tiểu luận môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người việt

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.Nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt nhằmlàm rõ sự hiện diện của một môtíp độc đáo, vai trò chức năng của môtíptrong việc cấu tạo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

1.1 Môtíp là đơn vị cơ bản cấu tạo cốt truyện của truyện cổ tích.Nghiên cứu môtíp là tìm hiểu truyện cổ tích từ góc độ hình thái học, mộtphương diện nghiên cứu quan trọng trong thi pháp học Trong truyện cổ tích,môtíp xuất hiện rất phong phú trở thành một đặc trưng cấu trúc thể loại:môtíp sinh nở thần kì, môtíp người lấy tiên, môtíp dũng sĩ diệt đại bàng,môtíp sự bắt chước không thành công…Môtíp hóa thân là một môtíp độcđáo, gắn liền với yếu tố thần kì Đây là một yếu tố không thể thiếu trongtruyện cổ tích, ẩn chứa nhiều tầng văn hóa và quan niệm nhân sinh củangười Việt Vì thế nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của ngườiViệt không chỉ có ý nghĩa soi sáng móc xích kết cấu truyện cổ tích mà cònlàm rõ, lý giải những quan niệm văn hóa và triết lý nhân sinh được thể hiệntrong truyện cổ tích của người Việt

1.2 Sự lặp lại của môtíp hóa thân ở nhiều truyện cổ tích của ngườiViệt là một tín hiệu nghệ thuật đáng được chú ý, trong đó một số truyệnđược đưa vào chương trình ngữ văn ở trường phổ thông Nghiên cứu môtíphóa thân vừa có ý nghĩa làm rõ đặc trưng thể loại truyện cổ tích, vừa có ýnghĩa thực tiễn góp phần tích cực vào việc giảng dạy tác phẩm văn học dângian ở trường phổ thông

1.3 Môtíp hoá thân là một đề tài mới, trước nay chưa có công trìnhnào đề cập tới Do đó nghiên cứu đề tài này chúng tôi hi vọng đóng gópđược một phần nào đó trong việc tìm hiểu môtíp truyện cổ tích nói riêng,trong khoa học folklore nói chung

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt nhằmlàm rõ sự hiện diện của một môtíp độc đáo, vai trò chức năng của môtíptrong việc cấu tạo cốt truyện và thể hiện chủ đề của một nhóm truyện cổtích, đồng thời lý giải sự hình thành môtíp từ góc độ văn hóa, tín ngưỡng.Đểgiải quyết mục tiêu đó chúng tôi đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

2.1 Khảo sát, thống kê, phân loại để mô tả sự hiện diện cụ thể củamôtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt

2.2 Mô tả kết cấu môtíp hóa thân và một số chức năng mà môtíp nàyđảm nhận trong việc cấu tạo cốt truyện và thể hiện chủ đề của truyện cổ tích

2.3 Tìm hiểu một số cơ sở hình thành của môtíp từ góc độ văn hóa, tứ

đó thấy được lớp văn hóa - lịch sử, quan niệm của nhân dân được hội tụ ởmôtíp và ảnh hưởng của tôn giáo tín ngưỡng, phong tục…lên sự hình thànhcủa môtíp trong truyện cổ tích

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt

Sự biến hóa hay hóa thân xuất hiện khá phổ biến trong thần thoại và truyện

cổ tích Trong giới hạn của đề tài, chúng tôi chỉ chọn đối tượng nghiên cứu

là môtíp hóa thân xuất hiện tập trung ở cuối truyện, gắn với cách kết thúctruyện nhằm giải quyết số phận của nhân vật trong truyện cổ tích người Việt

Về khái niệm và giới hạn của môtíp này chúng tôi sẽ trình bày cụ thể hơn ởphần nội dung

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Chỉ khảo sát và nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của

người Việt Tư liệu chúng tôi dung để khảo sát là cuốn Tổng tập văn học dân

gian người Việt [10,11], gồm 2 tập, trong cả 3 tiểu loại: truyện cổ tích thần

kì, truyện cổ tích sinh hoạt, truyện cổ tích loài vật

4 Lịch sử vấn đề

4.1 Lịch sử nghiên cứu môtíp nói chung

Môtíp là thuật ngữ vay mượn tiếng Pháp (motif), thuật ngữ này đãđược nhiều nhà khoa học, nhiều đề tài nghiên cứu trong và ngoài nước đềcập đến Ở đây, chúng tôi chỉ điểm qua một số công trình tiêu biểu

4.1.1 Lịch sử nghiên cứu môtíp ở nước ngoài

Ở nước ngoài người đầu tiên đưa ra khái niệm motif là nhà Folklore

học người Nga ở thế kỷ XIX A.N Vexelopxki trong công trinh Thi pháp học

sử Năm 1910, A Aarnes và năm 1949 S Thompson đã làm từ điển về típ và

môtíp

V Ia Propp trong cuốn Những gốc rễ lịch sử của truyện cổ tích thần

kì, bằng những tri thức văn hóa học, dân tộc học ông đã lí giải sâu về những

môtíp (tức là các chức năng) của truyện cổ tích thần kì

4.1.2 Lịch sử nghiên cứu môtíp ở Việt Nam

Lê Bá Hán trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, đã đưa ra một cách

khái quát về khái niệm môtíp

Trần Đình Sử trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, cũng đã giới thiệu về

môtíp và đưa ra khái niệm về môtíp

Nguyễn Tấn Đắc trong cuốn Truyện kể dân gian đọc bằng type và

motif đã khái quát bảng mục lục tra cứu tupe và motif của A.Aarnes và

S.Thompson

Nguyễn Bích Hà khi trong cuốn Thạch Sanh và kiểu truyện dũng sĩ

trong truyện cổ tích Việt Nam và Đông Nam Á cũng đã nói đến khái niệm

môtíp và đưa ra nhiều môtíp trong truyện cổ tích Thạch Sanh.

4.2 Lịch sử nghiên cứu môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt.

Khi phân tích một số truyện cổ tích người Việt có xuất hiện sự hoáthân như truyện trầu cau, Sự tích ông Táo, Sự tích đá Vọng phu, một số tácgiả như Hoàng Tiến Tựu, Lê Chí Quế, Chu Xuân Diên [21,24] đã nêu lên ýnghĩa của chi tiết hoá thân trong việc phản ánh bi kịch của con người, đikèm với nó là chức năng giải thích phong tục Tuy nhiên các tác giả này chỉdừng lại ở việc phân tích tác phẩm cụ thể chứ chưa nêu lên sự xuất hiện củamôtíp hoá thân ở nhiều truyện khác nhau cũng như nghiên cứu một cách hệthống môtíp này Dù vậy, sự phân tích của các tác giả đã khẳng định sự tồntại và ý nghĩa của môtíp hoá thân và gợi mở cho chúng tôi mạnh dạn nghiêncứu môtíp này

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1.Phương pháp thống kê

Đây là phương pháp thường được dùng khi nghiên cứu những vấn đềthuộc thi pháp bởi phương pháp này giúp người nghiên cứu có thể đưa ranhững số liệu khách quan, tránh được sự cảm nhận chủ quan Ở đề tài nàychúng tôi khảo sát thống kê các truyện có môtíp hóa thân trong truyện cổtích của người Việt

6 Cấu trúc của tiểu luận

Phù hợp với lôgic khoa học của vấn đề nghiên cứu, ngoài phần Mởđầu và Kết luận, nội dung chính của tiểu luận được triển khai trong 3chương:

Chương 1: Thống kê, phân loại môtíp hóa thân trong truyện cổ tíchcủa người Việt

Chương 2: Chức năng của môtíp hóa thân trong truyện cổ tích củangười Việt

Chương 3: Một số cơ sở hình thành môtíp hóa thân trong truyện cổtích của người Việt

CHƯƠNG I THỐNG KẾ, PHÂN LOẠI MÔTÍP HOÁ THÂN TRONG TRUYỆN

CỔ TÍCH CỦA NGƯỜI VIỆT 1.1 Khái niệm môtíp và môtíp hoá thân trong truyện cổ tích của người Việt

1.1.1 Khái niệm môtíp

Môtíp là thuật ngữ vay mượn tiếng Pháp (motif), thuật ngữ này đãđược nhiều nhà khoa học, nhiều đề tài nghiên cứu trong và ngoài nước đề

cập đến Theo định nghĩa trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, môtíp “từ

Hán Việt là mẫu đề (Do người Trung Quốc phiên âm chữ motif của tiếng Pháp) có thể chuyển thành các từ khuôn, dạng hoặc kiểu trong tiếng Việt, nhằm chỉ những nhân tố, những bộ phận lớn hoặc nhỏ đã được hình thành

ổn định, bền vững và được sử dụng nhiều lần trong sáng tác văn học nghệ

thuật, nhất là trong văn học nghệ thuật dân gian”[14,tr.197] Như vậy có thể

hiểu môtíp là đơn vị tham gia cấu tạo cốt truyện được hình thành ổn địnhbền vững, được sử dụng phổ biến và lặp đi lặp lại trong các sáng tác vănhọc, nhất là trong văn học nghệ thuật dân gian nhằm thể hiện một tư tưởngmột quan niệm nào đó của tác giả

Trong loại hình tự sự dân gian, môtíp là đơn vị tham gia cấu tạo cốttruyện, được hình thành ổn định bền vững, được sử dụng lặp đi lặp lại trongnhiều tác phẩm như một tín hiệu nghệ thuật nhằm thể hiện một tư tưởng,một quan niệm nào đó của tác giả Môtíp có tính bền vững, tính lặp lại, tínhquan niệm

1.1.2 Môtíp hóa thân trong truyện cổ tích người Việt

Môtíp hóa thân là một loại môtíp đặc sắc trong truyện cổ tích của

người Việt Theo từ nguyên, hóa nghĩa là “thay đổi thành cái khác”, hóa

thân là “biến hóa thành người hay thành vật khác” [19, tr.817,819] Như

vậy, môtíp hóa thân là môtíp trong đó nhân vật biến hóa thành dạng khác

(người khác, thần linh, các loài vật…)

Nhân vật trong thần thoại có khả năng biến hóa từ dạng này sang dạngkhác: thần biến thành người trần, thành con vật, cây cối… và từ các dạng đólại biến hóa trở lại thành thần Sự biến hóa trong thần thoại thể hiện năng lựcsiêu tự nhiên, kết quả của tư duy thần linh chủ nghĩa, cụ thể là niềm tin vàomối quan hệ qua lại giữa con người với thần linh, vạn vật Tuy nhiên sự biếnhóa trong thần thoại khác sự biến hóa trong truyện cổ tích Trong truyện cổtích, sự hóa thân của nhân vật từ người sang các dạng khác không bắt nguồn

từ năng lực tự thân của nhân vật mà là kết quả nhân vật nhận lấy từ một tácnhân bên ngoài Sự hóa thân này là một dạng, một hình thức cụ thể của yếu

tố kì ảo trong truyện cổ tích

Trong truyện cổ tích của người Việt, sự hóa thân của nhân vật thườngxuất hiện ở cuối truyện, gắn với cách giải thích về kết cục số phận của nhânvật Kết thúc truyện, nhân vật bị biến thành các dạng khác như cây cối, convật, vật thể, thần linh Sự hóa thân này là kết quả của những chuỗi hànhđộng của nhân vật trước đó hay bi kịch cuộc đời của nhân vật Nhân vật hóathân đồng thời kết thúc số phận của mình, không có sự biến hóa ngược lại

Chẳng hạn, trong truyện Sự tích con khỉ, vợ chồng lão nhà giàu bị thần trừng phạt biến thành con khỉ, hay truyện Sự tích Đá vọng phu kết thúc bằng việc

người vợ đứng ngóng trông chồng đến hóa đá Trong giới hạn của đề tài,chúng tôi chỉ nghiên cứu môtíp hóa thân xuất hiện ở cuối truyện, gắn vớicách lí giải kết cục số phận nhân vật nói trên

Trong truyện cổ tích, sự hóa thân của nhân vật còn có thể xuất hiện ở

đầu hoặc giữa truyện Trong truyện Tấm Cám, Tấm trải qua nhiều lần biến

hóa: Tấm hóa thành con chim vàng anh, cây xoan, khung cửi, quả thị Trongtruyện cổ tích của nước Nga và phương Tây, hoàng tử bị mụ dì ghẻ biến

thành cóc, thành chim Thiên Nga…(Hoàng tử cóc, Bầy chim Nhiên Nga).

Những môtíp này thuộc chức năng sự gây hại của nhân vật ác đối với nhânvật chính trong truyện cổ tích thần kì, xuất hiện trong quá trình phiêu lưucủa nhân vật chính trải qua nhiều thử thách, trước khi đi đến kết thúc có hậuthường là nhân vật chính thoát khỏi sự phù phép trở lại đúng nguyên hình vàđịa vị của mình Như vậy, sự hóa thân ở đây không phải là kết quả về số

phận của nhân vật Sự hóa thân này không thuộc phạm vi môtíp hóa thân màchúng tôi nghiên cứu.

1.2 Thống kê môtíp hoá thân trong truyện cổ tích của người Việt

Sau khi khảo sát truyện cổ tích của người Việt được sưu tầm, biên

soạn trong cuốn Tổng tập văn học dân gian người Việt, tâp 6, 7 [7,8], chúng

tôi thống kê được 37 truyện xuất hiện môtíp hóa thân, ở cả 3 tiểu loại: truyện

cổ tích thần kì (24/37 truyện), truyện cổ tích sinh hoạt (9/37 truyện), truyện

cổ tích loài vật (3/37 truyện) Như vậy, môtíp hóa thân xuất hiện nhiều trongtruyện cổ tích thần kì và trong truyện cổ tích sinh hoạt Nhưng ở truyện cổtích thần kì có xuất hiện môtíp hóa thân, yếu tố kì ảo đã giảm, chỉ tập trung ởcuối truyện, đa số không còn kết thúc có hậu Những truyện này đã có xuhướng chuyển sang cổ tích sinh hoạt Trong đó, có nhiều truyện, môtíp hóathân xuất hiện đối với hơn một nhân vật ( 2 hoặc 3 nhân vật)

Môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt phong phú về cácdạng hóa thân như hóa thành cây cối, thành con vật, đồ vật, vật thể, thầnlinh…, đa dạng về chức năng của môtíp như: chức năng giải thích nguồngốc, đặc điểm con vật, loài vật, chức năng giải thích địa danh, chức nănggiải thích phong tục, chức năng trừng phạt, chức năng hóa giải bi kịch.Môtíp hóa thân có thể xuất hiện nhân vật thực hiện sự biến hoá (Bụt,Đức Phật, Phật Bà, Ngọc Hoàng, Vị Tiên…) hoặc không

Sự đa dạng về hình thức biểu hiện cụ thể trong từng truyện của môtíphóa thân cho thấy sự quan sát, trí tưởng tượng phong phú của tác giả dângian, làm cho môtíp này vừa có yếu tố bất biến, ổn định, vừa có yếu tố khảbiến, linh hoạt Vì thế, việc khảo sát và nghiên cứu đề tài này càng lí thú vàhấp dẫn

1.3 Phân loại môtíp hóa thân trong truyện cổ tích của người Việt

Sau khi khảo sát, thống kê môtíp hoá thân trong truyện cổ tích của

người Việt, chúng tôi thấy môtíp hóa thân tồn tại ở 4 dạng như sau:

1.3.1 Dạng môtíp người hoá thân thành con vật

Trong truyện cổ tích người Việt xuất hiện 22/37 truyện có môtíp hóathân dạng nhân vật hoá thân thành con vật, nhằm giải thích nguồn gốc hayđặc điểm của con vật đồng thời gửi gắm quan niệm của tác giả dân gian

1.3.2 Dạng môtíp người hóa thân thành cây cối, đồ vật, vật thể

Trong truyện cổ tích của người Việt xuất hiện 9/37 truyện có môtíphóa thân dạng nhân vật hoá thân thành cây cối, đồ vật, vật thể cũng nhằmgiải thích nguồn gốc hay đặc điểm của cây cối, đồ vật, vật thể đồng thời gửigắm quan niệm của tác giả dân gian

1.3.3 Dạng môtíp người hóa thân thành đá

Trong truyện cổ tích của người Việt xuất hiện 9/37 truyện có môtíphóa thân dạng nhân vật hoá thân thành đá nhằm giải thích địa danh, đồngthời thể hiện triết lí nhân văn cao cả của tác giả dân gian

1.3.4 Dạng môtíp người hoá thân thành thần

Trong truyện cổ tích của người Việt xuất hiện 1/37 truyện có dạngmôtíp người hoá thân thành thần

Như vậy, qua bảng phân loại trên, ta thấy các dạng môtíp hóa thân rấtphong phú và đa dạng

CHƯƠNG II CHỨC NĂNG CỦA MÔTÍP HOÁ THÂN TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH

CỦA NGƯỜI VIỆT

1.1 Chức năng giải thích

Từ sự quan sát tinh tế và nhu cầu nhận thức nguồn gốc, đặc điểm cáccon vật, loài vật, các vật thể, các hiện tượng tồn tại xung quanh, tác giả dângian đã sáng tạo ra những câu truyện cổ tích trong đó mượn môtíp hóa thân

để lí giải sự ra đời cũng như đặc điểm của các con vật, loại vật, các hiệntượng tự nhiên và xã hội đó Trong 37 truyện có môtíp hóa thân thì có đến

36 truyện có chức năng này

1.1.1 Giải thích nguồn gốc, đặc điểm của các con vật, loài vật, vật thể trong tự nhiên và trong đời sống con người

Các con vật, loài vật, vật thể được lựa chọn để nhận thức, lí giải hếtsức phong phú, từ những con vật gần gũi với cuộc sống của con người như

con trâu (Sự tích con trâu), con muỗi (Sự tích con muỗi), con khỉ (Sự tích

con khỉ), con thiêu thân (Sự tích con thiêu thân), cái chổi (Sự tích cái chổi),

cái bình vôi (Sư ông hoá thành bình vôi), cây vú sữa (Sự tích cây Vú Sữa), bông sen (Sự tích bông sen)…đến những sự vật, hiện tượng trong tự nhiên như sao hôm, sao mai, con dã tràng, các loài chim muông (Sư tích chim

Chìa Vôi, Sự tích con chim Phướng, Năm Trâu Sáu Cột, Sự tích chim Hít cô,

Sự tích chim Gọi Vịt, Chim Đa Đa ) Điểm chung của các truyện này là

đều dựa vào yếu tố kì ảo, sự hóa thân của nhân vật để giải thích sự ra đời của

các sự vật, hiện tượng Vì thế, cách lí giải của dân gian hết sức hấp dẫn, lôicuốn

Chức năng giải thích nguồn gốc của các sự vật, hiện tượng cũngthường xuất hiện trong thần thoại Nhưng cách giải thích của thần thoại khácvới truyện cổ tích Nếu như sự lí giải hoang đường trong thần thoại xuấtphát từ nhận thức ấu trĩ và niềm tin ngây thơ vào thế giới siêu nhiên thần

thánh thì sự hóa thân thành các con vật, loài vật trong truyện cổ tích là yếu tố

hư cấu nghệ thuật có chủ tâm Mặt khác, trong truyện cổ tích, chức năng giảithích bao giờ cũng gắn liền với một câu chuyện xã hội, về thế sự và nhân

sinh Như Đinh Gia Khánh nhận xét: “Nếu hai cách giải thích đều chất

phác, thơ ngây, đều thể hiện óc tưởng tượng phong phú kết hợp với nhận xét tinh vi các sự vật trong tự nhiên, thì thái độ của truyện cổ tích đối với sự giải thích đó khác thái độ của thần thoại Truyện cổ tích không hề có tham vọng cho rằng sự giải thích đó là chân lí Hơn nữa truyện cổ tích thường mượn cách giải thích đó để nêu bật lên một vấn đề xã hội”[12,tr 300].

1.1.2 Giải thích địa danh

Trên đất nước ta ở bất kỳ vùng nào cũng có những địa điểm, nhữngngọn núi, con sông đã từ lâu trở thành đối tượng giải thích của truyện cổtích Trong truyện cổ tích của người Việt, có nhiều truyện xuất hiện môtíp

con người hoá thân thành các địa danh như: Hòn Trống Mái, Nàng Tô Thị,

Sự tích đá Vọng Phu, Sự tích núi Vàng, Sự tích đá Bà Rầu, Sự tích núi Mẫu

Tử Nhân dân lao động đã dựa trên những đặc điểm, những hình dáng của

các địa danh đó để sáng tạo ra những câu chuyện vừa lí giải sự ra đời của địadanh, vừa mang triết lý nhân sinh sâu sắc

Chẳng hạn, dựa vào hình dáng của đá Vọng Phu giống hình ảnh của

người phụ nữ bồng con đứng trên núi người ta đã sáng tác ra truyện Nàng

Tô Thị, Sự tích đá Vọng Phu nhằm giải thích sự ra đời của các địa danh như

đá Vọng Phu ở cửa biển Đề Di, thuộc huyện Phú Cát tỉnh Bình Định (Sự

tích đá Vọng Phu), hay là đá Trông Chồng ở trên chùa Tam Thanh Lạng Sơn

(Nàng Tô Thị) Cũng như vậy, khi thấy hình dáng của hai hòn đá giống hình hai con chim chụm đầu vào nhau người ta sáng tạo câu chuyện Hòn

Trống Mái giải thích cho sự ra đời của địa danh này ở biển Sầm Sơn (Thanh

Hoá) Hay dựa vào đặc điểm của những ngọn núi vào buổi tối được phủ bởi

ánh sao lấp lánh nhân dân đã sáng tạo câu chuyện Sự tích núi Vàng giải thích

sự ra đời của dãy núi Vàng dưới dải Tam Điệp, dựa vào hình dáng của hòn

đá giống hình ảnh người phụ nữ mắt hướng ra biển trong sự chờ đợi để giảithích cho địa danh đá Bà Rầu ở Quảng Nam (Sự tích đá Bà Rầu)

1.1.3 Giải thích phong tục

Môtíp hóa thân trong truỵên cổ tích của người Việt không chỉ giảithích các hiện tượng tự nhiên mà còn giải thích về nguồn gốc ra đời của cácphong tục dân gian như Tục ăn trầu, tục cúng ông Táo, tục kiêng quét rác

ngày tết Trong các câu truyện Truyện trầu cau, để giải thích phong tục ăn

trầu là sự kết hợp của ba thứ trầu, cau, vôi tạo thành một thứ thơm cay nồngmàu đỏ thắm, truyện cổ tích đã sáng tạo ra câu chuyện hóa thân của hai anh

em, vợ chồng cũng chết bên nhau để tình nghĩa của họ hòa quyện trongmiếng trầu Câu chuyện của họ vừa lí giải phong tục, vừa tô đậm ý nghĩanhân văn sâu sắc cho phong tục Tục ăn trầu và miếng trầu trở thành biểutượng cho tình nghĩa, tình yêu thắm thiết trong văn hóa Việt Sự gặp gỡ giữatruyện cổ tích và phong tục chính là sự đề cao tình nghĩa thủy chung giữacon người với nhau trong quan niệm nhân sinh của người Việt Trong truyện

Sự tích Ông Táo cũng vậy, cái chết trong đám lửa vì tình nghĩa vợ chồng đã

hóa thân ba nhân vật thành ba vị thần- bộ ba vua bếp trong tín ngưỡng thờTáo Quân của người Việt Dù bằng sự hư cấu nghệ thuật, nhưng truyện cổtích đã lí giải đặc điểm của phong tục và qua việc gắn với phong tục, tác giảdân gian đã gửi gắm quan niệm nhân sinh về con người và xã hội qua câuchuyện thấm đẫm tình người

Để nối một câu chuyện xã hội với chức năng giải thích nguồn gốc, đặcđiểm của các con vật, vật thể, địa danh, phong tục trong cùng một truyện kể,truyện cổ tích bao giờ cũng tạo ra và dựa vào một mối liên hệ giữa nhân vật,câu chuyện với đặc điểm của các con vật, loài vật, địa danh, phong tục

Chẳng hạn, trong truyện Sự tích chim Hít cô, dựa vào mối liên hệ giữa tiếng

kêu của con chim với câu chuyện hiện thực chua xót về cuộc sống của ngườidân lao động nghèo đói, tác giả dân gian đã giải thích nguồn gốc của chimHít cô là hóa thân của đứa trẻ chết đói vì người cô đã hít mất bát cháo cuối

cùng của nó Hay những truyện như Sự tích chim Gọi Vịt, Sự tích chim

Phướng, Sự tích chim Chìa Vôi…đều dựa vào tiếng kêu của các loài chim để