Bài giảng chuyên đề liên quan giữa dạng bào chế và tác dụng thuốc

LIÊN QUAN GIỮA DẠNG BÀO CHẾ VÀ TÁC DỤNG THUỐC ĐỐI TƯỢNG: BS YHCT MỤC TIÊU Trình bày được ảnh hưởng của các dạng bào chế đến sự giải phóng hoạt chất và sự hấp thu thuốc Trình bày được đặ

BÀI GIẢNG CHUYÊN ĐỀ:

LIÊN QUAN GIỮA DẠNG BÀO CHẾ VÀ TÁC DỤNG THUỐC

ĐỐI TƯỢNG: BS YHCT

LIÊN QUAN GIỮA DẠNG BÀO CHẾ VÀ

TÁC DỤNG THUỐC

ĐỐI TƯỢNG: BS YHCT

MỤC TIÊU

Trình bày được ảnh hưởng của các dạng bào chế đến

sự giải phóng hoạt chất và sự hấp thu thuốc

Trình bày được đặc điểm tác dụng của các dạng thuốc đông dược thường sử dụng

Trình bày được ảnh hưởng của các phương pháp chế biến dược liệu đến tác dụng của thuốc

Trình bày vai trò của của các phụ liệu thường dùng trong chế biến dược liệu đối với tác dụng của thuốc

ĐỊNH NGHĨA

Dạng bào chế là hình thức trình bày của dược chất

để đưa hoạt chất vào cơ thể với mục đích phát huy tốt nhất hiệu quả phòng và trị bệnh, đồng thời phải thuận tiện cho việc bảo quản, vận chuyển

Sự khác biệt về tác dụng điều trị giữa các dạng bào chế là:

* Thành phần tá dược (tính chất lý hóa, độ ổn định, khả năng hấp thu, khả năng giải phóng hoạt chất)

* Kỹ thuật bào chế (sinh khả dụng của thuốc)

CÁC DẠNG BÀO CHẾ TÂN DƯỢC THUỐC DÙNG ĐƯỜNG UỐNG

Là dạng thuốc dùng qua đường tiêu hóa

Rắn (viên, bột, cốm…)

Lỏng (thuốc nước, rượu, siro…)

Ưu điểm: đơn giản, thuận tiện

Khuyết điểm:

- Ảnh hưởng do độ pH của môi trường

- Chịu tác động của hệ thống enzym, vi khuẩn

- Bị chuyển hóa qua gan lần đầu

DẠNG THUỐC RẮN

Bao gồm bột, nang (tinh bột, gelatin, mềm), viên nén (ngậm, đặt dưới lưỡi, nhai, sủi bọt, đặt âm đạo, viên tác dụng kéo dài)

Tác dụng của thuốc phụ thuộc:

THUỐC DÙNG ĐƯỜNG TIÊM

Thuốc tiêm ở dạng lỏng, đưa vào cơ thể bằng đường tiêm qua da hoặc niêm mạc

Dung môi thường là nước, có thể là dầu, cồn (không quá 15%), PEG,

Người bệnh không tự dùng thuốc được

Gây đau khi tiêm

Nhầm lẫn thì nguy hiểm hơn dạng thuốc uống.

Tính chất của thuốc (dược chất, tá dược)

Đặc điểm cấu tạo da (tổn thương, da trẻ em)

Cách sử dụng thuốc (rửa sạch, xoa bĩp, chà xát)

THUỐC ĐẶT

Thuốc đặt là những dạng thuốc có thể chất mềm hoặc cứng ở nhiệt độ thường, có hình dạng thích hợp để đặt vào những hốc tự nhiên trong cơ thể (đạn, trứng)

Thuốc đạn giải phóng dược chất nhanh (người khó uống thuốc (sốt cao, hôn mê), trẻ em)

Thuốc trứng dùng để đặt âm đạo, trị các bệnh viêm nhiễm tại chỗ, nấm, chống thụ thai hoặc nhằm mục đích cầm máu

CÁC DẠNG BÀO CHẾ ĐÔNG DƯỢC

THUỐC SẮC

Là dạng thuốc cấu tạo từ các vị thuốc đã được chế biến và phối ngũ, sắc với dung môi là nước ở nhiệt độ dưới hoặc bằng 100 0 C

TRÀ THUỐC

Là dạng thuốc rắn, gồm 1 hay nhiều vị thuốc đã được chế biến và phân chia đến một kích thước nhất định, đóng gói nhỏ và sử dụng dưới dạng hãm với nước sôi

Ưu điểm:

Hấp thu nhanh

Điều chế đơn giản

Tiện lợi trong bảo quản, sử dụng

Có thể sản xuất qui mô lớn

Khuyết điểm:

Không áp dụng cho dược liệu có mùi vị khó chịu

Dễ bị hút ẩm, mốc

THUỐC HOÀN

Là loại thuốc khá thông dụng, dạng rắn, hình cầu, chế từ bột dược liệu và tá dược dính Tuỳ theo loại tá dược, phương pháp bào chế, có thể phân ra nhiều loại hoàn:

Theo tá dược: Mật hoàn, thủy hoàn, hồ hoàn, lạp hoàn

Theo phương pháp bào chế: viên bao, viên chia

Ưu điểm:

Thuận tiện trong sử dụng, vận chuyển

Có thể che lấp mùi vị khó chịu

THUỐC TÁN (BỘT)

Là dạng thuốc bột khô tơi, chế bằng cách tán mịn, rây qua cỡ rây thích hợp, dùng uống hoặc dùng ngoài

Ưu điểm:

Phương pháp bào chế đơn giản, ít bị biến chất

Thuận tiện trong vận chuyển

Khuyết điểm:

Tác dụng chậm hơn do cần có thời gian trương nở

và giải phóng hoạt chất

THUỐC CỐM

Là dạng thuốc kết hợp bột dược liệu với cao thuốc

và tá dược thích hợp để tạo khối dẻo, xát qua rây và sấy khô

THUỐC RƯỢU

Là dạng thuốc lỏng, được điều chế bằng phương pháp chiết xuất dược liệu với dung môi là rượu, dùng uống hay dùng ngoài Rượu thuốc dùng uống, thường thêm đường để điều vị,

ổn định dạng thuốc (tăng độ nhớt) và tăng cường hấp thu.

Ưu điểm:

Hấp thu nhanh chóng, tác dụng nhanh, mạnh

Che lấp được mùi vị khó chịu của dược liệu nguồn gốc động vật

Khuyết điểm:

Một số người không dùng được: (trẻ em, phụ nữ…)

CAO THUỐC

Cao thuốc là các chế phẩm được điều chế bằng cách cô hoặc sấy đến thể tích nhất định các dịch chiết thu được từ dược liệu

THUỐC DẦU

Là những dung dịch, hợp dịch trong đó có chứa dầu thực vật làm dung môi hay tá dược dùng bôi xoa bên ngoài để giảm đau, xông sát trùng đường hô hấp để trị ho, giải cảm, say xe, say sóng…có thể gây tê cục bộ

Ưu điểm: Tác dụng nhanh

Khuyết điểm: Thường chỉ dùng với các dược liệu có chứa tinh dầu hoặc chứa hoạt chất tan trong dầu

CAO DÁN

Thuốc cao dán là dạng thuốc dùng ngoài, có thể chất đặc, mềm ở nhiệt độ thường, tan chảy giải phóng hoạt chất ở nhiệt độ cơ thể khi dán lên da.

Khi dán kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý

của da, thay đổi sự hấp thu của

Nhanh Thông dụng, hấp thu nhanh Hấp thu nhanh, bào chế đơn giản, tiện lợi Vận chuyển thuận lợi, che mùi vị khó chịu, tác dụng ổn định Vận chuyển thuận lợi, bào chế đơn giản, ít biến chất

Vận chuyển thuận lợi, bào chế đơn giản, dễ sử dụng Tác dụng nhanh, mạnh, hấp thu nhanh, che mùi vị khó chịu Tác dụng nhanh, mạnh, hấp thu nhanh, giảm thể tích sử dụng Tác dụng nhanh

MỤC ĐÍCH CHẾ BIẾN ĐÔNG DƯỢC

+ Sao vàng (hoàng sao): tăng tác dụng quy tỳ, tăng mùi thơm

+ Sao vàng cháy cạnh: giảm bớt mùi vị khó chịu của thuốc

+ Sao vàng hạ thổ: cân bằng âm dương cho vị thuốc

+ Sao đen (hắc sao, sao tồn tính): tăng tác dụng tiêu thực, giảm tính mãnh liệt của thuốc

+ Sao cháy (thán sao): tăng tác dụng cầm máu

Sao gián tiếp:

+ Sao cách gạo (mễ sao): tăng tác dụng kiện tỳ, giảm tính khô táo của thuốc.

+ Sao cách cát: để nhiệt độ cao truyền đồng đều vào thuốc

+ Sao cách Hoạt thạch hoặc Văn cáp: nhằm tránh kết dính thuốc

Nhiệt độ cao, nhiệt lượng lớn phá vỡ cấu trúc của thuốc, nhiệt độ nung có thể lên đến hàng ngàn độ (phương pháp vô cơ hóa).

Đó là trường hợp chế than hoạt tính, sản phẩm nung xương động vật (carbon, CaCO3, Ca3(PO4)2, sắt oxyt, sắt silic, Al,

Mg, một số muối hoà tan…), sản phẩm nung cửu khổng, mẫu lệ là các chất vô cơ (CaCO3). Tải bản FULL (file ppt 41 trang): bit.ly/3aHgd7H

Dự phòng: fb.com/TaiHo123doc.net

CHẾ, LÙI, NƯỚNG, HOẢ PHI

Chế sương: là phương pháp nung kín Dùng tinh chế thuốc có nguồn gốc khoáng vật, hoạt chất là các chất vô cơ có tính thăng hoa, ở nhiệt độ cao, hoạt chất thăng hoa, tách ra khỏi các tạp chất khác

Lùi (vùi, ổi): Bọc vị thuốc vào giấy ẩm hay bột hồ ẩm, bột cám gạo rồi vùi vào tro nóng đến khi khô, bóc bỏ lớp vỏ ngoài Lùi

để giảm bớt chất dầu, giảm tính kích ứng của vị thuốc

Nướng: Nướng để làm chín thuốc, giảm tính mãnh liệt của thuốc.

Hoả phi: Hoả phi là phương pháp sao trực tiếp, áp dụng với một

số vị thuốc là khoáng vật như phèn chua chế thành phèn phi Loại trừ nước trong cấu trúc phân tử, tăng khả năng hút nước, làm săn se niêm mạc, nhiệt độ càng cao, số phân tử nước giảm

đi càng nhiều.

Tải bản FULL (file ppt 41 trang): bit.ly/3aHgd7H

Dự phòng: fb.com/TaiHo123doc.net

+ pH acid: giấm, dịch phèn chua…Hoà tan được các chất giống như pH trung tính

+ pH kiềm: nước vôi, nước tro bếp…hoà tan được các chất giống như

pH trung tính (trừ muối Alkaloid )

.+ pH thay đổi: nước vo gạo sau ngâm 1 ngày có thể từ pH trung tính sang pH acid do bị lên men Đồng tiện sau ngâm 1 ngày có thể từ pH trung tính sang pH kiềm do tạo thành một số chất như acid uric, muối urat phân huỷ.

Thời gian ngâm phụ thuộc vào vị thuốc cụ thể

4266293