Nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiến tranh từ 1945 đến nay

Với các lí do trên đây ngời viết hy vọng qua luận văn có thể giúp thấy đợc những sắc thái khácnhau của chiến tranh thông qua nhân vật ngời phụ nữ, đồngthời cũng thấy đợc những giá trị th

1.1 Truyện ngắn và u thế của thể loại

1.2 Truyện ngắn về đề tài chiến tranh từ 1945

đến nay

1.3 Nhân vật nữ nơi thể hiện cảm hứng về đề

tài chiến tranh

1.4 Các loại nhân vật thờng gặp trong truyện

ngắn về đề tài chiến tranh

Chơng 2 Phẩm chất và số phận nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh từ

1945 đến nay

2.1 Vẻ đẹp của nhân vật nữ trong truyện ngắn về

đề tài chiến tranh

2.1.1 Vẻ đẹp của tinh thần dũng cảm, quên mình vì tổ quốc

2.1.2 Vẻ đẹp của lòng chung thuỷ, nhân hậu giàu

đức hi sinh

2.2 Số phận nhân vật nữ trong truyện ngắn về đềtài chiến tranh

2.2.1 Nhân vật nữ với những mất mát trong chiến tranh

2.2.2 Nhân vật nữ với những mất mát trong cuộc sống đời thờng

Chơng 3 Vài nét đặc sắc về nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài

125556

88122627

32323237464652

717177839195

chiến tranh

3.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình

3.2 Nghệ thuật xây dựng tình huống để xây dựng

đầu ngời chiến thắng Vì thế mảng văn học đi sâu vào đề tàichiến tranh đã trở thành mạch nguồn xuyên suốt trong dòng vănhọc nớc nhà

1.2 Có thể nói hình tợng ngời phụ nữ đã tạo thành chảy suốt

từ cổ điển đến hiện đại ở mỗi thời kỳ ngời phụ nữ lại đợc nhìnnhận và đánh giá khác nhau Giai đoạn 1945 -1975 hình tợng ng-

ời phụ nữ với vẻ đẹp “anh hùng, bất khuất, trung hậu đảm đang”

họ nh những viên ngọc lung linh không tì vết Nhng đến thời kỳ

đổi mới nhân vật ngời phụ nữ lại đợc nhìn nhận, khám phá ởnhững tầng vỉa mới Họ chính là nạn nhân thảm khốc của chiến

tranh Truyện ngắn thời kỳ này đi sâu vào những góc khuất, sốphận bi kịch của ngời phụ nữ Nói nh nhà văn Chu Lai “Dẫu vẫnbiết rằng chiến tranh chẳng nên có khuôn mặt đàn bà, nhng lẽtồn vong của dân tộc đâu có tách đợc ra cái chẳng nên đợmmàu triết lí th phòng đó” Xem xét nhân vật nữ trong tiếntrình phát triển của văn học, ta thấy rằng nhân vật nữ trongtruyện ngắn sau 1975 có sự kế thừa thành tựu của truyện ngắnthời kỳ trớc Điều đó chứng tỏ truyện ngắn viết về ngời phụ nữ

là một dòng chảy cha bao giờ bị đứt đoạn Nhân vật nữ trongtruyện ngắn về đề tài chiến tranh dù ở giai đoạn nào cũng cógiá trị và sức sống riêng Đó cũng là lý do thu hút chúng tôi đến

với đề tài: nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài

chiến tranh từ 1945 đến nay Với các lí do trên đây ngời viết

hy vọng qua luận văn có thể giúp thấy đợc những sắc thái khácnhau của chiến tranh thông qua nhân vật ngời phụ nữ, đồngthời cũng thấy đợc những giá trị thực sự của họ trong sự nghiệpchung của toàn dân tộc Từ đó khẳng định các giá trị nhânbản bền vững vốn là kết tinh của mảng văn học viết về chiếntranh

1.3 Bên cạnh thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn đợc xem làmột thể loại tiêu biểu có nhiều thành tựu trong việc khắc hoạtính cách và phận của ngời phụ nữ trong chiến tranh và sauchiến tranh Nghiên cứu đề tài này còn giúp chúng ta thấy đợc sựvận động của văn học viết về đề tài chiến tranh nói chung, truyệnngắn nói riêng qua các thời kỳ khác nhau của lịch sử

2 Lịch sử vấn đề

Từ 1945 đến nay, trong đề tài chiến tranh, nhân vật ngờiphụ nữ đã đợc các nhà văn đặc biệt quan tâm, giành nhiều

trang viết Hàng loạt các truyện ngắn đã trở thành điểm thu húthấp dẫn giới nghiên cứu phê bình và độc giả

Trớc hết là các ý kiến quan tâm đến thời sự văn học nóichung trong đó ít nhiều đề cập đến lí luận và văn xuôi thời kỳtrớc và sau 1975 của các tác giả đi trớc nh: Trần Đình Sử, Phong

Lê, Trơng Đăng Dung, Đỗ Đức Hiểu, Lê Ngọc Trà, Bích Thu, Trần

C-ơng Nhìn chung các bài nghiên cứu phê bình đều thống nhất

ý kiến cho rằng: ở văn học trớc 1975 hình tợng ngời phụ nữ đợcnhìn nhận với vẻ đẹp hoàn mĩ nhng sau 1975, khi có một độ lùithời gian cần thiết, các nhà văn đã nhìn nhận ngời phụ nữ trongmột cái nhìn đa chiều với nhiều nét tính cách khác nhau

Tác giả Phùng Ngọc Kiếm trong Quan niệm nghệ thuật về con ngời trong truyện ngắn 1945-1975 đã nêu lên những cảm nhận

chung nhất về con ngời trong truyện ngắn ba mơi năm chiếntranh Nhng mới chỉ dừng lại ở dạng nhận diện nhân vật chứ cha

đi sâu phân tích con ngời trong truyện ngắn giai đoạn này Chiến tranh đã lùi xa cũng là lúc ngời ta nhìn nhận và đánhgiá lại cuộc chiến một cách khách quan và trung thực Nếu nỗi

đau thơng mất mát là điều ít đợc nói đến trong văn học trớcgiải phóng thì trong văn học hôm nay lại rất chú trọng thể hiện

số phận của ngời phụ nữ đã từng đi qua chiến tranh Tác giả Lê

Quang Trang qua các tác phẩm Ngời mẹ tội lỗi của Xuân Thiều, Nớc mắt đỏ của Trần Huy Quang, Chim én bay của Nguyễn Trí

Huân đã đặc biệt chú ý tới bi kịch những ngời phụ nữ đi qua

chiến tranh Trong bài “Vài nét về thân phận ngời phụ nữ đi qua chiến tranh” (Tạp chí văn học số 3-1991) tác giả nhấn mạnh:

“Chiến tranh bao giờ cũng đi liền với tàn phá chết chóc, bất hạnh,mất mát Có lẽ đối tợng mất mát nhiều nhất chính là phụ nữ, vì

những đặc điểm riêng của giới tính Nhng chiến tranh giành

độc lập cho tổ quốc cho dân tộc, với sự cần thiết của nó thìchính những mất mát kia chỉ làm cho chúng ta yêu quý nhữnggì chúng ta có hôm nay” Nói về số phận của những ngời phụnữ đi qua chiến tranh tác giả Lê Quang Trang đồng thời khẳng

định vai trò của họ trong thắng lợi chung của toàn dân tộc Tuynhiên tác giả mới chỉ dừng lại ở bi kịch của ngời phụ nữ đi quachiến tranh còn các khía cạnh khác trong cuộc đời của họ cha đ-

ợc tác giả đề cập tới

Trong bài “Một vài suy nghĩ về con ngời trong văn xuôi thời

kỳ đổi mới” (Tạp chí văn học số 3- 2001), tác giả Tôn Phơng Lan

lại chú ý tới nhân vật cô đơn trong văn xuôi thời kỳ đổi mới,

trong đó có nhân vật Quỳ (Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành - Nguyễn Minh Châu) Đó là ngời “trong cái vỏ bọc là ngời

bị bệnh mộng du đã sống cuộc sống cô đơn vì lang thang đitìm chân trời của những giá trị tuyệt đối hoàn mỹ” Tác giảcũng cho rằng: “văn xuôi thời kỳ này nhất là những năm đầu củathập niên chín mơi, nhân vật cô đơn là phụ nữ xuất hiện rấtphổ biến Những ngời phụ nữ đi qua chiến tranh thờng khôngchỉ mang nỗi cô đơn vì thờng xuyên phải sống nơi “chốn giápranh giữa địa ngục và trần gian”, vì quanh năm suốt tháng họchỉ tiếp xúc với những ngời cùng giới với nhau trong công việc sinh

hoạt hàng ngày nh ngời sót lại của rừng cời Sau chiến tranh khi

cuộc sống trở lại cái yên ả đời thờng, không ít ngời phụ nữ đãgiật mình vì tuổi thanh xuân của họ đã không còn phần nửacuộc đời của nằm lại nơi chiến trờng, hoặc không có cơ hội đểtìm lại đợc Trong bài “Những ấn tợng chung về nhân vật nữ của

Nguyễn Minh Châu” (Tạp chí văn học, số 3-1985), tác giả

Nguyễn Thị Minh Thái đã phát biểu những cảm nhận chung của

mình về nhân vật nữ trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu,

tập trung vào nhân vật Quỳ - Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành: “Trớc Nguyễn Minh Châu, trong văn xuôi hiện đại và cả

những tác phẩm chính của Nguyễn Minh Châu, tôi hầu nh chagặp một nhân vật phụ nữ nào có tính cách mạnh và rõ ràng

đến thế, và theo một cách diễn đạt thông thờng có khả nănglàm chủ vận mệnh của mình đến thế!” Từ nhận xét về nhânvật Quỳ, Nguyễn Thị Minh Thái đi đến cảm nhận chung vềnhân vật ngời phụ nữ của Nguyễn Minh Châu: “Những nhânvật đáng yêu nhất của Nguyễn Minh Châu chính là những nhânvật ngời phụ nữ Và chỉ riêng đóng góp cho những tính cáchvăn học ấy của văn nghiệp của anh cũng khiến anh có một vị trítrong những nhà viết văn xuôi Việt Nam hiện đại và khiến choanh có một diện mạo không thể hoà lẫn” Những nhận xét trên

đây tuy mới chỉ ở dạng nhận định, phát biểu cảm tởng vềnhân vật nữ của một tác giả nhng đã tiếp cận những nét riêngcủa nhân vật nữ trong văn xuôi thời kỳ đổi mới so với văn học tr-

về tình yêu, tình dục càng khắc hoạ rõ nét hơn số phận bấthạnh của ngời phụ nữ trong và sau chiến tranh

Ngoài ra còn có một số bài nghiên cứu bàn về nhân vật nữtrong truyện ngắn của một hoặc một nhóm tác giả đợc đăng rảirác trên các báo, tạp chí uy tín khác

Các tác giả nh: Trần Cơng, Nguyễn Văn Long, Bùi Việt Thắng,Bích Thu, Lê Ngọc Trà, Nguyễn Hoà, Đặng Văn Sinh, Nguyễn ThịHơng Giang, Nguyên Ngọc… đã có rất nhiều bài viết, bài nghiêncứu về truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh Tuy nhiên đối t-ợng chủ yếu là những ngời lính nam mang phẩm chất, tâm hồn

và dấu ấn của thời đại Nhân vật nữ là một đối tợng thẩm mỹriêng biệt nhng lại rất ít đợc đề cập tới và nếu có đề cập tới thìlại nằm trong cái nhìn chung về nhân vật ngời lính

Bên cạnh những bài phê bình nghiên cứu nói trên thì nhânvật nữ còn là đối tợng nghiên cứu của một số luận văn thạc sĩ nh:

Đào Đồng Điện (2004), Nhân vật nữ trong văn xuôi Việt Nam từ

1986 đến nay, (Luận văn) Đại học Vinh; Nguyễn Thị Thu Hơng (2004), Một số đặc điểm nổi bật của truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay, Đại học Vinh; Nguyễn Thị Hơng (2003), Truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh và ngời lính sau 1975, (Khoá luận- Đại học s phạm Hà Nội Đây là những đề

tài có liên quan đến nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về

đề tài chiến tranh nhng khác với góc độ và nhiệm vụ nghiên cứu.Tóm lại, tình hình nghiên cứu về nhân vật nữ trong truyệnngắn viết về đề tài chiến tranh còn ít Mỗi bài nghiên cứu, mỗibài viết, mỗi ý kiến thờng chỉ đề cập tới một hoặc một vài khíacạnh nỗi bật của nhân vật nữ hoặc chỉ bàn về nhân vật nữcủa một tác giả tiêu biểu chứ cha thực sự nhìn nhận, xem xét, lí

giải nó trong tính hệ thống Do vậy, quan tâm nghiên cứu nhânvật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh vẫn còn làmột vấn đề để ngỏ Những lý do trên khiến chúng tôi chọn đề

tài: Nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về chiến tranh sau 1945.

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh

từ 1945 đến nay với các đặc điểm về số phận, tính cách, phẩmchất đợc thể hiện qua hai không gian: chiến trờng và hậu ph-

Tuyện ngắn hay về chiến tranh, Nxb Văn học, 2006.

Tuyển tập truyện ngắn đợc giải Văn nghệ quân đội, Nxb

Văn học, 2007

Ngoài ra, luận văn còn khảo sát thêm các tác phẩm viết

về đề tài chiến tranh của một số tác giả nh:

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Chỉ ra những nét khái quát chung về nhân vật nữ trongtruyện ngắn về đề tài chiến tranh và vai trò vị trí trong vănhọc Việt Nam

4.2 Tìm hiểu nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tàichiến tranh trên các phơng diện phẩm chất và số phận

4.3 Nhận diện nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tàichiến tranhở nghệ thuật xây dựng nhân vật.

Nội dung chính của luận văn đợc triển khai thành 3 chơng:

Chơng 1 Khái quát chung về nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh từ 1945 đến nay.

Chơng 2 Vẻ đẹp và số phận nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh từ 1945 đến nay.

Chơng 3 nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiến tranh từ 1945 đến nay.

Chơng 1

Khái quát về Truyện ngắn và nhân vật nữ

trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh

từ 1945 đến nay 1.1 Truyện ngắn và u thế của thể loại

1.1.1 Truyện ngắn

Thuật ngữ truyện ngắn (tiếng Pháp là: Nouvelle, tiếng Anh: Short Story, tiếng Nga; Hoberra; tiếng Trung Quốc: Đoản thiên tiểu thuyết) hiện nay đợc dùng nh một thói quen, ít khi ngời ta

mang ra bàn luận, nhng thực tế vấn đề không hề đơn giản Córất nhiều quan niệm khác nhau về truyện ngắn D.Grônôpxkicho rằng: “truyện ngắn là một thể loại muôn hình muôn vẻ biến

đổi không cùng Nó là một vật biến hóa nh quả chanh của LọLem Biến hóa về khuôn khổ: Ba dòng hoặc ba mơi trang Biếnhóa về kiểu loại: tình cảm, trào phúng, kỳ ảo Hớng về biến cốthật hay tởng tợng, hiện thực hoặc phóng túng Biến hóa về nộidung thay đổi vô cùng tận Muốn có chất liệu để kể, cần mộtcái gì đó xảy ra, dù đó là sự thay đổi chút xíu về sự cân bằng,

về các mối quan hệ Trong thế giới của truyện ngắn, cái gì cũngthành biến cố Thậm chí sự thiết vắng tình tiết diễn biến cũnggây hiệu quả, nó làm cho sự chờ đợi bị hụt hẫng” [tr79]

Nhà văn ngời Nga Pautôpxky khi bàn về truyện ngắn đã đặtcâu hỏi: “thực chất truyện ngắn là gì? Tôi nghĩ rằng truyệnngắn là một truyện viết ngắn gọn, trong đó cái không bình th-ờng hiện ra nh một cái bình thờng và cái bình thờng hiện ra nhmột cái không bình thờng” [42,105]

ở Việt Nam, nhà văn Nguyễn Công Hoan đa ra khái niệmtruyện ngắn nh sau: “Trớc hết ta nên phân biệt thế nào làtruyện ngắn, thế nào là truyện dài Loại truyện ngắn viết bằngvăn xuôi theo nghệ thuật Tây Âu là loại mới có trong văn học ViệtNam, từ ngày ta chịu ảnh hởng của văn học Pháp Ngày xa ta chỉ

có truyện kể bằng miệng hoặc viết bằng văn vần Những

truyện: Muỗi nhà, muỗi đồng; Hai ông phật cãi nhau trong Thánh Tông di thảo không phải là lịch sử - tiểu thuyết Cho nên loại

truyện này viết theo nghệ thuật Tây Âu, ta theo Trung Quốc màgọi là tiểu thuyết, và cái nào viết trong năm trang gọi chung làtrung thiên tiểu thuyết, cái nào viết hàng trăm trang gọi là trờngthiên tiểu thuyết… Năm 1932, báo Phong Hóa dịch đoản thiêntiểu thuyết ra tiếng ta gọi là truyện ngắn Rồi từ đó trờng thiêntiểu thuyết gọi là truyện dài trung thiên tiểu thuyết gọi là truyệnvừa” [279, 26]

Từ điển thuật ngữ văn học, định nghĩa truyện ngắn là

“Tác phẩm tự sự cỡ nhỏ Nội dung của thể loại truyện ngắn baotrùm hầu hết các phơng diện của đời sống: đời t, thế sụ hay sửthi nhng cái độc đáo của nó là ngắn đợc viết ra và tiếp thu mộtmạch, đọc một hơi không ngừng nghỉ

Tuy nhiên, mức độ ngắn dài cha phải là đặc điểm chủ yếu

để phân biệt truyện ngắn với tác phẩm tự sự khác Trong vănhọc hiện đại có rất nhiều tác phẩm rất ngắn nhng thực chất lànhững truyện dài viết ngắn lại Truyện ngắn thời trung đại cũngngắn nhng cũng rất gần với truyện vừa Các hình thức truyện kể

về dân gian ngắn gọn nh cổ tích, truyện cời, giai thoại… lạicàng không phải là truyện ngắn

Truyện ngắn hiện đại là một kiểu t duy mới, một cái nhìncuộc đời, một cách nắm bắt đời sống rất riêng mang tính đặcthù thể loại Cho nên truyện ngắn đích thực xuất hiện tơng đốimuộn trong lịch sử văn học Khác với tiểu thuyết là loại chiếmlĩnh đời sống trong toàn bộ sự đầy đặn và toàn vẹn của nó,truyện ngắn thờng hớng tới việc khắc họa một hiện tợng, pháthiện một nét bản chất quan hệ nhân sinh trong đời sống conngời Vì thế truyện ngắn thờng ít nhân vật, ít sự kiện phứctạp Và nếu mỗi nhân vật của tiểu thuyết là một thế giới, thìnhân vật của truyện ngắn là mảnh nhỏ của thế giới ấy Truyệnngắn không nhằm hớng tới những tính cách điển hình đầy

đặn, nhiều mặt trong tơng quan với hoàn cảnh Nhân vật củatruyện ngắn thờng là hiện thân cho một quan hệ xã hội, ý thứcxã hội hoặc trạng thái tồn tại của con ngời

Cốt truyện của truyện ngắn thờng tự giới hạn về không gianthời gian; nó có chức năng nhận ra một điều gì sâu sắc vềcuộc đời con ngời Kết cấu truyện ngắn không bao gồm nhiềutầng tuyến mà thờng đợc dựng theo lối tơng phản hoặc liên t-ởng

Chi tiết và lời văn là những yếu tố quan trọng trong nghệthuật viết truyện ngắn Lời kể và cách kể là những điều đợcngời viết truyện ngắn đặc biệt chú ý khai thác và xử lý, nhằm

đạt hiệu quả nh mong muốn” [370]

Trong 150 thuật ngữ văn học, tác giả xem truyện ngắn là

một “thể tài tự sự cỡ nhỏ, thờng đợc viết bằng văn xuôi, đề cập

đến hầu hết các phơng diện của đời sống con ngời và xã hội.Nét nổi bật của truyện ngắn là sự giới hạn về dung lợng; tác

phẩm truyện ngắn thích hợp với ngời tiếp nhận (độc giả) đọcmột lần không nghỉ” [ 359].

Qua những định nghĩa trên về truyện ngắn cho ta thấymột cái nhìn tơng đối đầy đủ về truyện ngắn trên các phơngdiện nh: dung lợng, nhân vật kết cấu, cốt truyện, sức khái quáthiện thực… từ đó chúng tôi có thể rút ra những đặc điểmchính của truyện ngắn nh sau:

Truyện ngắn là một thể loại tự sự cỡ nhỏ (nhỏ ở đây đồngnghĩa với ngắn gọn, cô đúc, hàm súc, tinh lọc và hay) Truyệnngắn tập trung vào một mặt nào đó của cuộc sống hiện thực,các sự kiện tập trung trong một khoảng không gian thời gian nhất

định Kết cấu của truyện ngắn chặt chẽ và là kết cấu đơntuyến Nhân vật của truyện ngắn thờng thể hiện trạng thái tâmthế của con ngời thời đại

Nh vậy, truyện ngắn là một thể loại đợc khá nhiều nhà văn

sử dụng trong tạo dựng sự nghiệp văn chơng của mình Và cũngchính thể loại truyện ngắn đã góp phần làm nên sự phong phú,

đa dạng về thể loại của văn học Việt Nam

1.1.2 Ưu thế của thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn nằm trong hệ thống chung của thể loại văn tự

sự Nhà văn kể lại một trờng hợp đặc biệt của nhân vật hay một

số nhân vật nào đó Tuy có một số đặc điểm riêng, nhngtruyện ngắn cũng có những đặc trng chung cho thể loạitruyện Đó là: có cốt truyện, có nhân vật, đợc thể hiện qua ph-

ơng thức kể truyện và có vai trò của ngời kể truyện Lời kể,nhân vật, cốt truyện trong mỗi tác phẩm có mối quan hệ khăngkhít với nhau

Truyện ngắn trong xã hội hiện đại có những u thế riêng Nhànghiên cứu M Bakhtin đã chỉ rõ: “Mỗi thể loại thể hiện một thái

độ thẫm mỹ đối với hiện thực, một cách cảm thụ, nhìn nhận,giải minh thế giới và con ngời Truyện ngắn cũng là một thể loại

nh thế, đặc biệt là trong xã hội hiện đại Vì thế, nó thu hút đợc

sự quan tâm của ngời sáng tác, nghiên cứu và ngời đọc…” [67] Truyện ngắn là một thể loại rất nhạy cảm với những biến

động trong đời sống xã hội Với hình thức gọn nhẹ, truyện ngắnluôn bắt kịp những vận động của xã hội và những biến thái dùrất tinh vi của đời sống con ngời Ngày nay, khi xã hội với sự pháttriển nh vũ bão của các ngành khoa học kỹ thuật và công nghệcon ngời luôn phải đứng trớc nguy cơ tụt hậu đòi hỏi mỗi ngờiphải nỗ lực hết mình thì truyện ngắn có thể nhanh chóngnắm bắt và mô tả đợc những bớc đi của con ngời Con ngời bịdồn ép về mặt thời gian hơn bao giờ hết Con ngời không đủthời gian cho những bộ tiểu thuyết đồ sộ hàng trăm trang nh:

Chiến tranh và hoà bình, Sông Đông êm đềm, Những ngời khốn khổ,… Truyện ngắn đã hàm chứa cái thú vị trong hình thức

nhỏ gọn, xinh xinh và đầy truyền cảm, truyền dẫn cực nhanhnhững thông tin đã chinh phục đợc rất nhiều độc giả thời hiện

đại

Truyện ngắn là thể loại tự sự cỡ nhỏ nhng lại có khả năng tolớn trong việc tái hiện cuộc sống của con ngời, vì nó là thể loạiphát hiện đời sống con ngời theo chiều sâu Vậy dung lợng củatruyện ngắn là rất lớn Nhà văn Nguyên ngọc đã nhận xét “trong

độ ba trang giấy, mấy nghìn chữ mà rõ cả bộ mặt của cả mộtcuộc đời, một kiếp ngời, một thời đại Các truyện ngắn bây giờrất nặng Dung lợng của nó là dung lợng của một cuốn tiểu

thuyết” (Cần bổ sung vào đây những truyện nào có sức chứa

nh 1 cuốn tiểu thuyết Những truyện ngắn nh Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành- NMC, Xa kia chị đẹp nhất làng - Tạ Duy Anh… thực sự là những cuốn tiểu thuyết về cuộc đời của một

con ngời mà lại chứa đựng trong nó nhiều số phận đớn đau

Truyện ngắn hiện đại rất gần gũi với thể loại báo chí Đây làmột lợi thế lớn bởi hiện tại báo chí kể cả báo điện tử phát triển vớitốc độ chóng mặt Truyện ngắn Vì thế nó là trung tâm thu hútsức sáng tạo của nhiều thế hệ cầm bút Raymond Carer là mộttrong những bậc thầy truyện ngắn thế giới đã ghi nhận: “ngàynay, các tác phẩm hay nhất, tác phẩm hấp dẫn và thoả mãn nhất

về nhiều mặt, thậm chí tác phẩm có cơ hội lớn nhất để trờngtồn, chính là những tác phẩm viết dới dạng truyện ngắn” Yếu tốquan trọng bậc nhất của truyện ngắn là ngắn, những chi tiết,yếu tố cô đúc có dung lợng lợng lớn và lối hành văn nhiều ẩn ý, tạocho tác phẩm chiều sâu cha nói hết Truyện ngắn là thể loạigần gũi với đời sống hàng ngày, súc tích dễ đọc lại thờng gắnvới các hoạt động báo chí, do đó có tác động kịp thời trong đờisống Trớc đây, rất nhiều nhà văn đã thành công với thể loạitruyện ngắn nh: Nam cao, Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài… và cácnhà văn thế hệ sau đã góp phần làm cho thể loại này đóng gópvào sự phát triển của văn học dân tộc: Nguyễn Khải, NguyễnMinh Châu, Xuân Thiều, Ma Văn Kháng, Lê Minh Khuê, NguyễnHuy Thiệp, Sự góp mặt của những cây bút trẻ Nguyễn Thị ThuHuệ, Võ Thị Hảo, Phan thị Vàng Anh, Trần Thị Thờng, NguyễnNgọc T, chính là sự tiếp nối giữa các thế hệ sáng tác Chính họ

đã góp phần không nhỏ trong việc kế thừa và cách tân thể loại,làm cho truyện ngắn ngày càng mới mẻ và phong phú hơn

1.2 truyện ngắn Việt Nam viết về đề tài chiến tranh từ

1945 đến nay

1.2.1 Giai đoạn 1945-1975

Cách mạng tháng Tám thành công tạo ra một bớc ngoặt mớitrong lịch sử dân tộc, kỷ nguyên của độc lập tự do và chủ nghĩaxã hội, đồng thời cũng mở ra một thời đại mới trong văn học nghệthuật Ba mơi năm chiến tranh khói lửa với bao nhiêu chiến côngoai hùng, lừng lẫy đã trở thành một mảng hiện thực lớn, phongphú có sức hấp dẫn đặc biệt đối với văn học nghệ thuật nóichung Đó không phải là mảng hiện thực gắn bó với những mảnh

đời nhỏ bé, những số phận bất hạnh hay những mộng tởng cánhân nh trong văn học giai đoạn 1930-1945 mà nó là khí thếquật cờng của cả một dân tộc đang trỗi dậy vơn lên Đó là mộtgiai đoạn đầy gian lao, thử thách, nhiều hy sinh nhng cũngkhông kém phần vẻ vang của lịch sử dân tộc Nhng ngay sauthắng lợi vẻ vang ấy, một cuộc chiến mới lại mở ra khốc liệt và dữdội hơn khi Pháp quay trở lại xâm lợc nớc ta một lần nữa Thực

hiện lời kêu gọi của Hồ Chủ Tịch “Chúng ta thà hi sinh tất cả chứ không chịu mất nớc không chịu làm nô lệ” lòng yêu nớc, tinh thần

dân tộc lại một lần nữa đợc bùng lên, cả nớc đồng loạt đứng dậychống giặc ngoại xâm, sẵn sàng hy sinh tất cả vì độc lập tự docủa dân tộc

Cách mạng tháng Tám và kháng chiến chống Pháp đã đemlại cho nhà văn một phát hiện lớn lao, đó là sức mạnh quật khởicủa dân tộc và con ngời Việt Nam trong vẻ đẹp mới lạ của đờisống cộng đồng Nhiều nhà nghiên cứu văn học đã khẳng định:

“Một nền nghệ thuật mới bao giờ cũng ra đời với con ngời mới”.Văn học giai đoạn này đã sáng tạo ra một thế giới nhân vật đông

đảo trong đó nhân vật trung tâm là những con ngời mang t ởng của thời đại và kết tinh những phẩm chất cao quý của cảcộng đồng: “ Mỗi ngời chúng ta không còn yếu ớt riêng rẽ Chúng

t-ta đã tìm thấy bao trùm làng xóm, gia đình chúng t-ta một cái gìlớn lao chung ấy, ấy là dân tộc” (Nguyễn Đình Thi) Một thế hệvừa là nhà văn vừa là chiến sĩ nơi mặt trận: Tô Hoài, Nam cao,

Hồ Phơng, Kim Lân, Nguyễn Tuân, Xuân Diệu, Trần Đăng, đãxông pha trên mọi nẻo đờng đất nớc, nhập cuộc với hiện thựccuộc sống sôi động đã phác hoạ đợc những nét tơi nguyên củabức tranh cuộc sống

Sự nở rộ của truyện ngắn đã mang lại cho văn học mộtkhông khí mới Truyện ngắn giai đoạn này đạt đợc nhiều thànhtựu đáng kể trên nhiều phơng diện Bên cạnh ký, truyện ngắnngày càng phong phú hơn về đề tài, từ ngời lính và cuộc chiến

đấu trên chiến trờng đến nông thôn, vùng cao, công nhân tríthức… nhng đều gắn bó với cuộc chiến tranh chống Pháp sôi

động đang diễn ra qua những tác phẩm nh: Trận phố Ràng, một lần tới thủ đô, Một cuộc chuẩn bị của Trần Đăng; Đôi mắt, ở rừng của Nam Cao, th nhà của Hồ Phơng; Mờng giơn, Cứu đất cứu m- ờng, vợ chồng A phủ của Tô hoài, đã thể hiện một cách sinh

động cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc

Nhân vật trong truyện ngắn thời kỳ đầu cha có nhữngtính cách riêng, nhân vật cha tách ra khỏi đám đông mà hòatan với tập thể Nhà văn khám phá con ngời ở phơng diện tập thểcộng đồng Nhà văn xây dựng nhân vật chú ý nhiều đến ph-

ơng diện hành động mà ít chú ý đến thế giới nội tâm nhânvật, ít chú ý đến diễn biến tâm lí phức tạp Nhìn chung trongtruyện ngắn thời kỳ này không thật nổi bật Họ thờng là những

con ngời trong sáng, dứt khoát toàn tâm toàn ý cho sự nghiệpchung của đất nớc con ngời chủ yếu đợc thể hiện qua hành

động hớng ngoại, cha có nhiều trang viết miêu tả nội tâm nhânvật

Sau những thất bại liên tiếp ở niềm Nam, để cứu vãn tìnhthế, đế quốc mỹ đã dùng không quân đánh phá miền Bắc ViệtNam Một thời sử khốc kiệt, oai hùng nhất trong lịch sử đợc bắt

đầu Cuộc chiến đầy gay go ác liệt đã khiến cả dân tộc phảichìm trong bể máu Nhng chính lúc này chủ nghĩa anh hùng,truyền thống yêu nớc lại đợc đánh thức trong mỗi con ngời tạo nênsức mạnh quật khởi của tinh thần đoàn kết Truyện ngắn về đềtài chiến tranh đã hoàn toàn có đợc mảnh đất màu mỡ để cắm

rễ, đâm chồi và phát triển mạnh mẽ Đời sống hiện thực sôi

động của lịch sử cùng với sự chín muồi của lí tởng cách mạng,những bài học kinh nghiệm quý báu đã trở thành những nhân tốhội tụ mọi tiềm năng sức mạnh để văn học về đề tài chiếntranh nói chung cũng nh truyện ngắn nói riêng đi đến vinhquang Những cây bút truyện ngắn xuất sắc đợc xếp vào hàng

đầu của thể loại này: Anh Đức, Nguyễn Khải, Nguyễn Kiên,Nguyễn Quang Sáng, Đỗ Chu, Nguyễn Thành Long đã thực sựmang đến cho truyện ngắn giai đoạn này một diện mạo mới.Hàng loạt các tác phẩm có giá trị xuất hiện kịp thời phản ánhcuộc đấu tranh sôi nổi của dân tộc đồng thời xây dựng đợcnhững hình tợng nhân vật điển hình

Thời kỳ này truyện ngắn đã có sự mở rộng đề tài Nhngnổi bật nhất là đề tài về chiến tranh cách mạng, đợc triển khaitrên hai phơng diện: một là cuộc chiến tranh chống Pháp vừa qua

đi, hai là hiện thực nóng bỏng của cuộc kháng chiến chống Mỹ

đang diễn ra sôi nổi trong cả nớc ở phơng diện nào truyệnngắn cũng đạt đợc thành tựu to lớn với những trang viết sống

động, chân thực, giàu cảm xúc nhng nổi bật nhất vẫn là đề tài

về cuộc chiến tranh chống Mỹ gay go, ác liệt đang diễn ra.Những nhà văn đã qua thời kỳ nhận đờng, trởng thành qua cuộcchiến để có đợc trình độ lý luận vững chắc Mặt khác, sựthành công của thể loại truyện ngắn giai đoạn kháng chiếnchống Pháp đã đặt nền móng vững chắc cho truyện ngắn thời

kỳ này phát triển rực rỡ Các truyện ngắn Về làng của Phan Tứ; Những đứa con trong gia đình, Mẹ vắng nhà, Chuyện xóm tôi của Nguyễn Thi; Chiếc lợc ngà, Những bông cẩm thạch của Nguyễn Quang Sáng; Đất, Khói, Đứa con chị Lộc của Anh Đức,… là

những truyện ngắn tiêu biểu phản ánh tinh thần yêu nớc và cáchmạng của đồng bào miền Nam ở đó, dù phản ánh những gơngmặt, những cảnh đời khác nhau, những công việc hằng ngàycủa mỗi ngời dân khác nhau nhng tất cả đều hớng đến cuộckháng chiến chống Mỹ xâm lợc Truyện ngắn đã thực sự trởthành tấm gơng phản ánh cuộc đấu tranh gian khổ nhng vô cùnganh dũng của đồng bào và nhân dân miền nam trong nhữngngày đen tối

Nếu nh quan niệm về con ngời trong truyện ngắn thờikháng chiến chống Pháp với còn khá mới mẻ đơn sơ thì đếntruyện ngắn thời chống Mĩ, nhận thức về con ngời đã đạt tớichiều sâu mới Nhà văn đã chú ý khắc hoạ những gơng mặt,những chân dung cụ thể mang dấu ấn, tầm vóc và t tởng củathời đại Nét đặc biệt trong các nhân vật thời kỳ này là đã cómột bề dày về đời sống nội tâm, mang dáng dấp riêng dù conngời thống nhất trong sự riêng chung Truyện ngắn thời chống

Mỹ đã xây dựng đợc những nhân vật có tính cách điển hình:

Bé (Mẹ vắng nhà); Chiến (Những đứa con gia đình) - Nguyễn Thi, Chuyên (Ráng đỏ - Đỗ Chu), những nữ thanh niên xung phong (những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê), Ngày không bình thờng -

Phạm Hoa)… Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Nguyễn Minh

Châu (Mảnh trăng cuối rừng), của Lê Minh Khuê (Những ngôi sao

xa xôi) lại đợc khai thác ở khía cạnh khác: Những con ngời say mê

lý tởng, sẵn sàng hy sinh tuổi thanh xuân của họ, tham gianhiệt tình vào công cuộc bảo vệ đất nớc Họ là những con ngờikết tinh tiêu biểu cho thời đại và dân tộc, sẵn sàng chiến đấu

hy sinh vì tổ quốc Đặc biệt, lòng căm thù giặc nung nấu trongmỗi con ngời không còn mang tính bản năng, tự phát mà đã có

định hớng, có mục đích và phơng pháp hành động (Dẫn chứng) Chính nó tạo nên chất sử thi hào hùng cho văn học giai

đoạn này

âm hởng chủ đạo trong truyện ngắn giai đoạn này là cangợi chiến công, khẳng định phẩm chất anh hùng và nhữnghành động anh hùng trong chiến đấu Hiện thực đợc phản ánh làhiện thực anh hùng, có chiến đấu thì có hi sinh mất mát nhng sự

hi sinh mất mát càng khắc sâu thêm lòng căm thù và ý chí chiến

đấu của quân và dân ta Trong kháng chiến hầu hết các nhàvăn cha đặt vấn đề riêng của con ngời hoặc có nói đến đờisống riêng thì cụ thể hóa thành cái chung của giai cấp, của cộng

đồng nhà nghiên cứu Lại Nguyên ân cho rằng "tính chất sử thicủa nền văn học mới Việt nam thể hiện trớc hết ở chỗ nó lấy đốitợng miêu tả chủ yếu là cuộc đấu tranh của dân tộc nhằm thoátkhỏi mọi ách ngoại xâm, nó ca ngợi sự nghiệp dựng nớc và giữ nớccủa toàn dân trong hiện tại và quá khứ, ngợi ca xả thân vì dân

tộc, vì đất nớc của những con ngời u tú của dân tộc" (LạiNguyên Ân - “Nội dung thể tài và sự phát triển của thể loại trongnền văn học Việt Nam mới - một thời đại văn học mới, Nxb Vănhọc, hà nội, 1987, trang 120).

Suy cho cùng, bất kỳ nền văn học chân chính cũng gắn vớithời đại của mình, với đông đảo quần chúng của thời đại ấy.Con ngời trong chiến tranh có những tính cách, suy nghĩ và tậpquán riêng không giống với con ngời trong văn học giai đoạn trớchay sau nó Văn học giai đoạn 1945-1975 đã xác định ngay từ

đầu hớng đi cho mình là phục vụ kháng chiến, phục vụ cáchmạng, tự nguyện trở thành vũ khí đắc lực trong sự nghiệp giảiphóng và xây dựng đất nớc Chính vì vậy, nó đã làm trònnhiệm vụ lịch sử xã hội của mình Tố Hữu đã từng khẳng định :

“thớc đo của một nền văn học là nó phục vụ đợc bao nhiêu chophong trào cách mạng” Bao trùm lên toàn bộ văn học 30 nămchiến tranh là cảm hứng ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng

Nó tái hiện lại những năm tháng hào hùng của dân tộc một cáchsống động qua những biến cố, những sự kiện lịch sử nổi bật.Không có lòng yêu nớc tha thiết, không có niềm tin tuyệt đối vàochiến thắng thì làm sao chúng ta đủ tinh thần để có thể vợtqua đợc muôn vàn khó khăn gian khổ, đánh đuổi đợc kẻ thù lớnmạnh hơn gấp nhiều lần

Nền văn học mới ra đời trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt,gắn liền với những biến cố lớn lao của lịch sử Trong điều kiệnchiến tranh gian khổ và khắc nghiệt, bản thân nó cũng phải tựvật lộn với bao nhiêu khó khăn để khẳng định mình và trởthành một trong những nền văn học tiên phong trong công cuộcchống lại chủ nghĩa đế quốc Thành tựu của thể loại truyện

ngắn 1945-1975 đợc đánh dấu bằng bề dày của những tácphẩm xét trên cả hai phơng diện số lợng và chất lợng, với một khốilợng tác phẩm đồ sộ cha từng thấy trong lịch sử văn học dân tộcviết về chiến tranh Tuy nhiên truyện ngắn giai đoạn 1945-1975cũng còn có những phần non yếu, sơ lợc công thức Chúng ta mớichỉ nói nhiều đến những chiến công, chiến thắng, đến vẻ

đẹp toàn bích của con ngời trong kháng chiến mà cha đi sâuvào số phận cá nhân, hạnh phúc cá nhân của con ngời Con ngờitrong truyện ngắn giai đoạn này đợc nhìn nhận, đánh giá chủyếu ở thái độ chính trị, ở t cách công dân

Hạn chế của văn học gia đoạn này một phần là do lịch sử,trình độ nhận thức của thời đại và cũng do nhiêu nguyên nhânchủ qua từ phía quản lý lãnh đạo và hạn chế cả trong công tác líluận phê bình và tài năng của ngời sáng tác

1.2.2 Giai đoạn 1975 đến nay

Mùa xuân 1975, đất nớc ta hoàn toàn giải phóng, tổ quốcthống nhất cả nớc đi lên chủ nghĩa xã hội, mở ra một thời kỳ mớicho lịch sử nớc nhà Nhng cuộc sống thời hậu chiến không hề

đơn giản xuôi chiều mà xô bồ phức tạp hơn nhiều so với nhữngnăm tháng chiến tranh Đặc biệt là những hậu quả của chiếntranh vẫn đè nặng lên mỗi cuộc đời con ngời, và những tấn bikịch vẫn cha có hồi kết Nhà văn Nguyễn Khải đã từng nói:

“Chiến tranh ồn ào náo động nhng lại có cái yên tĩnh của nó Hòabình yên tĩnh nhng lại chất chứa bao nhiêu sóng ngầm ở bêntrong” Trong chiến tranh tất yếu phải có những tác phẩm mangcảm hứng ngợi ca chủ nghĩa anh hùng, những tấm gơng chiến

đấu hy sinh anh dũng để cổ vũ động viên tinh thần chiến đấucủa toàn dân, toàn quân ta Khi chiến tranh kết thúc, hiện thực

đa dạng phức tạp của cuộc sống trở thành đối tợng phản ánh mớicủa văn học.

Văn học sau 1975 tồn tại và phát triển trong môi trờng hoàntoàn khác thời kỳ có chiến tranh Chính điều đó đã có nhữngtác động và chi phối mạnh mẽ đến sự vận động và phát triểncủa văn học nói chung Chúng ta dễ nhận thấy từ sau năm 1975,

đặc biệt là sau đổi mới dân chủ hoá trở thành xu thế lớn baotrùm đời sống xã hội và đời sống tinh thần của con ngời Dânchủ hoá còn trở thành xu hớng chính trong đời sống văn học thểhiện ở nhiều bình diện Trên bình diện ý thức nghệ thuật cónhững biến đổi quan trọng theo hớng dân chủ hoá của các quanniệm về vai trò, vị trí và chức năng của văn học, quan niệm vềhiện thực Trớc đây, văn học chủ yếu đợc nhìn nhận là vũ khí ttởng của cách mạng, phục vụ những nhiệm vụ cao cả của cáchmạng “Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em làchiến sĩ trên mặt trận ấy” là chân lí hiển nhiên về vị trí củavăn học nghệ thuật và vai trò của ngời nghệ sĩ trong thời đạichiến tranh và cách mạng mà không một nghệ sĩ chân chínhnào không thừa nhận

Trên thực tế văn học ba mơi năm chiến tranh đã hoàn thànhtốt vai trò mà lịch sử giao cho Văn học hôm nay không hề từ bỏvai trò vũ khí tinh thần – t tởng của mình nhng lại đợc nâng lênmột tầm cao hơn khi hiện thực xã hội và con ngời sau chiếntranh đã có nhiều biến đổi Văn học đợc nhấn mạnh trớc hết ởsức khám phá hiện thực, thức tỉnh hiện thực, dự báo dự cảm Vớichủ trơng đờng lối đúng đắn của Đảng và nhà nớc, ngời cầmbút hôm nay có quyền trình bày những ý kiến riêng của cánhân mình qua các đánh giá khác nhau về hiện thực và con ng-

ời Văn học không còn là tiếng nói chung của cộng đồng dân tộc

mà là phát ngôn của cá nhân Sự dân chủ hoá trong văn học là

điều kiện thuận lợi để văn học viết về đề tài chiến tranh có

điều kiện phát triển Truyện ngắn sau 1975 đã gặt hái đợcnhiều thành công trên cả phơng diện nội dung và nghệ thuật

Có thể nói, truyện ngắn từ sau 1975 đến nay đợc đánhdấu bằng hai mốc thời gian Thời kỳ đầu từ 1975 đến 1980, lúcnày cuộc chiến mới đi qua, đề tài chiến tranh trong văn học vẫncòn hết sức nóng hổi tơi nguyên Năm năm không phải là mộtkhoảng thời gian dài để ngời ta có thể suy nghiệm về lịch sửcuộc chiến mới qua Mặt khác, mãi cho đến những năm 79, 80

đất nớc mới hết chiến tranh, văn học cha có nhiều điều kiện để

đổi mới Vì vậy truyện ngắn vẫn trợt theo một “quán tính”nghiêng sự kiện về bao quát hiện thực trong bình diện rộng,cảm hứng sử thi vẫn chiến một vị trí quan trọng trong t duynghệ thuật ý thức nghệ thuật ở hầu hết các nhà văn thời kỳ nàycha hoàn toàn thoát khỏi sự ảnh hởng của t duy sử thi nên mỗitrang viết của họ vẫn còn đậm hơi thở của văn học thời kỳ trớc.Hoặc là thái độ ngợi ca hết mình hoặc cái nhìn bi quan chỉtập trung ở phần đau thơng mất mát Nhìn chung truyện ngắngiai đoạn này cha có nhiều thành tựu, Tuy nhiên, trong truyệnngắn giai đoạn này đã có những dấu hiệu của sự đổi mới về tduy nghệ thuật và cách nhìn nhận về con ngời Truyện ngắn

Hai ngời trở lại trung đoàn của Thái Bá Lợi, Bức tranh của Nguyễn

Minh Châu đợc coi là những tác phẩm mở đầu cho phong trào

đổi mới trong văn học Trí (Hai ngời trở lại trung đoàn - Thái Bá

Lợi) là một nhân vật dũng cảm, một chỉ huy tài giỏi nhng anhvẫn là một con ngời hẹp hòi ích kỷ, đố kị, cũng dở những thủ

đoạn hèn nhát để chiếm lấy tình cảm của Mây rồi lại ruồng bỏcô Mây cũng là một ngời giỏi giang trong công tác nhng lại cónhững sai lầm nghiêm trọng trong cuộc sống đời thờng và tìnhcảm riêng t

Sau năm 1980 trở đi thì truyện ngắn mới trợt khỏi “quántính” mở đầu cho một thời kỳ phát triển rực rỡ của truyện ngắn

về đề tài chiến tranh Nhờ vào chủ chơng đờng lối đúng đắncủa Đảng và nhà nớc, đặc biệt là sự dân chủ hoá trong sáng tác

mà trong văn học hôm nay đã có những thành tựu đáng kể Vănxuôi nói chung đã chuyển dần từ t duy sử thi sang t duy tiểuthuyết Vấn đề cách mạng và chủ nghĩa xã hội không còn đợcchú trọng nh trớc, thay vào đó là mảng hiện thực trớc đây hầu

nh bị bỏ quên: đó chính là vấn đề đời t thế sự Từ những vấn

đề lớn lao của đất nớc cho đến những vấn đề nhỏ nhặt củacuộc sống đời thờng đều đợc nhà văn quan tâm ở nhiều bìnhdiện khác nhau Nếu nh trớc đây nhà văn quan tâm nhiều tới

đời sống cộng đồng, vận mệnh của dân tộc thì trong truyệnngắn hôm nay lại quan tâm tới số phận cá nhân của mỗi con ng-

ời Truyện ngắn sau 1980 tập trung khai thác mặt trái của chiếntranh, đặt ra những vấn đề nhức nhối có sức ám ảnh ghê gớm

đối với con ngời Đó là những vấn đề về số phận con ngời trongchiến tranh và trong thời hậu chiến, vấn đề nhân cách và nhântính của con ngời

Truyện ngắn giai đoạn này có sự mở rộng về dung lợng hiệnthực, đó là những miền hiện thực mới đợc xuất hiện có nhữngmảng hiện thực trớc đây cha có hoặc bị né tránh Đây chính là

sự khốc liệt của chiến tranh, những khó khăn thất bại, những sailầm thiếu sót và cả những sự tha hóa, phản bội không phải chỉ

trong hàng ngũ của địch mà con nằm ngay trong hàng ngũ của

ta Viết về chiến tranh nhà văn hôm nay không hề né tránh mặttrái của cuộc chiến với những tổn thơng mất mát hữu hình và

vô hình Qua các truyện ngắn: Thung lũng hoa vàng (Huỳnh Thạch Thảo), Một đêm cả đời ngời (Kiều Vợng), Ngời sót lại của rừng cời (Võ Thị Hảo), các tác giả cho chúng ta thấy cuộc chiến

đi qua vinh quang là có thật nhng nỗi đau không phải là giả dối.Hiện thực trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranhhôm nay rất đa dạng nó không chỉ là thế giới thực mà con ngời

đang sống mà có thể đó là một thế giới ma quái hoang đờng:

Thiên sứ - Phạm Thị Hoài, Bến trần gian - Lu Minh Sơn, Hồn trinh nữ - Võ Thị Hảo, Một đêm cả đời ngời - Kiều Vợng Hiện thực

trong tác phẩm không nhất thiết phải đồng nhất với hiện thực

đời sống nó có thể là những câu chuyện hoàn toàn bịa đặthoặc đầy rẫy những yếu tố hoang đờng kỳ ảo Nhà văn đã sửdụng thế giới không có thật nh phơng tiện để chiêm nghiệm,

để trình bày quan điểm t tởng của mình về đời sống, gópphần làm cho hiện thực trong truyện ngắn hôm nay đa dạng

đồng thời cũng lột tả rõ nét đợc bộ mặt tàn khốc của chiếntranh

Sự thay đổi quan niệm về hiện thực dẫn đến sự thay đổiquan niệm về con ngời Trớc đây, với t duy sử thi và cảm hứnglãng mạn đã chi phối cách nhìn cuộc đời, nhìn con ngời của cácnhà văn nên khi nói về hiện thực và con ngời trong chiến tranhcòn có nhiều hạn chế Trong văn học 1945-1975 thờng xây dựngnhững nhân vật anh hùng trong tập thể anh hùng trong đó ngờilính với vẻ đẹp toàn bích, không tì vết là biểu tợng của ngời anhhùng, thời đại Đó là mẫu hình lý tởng của một thời vinh quang và

oanh liệt của dân tộc sau 1975, nhà văn lại nói nhiều đếnnhững con ngời bình thờng trong cuộc sống, những mối quan

hệ hết sức phức tạp giữa con ngời với con ngời Cái nhìn xuôichiều đơn giản một cách rạch ròi thiện - ác, địch- ta, cao cả -thấp hèn giờ đợc thay thế bằng những hình tợng văn học vớinhững tính cách đầy đủ trọn vẹn Con ngời hôm nay tồn tại cùngvới những mâu thuẫn, không trùng khít với chính mình, mỗi cánhân là một tiểu vũ trụ với chiều sâu tâm hồn rất khó nắmbắt

Văn học sau giải phóng vẫn tiếp tục với đề tài chiến tranh

nhng nhìn con ngời ở một góc độ khác Viện và Tân (Một chiều

xa thành phố- Lê Minh Khuê) là hai ngời có lối sống đẹp trong

chiến tranh nhng khi về với cuộc sống đời thờng họ dần dần

đánh mất mình Kiểu nhân vật này ngày càng xuất hiện nhiềutrong văn học tạo nên sự đa dạng trong truyện ngắn về đề tàichiến tranh giai đoạn sau 1975

Truyện ngắn hôm nay nói nhiều tới những ngời lính trở về từchiến trờng mang trong mình những vết thơng cả thể xác lẫn

tâm hồn: Mây (Ngời bến sông Châu - Sơng Nguyệt Minh), Thảo (Ngời sót lại của rừng cời - võ Thị Hảo), Lành (Cà na đắng ), Thục (Chỗ dựa - Trầm Hơng) Trong cuộc chiến họ là những ngời

lính dũng cảm, sẵn sàng chiến đấu và hy sinh vì tổ quốc nhngkhi trở về họ lại là những con ngời bất hạnh khi cuộc sống, conngời đã có biết bao thay đổi D âm chiến tranh là hậu quảnặng nề có tác động lớn đến đời sống, đặc biệt là đời sốngtinh thần của con ngời Cảm hứng ngợi ca chủ nghĩa anh hùngcánh mạng giờ đây đợc thay thế bằng cảm hứng nỗi buồn chiếntranh và bi kịch thời hậu chiến Viết về chiến tranh các nhà văn

ngày càng có cái nhìn tỉnh táo, khách quan hơn, một mặt pháthiện ra các vẻ đẹp khác nhau của con ngời, mặt khác tái hiện lạikhuôn mặt chiến tranh nh nó vốn có.

Truyện ngắn sau 1975 ra đời và phát triển trong điều kiệnlịch sử rất khác biệt rõ rệt so với thời kỳ văn học có chiến tranh

Độc giả hôm nay không chỉ muốn đọc những tác phẩm ngợi ca

về cuộc kháng chiến, cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu, màhơn hết họ muốn thấy bản chất thực sự của chiến tranh mà cảdân tộc đã trải qua Chính sự thay đổi thị hiếu thẩm mĩ củangời đọc đã góp phần làm cho văn học ngày càng đa dạng hơnvới những tác phẩm có giá trị cả về nội dung và hình thức nghệthuật

Sự thành công của thể loại truyện ngắn gắn với những têntuổi lớn nh: Chu Lai, Bảo Ninh, Thái Bá Lợi, Nguyễn Trí Huân,Nguyễn Minh Châu, Khuất Quang Thuỵ… Thế hệ nhà văn nàyviết về chiến tranh bằng chính sự trải nghiệm cá nhân củamình, thế hệ mình đã tích lũy đợc trong những năm chiến

đấu Giờ đây bên cạnh nhiệm vụ tiếp tục đề cao cái mới, ca ngợinhững giá trị tốt đẹp trong chiến tranh nhà văn viết nhiều hơn

về những mặt trái của chiến tranh, các hiện tợng tiêu cực trong

đời sống xã hội Ngoài ra còn có sự xuất hiện của những nhà vănsinh ra sau chiến tranh những trang viết của họ chủ yếu tậptrung khai thác số phận ngời phụ nữ thời hậu chiến

Chiến tranh là những biến động có tác động sâu rộng

đến đời sống xã hội khi nó đang diễn ra và cả khi nó đã kếtthúc Với những gì mà dân tộc đã trải qua thì nó vẫn là mộtvấn đề lớn của con ngời Việt Nam không chỉ trong quá khứ màcòn cả hiện tại và tơng lai Thế hệ trẻ hôm nay vẫn không ngừng

viết về chiến tranh và cuộc sống thời hậu chiến chứng tỏ đề tàichiến tranh vẫn là một siêu đề tài một vỉa ngầm cha đợc khaithác hết Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã từng nhận xét: “So vớitầm vóc sâu rộng của hiện thực đời sống bộ đội và nhân dântrong một phần t thế kỷ qua thì công việc của mình mới chỉ

đặt chân lên cái bậc của tòa thâm cung đồ sộ, đầy biến động

và thần bí, vừa mang tính chất thời cuộc vừa mang tính chấtlịch sử đó” “Chúng ta mới chỉ nói đợc một phần sự tích củanhững ngời anh hùng vô danh ngoài mặt trận cũng nh những ng-

ời mẹ ngời vợ ngoài hậu phơng Rất nhiều những cuộc đời,những con ngời bình thờng nhng chứa đựng số phận của đất n-

ớc, chứa đựng một bài học lớn về đờng đời, đang cần ngòi bútcủa nhà văn soi rọi trên trang giấy”

Chính vì vậy văn xuôi sau 1975, đặc biệt là sau Đổi mới,

đã đạt đợc nhiều thành tựu đáng chú ý gây xôn xao trong dluận Cha bao giờ trong văn học lại sôi động và phát triển khôngngừng nh thế Truyện ngắn ngày càng thể hiện một cách sinh

động và đầy đủ nhịp đập của cuộc sống, bổ sung những hạnchế, khuyết điểm của văn học giai đoạn trớc đó Trên hànhtrình phát triển, truyện ngắn đã luôn tự khẳng định mìnhtrong tiến trình văn học dân tộc

1.3 Vị trí của nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiến tranh

Hình tợng ngời phụ nữ đã trở thành dòng chảy trong suốt vănhọc từ cổ điển đến hiện đại ở mỗi thời kỳ ngời phụ nữ lại đợcnhìn nhận và đánh giá khác nhau Trong truyện ngắn về đề tàichiến tranh, nhân vật nữ chiếm một vị trí quan trọng với nhiều

đặc điểm nổi bật về phẩm chất và số phận

Hoà bình đem lại độc lập tự do, hạnh phúc, nhng chiếntranh cũng góp phần rèn luyện thử thách để vẻ đẹp trong mỗicon ngời có điều kiện toả sáng Nhân vật nữ trong truyện ngắn

về đề tài chiến tranh vừa là ngời chiến sĩ dũng cảm trên mặttrận chống quân thù vừa là những ngời mẹ, ngời vợ dịu dàng,trung hậu, đảm đang dù ở nơi đâu, dù trong hoàn cảnh nàocũng không ngừng vơn tới chiếm lĩnh và phô bày vẻ đẹp củamình Vẻ đẹp của họ không chỉ đợc thể hiện qua ngoại hình,qua hành động, lời nói mà còn là vẻ đẹp tâm hồn ẩn dấu bêntrong Viết về đề tài chiến tranh nhng nhân vật nữ không vìthế mà trở nên đơn điệu nhàm chán Ngợc lại họ chiếm vị tríquan trọng trong cấu trúc tác phẩm đợc miêu tả rõ nét, phongphú về tính cách, số phận

Nhân vật nữ trong truyện ngắn thời chống Pháp được hiệnlên còn giản đơn, sơ lợc qua một số sáng tác của

Nếu nhân vật nữ trong truyện ngắn thời chống pháp còn

là những con ngời chung chung thì bớc sang thời chống mỹ đã

có những truyện ngắn rất chú trọng trong việc xây dựng hìnhtợng ngời phụ nữ điển hình, trởng thành trong chiến đấu Họ lànhững ngời phụ nữ đảm đơng nhiều vai trò: là ngời vợ chờchồng, ngời mẹ thơng con, âm thầm hy sinh cho đến ngày đấtnớc toàn thắng, là ngời chiến sĩ xung phong nơi lửa đạn ở ph-

ơng diện nào ngời phụ nữ cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ củamình nh: trong truyện ký của Nguyễn Thi, Anh Đức, Nguyễn Khải

…………

Sự xuất hiện nhân vật ngời phụ nữ trong truyện ngắn vớinhững phẩm chất cao đẹp của ngời phụ nữ Việt Nam là một …

Việc khám phá khắc họa đời sống nội tâm nhân vật nữtrong truyện ngắn giai đoạn này cũng đợc nhà văn chú ý khai

thác nhiều nh nhân vật Phơng Định (Những ngôi sao xa xôi - Lê

Minh Khuê), Nhà văn đã để cho nhân vật tự bộc lộ chínhmình Điều đó đã góp phần tạo nên chiều sâu cho tác phẩm

Bớc sang văn học thời kỳ đổi mới nhân vật ngời phụ nữ ngàycàng xuất hiện nhiều hơn, đóng vai trò trung tâm khi nhà vănbắt đầu trăn trở về hiện thực cuộc sống Vẻ đẹp hùng tráng đầylãng mạn năm xa giờ dần đợc thay thế bằng cái nhìn hiện thực

về chiến tranh qua những số phận cụ thể chủ yếu là những ngờilính nữ trở về từ chiến trờng hay những ngời vợ ngời, mẹ hậuphơng Bản chất của chiến tranh là ác liệt, vô nhân đạo, hủyhoại cuộc sống và nhân tính của con ngời, là bi kịch của con ng-

ời nói chung, nhng với ngời phụ nữ nó tàn khốc hơn gấp ngàn lần

Trong truyện ngắn Ngời sót lại của rừng cời, Võ Thị Hảo đã thốt

lên rằng: “việc chiến tranh lôi những ngời phụ nữ vào cuộc chiếnthật khủng kiếp tôi sẵn sàng chết hai lần cho họ khỏi lâm vào

cảnh ấy” Trong Thiên sứ, Phạm Thị Hoài cũng không kém phần

chua chát: “trong th anh ta, chiến tranh mang bộ mặt tơi rói hàohùng Tôi lo âu, bởi thật ra chiến tranh mang bộ mặt đàn bà xót

xa khắc khoải” Mỗi nhà văn một cách nói khác nhau nhng họ cóchung một quan điểm khi lột tả bộ mặt thật của chiến tranhkhông gì hơn là nói tới nỗi đau mà ngời phụ nữ phải gánh chịu

Nếu vấn đề tình yêu, tình dục là một đều kiêng kị trongtruyện ngắn trong chiến tranh thì trong văn học hôm nay nhàvăn lại nói nhiều đến nhiều nh một nhu cầu chính đáng của conngời ……… Nhân vật nữ trong truyện ngắn giai đoạn này chủ

yếu đợc đặt trong mối quan hệ với cộng đồng hơn là đại diệncho cá nhân Ngời phụ nữ với đời sống tâm linh, quan hệ họhàng, dòng tộc ít đợc khai thác Đặc biệt chuyện tình yêu, tìnhdục hầu nh không đợc nhắc đến Nhà văn tuy đã có chú ý đivào đời sống bên trong của nhân vật nhng đời ấy trong cha đợcphân tích một cách toàn diện

Truyện ngắn sau 1975 miêu tả chiến tranh ít nhiều mangmàu sắc bi kịch, đem đến cho văn học giai đoạn này âm hởngkhắc khoải của nỗi buồn chiến tranh Niềm u uẩn đó không phải

là cái h không ảo ảnh mà đợc trạm khắc ngay trên số phận nhỏ

bé của ngời phụ nữ

Nh vậy, nhân vật nữ đã trở thành đối tợng để nhà văn gửigắm suy nghĩ của mình về lẽ nhân sinh, về sự sống cái chết,

về nỗi đau khổ và hạnh phúc dù trong chiến tranh hay trongcuộc sống đời thờng Chính vì thế nhân vật nữ trong truyệnngắn về đề tài chiến tranh có vị trí đặc biệt và sức hấp dẫnriêng so với nhân vật nữ trong văn học nói chung Trong truyệnngắn về đề tài chiến tranh chúng tôi chủ yếu khai thác hình t-ợng nhân vật ngời lính nữ và nhân vật nữ ở hậu phơng Điểmqua hai loại nhân vật ở hai không gian khác nhau này, chúng ta sẽthấy đợc điểm giống nhau cơ bản của những ngời phụ nữ và

đồng thời cũng nhận ra sự khác biệt rất lớn của hai loại nhân vậtnày

1.3.1 Nhân vật ngời lính nữ

Truyện ngắn sau 1945 lấy bối cảnh chiến tranh, không khíchiến trận để thể hiện mối quan hệ đối lập giữa ta và địch,giữa chính nghĩa và phi nghĩa Ngời lính trở thành hình tợng

trung tâm xuyên suốt quá trình vận động và phát triển của vănhọc cách mạng Ngời lính trở thành con ngời đẹp nhất, là nhữngngời đợc cả xã hội u ái và ngỡng mộ Họ là những con ngời mang

lí tởng của dân tộc, kết tinh những phẩm chất cao qúy của cộng

đồng Chiến trờng chính là môi trờng để rèn luyện, thử tháchlòng dũng cảm, ý chí và bản lĩnh của mỗi con ngời Nói đến ng-

ời lính ta nghĩ ngay tới những đấng mày râu sức dai vai rộng,hiên ngang bất khuất nơi sa trờng, ngời phụ nữ đợc coi là pháiyếu, phái đẹp cần đợc chăm sóc và bảo vệ Nhng trong văn họcsau 1945 đã xuất hiện hình tợng mới - ngời lính nữ với một vẻ

đẹp mới khỏe khắn, mạnh mẽ Nớc mất, nhà tan họ ra đi vì tiếnggọi thiêng liêng của tổ quốc và trở thành một hình tợng trungtâm, một đối tợng thẩm mĩ riêng biệt của văn học

Hoàn cảnh đã tạo nên những con ngời anh hùng trong chiến tranh.Nhân vật nữ trong văn học 1945 - 1975 nói chung không phải lànhững ngời bình thờng bớc ra từ cuộc sống đời thờng với những lotoan cơm áo, cũng không phải là những cô gái tân thời trong tiểuthuyết của Tự lực văn đoàn mà ở họ có sự kết tinh phẩm chất cao

đẹp của ngời phụ nữ Việt Nam vừa truyền thống vừa hiện đại Họ

là hiện thân cho thế hệ trẻ Việt Nam hăng say nhiệt tình trên con

đờng hành quân cứu nớc Chiến tranh chính là hoàn cảnh, là điềukiện để cái đẹp trong mỗi con ngời đợc thăng hoa tỏa sáng Trongtruyện ngắn về đề tài chiến tranh, nhân vật ngời lính nữ xuấthiện với tần suất ít hơn nhân vật ngời lính nam nhng họ lại đợc sựquan tâm u ái đặc biệt của nhà văn Dù chiến tranh khốc liệt haytrong cuộc sống thời bình, ngời lính nữ cũng đều toát lên vẻ đẹp

từ trong tâm hồn của mỗi con ngời Cuộc kháng chiến trờng kỳ gian

khổ có họ mà trở nên đẹp đẽ hùng tráng hơn (Cần nêu dẫn chứng)

Văn học giai đoạn 1945-1975 nói đến những vẻ đẹp khácnhau của ngời lính nữ thông qua ngoại hình, hành động dũngcảm của họ, qua cái nhìn sử thi lãng mạn, tức là thuần về cảmhứng ngợi ca vẻ đẹp của nhân vật nữ trong chiến tranh Vì vậy,chiến trờng có khốc liệt nh thế nào thì nhân vật vẫn xuất hiệnvới khuôn mặt rạng rỡ và tâm hồn thanh thản, luôn sẵn sàng đ-

ơng đầu với mọi khó khăn nguy hiểm Tình yêu, niềm tin của họ

là bất diệt Văn học sau 1975 vẫn tiếp tục ngợi, khẳng ca những

phẩm chất cao đẹp của ngời lính nữ nhng nâng lên một tầmcao mới khi đi sâu vào hiện thực bất thờng của chiến tranh để

thấy đợc những đau thơng mất mát mà họ phải gánh chịu (Dẫn chứng vào vì chung chung quá)

Văn học trớc 1975 phát triển trong điều kiện đất nớc có chiếntranh chính vì thế, con ngời tạm gác sang một bên mọi mong ớccá nhân, cái tôi đợc hoà với cai ta của cộng đồng Con ngời vớinhững nhu cầu cá nhân nhân hầu nh không vắng bóng trongvăn học giai đoạn này Chiến tranh kết thúc cuộc sống trở lạimuôn mặt đời thờng của nó, trong văn học nói chung đã có sự

mở rộng về phạm vi đề tài Nhân vật ngời lính nữ trong nhữngtruyện ngắn về đề tài chiến tranh không nhiều nh giai đoạn(1945-1975) nhng lại sâu sắc và lắng đọng hơn Với độ lùi vềthời gian nhà văn hôm nay có cơ hội để nhìn lại cuộc chiến vàkiểm chứng hậu quả của nó Chiến tranh không chỉ là sự ác liệtcủa bom đạn, sự thiếu thốn vật chất mà hơn hết là nỗi đau daydứt về mặt tinh thần, những quẫn cựa về mặt tâm lý, sinh lý kể

cả sự thèm khát nhục dục của mỗi con ngời Vì thế những trangviết về chiến tranh hôm nay ngày một sâu sắc và chân thực hơn.Sau chiến tranh, nhân vật ngời lính nữ vẫn tiếp tục lànguồn cảm hứng cho sáng tạo nghệ thuật nhng nhà văn lại đặtnhân vật trong nhiều mối quan hệ khác Sự trở về của: Mây-

Ngời bến sông Châu, Thảo - Ngời sót lại của rừng cời, Thục - Chỗ

dựa khiến cho ngời đọc không khỏi bồi hồi, đau xót (lặp lại).

Chiến tranh đã cớp đi sự tơi trẻ của ngời phụ nữ biến họ thànhnhững con ngời héo hon, tật nguyền mang trong mình cảnhững vết thơng về thể xác và tâm hồn nhng trở về với cuộcsống đời thờng họ vẫn phải chịu bao nỗi nhọc nhằn đắng cay

đó chính là cảm hứng chung trong văn học sau ngày giải phóng

1.3.2 Nhân vật ngời phụ nữ hậu phơng

Đất nớc có chiến tranh, thanh niên trai tráng đều ra trận, nơihậu phơng ngời phụ nữ vừa phải đóng vai trò ngời mẹ, ngời vợnhng đồng thời cũng đóng vai trò ngời đàn ông trong gia đình.Không những thế họ còn tham gia các tổ chức đoàn thể, vừasản xuất, vừa cầm súng bảo vệ quê hơng Hình ảnh ngời mẹ,ngời vợ nơi hậu phơng đã trở thành điểm tựa, trở thành niềm tincủa ngời chiến sĩ nơi trận mạc suốt những năm tháng qua Cũngviết về ngời phụ nữ hậu phơng nhng so về tầm t tởng ngời phụnữ hậu phơng hôm nay khác xa với những ngời chinh phụ trongvăn chơng cổ vì họ ý thức đợc vai trò của mình trong cuộc

kháng chiến Nếu nh ngời chinh phụ trong Chinh phụ ngâm của

Đặng Trần Côn sau khi chồng đi một thời gian thì trở nên âusầu, héo rũ, triền miên trong những tâm trạng khắc khoải nhớmong, khao khát ân ái vợ chồng thì ngời phụ nữ hậu phơng hiệnlên với vẻ đẹp khỏe khoắn: Mang nỗi nhớ chồng cồn cào da diết

nhng họ vẫn có công việc để làm khuây bởi nhiệm vụ của hậuphơng hết sức nặng nề, không kém gì tiền tuyến Họ chỉ khác

ở chỗ không phải đối mặt với “những ngời thích đùa” nh thầnchết hàng ngày mà thôi Hình ảnh chị Túc thời thanh niên là một

vẻ đẹp khỏe khoắn, tiêu biểu cho nhng cô dân quân tự vệ ởhậu phơng

Khi chiến tranh đi qua, bên cạnh việc ngợi ca vẻ đẹp của ngờiphụ nữ, nhà văn hôm nay quan tâm nhiều hơn đến số phậncủa những ngời phụ nữ đã từng đi qua cuộc chiến Sau chiếntranh biết bao cảnh mẹ góa con côi, biết bao nhiêu ngời đàn bà

đã hoá đá chờ chồng Ngời phụ nữ hậu phơng tuy không phải lànạn nhân trực tiếp của chiến tranh nhng chiến tranh lại có tác

động rất lớn đến cuộc sống của họ Sự hy sinh của họ âm thầmlặng lẽ nhng cũng không kém phần cao cả Trong truyện ngắn

Cỏ lau, hình ảnh hòn vọng phu với đủ khắp kiểu dáng đã thể

hiện đợc nỗi đau khắc khoải của biết bao ngời phụ nữ “khắpbốn phơng trời, hòn vọng phu đứng nhan nhản, đủ mọi hìnhdáng, đủ t thế Cả thế giới đàn bà đã sống trải qua bao thờigian, chiến binh dờng nh đang tụ hội về đây, mỗi ngời mộtngọn núi, đang đứng một mình vò võ chon von trên các chópnúi cao nhất, ngời ôm con bế nách, ngời hai tay buôn thỏngxuống, mặt quay về đủ hớng, các ngả chân trời có lửa cháy”[448]

Có thể thấy, ở mỗi giai đoạn, nhân vật nữ đợc nhìn nhậnkhác nhau và càng về sau cách thể hiện nhân vật càng day dứt

và lắng đọng Sau 1975, nhân vật nữ chủ yếu tập trung thểhiện trạng tinh thần xã hội sau chiến tranh - đó là hiện trạngphức tạp và đa dạng đan xen các mặt tích cực và tiêu cực Tính

chất phức tạp của đời sống tinh thần xã hội là kết quả tất yếucủa hậu quả chiến tranh Các nhà văn đã dũng cảm nhìn thẳngvào sự thật, không thể né tránh, không thể không viết về sựthật Nhà văn có thể nói tất cả mọi chuyện: Nỗi cô đơn, sự đaukhổ về thể xác và tinh thần, niềm vui và sự đắng cay của cuộc

đời, đặc biệt là những cảnh ngộ và số phận con ngời Chẳng

hạn nh những truyện ngắn: Hai ngời đàn bà ở xóm trại của Nguyễn Quang Thiều, Cỏ lau của Nguyễn Minh Châu, Xa kia chị

đẹp nhất làng của Tạ Duy Anh, Tiếng vạc sành của Phạm Trung

Khâu… Bên cạnh hình ảnh những ngời phụ nữ có chồng ra trậncòn là hình ảnh ngời mẹ chiến sĩ dịu dàng, nhân hậu hi sinhcả đời vì chồng con nhng đến cuối đời vẫn cha đợc thanh thản

nh: Bức tranh của Nguyễn Minh Châu, Núi đợi của Nh Lan, Thời gian của Cao Duy Thảo, Bến trần gian của Lu Minh Sơn…

Nh vậy, truyện ngắn là một thể loại có u thế trong việc thểhiện tài năng sáng tạo của nhà văn Chính mảng văn học đã làmcho truyện ngắn đa dạng và phong phú Nhân vật nữ trongtruyện ngắn viết về đề tài chiến tranh trớc và sau 1975 có số l-ợng khá lớn và ở mỗi giai đoạn có nhiều hình tợng đợc khám phá ởnhững khía cạnh khác nhau Song tất cả đều làm nên những tácphẩm bất hủ, mang lại nhiều d vị cho đọc giả

Chơng 2

Vẻ đẹp và số phận nhân vật nữ trong truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh từ 1945 đến nay 2.1 Vẻ đẹp của nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiến tranh

Vẻ đẹp của nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiếntranh từ 1945 đến nay đợc thể hiện trên nhiều phơng diện, khíacạnh khác nhau Nó không chỉ hiện hữu ở ngoại hình mà còn ẩndấu bên trong bề sâu tâm hồn Vẻ đẹp ấy đợc toát lên từ hành

động, lời nói, suy nghĩ và ở tính cách của con ngời Trong chiếntranh, họ là những ngời chiến sĩ dũng cảm trên trận tuyến chốngquân thù, nhng trở về với cuộc sống đời thờng họ lại là những ngời vợ,

ngời mẹ đảm đang, dịu hiền Vẻ đẹp của nhân vật nữ trớc hết

đ-ợc thể hiện ở tinh thần dũng cảm, quên mình vì Tổ quốc vẻ đẹp

ấy còn toát lên ở lòng thủy chung, nhân hậu, vị tha và giàu đức hisinh

2.1.1 Vẻ đẹp của tinh thần dũng cảm, quên mình vì

tổ quốc

Hoàn cảnh chiến tranh đã sản sinh ra những con ngời anhhùng Đó là những ngời mang t tởng của thời đại, họ đợc xem làhiện thân cho sức mạnh của cộng đồng, dân tộc Hoà chungvào không khí cả nớc đang sôi sục khí thế đấu tranh chốnggiặc ngoại xâm, không chỉ trai tráng ra trận mà những ngời phụnữ vốn đợc xem là chân yếu tay mềm cũng xung phong ra trớc

đầu tên mũi đạn, góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang củadân tộc Họ đã tiếp nối truyền thống xa kia của phụ nữ ViệtNam: “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”

Nhìn lại chặng đờng của lịch sử dân tộc trong suốt bốnnghìn năm dựng nớc và giữ nớc, vẻ đẹp của sự dũng cảm quênmình vì tổ quốc đã đợc bộc lộ và tỏa sáng Văn học dân tộc từngàn xa đã khắc bao tấm gơng anh hùng liệt nữ đã viết nênnhững trang sử hào hùng cho dân tộc Đó là hình ảnh của Bà Tr-

ng, Bà Triệu, nữ tớng Lê Chân… trong văn học dân gian; là cô

Chí, cô Hạnh trong Trùng Quang tâm sử của Phan Bội Châu đầu

thế kỷ XX; và tiếp nối là những tấm gơng anh hùng liệt nữ VõThị Sáu, Trần Thị Lý… trong kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ ở mỗi giai đoạn của lịch sử thì tinh thần đấu tranh và phảnkháng kẻ thù lại đợc thể hiện trên những bình diện khác nhau.Nhng dù ở thời đại nào họ đều có chung một đặc điểm là lòngyêu nớc, căm thù giặc sâu sắc, sẵn sàng hi sinh cho độc lập tự

do của tổ quốc Tuy nhiên ở, mỗi giai đoạn khác nhau của lịch sửthì cái nhìn về ngời phụ nữ cũng có sự thay đổi

Văn học sau 1945 đã nhìn nhận và thể hiện một cách khá

rõ nét, toàn diện về ngời phụ nữ, với ý thức giác ngộ về dân tộc,giai cấp và quy luật phát triển tất yếu của lịch sử Tinh thần đấutranh phản kháng không chỉ nói lên lòng yêu nớc của họ mà cònthể hiện sức mạnh quật cờng trong mỗi con ngời nhỏ bé ấy Tinhthần yêu nớc là động lực giúp họ luôn tự giác trong mọi công việc,thậm chí phải đánh đổi bằng cả tính mạng của bản thân

mình.(Nếu không có dẫn chứng ở giai đoạn này thì lớt qua thật nhanh bằng hai dòng)

Trong truyện ngắn thời kháng chiến chống Mĩ có sự xuấthiện của một lực lợng đặc biệt là những nữ thanh niên xungphong trên tuyến đờng Trờng Sơn huyền thoại nối liền Bắc -Nam Lực lợng này có vai trò hết sức đặc biệt: mở đờng, phábom, san lấp hố bom, trực đờng dây liên lạc, đảm bảo cho con

đờng huyết mạch ấy đợc thông suốt cho những đoàn quân,

đoàn xe ra trận suốt đêm ngày Văn học thời kì này đã ghi lại

đ-ợc nhiều hình ảnh đẹp, chân thực, cao cả của những nữ thanhniên Trờng Sơn trong những ngày lửa đạn hết sức khốc liệt Họ

đến với chiến trờng từ mọi nẻo đờng của đất nớc, từ những miềnquê khác nhau, dù là chốn phồn hoa đô hội hay là những nơi lam

lũ đói nghèo Nhng họ đều gặp gỡ, hội tụ ở một điểm chung làlòng yêu nớc căm thù giặc sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độclập dân tộc Nhân vật nữ trong truyện ngắn về đề tài chiếntranh thờng mang vẻ đẹp hào hùng tơi tắn, những vẻ đẹp giàuchất sử thi, đầy chất thơ Họ đã thể hiện đợc niềm tin, tinhthần lạc quan vào cuộc kháng chiến và chiến thắng tất yếu của