Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc để phát triển kinh tế xã hội huyện định hoá, tỉnh thái nguyên hiện nay

TÓM TẮT ĐỀ TÀI Tên đề tài: Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc để phát triển kinh tế - xã hội huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên hiện nay Mã số đề tài: T - 2012 - 53 Chủ đề tài:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

BÁO CÁO KẾT QUẢ

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

MÃ SỐ: T2012 - 53

Tên đề tài:

“ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC

ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN ĐỊNH HOÁ,

TỈNH THÁI NGUYÊN HIỆN NAY ”

Chủ nhiệm đề tài: Ths Nguyễn Thị Thúy

Thái Nguyên - 2013

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH DÂN TỘC VÀ SỰ

CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC 5

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và của Đảng cộng sản Việt Nam

về vấn đề dân tộc 5 1.1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề dân tộc 5 1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về chính sách dân tộc 11 1.2 Quan niệm về hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc và sự cần thiết

phải nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc ở nước ta 15 1.2.1 Quan niệm về hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc 16 1.2.2 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước 16

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC TRÊN ĐỊA

BÀN HUYỆN ĐỊNH HÓA TỈNH THÁI NGUYÊN HIỆN NAY 19

2.1 Đặc điểm tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Định Hoá,

tỉnh Thái Nguyên hiện nay 19 2.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên của huyện Định Hoá 19 2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội và dân số của huyện Định Hoá 21 2.1.3 Tình hình dân tộc và văn hóa của các dân tộc huyện Định Hoá 22 2.2 Tình hình thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn huyện Định Hoá,

tỉnh Thái Nguyên hiện nay 24 2.2.1 Những thành tựu trong việc thực hiện chính sách dân tộc của huyện Định Hoá 24 2.2.2 Những hạn chế trong việc thực hiện chính sách dân tộc của huyện Định Hoá 33 2.2.3 Những yêu cầu đặt ra trong việc thực hiện chính sách dân tộc của huyện Định Hoá 38

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM THỰC HIỆN TỐT

CHÍNH SÁCH DÂN TỘC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH

THÁI NGUYÊN HIỆN NAY 42

3.1 Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách dân tộc trong thời kì đổi mới 42

3.2 Những giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc ở huyện Định Hoá 45

3.2.1 Nhóm giải pháp phát triển kinh tế, cải thiện đời sống cho đồng bào các dân tộc ở huyện Định Hóa 45

3.2.2 Nhóm các giải pháp phát triển đời sống văn hoá, tinh thần, nâng cao dân trí 48

3.2.3 Nhóm các giải pháp thực hiện các vấn đề xã hội 50

3.2.4 Nhóm các giải pháp phát huy vai trò hệ thống chính trị ở huyện Định Hóa 52

KẾT LUẬN 55

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 59

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Tên đề tài: Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc để phát triển kinh tế - xã hội huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên hiện nay

Mã số đề tài: T - 2012 - 53

Chủ đề tài: Nguyễn Thị Thúy ĐT: 0936 102 508

Cơ quan chủ quản: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thời gian thực hiện: Tháng 3/2012 đến tháng 3/2013

Mục tiêu đề tài:

Làm rõ thực trạng của việc thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn huyện Định Hóa; từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trên địa bàn huyện Định Hoá

Nội dung:

- Khái quát cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, của Đảng ta về vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc, quan niệm về hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta

- Nghiên cứu thực trạng của việc thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn huyện Định Hoá

- Đề xuất các giải pháp để góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trên địa bàn huyện Định Hoá Kết quả :

- Sưu tầm đủ tài liệu và thông tin cho đề tài

- Hoàn thành viết đề tài

- Báo cáo đề tài trước hội đồng khoa học Khoa KHCB

summary

Project title: Enhance the effective implementation of national policies for socio-economic development of Dinh Hoa district, Thai Nguyen province today

Code number: T - 2012 - 53

Researcher: Nguyen Thi Thuy Tel: 0936102508

Implementing Institution: Thai Nguyen university of agriculture and forestry

Duration : 03/2012 to 03/2013

Objectives:

- Clarify the status of the implementation of the national policy on Dinh Hoa district; then propose solutions to enhance the effective implementation of the national policy of the Party and State on Dinh Hoa district

Contents:

- General theoretical basis of Marxism-Leninism, the Party's policy on ethnic issues and people, the concept of effective implementation of national policies of the Party and State

- To study the current status of the implementation of national policies on Dinh Hoa district

- Propose solutions to help improve the efficiency of the implementation of the national policy of the Party and State in Dinh Hoa district

Results:

- Collectibles sufficient documentation and information for topics

- Complete article topics

- Report of the council before the Faculty of Science base

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, việc giải quyết một cách đúng đắn các quan hệ dân tộc, hoạch định và thực hiện có hiệu quả chính sách dân tộc là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất to lớn của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trong bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay, vấn đề dân tộc đang có những diễn biến phức tạp, vừa mang tính toàn cầu, vừa mang tính đặc thù riêng của từng quốc gia Dân tộc, sắc tộc, tôn giáo, nhân quyền luôn là những vấn đề nhạy cảm mà các thế lực thù địch tìm mọi cách lợi dụng, chống phá sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, bằng nhiều thủ đoạn khác nhau, nhằm gây mất ổn định cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh quốc phòng

Ngay từ khi mới ra đời và trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng

ta luôn xác định vấn đề dân tộc, đoàn kết các dân tộc, việc hoạch định và thực hiện chính sách dân tộc có vị trí chiến lược quan trọng trong cách mạng nước ta Quá trình thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trong thời gian qua đã đưa lại nhiều thành tựu rất quan trọng: kinh tế, văn hóa, xã hội , khẳng định tính ưu việt của chế độ mới Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu này cũng còn bộc lộ những vấn đề chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra và sự mong đợi của các đồng bào dân tộc trên phạm vi cả nước nói chung và huyện Định Hoá nói riêng hiện nay

Định Hoá là huyện miền núi của tỉnh Thái Nguyên, trên địa bàn huyện có tám dân tộc anh em cùng sinh sống: Tày, Nùng, Dao, Sán Chay, Sán Dìu, Hoa, Kinh và Hmông Định Hoá là huyện ở trung tâm Việt Bắc, có nhiều đường bộ đi các địa phương có thể lên biên giới phía Bắc, đi Tây Bắc, Đông Bắc tới trung du, xuống đồng bằng Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, do có vị trí chiến lược đặc biệt Định Hoá được chọn làm căn cứ địa nơi các cơ quan đầu não kháng

chiến, các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước ở và làm việc Hơn

60 năm đã trôi qua, việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội ở huyện Định Hoá đã đạt được những thành tựu

to lớn và toàn diện, đời sống nhân dân cơ bản ổn định và có vùng được cải thiện

rõ rệt, an ninh trật tự an toàn xã hội được giữ vững

Tuy nhiên, so với các huyện trong cả nước thì đời sống của nhân dân trong huyện còn gặp nhiều khó khăn, cơ sở vật chất còn kém phát triển, trình độ dân trí thấp Nói cách khác, hiện nay đang còn nhiều vấn đề cần giải quyết như: việc phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói, giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc ít người, nâng cao trình độ dân trí, xây dựng kết cấu hạ tầng Những hạn chế trên đây của địa phương có nhiều nguyên nhân, trong đó có vấn đề thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta tại Định Hóa Vì thế, đòi hỏi Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền địa phương cần đưa ra những chính sách bám sát cuộc sống của nhân dân trong huyện, đưa ra những chính sách phù hợp với đặc thù của dân tộc ít người và phải phù hợp với phong tục, tập quán của từng dân tộc, đồng thời triển khai thực hiện có hiệu quả chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước nhằm góp phần giải quyết tốt hơn những mặt còn hạn chế để nâng cao không ngừng đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào các dân tộc ở Định Hóa

Từ những nhận thức trên đây, tác giả chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả

thực hiện chính sách dân tộc để phát triển kinh tế - xã hội huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan

Vấn đề dân tộc và việc thực hiện chính sách dân tộc là một trong những nội dung có ý nghĩa chiến lược trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Đây còn là vấn đề thực tiễn lớn đòi hỏi phải giải quyết một cách khoa học, đúng đắn và thận trọng Vì thế, trong những năm vừa qua vấn đề dân tộc luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm cụ thể hóa bằng các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, bằng chính sách và hệ thống pháp luật của Nhà nước Trên tinh thần

đó, các nhà nghiên cứu đã có rất nhiều công trình khoa học, những đề tài, bài báo

khoa học tập trung vào vấn đề dân tộc và việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta như:

- Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, Học viện

Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Phân viện Hà Nội - Khoa Dân tộc, 1995

- Phát triển quan hệ dân tộc ở Việt Nam hiện nay, Nxb Văn hóa dân tộc,

Hà Nội, 1997, PGS.PTS Trần Quang Nhiếp

- Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt

Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999, PTS Nguyễn Quốc Phẩm - GS Trịnh

Quốc Tuấn

- Về vấn đề dân tộc và công tác dân tộc ở nước ta (Tài liệu bồi dưỡng cán

bộ về công tác dân tộc), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, Ủy ban dân tộc và miền núi

- Phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi Việt Nam, Ủy ban

dân tộc, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội, 2006

- Tiếp tục thực hiện tốt chính sách ở các vùng dân tộc và miền núi, cải

tiện đời sống nhân dân của Đặng Vũ Liêm trong Tạp chí Quốc phòng toàn

dân, số 2/1999 Về luận văn, luận án có quan hệ đến đề tài luận văn này

Ngoài ra còn có các công trình, bài nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà quản lý về chính sách dân tộc Tuy nhiên vẫn chưa có một công trình nào nghiên

cứu trực tiếp về “Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc để phát triển

kinh tế - xã hội huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên hiện nay”

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Làm rõ thực trạng của việc thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn huyện Định Hóa; từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trên địa bàn huyện Định Hoá

3.2 Nhiệm vụ

- Khái quát cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, của Đảng ta về vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc, quan niệm về hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta

- Nghiên cứu thực trạng của việc thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn huyện Định Hoá

- Đề xuất các giải pháp để góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trên địa bàn huyện Định Hoá

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến vấn đề thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ở huyện Định Hóa tỉnh Thái Nguyên từ năm 2000 tới nay, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu

quả thực hiện chính sách dân tộc ở địa phương Định Hóa - Thái Nguyên

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

+ Cơ sở lý luận và phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề dân tộc và quan hệ lợi ích giữa dân tộc và giai cấp

+ Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp, trừu tượng hoá - khái quát hoá, lôgíc - lịch sử, quy nạp - diễn dịch, kết hợp gắn lý luận với thực tiễn để làm rõ các luận cứ lý luận, thực tiễn mà luận văn đặt ra

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH DÂN TỘC

VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH

SÁCH DÂN TỘC

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và của Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề dân tộc

1.1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề dân tộc

Theo các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin, dân tộc là hình thức cộng đồng người xuất hiện sau bộ tộc, thay thế bộ tộc

Trong nhiều tác phẩm của mình C.Mác và Ph.Ăngghen đã nói đến sự ra

đời của các dân tộc khi chưa xuất hiện chủ nghĩa tư bản Trong “Hệ tư tưởng Đức” viết vào năm 1845 - 1846 hai ông cho rằng: sự đối lập giữa thành thị và

nông thôn xuất hiện cùng với bước quá độ từ thời đại dã man lên thời đại văn minh, từ tổ chức bộ lạc lên nhà nước, từ tính địa phương lên dân tộc, và cứ tồn tại mãi suốt toàn bộ lịch sử văn minh cho đến ngày nay Ph.Ăngghen còn viết: trong suốt toàn bộ thời kỳ trung cổ xu hướng thành lập những quốc gia dân tộc ngày một rõ rệt Ở mỗi quốc gia, dân tộc đó, nhà vua là nhân vật tột đỉnh của toàn bộ

hệ thống thứ bậc phong kiến

Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” hai ông chỉ rõ quá trình

xuất hiện dân tộc tư sản gắn liền với sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa tư bản,

đó là lúc “những địa phương độc lập, liên hệ với nhau hầu như chỉ bởi những quan hệ liên minh và có những lợi ích, luật lệ, chính phủ, thuế quan khác nhau, thì đã được tập hợp lại thành một dân tộc thống nhất, có một chính phủ thống nhất, có một luật pháp thống nhất, có một lợi ích dân tộc thống nhất có tính chất giai cấp và một thuế quan thống nhất” [14, tr.547] Như vậy quá trình hình thành dân tộc tư sản là một quá trình thống nhất lãnh thổ, thống nhất thị trường, đồng thời cũng là quá trình đồng hóa các bộ tộc khác thành một dân tộc

C.Mác và Ph.Ăngghen luôn quan tâm đến vấn đề dân tộc và gắn vấn đề

dân tộc với vấn đề giai cấp Trong đó vấn đề công bằng và bình đẳng giữa các dân tộc được nêu lên như là một yếu tố tiên quyết khi giải quyết vấn đề dân tộc Hai ông đã nhiều lần nhấn mạnh rằng quan hệ dân tộc là quan hệ hết sức phức tạp, khi xem xét giải quyết nó cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể Trong tác

phẩm “Tuyên ngôn Đảng Cộng sản” (1848), C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra

rằng: “Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản, dù về mặt nội dung, không phải là một cuộc đấu tranh dân tộc, nhưng lúc đầu lại mang hình thức đấu tranh dân tộc” [15, tr.93] và các ông đã đặt ra yêu cầu đối với giai cấp công nhân mỗi nước: “ giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc” [15, tr.105]

Trong việc giải quyết những quan hệ cơ bản của dân tộc hình thành cùng với sự ra đời và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đề cập đến công bằng bình đẳng giữa các dân tộc, tộc người trong mối quan hệ với vấn đề giai cấp trong xã hội và hai ông đã nhất trí cho rằng vấn

đề công bằng, bình đẳng giữa các dân tộc chỉ được thực hiện khi thủ tiêu mọi áp bức giai cấp C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ “Khi mà sự đối kháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì sự thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời mất theo” [15, tr.106] Từ đó, hai ông khẳng định “Hãy xóa bỏ tình trạng bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng bị xóa bỏ” [159, tr.106]

Tư tưởng đoàn kết giai cấp công nhân toàn thế giới, đấu tranh chống áp bức bóc lột, xóa bỏ tình trạng người bóc lột người để từ đó xóa bỏ tình trạng dân tộc này nô dịch dân tộc khác là nguyên tắc lý luận, đồng thời cũng là nền tảng của chính sách dân tộc mác xít của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản Điều đó đã thể hiện thái độ chính trị của những người cộng sản, thái độ của giai cấp công nhân nói chung trong cuộc đấu tranh giai cấp nhằm đánh đổ chủ nghĩa tư bản Quan điểm đó cũng chỉ rõ chiến lược, giải pháp cơ bản tập hợp lực lượng giai cấp công nhân tất cả các dân tộc vùng lên đấu tranh chống ách áp bức, nô dịch đang đè lên đầu họ

Những quan điểm về vấn đề dân tộc của C.Mác và Ph.Ănghen đã được V.I.Lênin kế thừa, bổ sung và phát triển thành những quan điểm chung của chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề dân tộc trong điều kiện đế quốc chủ nghĩa và cách mạng vô sản Trên cơ sở tư tưởng của C.Mác và Ph.Ănghen về vấn đề dân tộc, sự tổng kết kinh nghiệm đấu tranh của phong trào cách mạng thế giới cũng như cách mạng nước Nga và cả sự phân tích sâu sắc về hai xu hướng khách quan của phong trào dân tộc trong giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, V.I.Lênin đã viết rất nhiều

tác phẩm kinh điển về vấn đề dân tộc như: “Ý kiến phê phán về vấn đề dân tộc”,

“Quyền dân tộc tự quyết”, “Cách mạng xã hội chủ nghĩa và quyền dân tộc tự quyết”, “Tổng kết cuộc tranh luận về quyền dân tộc tự quyết”, Đặc biệt tháng

7/1920, V.I.Lênin viết sơ thảo lần thứ nhất “Những luận cương về vấn đề dân tộc

và thuộc địa” tác phẩm đã trở thành những chính sách của Quốc tế cộng sản về

vấn đề dân tộc - thuộc địa “Cương lĩnh dân tộc” của Đảng Cộng sản với ba nội

dung cơ bản: các dân tộc hoàn toàn bình đẳng, các dân tộc có quyền tự quyết, liên hiệp công nhân các dân tộc lại

+ Các dân tộc có quyền bình đẳng

Bình đẳng dân tộc là quyền của mọi dân tộc không phân biệt đa số hay thiểu số, trình độ kinh tế, văn hóa cao hay thấp, không phân biệt chủng tộc, màu da… Quyền bình đảng giữa các dân tộc bao gồm tất cả các lĩnh vực trong đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Đây cũng là cơ sở pháp lý chung giải quyết các quan hệ dân tộc trên thế giới, trong các khu vực hay trong một quốc gia

V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: “nguyên tắc bình đẳng hoàn toàn gắn liền chặt chẽ với việc đảm bảo quyền lợi của các dân tộc thiểu số… bất cứ một thứ đặc quyền nào dành cho một dân tộc, và bất cứ một sự vi phạm nào đến quyền lợi của một dân tộc thiểu số đều bị bác bỏ” [12, tr.179]

Trong những quốc gia đa dân tộc, quyền bình đẳng giữa các dân tộc được thể hiện trong tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, được pháp luật bảo vệ và được thể hiện sinh động trong thực tế Phấn đấu để xóa đi khoảng

cách, sự chênh lệch về kinh tế, trình độ phát triển giữa các dân tộc trong quốc gia

có ý nghĩa rất quan trọng

+ Các dân tộc có quyền tự quyết

Theo V.I.Lênin, quyền tự quyết là quyền tự chủ của mỗi dân tộc đối với vận mệnh của dân tộc mình

Quyền tự quyết bao gồm: tự quyết định về chính trị - xã hội và con đường phát triển của dân tộc mình Quyền tự quyết cũng được thể hiện ở quyền tự do phân lập thành quốc gia độc lập hay quyền tự nguyện liên hiệp lại của các dân tộc trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi và đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân các dân tộc vì mục tiêu phát triển hòa bình, phồn vinh và hữu nghị

Phân tích ý nghĩa về quyền tự quyết và quan hệ của nó với chế độ liên bang, V.I.Lênin cho rằng: “Quyền dân tộc tự quyết hoàn toàn chỉ có nghĩa là các dân tộc có quyền độc lập chính trị, có quyền tự do phân lập, về mặt chính trị, khỏi dân tộc áp bức họ Nói một cách cụ thể, yêu sách đòi dân chủ chính trị có nghĩa là hoàn toàn tự do tuyên truyền cho việc phân lập và có nghĩa là giải quyết vấn đề phân lập bằng con đường trưng cầu dân ý trong dân tộc muốn phân lập Như vậy

là yêu sách đó hoàn toàn không đồng nghĩa với yêu sách đòi phân lập, phân tán, thành lập những quốc gia nhỏ Nó chỉ là biểu hiện triệt để của cuộc đấu tranh chống mọi áp bức dân tộc” [135, tr.327]

Quyền tự quyết trong Cương lĩnh dân tộc củaV.I Lênin có ý nghĩa sâu sắc

Đây là quyền cơ bản của dân tộc Nó là cơ sở để xoá bỏ sự hiềm khích, thù hằn giữa các dân tộc; đảm bảo sự tồn tại, phát triển độc lập cho các dân tộc; phát huy tiềm năng của các dân tộc vào sự phát triển chung của nhân loại

+ Liên hiệp công nhân các dân tộc lại

Chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định rằng: quyền bình đẳng và quyền tự quyết dân tộc không phải tự nhiên có được và đương nhiên thực hiện, ngược lại, chúng

là kết quả của cuộc đấu tranh chống mọi thế lực xâm lược, áp bức dân tộc và gây nên sự đồng hóa cưỡng bức đối với nhiều dân tộc Đồng thời, bình đẳng và tự quyết dân tộc cũng tùy thuộc vào sự đoàn kết, thống nhất giai cấp công nhân các

dân tộc trong từng quốc gia cũng như trên toàn thế giới Chỉ có đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân mới thực hiện được quyền bình đẳng và tự quyết đúng đắn, khắc phục được thái độ kỳ thị và thù hằn dân tộc Cũng từ đó mới đoàn kết được nhân dân lao động các dân tộc trong cuộc đấu tranh vì độc lập, dân chủ

và chủ nghĩa xã hội

Chính vì vậy, nội dung đoàn kết giai cấp công nhân các dân tộc được nêu trong Cương lĩnh không chỉ là lời kêu gọi mà còn là biện pháp hữu hiệu đảm bảo việc thực hiện quyền bình đẳng và tự quyết dân tộc

Với bản chất quốc tế và những ưu điểm vốn có, giai cấp công nhân các dân tộc vừa đại diện cho lợi ích, nguyện vọng của giai cấp công nhân vừa đại diện cho lợi ích nhân dân lao động và lợi ích dân tộc Đoàn kết giai cấp công nhân các dân tộc cũng chính là sự kết hợp hài hòa giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế cao cả của giai cấp công nhân các nước

Những người cộng sản lấy đoàn kết công nhân tất cả các dân tộc làm mục tiêu phấn đấu và tổ chức lực lượng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc

Những quan điểm về vấn đề dân tộc và giải quyết các quan hệ dân tộc được V.I.Lênin khái quát thành Cương lĩnh chung cho các Đảng mác xít, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn trên phạm vi toàn thế giới, trong từng quốc gia cũng như từng dân tộc

Năm 1913, định nghĩa dân tộc của Xtalin ra đời Trong tác phẩm “Chủ

nghĩa Mác và vấn đề dân tộc”, Xtalin viết, “dân tộc là một cộng đồng ổn định,

được hình thành trong lịch sử dựa trên cơ sở cộng đồng về tiếng nói, lãnh thổ, sinh hoạt kinh tế và tâm lý, biểu hiện trong cộng đồng về văn hóa” [19, tr.357] Định nghĩa dân tộc của Xtalin đã đưa ra được các tiêu chí để nhận biết, đã nhấn mạnh rằng, nói đến dân tộc là nói đến những cộng đồng người thống nhất, ổn định, bền vững so với cộng đồng bộ tộc Nếu so sánh với những quan niệm trước

đó, định nghĩa dân tộc của Xtalin đã có nhiều nét mới tiến bộ Tuy nhiên, từ thập

kỷ 70 của thế kỷ XX trở lại đây, định nghĩa trên về dân tộc của Xtalin đã trở nên

lỗi thời và ảnh hưởng của nó cũng giảm dần trong giới khoa học do có những hạn chế trong thực tiễn giải quyết vấn đề dân tộc

Từ yêu cầu trên, nhiều khái niệm mới về dân tộc đã xuất hiện Tựu chung lại trong hệ thống những khái niệm đó, chúng ta có thể thấy, dân tộc được hiểu theo hai nghĩa cơ bản đó là quốc gia - dân tộc và tộc người Điều này đã phản ánh đúng thực trạng trên thế giới hiện nay đang tồn tại hai cộng đồng: cộng đồng quốc gia dân tộc và cộng đồng tộc người

Từ điển Bách khoa Việt Nam do Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn đã định nghĩa: “Dân tộc 1 Dân tộc (nation) hay quốc gia dân tộc là cộng đồng chính trị - xã hội được chỉ đạo bởi một nhà nước, thiết lập trên một lãnh thổ nhất định, ban đầu được hình thành do sự tập hợp của nhiều bộ lạc, sau này của nhiều cộng đồng mang tính tộc người (ethnie) của bộ phận tộc người Tính chất của dân tộc phụ thuộc vào những phương thức sản xuất khác nhau Bước vào giai đoạn phát triển công nghiệp, rõ rệt nhất là ở các nước phương Tây, do yêu cầu xóa bỏ tính cát cứ của các lãnh địa trong một dân tộc, nhằm tạo ra một thị trường chung, nên cộng đồng dân tộc được kết cấu chặt chẽ hơn Kết cấu của cộng đồng dân tộc rất đa dạng, phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội trong khu vực và bản thân

Một cộng đồng dân tộc thường bao gồm nhiều cộng đồng người, với nhiều ngôn ngữ, yếu tố văn hóa thậm chí nhiều chủng tộc khác nhau Ngày nay, do không gian xã hội được mở rộng mang tính toàn cầu, do phương tiện đi lại, mỗi cộng đồng dân tộc ngày lại có thêm nhiều bộ phận của các cộng đồng dân tộc người tham gia, nên tình trạng dân tộc đa dân tộc là phổ biến 2 Dân tộc (ethnie) còn đồng nghĩa với cộng đồng mang tính tộc người, ví dụ dân tộc Tày, dân tộc Bana… Cộng đồng có thể là một bộ phận chủ thể hay thiểu số của một dân tộc (nation) sinh sống ở nhiều quốc gia, dân tộc khác nhau được liên kết với nhau bằng những đặc điểm về ngôn ngữ, văn hóa và nhất là ý thức tự giác tộc người” [11, tr.655]

Đại từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Dân tộc 1 Cộng đồng người ổn định

hình thành trong quá trình lịch sử của xã hội có chung tiếng nói, lãnh thổ, đời

sống kinh tế và tâm lý: đoàn kết dân tộc 2 Dân tộc thiểu số, nói tắt: ưu tiên học

sinh dân tộc, cán bộ dân tộc 3 Cộng đồng người ổn định hình thành nhân dân

một nước, một quốc gia gắn bó với nhau trong truyền thống, nghĩa vụ và quyền lợi: dân tộc Việt Nam” [22, tr.520]

Như vậy, hai khái niệm hiện nay đã trở nên quen thuộc đó là khái niệm dân tộc (nation) và tộc người (ethnie)

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về chính sách dân tộc

1.1.2.1 Quan điểm về chính sách dân tộc

Hiện nay, ở nước ta trong các văn bản, trên các phương tiện thông tin đại chúng thường gặp các thuật ngữ, thường được hiểu cùng một nghĩa gần tương đương nhau: “Chính sách dân tộc”, “Chính sách dân tộc và miền núi”

Thuật ngữ “chính sách dân tộc” cần được phân biệt với “chính sách dân tộc

và miền núi” của Đảng, để từ đó xác định đúng vai trò, vị trí, nội dung, tổ chức

bộ máy, phương hướng hoạt động và phương pháp công tác trong tổ chức thực hiện

Chính sách dân tộc giải quyết mối quan hệ trong cộng đồng dân cư đa dân

tộc của một quốc gia theo quan điểm của giai cấp cầm quyền Chính sách dân tộc của Đảng cộng sản là một hệ thống chủ trương, giải pháp lớn, nhằm thực hiện quyền bình đẳng về chính trị, kinh tế, văn hoá giữa các dân tộc, trong đó có sự quan tâm đến các dân tộc ít người có trình độ phát triển kinh tế xã hội thấp Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta đảm bảo phát huy sức mạnh của cả dân tộc và bản sắc tốt đẹp của mỗi dân tộc, giải quyết đúng đắn quan hệ lợi ích giữa các dân tộc, làm cho các dân tộc đoàn kết, bình đẳng, giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển

Chính sách dân tộc và miền núi thể hiện sự quan tâm đến đặc điểm vùng

cư trú là miền núi (ở nước ta còn được bổ sung thêm: vùng sâu, vùng xa, vùng cao), có nhiều khó khăn về giao thông, điều kiện phát triển kinh tế, văn hoá do địa hình phức tạp và địa bàn cư trú xa nhau, cắt khúc… Thông thường, đồng bào

các dân tộc ít người cư trú chủ yếu ở vùng núi, nên việc thực hiện chính sách dân tộc và miền núi thể hiện sự quan tâm lớn đến các đồng bào các dân tộc ít người

Do quá trình phát triển lâu dài, cư dân sống ở miền núi hiện nay là một tập hợp nhiều dân tộc, cả dân tộc đa số và dân tộc thiểu số ở các vùng sâu, vùng xa, đại đa số là người dân tộc Các dân tộc khác nhau về ngôn ngữ, bản sắc văn hoá Chính sách dân tộc và miền núi thể hiện sự ưu tiên với điều kiện khó khăn của đồng bào dân tộc vùng núi, vùng sâu, vùng xa, nhưng chưa thể hiện rõ sự khác nhau này đối với các dân tộc và quan hệ dân tộc Do chính sách dân tộc và miền núi chỉ quan tâm đến điều kiện cụ thể của dân cư sống ở miền núi, cho nên nó không đồng nhất với chính sách dân tộc quan tâm đến điều kiện đặc thù của của các dân tộc thiểu số Tuy nhiên chính sách dân tộc và miền núi có liên quan nhiều đến các dân tộc và quan hệ dân tộc Chính vì vậy, thực hiện chính sách dân tộc và miền núi cũng là một nội dung quan trọng trong thực hiện chính sách dân tộc của

Đảng và Nhà nước ta Đồng nhất chính sách dân tộc với chính sách dân tộc và

miền núi sẽ không quán triệt đầy đủ tích chất, đặc điểm, tầm quan trọng của lĩnh

vực công tác này, hạn chế, thậm chí mắc sai lầm trong thực tiễn công tác

Chính sách dân tộc có đối tượng tác động, nội dung, nhiệm vụ rất rộng lớn

và có quan hệ mật thiết với rất nhiều chính sách khác, lĩnh vực khác Vì vậy trong nhận thức không thể tách biệt, cô lập tuyệt đối thành một chính sách riêng rẽ Trên thực tế, các nội dung chung của Đảng và Nhà nước ta hiện nay, chính sách dân tộc gắn bó hữu cơ với các chính sách kinh tế, văn hóa và chính sách xã hội, chịu sự tác động của các chính sách chung, đồng thời nó luôn luôn tác động trở lại đối với các chính sách đó Từ đó việc phân định "chính sách dân tộc" theo tên gọi chính sách, chủ yếu căn cứ vào đối tượng tác động trực tiếp là các dân tộc và quan hệ dân tộc Hàng loạt các chính sách cụ thể như: chính sách định canh định cư, chính sách phát triển kinh tế miền núi, chính sách ngôn ngữ - dân tộc đều phản ánh nội dung của chính sách dân tộc

1.1.2.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc