SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: “MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HÁT DÂN CA CHO HỌC SINH TIỂU HỌC”

Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ Nhândân ta vốn có truyền thống yêu ca hát, tiếng hát đã gắn liền với cuộc sống laođộng và đấu tranh. Từ bao đời nay, tiếng hát là tiếng nói của trái tim, là bìnhminh của ngày mới, âm nhạc đã trở thành môn nghệ thuật luôn được mọi người yêuthích. Âm nhạc không chỉ mang lại những cảm xúc vui sướng trong đời sống tinhthần mà còn tạo cho chúng ta hiểu biết về thế giới khách quan, tạo điều kiện chosự phát triển toàn diện của mỗi người. Hát dân ca là một trong những tinh hóa văn hóa của dân tộcViệt Nam rất được quan tâm và gìn giữ. Đối với giáo dục các bài hát dân ca cũngđã được đưa vào trong chương trình học của các bậc học. Tuy nhiên với chươngtrình môn Âm nhạc bậc tiểu học thì các bài hát dân ca đưa vào còn rất hạn chếdo vậy sự hiểu biết của các em học sinh tiểu học về dân ca chưa thật sự sâurộng. Mặt khác sự xâm nhập tràn lan những dòng nhạc phong trào cộng với các dòng nhạcphục vụ nhu cầu lại là nhưng nguyên nhân tác động làm ảnh hưởng không nhỏ tớisự quan tâm của học sinh đến dân ca ViệtNam. Ngay cả trong gia đình, các em cũng thường xuyên được nghe các bài hát củaphong trào, của giải trí, do vậy các em còn thuộc các bài hát ấy nhanh hơn cảcác bài học trên trường, trên lớp. Đối với trường Tiểu học TT Đồi Ngô Lục Nam, nơi tôi đang công tác,trường thuộc địa bàn miền núi, mặc dùkinh tế xã hội còn chưa phát triển mạnh như vùng xuôi nhưng trường là trung tâmcủa huyện Lục Nam do đó các nền văn hóa đặc trưng của các dân tộc cũng hòa nhậpvà dần bị mai một, nên các em cũng được tiếp thu các nền văn hóa TaiLieu.VN Page 2 mới, các dòngnhạc hiện đại đang từng ngày lan tràn lànhững nguyên nhân đã làm cho các em ít quan tâm tới việc lưu giữ các nền văn hóa đặc trưng riêng của quê hươngmình. Trong những năm qua, cùng với phongtrào thi đua xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực, Phòng giáo dục ĐT huyện Lục Nam đã tổchức hội thi hát dân ca học sinh ở cấp tiểu học, qua hội thi đã làm phát triểnphong trào hát dân ca trong các trường tiểu học rất hiệu quả. Tuy nhiên đểphong trào đó mãi được duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà trường vàgiáo viên cần phải có những hoạt động thường xuyên hơn, tích cực hơn. Vì vậy là một giáo viên âm nhạc tôiluôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi : Phải làm gì, và làm như thế nào để duy trì và phát triển được phong trào ca hátdân ca trong trường tiểu học. Từ những lý do trên cùng với những kinh nghiệmthực tế của bản thân, nay tôi xin được trình bày Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học 1. Cơ sở khoa học 1.1. Cơ sở lí luận Học sinh Tiểu học ở lứa tuổi từ6 đến 11, đây là lứa tuổi rất nhạy cảm với Âm nhạc. Với nhận thức của họcsinh tiểu học thì hát dân ca chiếm vị trí quan trọng trong nghệ thuật âm nhac.Âm nhạc dân gian giúp các em hướng tới cái “chân, thiện, mỹ”góp phần giáo dụccác em trở thành những người phát triển toàn diện. Ngoài ra nó còn giúp các emcó tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng. Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học, Học hát là nội dung trọng tâm, được thựchiện từ lớp 1 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh yêu thích nhất. Phân mônHọc hát có ba dạng bài là: bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân ca và các bài hátnước ngoài. TaiLieu.VN Page 3 Khả năng âm nhạc của học sinhTiểu học có sự phát triển rõ rệt từ lớp 1 đến lớp 5. Ví dụ học sinh lớp 1, 2 cótrí nhớ còn hạn chế, các em khó học thuộc những bài hát có lời ca tương đối dàihoặc có nhiều lời ca. Đến lớp 4, 5, khả năng ghi nhớ của học sinh đã được nângcao hơn so với giai đoạn trước. Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh rấtkhác biệt, mỗi lớp thường có cả những em học khá giỏi, trung bình và học yếu.Cũng có những học sinh có năng khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác, ví dụ:hát đúng về cao độ thì lại chưa vững về trường độ, có khả năng gõ đệm tốt nhưnglại yếu về vận động theo nhạc… Đa số học sinh có khả năng hát kết hợp các hoạtđộng khác như: vận động theo nhạc, gõ đệm, tham gia trò chơi… Hứng thú, sởthích âm nhạc của học sinh không hoàn toàn giống nhau, cảm nhận thẩm mĩ âm nhạccủa các em cũng khác biệt. 1.2. Cơ sở thực tiễn Sau nhiều năm dạy học Âm nhạc,tôi nhận thấy việc dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học là rất khó so với dạycác bài hát thiếu nhi trong chương trình sách giáo khoa. Bởi mỗi bài dân catrong chương trình đều gắn liền với đời sống sinh hoạt, những truyền thống văn hóa tốt đẹp của một vùng, hoặc của đặcthù riêng một dân tộc, có cách nói, cách diễn đạt khác nhau giữa vùng này vớivung khác, từ thực tiễn đó đã trở thànhđộng cơ để tôi tìm tòi khám phá, thử nghiệm bằng kinh nghiệm và năng lực nghiệpvụ của mình để tim ra kinh nghiệm sư phạm, những phương pháp dạy học phù hợpvới đặc thù của dạy hát dân ca, giúp các em nhanh tiếp cận với văn hóa âm nhạcdân gian nhanh, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn. 2. Mục tiêu nghiên cứu Trình bày những kinh nghiệmthu được sau quá trình nhiều năm dạy hát dân ca TaiLieu.VN Page 4 cho học sinh Tiểu học. Đềxuất các biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng dạyhát dân ca Đề xuất với Ban giám hiệutrường TT Đồi Ngô tăng cường hơn nữa việc tổ chức dạy học tích hợp thông quacác môn học khác và các hoạt động ngoại khóa dạy học sinh hát dân ca trongtrường; 3. Đối tượng nghiên cứu Chương trình, Sách giáo khoa môn Âm nhạc tiểu học Phương pháp dạy học Âm nhạc ở tiểu học Các bài hát dân ca trong chương trình Âm nhạc tiểu học Học sinh trường Tiểu học TTĐồi Ngô Lục Nam Bắc Giang

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HÁT DÂN CA CHO HỌC SINH

TIỂU HỌC”

Phần I- ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhândân ta vốn có truyền thống yêu ca hát, tiếng hát đã gắn liền với cuộc sống laođộng và đấu tranh Từ bao đời nay, tiếng hát là tiếng nói của trái tim, là bìnhminh của ngày mới, âm nhạc đã trở thành môn nghệ thuật luôn được mọi người yêuthích Âm nhạc không chỉ mang lại những cảm xúc vui sướng trong đời sống tinhthần mà còn tạo cho chúng ta hiểu biết về thế giới khách quan, tạo điều kiện chosự phát triển toàn diện của mỗi người

Hát dân ca là một trong những tinh hóa văn hóa của dân tộcViệt Nam rất được quan tâm và gìn giữ Đối với giáo dục các bài hát dân ca cũngđã được đưa vào trong chương trình học của các bậc học Tuy nhiên với chươngtrình môn Âm nhạc bậc tiểu học thì các bài hát dân ca đưa vào còn rất hạn chếdo vậy sự hiểu biết của các em học sinh tiểu học về dân ca chưa thật sự sâurộng

Mặt khác sự xâm nhập tràn lan những dòng nhạc phong trào cộng với các dòng nhạcphục vụ nhu cầu lại là nhưng nguyên nhân tác động làm ảnh hưởng không nhỏ tớisự quan tâm của học sinh đến dân ca ViệtNam Ngay cả trong gia đình, các em cũng thường xuyên được nghe các bài hát củaphong trào, của giải trí, do vậy các em còn thuộc các bài hát ấy nhanh hơn cảcác bài học trên trường, trên lớp

Đối với trường Tiểu học TT Đồi Ngô - Lục Nam, nơi tôi đang công tác,trường thuộc địa bàn miền núi, mặc dùkinh tế xã hội còn chưa phát triển mạnh như vùng xuôi nhưng trường là trung tâmcủa huyện Lục Nam do đó các nền văn hóa đặc trưng của các dân tộc cũng hòa nhậpvà dần bị mai một, nên các em cũng được tiếp thu các nền văn hóa

mới, các dòngnhạc hiện đại đang từng ngày lan tràn lànhững nguyên nhân đã làm cho các em ít quan tâm tới việc lưu giữ các nền văn hóa đặc trưng riêng của quê hươngmình Trong những năm qua, cùng với phongtrào thi đua xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực, Phòng giáo dục & ĐT huyện Lục Nam

đã tổchức hội thi hát dân ca học sinh ở cấp tiểu học, qua hội thi đã làm phát triểnphong trào hát dân ca trong các trường tiểu học rất hiệu quả Tuy nhiên đểphong trào đó mãi được duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà trường vàgiáo viên cần phải có những hoạt động thường xuyên hơn, tích cực hơn

Vì vậy là một giáo viên âm nhạc tôiluôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi : Phải làm gì,

và làm như thế nào để duy trì và phát triển được phong trào ca hátdân ca trong trường tiểu học Từ những lý do trên cùng với những kinh nghiệmthực tế của bản thân, nay tôi

xin được trình bày Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học

1 Cơ sở khoa học

1.1 Cơ sở lí luận

Học sinh Tiểu học ở lứa tuổi từ6 đến 11, đây là lứa tuổi rất nhạy cảm với Âm nhạc.

Với nhận thức của họcsinh tiểu học thì hát dân ca chiếm vị trí quan trọng trong nghệ thuật âm nhac.Âm nhạc dân gian giúp các em hướng tới cái “chân, thiện, mỹ”góp phần giáo dụccác em trở thành những người phát triển toàn diện Ngoài ra nó còn giúp các emcó tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng

Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học, Học hát là nội dung trọng tâm, được thựchiện từ lớp 1 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh yêu thích nhất Phân mônHọc hát có ba dạng bài là: bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân ca và các bài hátnước ngoài.

Khả năng âm nhạc của học sinhTiểu học có sự phát triển rõ rệt từ lớp 1 đến lớp 5.

Ví dụ học sinh lớp 1, 2 cótrí nhớ còn hạn chế, các em khó học thuộc những bài hát có lời

ca tương đối dàihoặc có nhiều lời ca Đến lớp 4, 5, khả năng ghi nhớ của học sinh đã được nângcao hơn so với giai đoạn trước Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh rấtkhác biệt, mỗi lớp thường có cả những em học khá giỏi, trung bình và học yếu.Cũng có những học sinh có năng khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác, ví dụ:hát đúng về cao

độ thì lại chưa vững về trường độ, có khả năng gõ đệm tốt nhưnglại yếu về vận động theo nhạc… Đa số học sinh có khả năng hát kết hợp các hoạtđộng khác như: vận động theo nhạc, gõ đệm, tham gia trò chơi… Hứng thú, sởthích âm nhạc của học sinh không hoàn toàn giống nhau, cảm nhận thẩm mĩ âm nhạccủa các em cũng khác biệt.

1.2 Cơ sở thực tiễn

Sau nhiều năm dạy học Âm nhạc,tôi nhận thấy việc dạy hát dân ca cho học sinh tiểu học là rất khó so với dạycác bài hát thiếu nhi trong chương trình sách giáo khoa Bởi mỗi bài dân catrong chương trình đều gắn liền với đời sống sinh hoạt, những truyền thống văn hóa tốt đẹp của một vùng, hoặc của đặcthù riêng một dân tộc, có cách nói, cách diễn đạt khác nhau giữa vùng này vớivung khác, từ thực tiễn đó đã trở thànhđộng cơ để tôi tìm tòi khám phá, thử nghiệm bằng kinh nghiệm và năng lực nghiệpvụ của mình

để tim ra kinh nghiệm sư phạm, những phương pháp dạy học phù hợpvới đặc thù của dạy hát dân ca, giúp các em nhanh tiếp cận với văn hóa âm nhạcdân gian nhanh, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Trình bày những kinh nghiệmthu được sau quá trình nhiều năm dạy hát dân ca

cho học sinh Tiểu học.

- Đềxuất các biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng dạyhát dân ca

- Đề xuất với Ban giám hiệutrường TT Đồi Ngô tăng cường hơn nữa việc tổ chức

dạy học tích hợp thông quacác môn học khác và các hoạt động ngoại khóa dạy học sinh hát dân ca trongtrường;

3 Đối tượng nghiên cứu

- Chương trình, Sách giáo khoa môn Âm nhạc tiểu học

- Phương pháp dạy học Âm nhạc ở tiểu học

- Các bài hát dân ca trong chương trình Âm nhạc tiểu học

- Học sinh trường Tiểu học TTĐồi Ngô Lục Nam Bắc Giang

4 Phạm vi nghiên cứu

- Tham khảo một số tài liệu vềgiáo dục Âm nhạc trong trường phổ thông ở Việt Nam

- Thực tiễn dạy học Âm nhạctrong một số trường Tiểu học trên địa bàn Huyện Lục

Nam

5 Kế hoạch nghiên cứu

- Thu thập tài liệu về dạy hátdân ca cho học sinh phổ thông

- Vận dụng những kinh nghiệmcủa cá nhân vào các tiết dạy hát dân ca ở trường

- Trao đổi với đồng nghiệp vềnhững kết quả thu được, điều chỉnh cho phù hợp với

thực tế dạy học tại nhàtrường

- Viết báo cáo về kinh nghiệmdạy hát dân ca.

PhầnII - NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Nghiên cứu nội dung, chương trình sách giáo khoa về dạy

hát dân ca ở trường tiểu học:

Thực tế hiện nay, trong giảng dạy bộ môn âm nhạc củatiểu học, chương trình dân

ca còn ở mức “khiêm tốn”: cấp tiểu học có 12 bàichính khóa và 6 bài học thêm tự chọn Với thời lượng khiêm tốn đó, dù học sinhthực sự yêu âm nhạc dân tộc mong muốn biết nhiều bài hát dân ca khó thành hiệnthực Theo Tiến sĩ Phạm Ngọc Định, Phó vụ trưởng

Vụ Giáo dục tiểu học, đội ngũgiáo viên giảng dạy âm nhạc tại các trường tiểu học hiện nay có một số giáoviên vốn dạy môn cơ bản dôi dư, có năng khiếu âm nhạc được cử đi học đểgiảng dạy, mặt khác do số tiết âm nhạc không nhiều nên việc giáo dục dân ca chohọc sinh khó có thể đi vào chiều sâu

Để việc dạy và học dân ca trong trường phổ thông pháthuy hiệu quả, cần diễn xướng như một phương pháp dạy Tuy nhiên hiện nay, việcdạy chay vẫn là hiện tượng phổ biến tại các trường học: lên lớp tập thể, họcthuộc lời, hát đúng giai điệu

là xong, ít giáo viên sử dụng phương pháp diễnxướng Phần lớn giáo viên dạy theo sách giáo khoa, kết quả dừng lại ở việc thuộclòng lời bài hát, làn điệu,tiết học nhạc khô cứng Mặt khác, dân ca liên quan đến môi trường diễn xướngnhư: cây đa, bến nước, sân đình, đời sống sinh hoạt xã hội thường ngày của đồngbáo các dân tộc, các vùng miền… điều này, các trường không thực hiện được trong khuôn viên chật hep trong khimôi trường thật lại không thể vì chưa có sự liên kết với cơ sở

Về sách giáo khoa hiện hành,học sinh Tiểu học được học 55 bài hát, trong

đó có 11 bài dân ca, đó là:

- Quêhương tươi đẹp (dân ca Nùng)

- Lícây xanh (dân ca Nam Bộ)

- Xoèhoa (dân ca Thái)

- Bắckim thang (dân ca Nam Bộ)

- Gàgáy (dân ca Cống)

- Ngàymùa vui (dân ca Thái)

- Bạnơi lắng nghe (dân ca Ba na)

- Còlả (dân ca đồng bằng Bắc Bộ)

- Chimsáo (dân ca Khmer)

- Màuxanh quê hương (dân ca Khmer)

- Hátmừng (dân ca Hrê)

Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phươngpháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2012 – 2013 về bộ môn âm nhạc ởtrường Tiểu học, tôi đã đi xâm nhập thực tế và dự giờ ở một số trường có giáoviên chuyên, khảo sát chất lượng đầu năm của học sinh tại trường, từ đó rút ramột số phương pháp áp dụng giảng dạy bộ môn âm nhạc lớp 5 đạt hiệu quả

Ngay từ đầu năm tôi đã tiến hành khảosát chất lượng học hát nhạc của các em khối 5 và đi sâu nghiên cứu thực nghiệmở lớp 5D và lớp 5C tại trường làm đối chứng

Kết quả khảo

thực hiện đề tài

Hát đúng giai điệu, lời ca khoảng 75%

Biết hát kết hợp với gõ đệm theo 3

khoảng 80%

cách (nhịp, phách, tiết tấu lời ca)

Biết hát kết hợp với vận động theo

khoảng 75%

nhạc

Thuộc tên các bài dân ca đã học khoảng 60%

Yêu thích các bài dân ca khoảng 65%

2 Một số kinh nghiệmthực hiện có hiệu quả trong quá trình giảng dạy hát dân ca.

2.1.Vềphía giáo viên:

- Khilên lớp giáo viên thường xuyên gần gũi động viên học sinh truyền đạt kiến thứcâm nhạc cơ bản cho học sinh Động viên khuyến khích học sinh chủ động sang tạotrong lĩnh hội kiến thức âm nhac, để phát hiện và khai thác năng khiếu của họcsinh, khơi dậy ở các em sự ham hiểu biết, trí tò mò về thế giới âm nhạc

- Thậtsự chú ý trong việc chuẩn bị đồ dùng dạy học hấp dẫn, thu hút sự chú ý và gâydựng hứng thú được học nhạc của học sinh Thường xuyên áp dụng các phương phápđổi mới và sử dụng phương pháp trong giờ dạy sao cho hợp lý đối với từng kiểubài

để học sinh không bị nhàm chán trong tiết học.

- Cầnchú trong rèn luyện và không ngừng nâng cao nghiệp vụ chuyên môn 2.2.Thực hiện quy trình7 bước,

Bước 1: Giới thiệu bài hát

Bước 2: Nghe hátmẫu

Bước 3: Đọc lời ca

Bước 4: Khởi động giọng

Bước 5: Tập hát từng câu

Bước 6: Hát cả bài

Bước 7: Củng cố, kiểm tra

Tuy quy trình dạy học giống với việc dạy hát các bài hát thiếu nhi và nướcngoài, nhưng kĩ thuật dạy hát những bài hát dân ca có nhiều khác biệt Sự khácbiệt này mới tạo nên những phong cách, màu sắc khác nhau của mỗi bài hát

- Về áp dụng những kĩ thuật mới trong dạy hátdân ca ở từng bước như sau:

Bước 1.Giới thiệu bài hát:

Bước giới thiệu bài hát, tôithường dùng bản đồ, tranh ảnh để giới thiệu vị trí địa lí và đời sống sinh hoạtcủa đồng bào các dân tộc thuộc vùng miền dân tộc của bài hát dân ca được học.Bước này rất hấp dẫn học sinh và mang lại cho các em nhiều kiến thức bổ ích Phương pháp này áp dụng khi dạy hátnhững bài dân ca, đây không những sử dụng cho chương trình dạy hát lớp 5 mà cònsử dụng đối với tất cả các lớp có bài hát thể loại dân

ca Phương pháp sử dụngbản đồ giáo viên có thẻ sử dụng ở phần giới thiệu bài hát

dân ca giúp học sinhhiểu sâu hơn về xuất xứ bài hát, nó là dân ca của vùng nào, vùng dân ca đó ởphái nào trên bản đồ Trên cơ sở đó các em không được đi thăm quan nhưng cũngcó thể hiểu biết sơ lược về vị trí của dân tộc đó Trong phần giới thiệu bài,giáo viên treo bản đồ giới thiệu về các dân tộc có liên quan đến bài, sau đó gọi1 – 2 học sinh lên chỉ

để nhận biết Mỗi dân tộc có một nền văn hoá riêng, cácvùng dân ca nằm khắp đất nước nhưng mỗi một bài dân ca có những nét đẹp hayriêng, việc sử dụng bản đồ nhằm thu hút sự chú ý tò mò ham hiểu biết của họcsinh Không những thế nó còn tạo cho giờ dạy thêm phong phú và sử dụng đồ dùngđạt hiệu quả

VD: Dạybài 19 học bài hát “Hát mừng” dân ca Hrê (Tây Nguyên)

Trongphần xuất xứ bài hát, giáo viên treo bản đồ và giải thích qua về các dân tộc.

Hỏi: Thế nào là thể loại dân ca?

Gọi 2 học sinh lên bảng chỉ

vùng dân ca Hrê (Tây Nguyên)

Hỏi: Dân ca có tác giả hay

không?

Dân ca là sự lưu giữ các bài hát từ đời này qua đời khác bằng cách “truyền miệng” xác định vị trí của vùng Hrê chỉ trên bản đồ “Dân ca có tác giả, do nhièu người dân lao động sáng tác

Vì sao?

Bước 2 Nghe hátmẫu

Trong bước nghe hát mẫu, tôithường sưu tầm băng đĩa hình để cho học sinh xem bài hát trên băng đĩa hình, đểcác em biết về trang phục và động tác múa hát đặc trưng của từng vùng miền Vìvậy, khi dạy các em trình bày bài hát kết hợp vận động, các em đã thể

hiện đượcnhững động tác múa hát đặc trưng của mỗi dân tộc thêm tự nhiên và hiệu quả hơn

Bước 3: Đọc lời ca

Vấn đề cho học sinh hiểu đượcnội dung ý nghĩa của câu từ, lời ca dân gian của một dân tộc, một vùng miền làviệc làm rất quan trọng Trong bước đọc lời ca, tôi thường giải

thích những từkhó trong bài hát, ví dụ từ Xoèhoa trong bài cùng tên cónghĩa là múa hoa Bài Gà gáy,từ té le là một cách cảm nhận của đồng bào Cống về tiếng gáy te te của chú gàtrống choai Bài Bắc kimthang, từ kèo là thanh gỗ hoặc tre nằm trên cột nhà, làm khung

đỡ trầnnhà; té nghĩa là ngã; làm chi nghĩa là làm gì; le le nghĩa là con vịt trời;

bìmbịp là một loài chim Bài Còlả, từ phủ là chỉ đơn vị hành chính ngày xưa,

tương đương như quận huyệnngày nay Việc hiểu ý nghĩa những từ đó giúp học sinh thấy gần gũi với bài háthơn

Bước 4: Khởi động giọng

Trong bước khởi động giọng,trước đây tôi thường sử dụng gam trưởng hoặc gam thứ của âm nhạc phương Tây chohọc sinh khởi động giọng, ví dụ:

Tuy nhiên, mỗi bài dân ca củaViệt Nam có màu sắc riêng, và thường viết

bằng thang âm ngũ cung, như Pha SonLa Đô Rê (Quê hương tươi đẹp), Đô Rê

Mi Son La (Lí cây xanh)…,vì thế việc sử dụng gam trưởng, thứ của phương Tây

là không phù hợp Tôi thườngsử dụng chính thang âm của từng bài làm mẫu âm

khởi động Thậm chí có bài tôiđã dùng giai điệu của bài hát làm mẫu để học sinh

khởi động giọng, ví dụ bài Chim sáo tôi đã sử dụng câu hát cuối là mẫu âm:

Việc sử dụng mẫu âm này vừagiúp học sinh bước đầu được nghe âm hưởng của bài hát, ngoài ra còn giúp các emđược tiếp xúc với giai điệu để học bài hát dễ dàng hơn

Khi dạy bài hát dân ca, việcchia các câu hát trong bài dân ca phải hết sức linh hoạt, có thể có câu hátdài, có câu hát ngắn vì bài dân ca thường được xây dựng từ thơ lục bát, lời cađệm thêm bằng những hư từ nên cấu trúc không cân đối Ví dụ

bài Xoè hoa được chia thành 4 câu hát với độ dàingắn không đều nhau:

Bùng bong bính boong ngânnga tiếng cồng vang vang

Nghe tiếng chiêng reo vui rộn ràng

Nghe tiếng khèn tiếng sáo vang lừng

Tay nắm tay ta cùng xoè hoa

Hoặc bài “Cò lả” cũng được chia thành 4 câu hát dàingắn khác nhau

Con cò cò bay lả lả bay la,

Bay từ từ cửa phủ, bay ra ra cánh đồng

Tình tính tang tang tính tình ơi bạn rằng ơibạn ơi,

Rằng có biết biết hay chăng, rằng có nhớ nhớhay chăng

Bước 5: Tập hát từng câu

Tập hát từng câu là bước trọngtâm của việc dạy hát Khi dạy các bài dân

ca, tôi thường tăng cường hát mẫu đểhướng dẫn học sinh hát đúng những tiếng

có dấu luyến cũng như thể hiện được sắcthái của bài Cũng vì có câu hát dài ngắn không đều, nên khi dạy từng câu, cónhững câu phải dạy khá kĩ các em mới

hát đúng giai điệu, cũng như những tiếnghát luyến Ví dụ bài Cò lả,câu hát Rằng

có biết biết haychăng, rằng có nhớ nhớ hay chăng làcâu hát dài và có

nhiều tiếng hát luyến nên tôithường cho học sinh tập hát nhiều lần hơn, kĩ hơn so

với 3 câu khác Ngoài ra,tôi cũng hướng dẫn các em cách lấy hơi 2 lần, ở đầu câu và giữa câu hát

Bước 6: Hát cả bài

Trong quá trình áp dụng một số kĩ thuật mới trong dạy hátdân ca cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 ở trường TT Đồi Ngô Lục Nam Bắc Giang,tôi đã điều tra

và lưu lại những kết quả thử nghiệm, nhằm so sánh về mức độ họcsinh đạt được các yêu cầu về hát dân ca Cụ thể là:

những lớp có

dụng kĩ thuật

thuật

Hát đúng giai điệu, lời ca khoảng 75% khoảng 90%

Biết hát kết hợp với gõ đệm theo 3

khoảng 80% khoảng 95%

cách (nhịp, phách, tiết tấu lời ca)

Biết hát kết hợp với vận động theo

khoảng 75% khoảng 90%

nhạc