Từ nội dung và tác động của quy luật giá trị, hãy xác định vai trò, chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở việt nam

Xuất phát từ những vấn đề ấy, em xin chọn đề tài: “Từ nội dung và tác động của quy luật giá trị, hãy xác định vai trò, chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hư

LỜI MỞ ĐẦU

Hội nhập kinh tế quốc tế là một chủ trương lớn của Đảng và là một bộ phận quan trọng, xuyên suốt trong công cuộc đổi mới Chính vì vậy, hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng như tạo sức mạnh tổng hợp nhằm nâng cao sức cạnh tranh và khẳng định vị thế của Việt Nam Bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và toàn diện, đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới cho đất nước Trong quá trình

ấy, nước ta chịu tác động của nhiều nhân tố khách quan, một trong những nhân tố khách quan chủ yếu là quy luật giá trị Vì vậy, việc tìm hiểu, nắm bắt nội dung và tác động của quy luật giá trị để áp dụng phát triền nền kinh tế hiệu quả có ý nghĩa hết sức to lớn Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước ta đang tiến hành xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đảng và Nhà nước ta luôn hướng tới mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Ở Việt Nam, xây dựng nền KTTT định hướng XHCN, hiện đại và hội nhập quốc tế, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN là chủ trương nhất quán, xuyên suốt trong quá trình đổi mới đất nước Muốn thực hiện được điều đó thì trong chính sách phát triển của mỗi quốc gia đòi hỏi phải dựa trên một nền tảng cơ sở lý thuyết vững chắc về các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy luật giá trị Quy luật giá trị là quy luật kinh tế căn bản của sản xuất hàng hóa, chi phối toàn

bộ hoạt động của những người sản xuất và trao đổi hàng hóa, đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp cho quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa ở các doanh nghiệp được diễn ra một cách hiệu quả và phù hợp với yêu cầu, điều tiết sản xuất của xã hội Tác động của quy luật giá trị tùy thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mức độ hoàn thiện của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa và vào khả năng nhận thức vận dụng và tổ chức các hoạt động kinh tế thực tiễn nhà nước Qua đây, khẳng định vai trò và chức năng quản lí của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

Xuất phát từ những vấn đề ấy, em xin chọn đề tài: “Từ nội dung và tác động của quy luật giá trị, hãy xác định vai trò, chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” làm đề tài tiểu luận môn học của mình.

Tiểu luận tập trung nghiên cứu về nội dung và tác động của quy luật giá trị trong nền sản xuất hàng hóa, từ đó xác định rõ vai trò và chức năng quản lí của nhà nước ta trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay

BỐ CỤC TIỂU LUẬN

Chương I: Nội dung và tác động của quy luật giá trị

1 Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị

2 Tác động của quy luật giá trị

2.1 Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

2.2 Kích thích cải tiến kĩ thuật, hợp lí hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển

2.3 Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo

Chương II: Biểu hiện của QLGT trong nền KTTT ở Việt Nam

1 Kinh tế thị trường

2 Khái quát về nền kinh tế thị trường Việt Nam

3 Biểu hiện của quy luật giá trị

Chương III: Vai trò và chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1 Vai trò quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2 Chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

CHƯƠNG I: NỘI DUNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1 Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị:

Chủ nghĩa Mác – Lênin là thành tựu tư tưởng vĩ đại của nhân loại do C Mác và

Ph.Ăngghen đặt nền móng Ngày nay, nhiều nước trên thế giới đã và đang vận dụng những thành tựu vĩ đại này để phát triển kinh tế xã hội Và một trong những nội dung quan trọng của những thành tựu này là quy luật giá trị Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, quy định bản chất và là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hóa, chi phối toàn bộ hoạt động của những người sản xuất và trao đổi hàng hóa, đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp cho quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa ở các doanh nghiệp được diễn ra một cách hiệu quả

và phù hợp với yêu cầu, điều tiết sản xuất của xã hội

Theo yêu cầu của quy luật giá trị, việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở hao phí lao động cần thiết Cụ thể là:

- Trong sản xuất, mỗi người sản xuất tự quyết định hao phí lao động cá biệt của mình, nhưng giá trị của hàng hóa không phải được quyết định bởi hao phí lao động cá biệt của từng người sản xuất hàng hóa, mà bởi hao phí lao động xã hội cần thiết Vì vậy, muốn bán được hàng hóa, bù đắp được chi phí và có lãi, người sản xuất phải điều chỉnh sao cho hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp (nhỏ hơn hoặc bằng) với mức chi phí mà xã hội chấp nhận được, nghĩa là mức hao phí lao động xã hội cần thiết Mức hao phí càng thấp thì họ càng có khả năng phát triển kinh doanh, thu được nhiều lợi nhuận, ngược lại sẽ bị thua lỗ, phá sản,…

- Trong trao đổi hoặc lưu thông hàng hóa thì phải được thực hiện theo nguyên tắc ngang giá Cụ thể đó là giữa hai hàng hóa khi được tiến hành trao đổi với nhau phải cùng kết tinh một lượng lao động như nhau, hoặc hiểu đơn giản là việc trao đổi, mua bán hàng hóa phải thực hiện theo quy luật giá cả bằng giá trị

Sự vận động của quy luật giá trị thông qua sự vận động của giá cả hàng hóa Vì giá trị là

cơ sở của giá cả, còn giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị, nên trước hết giá cả phụ thuộc vào giá trị Hàng hóa nào nhiều giá trị thì giá cả của nó sẽ cao và ngược lại Trên thị trường, ngoài giá trị, giá cả còn phụ thuộc vào các nhân tố khác như: cạnh tranh, cung – cầu, sức mua của đồng tiền… Sự tác động của các nhân tố này làm cho giá cả hàng hoá trên thị trường tách rời giá trị và lên xuống xoay quanh trục giá trị của nó C.Mác gọi đó là vẻ đẹp của quy luật giá trị Trong vẻ đẹp này, giá trị hàng hóa là trục, giá cả thị trường lên xuống quanh trục đó Sự vận động giá cả thị trường của hàng hoá xoay quanh trục giá trị của nó là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị Thông qua sự vận động của giá cả thị trường mà quy luật giá trị phát huy tác dụng

2.Tác động của quy luật giá trị:

Trong nền kinh tế sản xuất hàng hóa thì quy luật giá trị có những tác động chủ yếu sau:

2.1 Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa:

- Điều tiết sản xuất tức là điều hòa , phân bổ các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

Tác động này của quy luật giá trị thông qua sự biến động của giá cả hàng hóa trên thị trường dưới tác động của quy luật cung cầu

+ Nếu ở ngành nào đó khi cung nhỏ hơn cầu, giá cả hàng hóa lên cao hơn giá trị, hàng hóa bán chạy, lãi cao, thì những người đang sản xuất loại hàng hóa này sẽ mở rộng quy mô sản xuất và sản xuất hết tốc lực; những người đang sản xuất loại hàng hóa khác sẽ thu hẹp quy mô sản xuất của mình và đổ xô vào ngành này Do đó, tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển dịch vào ngành này tăng lên, quy mô sản xuất ngày càng được mở rộng

+ Ngược lại, khi cung ở ngành đó vượt quá cầu, giá cả hàng hóa giảm xuống, hàng hóa bán không chạy và có thể lỗ vốn, tư liệu sản xuất và sức lao động của ngành này giảm đi, tình hình ấy buộc người sản xuất phải thu hẹp quy mô sản xuất hoặc chuyển sang đầu tư vào ngành

có giá cả hàng hóa cao hơn

Ví dụ: Trước đây, có một khoảng thời gian giá thịt lợn tăng lên cao Nhiều bà con nông dân đã đầu tư chuồng trại để nuôi lợn thịt theo số lượng lớn Tuy nhiên, sau một thời gian, giá thịt lợn lại hạ thấp xuống, giá vịt lại tăng lên khiến bà con khốn đốn tìm cách tiêu thụ Nhiều người lại từ

bỏ nghề nuôi lợn và chuyển sang một nghề mới đó là nuôi vịt để đáp ứng nhu cầu thị trường

- Điều tiết lưu thông của quy luật giá trị cũng thông qua giá cả trên thị trường Sự biến động của giá cả thị trường cũng có tác dụng thu hút luồng hàng từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao, do đó làm cho lưu thông hàng hóa thông suốt, góp phần làm cho hàng hóa giữa các vùng có sự cân bằng nhất định

2.2 Kích thích cải tiến kĩ thuật, hợp lí hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển:

Ngoài điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá, quy luật giá trị còn có tác động mạnh mẽ đến việc kích thích sự cải tiến trong sản xuất hàng hoá Cụ thể đó là cải tiến về kỹ thuật, quy trình thực hiện Từ đó có làm tăng năng suất lao động, đồng thời làm giảm giá thành của các sản phẩm

Trong nền kinh tế hàng hoá, mỗi người sản xuất hàng hoá là một chủ thể kinh tế độc lập,

tự quyết định hoạt động sản xuất kinh doanh của mình Nhưng do điều kiện sản xuất khác nhau nên hao phí lao động cá biệt của mỗi người khác nhau

Tuy nhiên trên thị trường thi các hàng hóa đều phải được trao đổi theo mức hao phí lao động xã hội cần thiết Do đó, người sản xuất hàng hóa nào mà có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động cần thiết thì sẽ có lãi, càng thấp hơn sẽ càng lãi nhiều Điều đó kích thích cải tiến kĩ thuật, cải tiến tổ chức quản lí, thực hành tiết kiệm nhằm tăng năng suất lao động, cố gắng hạ thấp giá trị cá biệt hàng hóa của mình xuống ít nhất là bằng hoặc càng thấp hơn giá trị xã hội của hàng hóa càng tốt

Sự cạnh tranh quyết liệt càng làm cho quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, dẫn đến kết quả là năng suất lao động xã hội không ngừng tăng lên, chi phí giảm xuống, lực lượng sản xuất của xã hội ngày càng phát triển

2.3 Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo:

Quy luật giá trị cũng có tác động không nhỏ đến sự phân hoá của các hoạt động sản xuất

và lưu thông hàng hoá

- Trong kinh tế hàng hóa, những người sản xuất hàng hóa có điều kiện sản xuất thuận lợi, mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, thường xuyên thắng thế trong cạnh tranh sẽ thu được nhiều lãi, giàu lên và có thể tiếp tục mua sắm thêm tư liệu sản xuất,

mở rộng sản xuất kinh doanh, thuê lao động và ngày càng giàu có, trở thành ông chủ

- Ngược lại, những người sản xuất hàng hóa không có điều kiện sản xuất thuận lợi, lại gặp rủi ro nên hao phí lao động cá biệt lớn hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết thì khi bán hàng hóa

sẽ rơi vào tình trạng thua lỗ, thậm chí có thể bị phá sản, trở nên nghèo khó, phải đi làm thuê

* Như vậy, quy luật giá trị vừa có tác động tích cực, vừa có tác động tiêu cực Do đó, cùng với việc thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, nhà nước ta cần có những biện pháp để phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực để đảm bảo tính định hướng xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG II: BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1 Kinh tế thị trường:

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà trong đó người mua và người bán tác động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên thị trường

Có thể trừu tượng hoá một số đặc điểm cụ thể, phản ánh sự giao thoa, chuyển tiếp và đan xen giữa các mô hình để quy về ba mô hình chủ yếu sau:

● Mô hình kinh tế thị trường tự do

● Mô hình kinh tế thị trường - xã hội

● Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN (ở Việt Nam)

Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện đang được thực thi chỉ ở hai nước (Việt Nam

- kinh tế thị trường định hướng XHCN và Trung Quốc - kinh tế thị trường XHCN) Thời gian tồn tại của nó cũng chỉ mới hơn 1/4 thế kỷ thử nghiệm Tuy vậy, các kết quả thực tế đã chứng tỏ đây

là mô hình có sức sống mạnh mẽ và có triển vọng lịch sử to lớn Việt Nam sau hơn 30 năm đổi mới, dưới tác động của quy luật giá trị và vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước, nền kinh tế nước

ta đã đạt được những thành tựu nhất định trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là về kinh tế Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu với 90% dân số làm nông nghiệp, Việt Nam đã xây dựng được

cơ sở vật chất - kỹ thuật, hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước đáp ứng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo ra môi trường thu hút nguồn lực xã hội cho phát triển dài hạn và bền vững

Hệ thống kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có các đặc trưng sau:

• Là một nền kinh tế hỗn hợp, nghĩa là vừa vận hành theo cơ chế thị trường, vừa có sự điều tiết của nhà nước Các quy luật khách quan của nền kinh tế thị trường được tôn trọng, các mạch máu kinh tế và các ngành trọng yếu (khai mỏ, ngân hàng, quốc phòng ) được nhà nước quản lý Các

thông lệ quốc tế trong quản lý và điều hành kinh tế được vận dụng một cách hợp lý Nền kinh tế chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa

• Là một nền kinh tế đa dạng các hình thức sở hữu, nhưng khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế

• Là nền kinh tế phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững và chủ động hội nhập kinh tế thành công

• Việc phân phối được thực hiện chủ yếu theo kết quả lao động và theo hiệu quả kinh tế, đồng thời theo cả mức đóng góp vốn Chú trọng phân phối lại qua phúc lợi xã hội Việc phân bổ các nguồn lực vừa được tiến hành theo hướng nâng cao hiệu quả, vừa theo hướng giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương Phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội; công bằng xã hội được chú ý trong từng bước, từng chính sách phát triển

• Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường

• Các tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức xã hội, nghề nghiệp và nhân dân được khuyến khích tham gia vào quá trình phát triển kinh tế

2 Khái quát về nền kinh tế thị trường Việt Nam:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi một hệ thống kinh tế được Đảng Cộng sản Việt Nam sáng tạo và chủ trương triển khai tại Việt Nam từ thập niên 1990

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự đột phá trong tư duy và thực tiễn lãnh đạo

sự nghiệp đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam Đây là vấn đề lý luận và thực tiễn mới mẻ và hết sức phức tạp, gắn bó giữa việc nhận thức quy luật khách quan với phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam; là kết quả một quá trình tìm tòi, thể nghiệm lâu dài, từ chưa đầy đủ đến ngày càng đầy đủ, từ chưa sâu sắc đến ngày càng sâu sắc hơn

Cho đến nay, chính Đảng Cộng sản Việt Nam cũng thừa nhận rằng chưa có nhận thức rõ, cụ thể

và đầy đủ về thế nào là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà chỉ có giải thích nguyên lý chung rằng: “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý chặt chẽ của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Nguyên nhân của tình trạng này là hệ thống kinh tế này là hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ trong lịch sử Thêm vào đó, công tác lý luận ở Việt Nam về hệ thống kinh tế này còn chưa theo kịp thực tiễn Gần 20 năm theo đuổi chủ trương xây dựng hệ thống kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng các thể chế cho hệ thống này hoạt động vẫn chưa có đầy đủ Mãi tới hội nghị lần thứ 6 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X, Đảng mới ra nghị quyết số 21- NQ/TW ngày 30 tháng 1 năm 2008 về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Và, mãi tới ngày 23 tháng 9 năm 2008, Chính phủ Việt Nam mới có nghị quyết số 22/2008/NQ-CP ban hành Chương trình hành động của Chính phủ để thực hiện nghị quyết 21-NQ/TW

3 Biểu hiện của quy luật giá trị

- Nền kinh tế thị trường là cơ sở kinh tế của xã hội quá độ tiến lên CHXN ở Việt Nam.Mục tiêu phát triển là nhằm “xây dựng một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu”

- Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, định hướng xã hội chủ nghĩa Nền kinh tế vận động theo những kinh tế vốn có của kinh tế thị trường Trên thị trường hàng hóa và dịch vụ, giá cả điều tiết cung cầu tiến hành đổi mới doanh nghiệp nhà nước, mở rộng quyền tự chủ doanh nghiệp, xóa bỏ dần việc nhà nước bao cấp và sản xuất tiêu cực, giải thể các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ lâu dài

- Nhiều thành phần kinh tế tham gia thị trường Mỗi thành phần kinh tế theo đuổi mục đích riêng và bằng những cách khác nhau, chịu sự tác động của quy luật kinh tế Trong nền kinh tế nhiều thành phần, kinh tế nhà nước phải nắm giữ vai trò chủ đạo ở một số lĩnh vực then chốt Đó

là những "đài chỉ huy", là huyết mạch chính của nền kinh tế Đây là điều kiện có tính nguyên tắc bảo đảm tính định hướng XHCN Nó thể hiện sự khác biệt về bản chất của mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN so với các mô hình kinh tế thị trường khác

- Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được thể hiện trước hết và chủ yếu ở sức mạnh định hướng, hỗ trợ phát triển và điều tiết nền kinh tế chứ không phải ở quy mô và sự hiện diện của các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước ở tất cả hoặc hầu hết các ngành, các lĩnh vực

- Mở rộng kinh tế đối ngoại, hội nhập vào thị trường khu vực và thế giới Chủ động hòa nhập, thực hiện đa dạng hóa kinh tế đối ngoại, tận dụng ngoại lực để phát huy nội lực, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế, định hướng đi lên xã hội chủ nghĩa

- Đổi mới cơ chế quản lý: Xóa bỏ hoàn toàn cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, hình thành

cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước định hướng xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG III: VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG QUẢN LÍ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VN

1 Vai trò quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Trong lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành công nhất đều không thể phát triển một cách tự phát nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợ của Nhà nước Nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng dưới tác động bên ngoài ngày một phức tạp nên sự can thiệp của Nhà nước xuất hiện như một tất yếu cho sự hoạt động có hiệu quả của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Theo quan điểm của Paul Samuelra - Nhà kinh tế học người Mỹ cho rằng để điều hành một nền kinh tế không có cả chính phủ lẫn thị trường cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay Sự thành công của đổi mới kinh tế ở nước ta càng khẳng định vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường là rất cần thiết vì nó dẫn dắt thị trường phát triển theo hướng tích cực và khắc phục những hạn chế của nền kinh tế thị trường gây ra để phát triển nền kinh tế một cách tốt nhất

Từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến Đại hội Đảng lần thứ XII, thể chế kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ngày càng được hoàn thiện và được chứng minh tính đúng đắn trên thực tế khi

đã giúp đất nước ta thoát khỏi thời kỳ khó khăn về kinh tế, đạt tốc độ tăng trưởng có lúc thuộc nhóm cao nhất thế giới Từ nước nghèo, thu nhập thấp, Việt Nam đã gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình, hội nhập ngày càng sâu rộng hơn với kinh tế thế giới

Đại hội XII của Đảng khẳng định: “Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn hiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công

cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiến nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển” (Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2016, tr.103)

1.1 Cơ sở khoa học của việc xác lập vai trò Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

- Sự thất bại của trường phái kinh tế thị trường tự do khi nền kinh tế phát triển hoàn toàn chỉ tuân theo quy luật của nền kinh tế thị trường mà thiếu vắng bàn tay quản lý của Nhà nước đã đối mặt với nguy cơ khủng hoảng, đổ vỡ;

- Trong mối quan hệ giữa 3 chủ thể của nền kinh tế thị trường: Nhà nước - Thị trường - Doanh nghiệp; mỗi chủ thể đều có chức năng, nhiệm vụ cụ thể vừa độc lập tương đối nhưng lại đặt trong mối quan hệ qua lại giữa các chủ thể khác

- Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở các quốc gia khác nhau cho thấy vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ở các nước là khác nhau, có nước đề cao tuyệt đối, có nước hoàn toàn không coi trọng, có nước cân đối hài hòa giữa quy luật thị trường và vai trò can thiệp, quản lý của Nhà nước Thực tế này cho thấy một kết luận chung là cần thiết phải xác lập vai trò quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường bởi một nền kinh tế suy tàn hay hưng thịnh suy cho cùng chính là do quản lý của Nhà nước

1.2 Vai trò Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

Nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta được hình thành và phát triển trên cơ sở phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng lãnh đạo Nhà nước ngày càng tăng dần vai trò chủ thể quản lý và thu hẹp dần vai trò chủ thể về kinh tế Theo đó, Nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất, bảo đảm cho thị trường phát triển, tuân thủ các quy luật của KTTT, tương thích với thông lệ của các nước; kiến tạo được môi trường vĩ mô; xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và bảo đảm an sinh xã hội; ban hành cơ chế chính sách về phân bổ nguồn lực, phân phối và phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng

xã hội; bảo vệ môi trường Đồng thời, Nhà nước phải bảo đảm được vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, hoàn thiện các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô, tăng cường kỷ luật kỷ cương trong việc chấp hành các chính sách chế độ, sử dụng các chương trình đầu tư tín dụng để tạo điều kiện và hướng dẫn sự phát triển của các ngành, các địa phương và các thành phần kinh tế

Từ đó, ta rút ra vai trò Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước

ta hiện nay:

- Nhà nước quyết định thành công của công cuộc đổi mới và chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường

- Nhà nước quyết định tốc độ nhanh hay chậm của quá trình đổi mới

- Nhà nước quyết định định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường

2 Những chức năng quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

ở Việt Nam

Nội dung cụ thể của các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không cố định mà có vận động, phát triển cho phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của các giai đoạn Trong những điều kiện cụ thể, do mục tiêu và những điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi thì vai trò và thứ tự ưu tiên của các chức năng có thể có sự thay đổi nhất định, tuy nhiên tên gọi của các chức năng ít thay đổi

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã nhấn mạnh các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là: “Nhà nước tạo môi trường pháp lý thuận lợi, bình đẳng cho các doanh nghiệp cạnh tranh và hợp tác để phát triển; bằng chiến lược,

kế hoạch và chính sách kết hợp với sử dụng lực lượng vật chất của nhà nước để định hướng phát triển kinh tế - xã hội, khai thác hợp lý các nguồn lực của đất nước, bảo đảm cân đối vĩ mô nền kinh tế, điều tiết thu nhập; kiểm tra, kiểm soát mọi hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật”

Như vậy, quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

có 5 chức năng cơ bản như sau:

2.1 Tạo lập môi trường và điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế hoạt động

a Khái niệm

Chức năng này là chức năng mà ở đó Nhà nước, bằng quyền lực và sức mạnh kinh tế của mình, xây dựng và đảm bảo môi trường thuận lợi, bình đẳng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời còn bảo đảm môi trường phù hợp cho chính cơ chế mới đang hình thành, phát triển và phát huy tác dụng

b.Vai trò

- Các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế chỉ có thể hoạt động tốt khi có môi trường thuận lợi, bởi khi đó, các nhà kinh doanh mới có thể yên tâm bỏ vốn đầu tư và phát triển kinh doanh thuận lợi, ổn định

- Đồng thời, chính quá trình tạo lập môi trường này của Nhà nước lại khiến cho các yếu tố môi trường ngày càng được bồi đắp, hoàn thiện hơn, khiến cho phát triển xã hội ngày càng theo hướng toàn diện và văn minh hơn

c Nội dung

- Xây dựng môi trường chính trị ổn định, thật sự phát huy các nguồn lực và sức sáng tạo của nhân dân, của các doanh nghiệp;

- Xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, thuận lợi, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế;

- Xây dựng và hoàn thiện kết cấu hạ tầng cho nền kinh tế vận động và phát triển thuận lợi, bao gồm: hệ thống giao thông, đường bộ, đường sắt, đường không, điện nước, kết cấu hạ tầng văn hóa, xã hội, hạ tầng thông tin…;

- Xây dựng môi trường văn hóa, xã hội phù hợp với nền kinh tế thị trường;

- Bảo đảm môi trường an ninh trật tự, kỷ luật, kỷ cương, pháp luật được thực thi pháp nghiêm minh, tạo lập môi trường văn hóa pháp luật cho mọi công dân, mọi tổ chức,…Nhà nước bảo vệ những doanh nghiệp và doanh nhân hoạt động đúng luật pháp;

- Xây dựng và hoàn thiện môi trường thông tin Nhà nước phải là trung tâm cung cấp thông tin tin cậy nhất cho các doanh nghiệp một cách thường xuyên, kịp thời và chính xác…

2.2 Định hướng, hướng dẫn sự vận động, phát triển của toàn bộ nền kinh tế

a.Khái niệm

Ở chức năng này, Nhà nước thông qua các công cụ như chiến lược, quy hoạch, chính sách, kế hoạch, thông tin và các nguồn lực của Nhà nước để hướng dẫn các nhà kinh doanh, các tổ chức kinh tế hoạt động hướng đích theo các mục tiêu chung của đất nước

b.Vai trò

- Đảm bảo mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa của toàn bộ nền kinh tế được Đảng và Nhà nước định ra cho mỗi giai đoạn cụ thể

- Giúp các doanh nghiệp, doanh nhân trong nền kinh tế có được cái nhìn khái quát, đầy đủ về tổng thể nền kinh tế quốc dân, về chiến lược phát triển kinh tế chung của đất nước, về xu hướng vận động của nền kinh tế, của thị trường… để từ đó chủ động hoạch định cho hoạt động của riêng mình, tránh thua lỗ, thất bại, đổ vỡ, gây thiệt hại chung cho nền kinh tế

- Đưa ra phương hướng, giải pháp để giải quyết các vấn đề trong phát triển nền kinh tế thị trường một cách căn bản

c.Nội dung

- Nhà nước xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế theo ngành, vùng, sản phẩm;

- Nhà nước ban hành các chính sách hỗ trợ, khuyến khích các ngành, lĩnh vực có lợi cho mục tiêu chiến lược của nền kinh tế, hạn chế các ngành, lĩnh vực không có lợi