Bài giảng kỹ năng luật sư trong vụ án dân sự

Như vậy, với Luật sư tranh tụng kỹ năng từ giai đoạn khởi kiện đến kỹ năng thu thập chứng cứ phân tích, đánh giá, sử dụng chứng cứ, kỹ năng viết bản luận cứ, kỹ năng chuẩn bị các việc li

KỸ NĂNG TRANH TỤNG CỦA LUẬT SƯ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Luật sư Nguyễn Thị Kim Thanh Thành viên Ban chủ nhiệm Trưởng VPLS Nguyễn Thanh – Đoàn LSTP Hà Nội Mục đích

Giúp cho các Luật sư trao đổi và để hiểu sâu hơn về kỹ năng tranh tụng của Luật

sư trong vụ án dân sự, trang bị các kỹ năng nghề nghiệp cần thiết cho các Luật sư trong việc xác định ngay từ khi khách hàng đặt vấn đề bảo vệ quyền lợi cho họ (có thể

từ khi bắt đầu khởi kiện hay bất kỳ giai đoạn tố tụng nào) Như vậy, với Luật sư tranh tụng kỹ năng từ giai đoạn khởi kiện đến kỹ năng thu thập chứng cứ phân tích, đánh giá, sử dụng chứng cứ, kỹ năng viết bản luận cứ, kỹ năng chuẩn bị các việc liên quan đến trước khi ra phiên tòa, kỹ năng tại phiên tòa sơ thẩm và kỹ năng của Luật sư trong giai đoạn giám đốc thẩm và tái thẩm thực sự là cần thiết Xuất phát từ mục đích đó, trong khuôn khổ bài viết này tôi muốn giới thiệu thêm một số kỹ năng cơ bản trong tranh tụng dân sự chúng ta hãy cùng tìm hiểu, trao đổi để có kỹ năng tranh tụng tốt hơn đối với các vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng ngày càng đạt được hiệu qủa

Yêu cầu

- Giới thiệu một cách hệ thống các kỹ năng của Luật sư từ khi giúp khách hàng quyết định khởi kiện, kỹ năng xác định quan hệ tranh chấp; kỹ năng hòa giải; kỹ năng thu thập, nghiên cứu, đánh giá, sử dụng chứng cứ; kỹ năng viết bản luận cứ cho đến kỹ năng tranh tụng phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm và trong giai đoạn giám đốc thẩm và tái thẩm;

- Đề cập được các đặc thù trong kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm và phúc thẩm;

- Nêu cách thức xử lý một số tình huống phát sinh tại phiên tòa dân sự sơ thẩm và phúc thẩm nhằm trang bị thêm kinh nghiệm nghề nghiệp cho các Luật sư;

- Trang bị kỹ năng soạn thảo đơn kháng cáo, nộp đơn kháng cáo và chuẩn

bị tranh tụng giai đoạn phúc thẩm;

- Trang bị kỹ năng của Luật sư trong việc xác định những điều kiện giám đốc thẩm, tái thẩm và giúp khách hàng viết đơn khiếu nại

I VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRANH TỤNG TRƯỚC KHI THAM GIA PHIÊN TÒA.

Trong giai đoạn này có thể nói Luật sư tranh tụng đã phải đảm trách một số công việc của Luật sư tư vấn Tuy vậy, cần phân biệt là Luật sư tranh tụng làm các công việc hướng dẫn đương sự trước khi tham gia phiên tòa là một phần việc cần phải làm

Có thể xây dựng các công việc của Luật sư tranh tụng trước phiên tòa theo bốn hướng sau đây:

- Hướng dẫn đương sự trong việc quyết định khởi kiện hay không khởi kiện;

- Hướng dẫn đương sự viết đơn khởi kiện;

- Hướng dẫn đương sự thu thập chứng cứ;

- Hướng dẫn đương sự cung cấp chứng cứ cho Tòa án

1 Hướng dẫn đương sự trong việc quyết định khởi kiện hay không khởi kiện.

Việc khởi kiện hay không khởi kiện thuộc quyền tự định đoạt của các đương sự Trong nhiều trường hợp đương sự cũng không tự quyết định được có nên khởi kiện hay không Điều đó ảnh hưởng nhiều đến việc quyết định lợi ích của chính bản thân

họ Có nghĩa là trong trường hợp cụ thể đó, việc họ khởi kiện thì có lợi hay không có

hành trong thực tế như thế nào? Tóm lại, các đương sự quan tâm là họ được lợi bao nhiêu hay không được lợi gì trong trường hợp họ khởi kiện ra trước Tòa án Luật sư phải giúp đương sự thực sự hiểu rõ nếu họ khởi kiện thì khả năng họ được lợi sẽ là bao nhiêu phần trăm cũng như nếu họ không khởi kiện thì quyền và lợi ích hợp pháp của

họ sẽ được bảo vệ như thế nào Luật sư là người không những chỉ nắm bắt pháp luật

mà còn hiểu được trạng thái tâm lý khách hàng của mình Không nên chỉ khởi kiện vì một mục đích là thỏa mãn tính kiêu ngạo và tính hiếu thắng của khách hàng Ở đây có thể xảy ra những tình huống khác nhau:

+ Có thể khách hàng muốn khởi kiện nhưng Luật sư thấy không cần thiết, có thể

giải quyết tranh chấp bằng con đường khác;

+ Có thể Luật sư cho rằng cần phải khởi kiện nhưng khách hàng chưa thực sự

thấy cần thiết;

+ Có thể khách hàng muốn khởi kiện nhưng “mặc cả” với Luật sư là phải thắng

được đối phương, trong khi Luật sư không bảo đảm là sẽ thắng;

Kể cả trong trường hợp trên Luật sư đều phải phân tích từ các khía cạnh pháp lý

để đương sự tự nhận thức được việc khởi kiện hay không khởi kiện là cần thiết Cần lưu ý đương sự rằng khởi kiện là một quyền của họ nhưng họ có thể không thực hiện quyền đó mà vẫn bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của họ Ngược lại, trong một

số trường hợp cần lý giải để đương sự thấy rằng khởi kiện là một quyền của họ và nếu

họ không thực hiện quyền đó thì không còn phương cách nào để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, cũng như nếu họ không thực hiện ngay quyền đó thì quyền đó cũng có thể bị mất đi cùng với thời gian (Ví dụ: hết thời hiệu khởi kiện)

Sau khi đã hướng dẫn đương sự để đương sự quyết định khởi kiện hay không khởi kiện thì Luật sư cần tiếp tục thực hiện những công việc tiếp theo Trong trường hợp đương sự quyết định không khởi kiện ra trước Tòa án mà lựa chọn một phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khác thì Luật sư cũng phải hướng dẫn đương sự

thực hiện theo hướng đó Ví dụ: Khiếu nại lên cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Trong trường hợp đương sự quyết định khởi kiện ra trước Tòa án có thẩm quyền thì Luật sư cần tiếp tục hướng dẫn hoặc giải thích cho các đương sự một

số vấn đề sau:

+ Thời hiệu khởi kiện;

+ Thẩm quyền giải quyết vụ án: Khởi kiện ra trước Tòa án nào;

+ Đã có đầy đủ các chứng cứ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng hay chưa, cần bổ sung thêm những chứng cứ nào nữa;

+ Thời gian tối đa do luật định để xem xét và giải quyết vụ án này là bao nhiêu; + Án phí như thế nào;

+ Dự liệu trước những khó khăn và thuận lợi nếu thực hiện việc khởi kiện;

+ Họ cần phải chuẩn bị những điều kiện gì để tham gia tố tụng được tốt

2 Hướng dẫn đương sự viết đơn khởi kiện.

Đơn kiện là một văn bản có giá trị tố tụng rất lớn Đơn kiện thể hiện yêu cầu chính đáng của đương sự trong vụ án mà họ yêu cầu Tòa án giải quyết Đơn kiện còn

là văn bản trong đó nguyên đơn trình bày quá trình diễn biến của vụ án cũng như những lý lẽ, tài liệu, chứng cứ mà nguyên đơn dùng để làm căn cứ Thông thường đương sự khi viết cho mình một đơn khởi kiện, họ thường bỏ qua các yếu tố về hình thức mà chủ yếu chỉ muốn yêu cầu Tòa án xem xét và giải quyết yêu cầu của mình Một đơn kiện như thế có thể không bao hàm hết những nội dung mà nguyên đơn muốn trình bày Đơn kiện đó cũng không có ý nghĩa tạo ra một sự chú ý từ phía Tòa án Vì vậy, Luật sư phải giúp đương sự viết đơn hoặc tự mình viết đơn cho đương sự để ít nhất một đơn kiện phải thể hiện được các nội dung theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng

dẫn thi hành các quy định trong Phần thứ hai “Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp

sơ thẩm” của BLTTDS

Đơn khởi kiện có thể viết tay Tuy vậy, Luật sư cần hướng dẫn đương sự viết rõ ràng và tốt nhất nên đánh máy Sau khi đương sự đã viết xong đơn khởi kiện hoặc Luật sư đã viết xong đơn khởi kiện cho đương sự, Luật sư và đương sự cần ngồi với nhau để xem lại lần cuối cùng trước khi gửi đơn cho Tòa án có thẩm quyền

3 Hướng dẫn đương sự thu thập chứng cứ.

Để chuẩn bị cho việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình được tốt, đương sự cần chuẩn bị cho mình những chứng cứ cần thiết Những chứng cứ đó đương

sự phải tự mình thu thập Các chứng cứ mà đương sự có thể tự thu thập được thông thường bao gồm: Các hồ sơ cá nhân mà đương sự thường giữ một bản, ví dụ: các bản hợp đồng, các bản di chúc, giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh …

Có một số giấy tờ, tài liệu hoặc chứng cứ đương sự phải tự mình thu thập thông qua các cơ quan chính quyền ở địa phương, ví dụ: giấy xin xác nhận hộ khẩu thường trú, giấy xin xác nhận hoặc chứng nhận về một sự kiện pháp lý nào đó Trong một vụ

án thông thường có rất nhiều loại chứng cứ khác nhau Luật sư cần hướng dẫn các đương sự nắm bắt được sơ bộ chứng cứ nào là quan trọng đối với việc xem xét và giải quyết vụ án, trên cơ sở đó giúp đương sự tập hợp các chứng cứ lại theo hướng dẫn của mình Thông thường chứng cứ có thể được sắp xếp theo thứ tự ngày tháng, nội dung hoặc theo hình thức của chứng cứ đó Đối với những chứng cứ là bản gốc duy nhất, Luật sư cần hướng dẫn các đương sự photo công chứng lại các bản gốc Tất cả các chứng cứ mà đương sự đã thu thập được nhất thiết phải được nhân ra làm hai bản trở lên Một bản để nộp cho Tòa án, bản còn lại do Luật sư hoặc đương sự giữ Việc cung cấp các chứng cứ đã thu thập được cho Tòa án vào thời điểm nào do Luật sư quyết định

4 Hướng dẫn đương sự cung cấp chứng cứ cho Tòa án.

Sau khi đã thu thập được các chứng cứ cần thiết Luật sư cần hướng dẫn các đương sự cung cấp các chứng cứ cho Tòa án Về nguyên tắc, các chứng cứ sẽ được lần lượt cung cấp cho Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đương sự Tuy vậy, cung cấp chứng cứ nào vào thời điểm nào là một quyết định có tính chất chiến lược Có những chứng cứ cần thiết phải được cung cấp ngay để thông qua Tòa án nội dung của chứng cứ đó được chuyển tải cho phía bên kia Tuy vậy, có những chứng cứ nếu cung cấp ngay cho Tòa án và phía đương sự khác biết được có thể gây bất lợi cho mình Vì vậy cần cân nhắc kỹ cung cấp chứng cứ nào vào thời điểm nào, Luật sư sẽ đóng một vai trò rất quan trọng trong trường hợp này

4.1 Cung cấp chứng cứ trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.

Đây là giai đoạn rất quan trọng, trong đó Tòa án tiến hành các bước cần thiết để thu thập chứng cứ và bước đầu đánh giá chứng cứ Bên cạnh các chứng cứ do phía mình cung cấp còn có các chứng cứ do đối phương cung cấp Để làm rõ các yêu cầu của mình và phản bác các yêu cầu của đối phương Luật sư cần hướng dẫn để các đương sự chỉ cung cấp cho Tòa án các chứng cứ với mục đích trên Những chứng cứ chưa thực sự cần thiết phải cho đối phường biết nên khuyên đương sự chưa cung cấp cho Tòa án vội

Mặt khác Luật sư cần chuẩn bị cho đương sự các bài giải trình Các bài giải trình này cần trình bày ngắn gọn và nên đi vào trọng tâm của vấn đề Mỗi một bài giải trình cần đặt ra cho mình một mục tiêu cụ thể, có nghĩa là: mỗi một bài giải trình cần giải quyết dứt điểm một vấn đề Cùng với việc giải trình cần thu thập và cung cấp cho Tòa án những văn bản tài liệu có liên quan Các văn bản, tài liệu này giúp Tòa án nhìn nhận vấn đề một cách chính xác và có hiệu quả Nếu biết được các lập luận của đối phương thì cũng cần thiết phải chuẩn bị các bài giải trình để phản bác lại các lập luận

đó Các phản bác nên ngắn gọn, sắc bén, có tính thuyết phục và phải luôn được phân tích, nhìn nhận từ góc độ pháp lý Khi cung cấp chứng cứ cho Tòa án nên thể hiện rõ

quan điểm của mình là chứng cứ này dùng để chứng minh cho yêu cầu nào của mình

và tại sao? Cũng cần đề xuất luôn phương án để Tòa án xem xét

4.2 Cung cấp chứng cứ tại phiên tòa.

Tại phiên tòa các đương sự có quyền bổ sung chứng cứ, nguyên đơn có quyền thay đổi nội dung yêu cầu, bổ sung yêu cầu hoặc đề xuất các yêu cầu Tuy vậy, bởi vì các phần việc của Tòa án nói chung đã được chuẩn bị kỹ trước khi Tòa án mở phiên tòa do đó việc cung cấp thêm chứng cứ mới của đương sự không nên làm xáo trộn các công việc chuẩn bị của Tòa án trước đó Các chứng cứ cung cấp tại phiên tòa có thể là những chứng cứ mà đương sự đã thu thập được trước đó nhưng chưa cung cấp cho Tòa án, cũng có thể là các chứng cứ mà đương sự mới thu thập được Việc cung cấp các chứng cứ tại phiên tòa phải thực sự gây được sự chú ý của Tòa án nếu không nói chứng cứ do mình cung cấp có thể giúp Tòa án nhìn nhận lại vụ tranh chấp một cách

có lợi cho mình hơn

5 Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện.

Hồ sơ khởi kiện là hồ sơ mà nguyên đơn nộp cho Tòa án khi khởi kiện vụ án ra trước Tòa Hồ sơ khởi kiện thông thường bao gồm:

- Đơn khởi kiện;

- Các tài liệu chứng minh hoặc giải trình trực tiếp cho yêu cầu của nguyên đơn;

- Các tài liệu về tư cách pháp nhân của nguyên đơn;

- Các tài liệu, chứng cứ kèm theo;

- Các văn bản pháp luật liên quan

Mục đích của việc lập hồ sơ khởi kiện là nhằm tập hợp một cách có hệ thống các tài liệu, chứng cứ và những vấn đề liên quan đến vụ án mà nguyên đơn đang yêu cầu Tòa án xem xét giải quyết

6 Trao đổi với Tòa án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.

Trao đổi được đề cập ở đây thực chất là các giải trình của khách hàng của mình gửi cho Tòa án trong trường hợp cần trả lời một yêu cầu của Tòa án hoặc cần giải trình một vấn đề nào đó liên quan đến một vấn đề mà đương sự khác nêu ra trái với quan điểm của mình Các giải trình này còn có thể được thể hiện dưới dạng các sửa đổi, bổ sung các tài liệu mà mình đã cung cấp cho Tòa án trước đó nhưng bị hiểu nhầm, hiểu không đúng hoặc bị xuyên tác Vì vậy, dù giải trình do khách hàng ký tên thì Luật sư cũng phải giúp khách hàng soạn thảo hoặc ít ra phải giúp khách xem lại lần cuối cùng trước khi gửi Tòa án Cũng cần lưu ý là các văn thư này trở thành nguồn chứng cứ rất quan trọng mà Tòa án, Viện kiểm sát và các đương sự khác có thể sử dụng trong vụ án Vì vậy, khi soạn các văn bản này cần hết sức thận trọng cả về hình thức và nội dung, nên ngắn gọn, dễ hiểu, trong sáng Về nội dung phải chứa đựng và khẳng định lại các quan điểm mà Luật sư hoặc khách hàng đã trình bày trước đó Tuyệt đối không đưa ra các quan điểm trái ngược với các quan điểm đã đưa ra trước

đó trong cùng một vụ án

7 Chuẩn bị cá nhân của Luật sư trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Luật sư phải làm việc rất bận rộn Một mặt, vừa phải chuẩn bị cho khách hàng của mình, một mặt Luật sư phải tự chuẩn bị cho mình Những phần việc Luật sư cần chuẩn bị cho mình có thể được thể hiện dưới dạng sau:

- Thu thập chứng cứ;

- Nghiên cứu hồ sơ vụ án;

- Nghiên cứu và đánh giá chứng cứ;

- Chuẩn bị đề cương bản luận cứ;

- Làm việc với Tòa án khi cần thiết

7.1 Thu thập chứng cứ.

Có những trường hợp Luật sư phải tự mình đi thu thập, xác minh chứng cứ tại một số cơ quan, xí nghiệp, địa phương mà khách hàng không thể tự làm được Ví dụ trường hợp Luật sư cần gặp Cục địa chính, UBND thành phố, UBND quận, huyện…

để yêu cầu các cơ quan này cung cấp hoặc xác nhận về một tình tiết nào đó có liên quan đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng của mình Trong một

số trường hợp, khi giao tiếp với các cơ quan này Luật sư cần mang theo giấy giới thiệu của Đoàn Luật sư và/hoặc giấy giới thiệu của Tòa án đã thụ lý vụ án Những chứng

cứ, tài liệu mà Luật sư xác minh thu thập được cần thông báo cho khách hàng của mình, đồng thời cũng cần thiết phải cung cấp cho Tòa án

7.2 Nghiên cứu hồ sơ vụ án.

* Nghiên cứu hồ sơ vụ án là một công việc hết sức quan trọng và cần thiết Vụ

án dù đơn giản đến đâu thì Luật sư cũng phải dành thời gian để nghiên cứu hồ sơ vụ

án Việc nghiên cứu hồ sơ vụ án một cách toàn diện, có hệ thống, khách quan giúp Luật sư nắm bắt được những mặt mạnh, mặt yếu của khách hàng của mình, trên cơ sở

đó hình thành các luận cứ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ Việc nghiên cứu

hồ sơ vụ án có thể đi theo những hướng khác nhau tùy thuộc vào việc Luật sư tham gia tố tụng từ giai đoạn nào Nguyên tắc là nghiên cứu một cách toàn diện nhưng không nhất thiết phải nghiên cứu lại những vấn đề mà mình đã biết trước đó

* Nghiên cứu hồ sơ một cách toàn diện;

* Nghiên cứu hồ sơ của nguyên đơn;

* Nghiên cứu hồ sơ của bị đơn;

* Nghiên cứu các tài liệu của bị đơn (trong trường hợp là Luật sư của nguyên đơn) Là Luật sư của nguyên đơn thì cần thiết bắt đầu việc nghiên cứu hồ sơ từ tài liệu

do phía bị đơn cung cấp Thông thường tài liệu của phía bị đơn cung cấp có thể bao gồm các tài liệu mà bị đơn dùng để phản bác lại yêu cầu của nguyên đơn, các tài liệu chứng minh cho các yêu cầu, phản yêu cầu của bị đơn;

* Nghiên cứu các tài liệu do Tòa án xác minh thu thập được.

7.3 Nghiên cứu và đánh giá chứng cứ.

Nghiên cứu chứng cứ là việc trực tiếp thụ cảm, xem xét, phân tích và so sánh chứng cứ Mục đích của nghiên cứu chứng cứ là nhìn nhận chứng cứ dưới góc độ trực giác để bước đầu xác định giá trị chứng minh của từng chứng cứ Đánh giá chứng cứ

là quá trình xác định giá trị chứng minh của chứng cứ và tính hiệu quả của chứng cứ trong tổng thể vụ án Khác với Tòa án, Luật sư nghiên cứu và đánh giá chứng cứ là để bảo vệ cho thân chủ của mình Như vậy không loại trừ những trường hợp trong quá trình nghiên cứu và đánh giá chứng cứ, Luật sư phát hiện ra những chứng cứ bất lợi cho khách hàng của mình Chứng cứ bản thân nó tồn tại khách quan do đó kể cả Luật

sư cũng không thể loại bỏ sự hiện diện và giá trị chứng minh của chứng cứ được Luật

sư có thể không khai thác các chứng cứ đó Đối với những chứng cứ có lợi, Luật sư nên tận dụng triệt để Quá trình đánh giá chứng cứ còn tìm ra các bất hợp lý trong các chứng cứ do các đương sự khác cung cấp, Luật sư cần phải tận dụng những điều đó để vạch ra cho Tòa án thấy được những bất cập liên quan đến việc bảo vệ quyền và lợi ích của đối thủ của mình Điều đó cũng đồng nghĩa với việc tìm ra được những chứng

cứ có lợi cho thân chủ của mình vậy

Chứng cứ trong hồ sơ vụ án được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau Có thể là: một bản hợp đồng, một bản di chúc, một tờ giấy khai sinh, một kết luận giám định Nhiều khi bản thân các chứng cứ này đứng riêng lẻ thì không tạo nên giá trị chứng cứ, nhưng nếu phân tích, so sánh chúng với nhau thì thấy rõ sự khác biệt và chính sự khác biệt đó lại tạo nên giá trị chứng minh

7.4 Chuẩn bị đề cương bản luận cứ Luật sư.

Đề cương luận cứ Luật sư là văn bản có ý nghĩa tố tụng rất lớn Một mặt nó phản ánh quan điểm của Luật sư, phản ánh tâm tư nguyện vọng của khách hàng, thể hiện mong muốn của cả Luật sư và thân chủ của mình thông qua các yêu cầu mà Luật