 1.000.000đồng /1 tháng không đảm bảocho cháu ăn học nên chị H khởi kiện yêu cầu anh T phải tăng mức cấp dưỡng lên1.200.000đồng /1tháng