dạy – học văn học nước ngoài ở trường THPT nguyễn du, thực trạng và một số giải pháp

Sau thời gian ngắn ngủi thực tập sư phạm tại trường cách xa thành phốVinh gần 10 km, ngoài việc vận dụng những tri thức mình đã học để thựctập làm giáo viên chủ nhiệm, tôi rất vui mừng m

Sau thời gian ngắn ngủi thực tập sư phạm tại trường cách xa thành phốVinh gần 10 km, ngoài việc vận dụng những tri thức mình đã học để thựctập làm giáo viên chủ nhiệm, tôi rất vui mừng may mắn và vinh hạnh khiđược các thầy cô trong trường tạo nhiều điều kiện thuận lợi và cơ hội chotôi lên lớp với tư cách là một giáo viên giảng dạy Nhưng một thực trạngđặt ra làm tôi rất trăn trở sau mỗi giờ lên lớp là tình hình học tập môn vănđặc biệt là phần văn học nước ngoài của các em ở trường THPT Nguyễn

Du là chưa hiệu quả Các em phần lớn là ít có nhu cầu và niềm say mê,tìm hiểu về các tác phẩm văn học nước ngoài Tại đây ngay cả giáo viêncũng không mấy hứng thú khi dạy phần này

Làm sao để hình thành, góp phần nâng cao chất lượng dạy – học ởtrường THPT trong môn văn nói chung và phần văn học nước ngoài nóiriêng? Đó là một câu hỏi mà có lẽ mọi người quan tâm đến

Để góp phần giải đáp câu hỏi trên, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài:

“dạy – học văn học nước ngoài ở trường THPT Nguyễn Du, thực trạng vàmột số giải pháp”

2 Lịch sử vấn đề

“Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”, sựnghiệp trăm năm trồng người là một vấn đề mà bất cứ một quốc gia nào,thời đại nào cũng đều phải quan tâm và nghiên cứu Và các biện phápnâng cao chất lượng dạy học luôn được các nhà giaó dục quan tâm Đểlàm được điều này, họ đều phải khảo sát xem thực trạng dạy và học rasao.Tuy nhiên vấn đề khảo sát thực trạng dạy - học văn học nước ngoài ởTHPT thì chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống mà mới chỉ

có một số công trình nghiên cứu liên quan đến văn học và văn học nướcngoài như:

Giáo sư Phùng Văn Tửu với công trình “Cảm thụ và giảng dạy vănhọc nước ngoài” đã đưa ra một số phương hướng tiếp cận cho từng thểloại của văn học nước ngoài

Phan Thanh Vân, giáo viên trường THPT Huỳnh Thúc Kháng có côngtrình liên quan đến văn học: văn học – học văn

Đặng Sinh với: Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nướcngoài, sách giáo khoa Ngữ văn 11

Phùng Văn Nghệ cũng có công trình nghiên cứu: “tác phẩm vănchương – tiếp nhận và dạy học” đăng trên tạp chí khoa học xã hội, 1994.Đây mới chỉ là những công trình mang tính chất lý thuyết còn chưa có

sự khảo sát thực trạng để đề ra giải pháp Vì vậy, với đề tài này chúng tôimong được góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học đặcbiệt là phần văn học nước ngoài hiện nay ở THPT

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng dạy –học văn học nước ngoài ở THPT Nguyễn

Du và qua đó nêu ra một số giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những điểmcòn hạn chế để việc dạy – học đạt hiệu quả hơn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Điều tra về thực trạng dạy học văn học nước ngoài ở trường THPTNguyễn Du (tiến hành một số thực nghiệm) và chỉ ra nguyên nhân củathực trạng ấy

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát ở THPT khối 10, 11, 12, mỗi khối 2 lớp: lớp cơbản và lớp chuyên văn Cụ thể là các lớp: 10A5, 10A13, 11A10,11A15,12A1, 12A11.

Nghiên cứu khảo sát ở giáo viên dạy văn của trường THPT NguyễnDu

6 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, tiểu luận gồm các chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Văn học nước ngoài và thực trạng dạy học văn học nướcngoài trong trường THPT Nguyễn Du

Chương 2: Nguyên nhân và giải pháp khắc phục thực trạng

B NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận

1.1 Hoạt động dạy

1.1.1 Khái niệm

Hoạt động dạy hiểu một cách đơn giản là hoạt động truyền thụ trithức của người giáo viên đến học sinh nhằm giúp học sinh hình thành trithức, kĩ năng, kĩ xảo tương ứng.

Dạy học là con đường thuận lợi nhất giúp cho học sinh trong mộtthời gian ngắn có thể nắm được một khối lượng tri thức nhất định

Dạy học là con đường quan trọng nhất giúp học sinh phát triển cácnăng lực tư duy sáng tạo

Dạy học là con đường chủ yếu góp phần hình thành cho học sinhthế giới quan khoa học và phẩm chất đạo đức

Hoạt động dạy học là hoạt động đặc trưng chủ yếu nhất của nhàtrường Hoạt động này diễn ra theo một quá trình nhất định – quá trìnhdạy học Và hoạt động dạy văn cũng không nằm ngoài quy luật đó

1.1.2 Mục đích

Hoạt động dạy nói chung thì mục đích là nâng cao dân trí, bồidưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài cho đất nước và mục tiêu phát triểnnhân cách cho thế hệ trẻ

Hoạt động dạy văn ngoài những mục đích trên còn chú trọng đếnphát triển nhân cách: văn học là nhân học tức là học văn là học đạo làmngười

1.1.3 Nội dung

Nội dung dạy học bao gồm hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo màhọc sinh cần nắm vững trong quá trình dạy học Nó là nhân tố cơ bản cuẩquá trình dạy học

Trong quá trình dạy học, người thầy giáo với hoạt động dạy cóchức năng tổ chức, lãnh đạo, điều khiển hoạt động học tập của học sinh.Tuy nhiên mọi tác động của người dạy chỉ là tác động bên ngoài Chấtlượng và hiệu quả của dạy học phụ thuộc vào hoạt động chiếm lĩnh trithức và kĩ năng của người học

1.2 Hoạt động học

1.2.1 Khái niệm

Hoạt động học hiểu một cách đơn giản nhất là học sinh tiếp thunhững tri thức mà giáo viên truyền đạt, qua đó hình thành nhân cách, kĩnăng kĩ xảo tương ứng Hoạt động học văn cũng được hiểu như vậy

1.3 Mối quan hệ giữa dạy và học

Quá trình dạy học là một hệ thống bao gồm các nhân tố: mục đích ,nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học, giáo viên với hoạt đọngdạy, học sinh với hoạt động học và kết quả của quá trình dạy học Trong

đó nhân tố mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học nếukhông thông qua thầy và trò thì không phát huy được điều gì hết Chính

vì vậy hoạt động dạy của thầy và học của trò được xem là hai nhân tốtrung tâm của quá trình dạy học Hai hoạt động này thống nhất, gắn bóchặt chẽ với nhau như hai mặt của một tờ giấy và phản ánh tính chất haimặt của quá trình dạy học Xét đến cùng, mọi hoạt động của thầy ( giảngdạy và tổ chức điều khiển) đều nhằm thúc đẩy nhận thức của người học –nhân vật trung tâm của quá trình dạy học Vì thế có thể tìm thấy bản chấtcủa quá trình dạy học trong mối quan hệ giữa học sinh với tài liệu ở hoạtđộng nhận thức của bản thân học sinh

Và ở đây xét trong mối quan hệ giữa hoạt động dạy và học văncũng nằm trong quy luật đó Thông qua hoạt động dạy văn, giáo viêncàng thâm nhập sâu hơn, tốt hơn để hình thành tư duy, khả năng cảmnhận cũng như đời sống tinh thần phong phú hơn Học sinh thông quahoạt động học cũng được truyền đạt đến những luồng tri thức đó để rồithêm yêu quê hương, yêu nhân loại, biết tôn trọng truyền thống, biết yêucái đẹp và hoàn thiện bản thân mình hơn

Chương 2: Văn học nước ngoài và thực trạng dạy – học văn học nước ngoài ở trường THPT Nguyễn Du.

2.1 Vị trí của văn học nước ngoài ở trường THPT Nguyễn Du.

Văn học nước ngoài là khái niệm dùng để chỉ văn học của tất cảcác nước trên thế giới ở cả phương Đông như :Trung Quốc, Nhật Bản, ẤnĐộ, và phương Tây như : Hy Lạp, Tây Ban Nha, Anh, Mĩ-La Tinh, Nga ,

…

Văn học là một môn học gắn với nghệ thuật - một hoạt động kỳdiệu của con người trong sự sáng tạo ra cái đẹp, cái mới So với các mônkhác như: Lý,Toán, Địa,…môn văn nói chung và văn học nước ngoài nóiriêng có một tính chất đặc biệt Nếu như các môn khác cung cấp nhữngkiến thức mang tính chất khô khan, cứng nhắc, dường như bất di bất dịchthì môn văn lại cung cấp những kiến thức về văn hóa, văn học, tác giả, tác

phẩm,…góp phần bồi đắp tư tưởng, cảm xúc, rung động trong lòng ngườiđọc, người học Những tác phẩm văn học nước ngoài được đưa vào giảngdạy cũng không nằn ngoài vai trò to lớn đó Đó là những tác phẩm có giátrị, đã được tuyển chọn và được dịch để phục vụ cho việc tiếp nhận củaban đọc Việt Nam Vị trí, sức mạnh của văn học nước ngoài trong nhàtrường THPT thể hiện trước hết ở vai trò của nó.

Chức năng giao tiếp, giáo dục thẩm mĩ, nhận thức,…là không thểthiếu đối với văn học nước ngoài Chúng là những công cụ sư phạm đểgiáo dục tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh, giúp các em nhận thức

xã hội và tích lũy kinh nghiệm trong cuộc sống, cảm nhận được cái hay,cái đep,làm phong phú đời sống tinh thần

Mặt khác, văn học nước ngoài còn cung cấp những kiến thức mới

mẻ về các nền văn học tiêu biểu của nhân loại trên thế giới Chẳng hạn,học sinh có thể biết đến một nền văn minh cổ đại qua các bộ sử thi nổitiếng như: Ôđixê- của Hy Lạp, Ramayana-của Ấn Độ, …Học sinh cũng

có thể biết đến một nền văn học cổ điển Trung Quốc với những thànhcông rực rỡ qua tên tuổi các tác giả: Lý Bạch, Thôi Hiệu, Bạch Cư Dị,…hay biết đến những tác phẩm đồ sộ, hoành tráng mang đặc trưng của mộtthời: Thủy Hử, Tam Quốc diễn nghĩa…Học sinh cũng có thể biết đượcmột đất nước Nga với những con đường mùa đông, với bác xà ích, vớituyết trắng trùm phủ… trong thơ Puskin

Vị trí của văn học nước ngoài còn thể hiện ở số lượng tác phẩm vàthời gian dành cho tác phẩm Với số lượng hơn 20 tác phẩm thuộc 8 nướckhác nhau và tập trung ở 3 châu lục: châu Âu gồm 11/21 bài ở Anh, Pháp,Nga, Hy Lạp; châu Á gồm 9/21 bài của Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc vàchâu Mĩ gồm 1/21 bài của Mỹ La Tinh Đặc biệt thời lượng dành cho cáctác phẩm truyện, tiểu thuyết chỉ là một đoạn trích nhưng thường là 2 tiết

để giới thiệu khái quát về tác phẩm, qua đó mà có cái nhìn toàn diện hơn

Vì thế có thể nói phần văn học nước ngoài có vị trí tương đối lớn trongtương quan của bộ môn Ngữ văn Cụ thể điều này, chúng ta tham khảobảng thống kê sau

10 1 Uylitxo trở về ( trích Odixe) Sử thi Hy Lạp

2 Rama buộc tội ( trích Ramayana)

3 Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo

Nhiên chi Quảng Lăng

4 Cảm xúc mùa thu

5 Lầu Hoàng Hạc

6 Nỗi oán phòng khuê

7 Khe chim kêu

8.Thơ Hai Ku của Baso

4 Người trong bao

5 Người cầm quyền khôi phục uy

quyền (trích những người khốn khổ)

6 Ba cống hiến vĩ đại của Cac Mac

Sếch xpia

PuskinTagoSekhop

Lỗ Tấn

Căn cứ vào bảng thống kê trên, ta thấy hệ thống tác phẩm được lựachọn vào chương trình phong phú, thuộc nhiều thể loại khác nhau: sử thi,thơ, tiểu thuyết chương hồi…của nhiều nền văn học khác nhau Đó lànhững tác phẩm tiêu biểu của một thời kỳ, của một dân tộc nên đã đượclưu truyền không chỉ ở phạm vi trong nước mà cả ở ngoài nước.Với sự cómặt của các tác phẩm này, học sinh được mở rộng hiểu biết hơn khôngchỉ về vùng đất, những nến văn hóa của các nước khác nhau mà còn vềmột số tác giả, tác phẩm nổi tiếng…Điều này phần nào khẳng định được

vị trí của văn học nước ngoài không chỉ trong lòng bạn đọc mà hơn hếtđối với hoạt động dạy và học của cả thầy và trò trong nhà trường.

Mặt khác, chương trình văn học nước ngoài trong trường THPTvẫn còn một số hạn chế: những tác phẩm đưa vào là những tác phẩm đồ

sộ khiến học sinh khó nắm bắt kiến thức, chẳng hạn như: đoạn trích

"Người cầm quyền khôi phục y quyền" (trích "Những người khốn V.Huygo), đoạn trích " Hồi trống Cổ Thành" (trích "Tam Quốc DiễnNghĩa" của La Quán Trung) , số tiết dành cho văn học nước ngoài quá ít

khổ"-so với các phần khác trong chương trình…

Xuất phát từ những hạn chế trên, chúng tôi đưa ra một số đề xuấtsau: tăng số tiết dạy văn học nước ngoài, nên đưa vào những tác phẩm códung lượng ngắn hơn để học sinh có thể tiếp cận được với toàn bộ vănbản, nên đưa một số tác phẩm mới giai đoạn gần đay vào chương trình

2.2 Thực trạng dạy – học văn học nước ngoài ở trường THPT Nguyễn Du.

Trường THPT Nguyễn Du là một trường gồm có 46 lớp, mỗi lớpgần 50 học sinh và có đội ngũ giáo viên đông đảo, giàu kinh nghiệm.Thành tích học tập của các em học sinh trong trường luôn xếp thứ hạngcao, đứng tốp thứ 10 của tỉnh Đây là một thành tích rất đáng tự hào Tuynhiên qua thời gian thực tập tại trường chúng tôi đã nhận thấy đượcnhững hạn chế trong thực trạng dạy và học của trường đặc biệt là trongphân môn Ngữ văn Sau đây, chúng tôi sẽ trình bày thực trạng này

2.2.2 Kết quả điều tra về thực trạng dạy – học ở trường THPT Nguyễn Du.

Khi điều tra hứng thú học văn học và phần văn học nước ngoài, kếtquả cho thấy

Khối Thích học văn Không thích học văn Bình thường

(18,8 %)

30/80 HS(37,5 %)

35/80 HS(43,7 %)

(18,9 %)

50/90 HS(55,5 %)

23/90 HS(25,6 %)

(10,3 %)

70/97 HS(72,2 %)

17/97 HS(17,5 %)

Nhìn vào bảng số liệu ta thấy đây là một thực tế đáng buồn Càng ởlớp cao hơn, các em càng không thích học văn Phỏng vấn trực tiếp một

số học sinh, các em đó nói em học để thi vào ngành xây dựng, công nghệthông tin, điện tử viễn thông…hoàn toàn thấy vắng bóng thi vào sư phạmvăn Vì thế mà càng ở các lớp các em càng không học văn mà chỉ tậptrung học các môn để thi Đại học, Cao đẳng Chính cô hiệu phó nhàtrường: Nguyễn Thị Trang cũng đã nói: nếu các em, cứ tập trung vào đểthi Đại học, Cao dắng mà không chú trọng đến các môn khác đặc biệt làmôn Ngữ văn thì không những ảnh hưởng đến điểm số của các em mànghiêm trọng hơn là liệu cac em có tốt nghiệp được không để mà thi lêntiếp

Còn khi hỏi các học sinh có hứng thú học văn thì các em nói vì họcvăn giúp cho tinh thần ta sảng khoái hơn, hiểu biết nhiều hơn về các kiếnthức văn hóa, văn học…và thầy cô giáo dạy cũng rất hấp dẫn Đây lànhững điều rất đáng hoan nghênh nhưng số lượng học sinh thích học văn

lại quá ít, chưa khối nào đạt 20 % nên nó không đủ tác động đến các bạnxung quanh.

Thực trạng về hứng thú học văn là thế còn hứng thú học văn họcnước ngoài (VHNN) thì sao? Chúng ta cùng tham khảo bảng thống kêsau:

25/80 HS(31,2 %)

(16,7 %)

40/90 HS(44,5 %)

35/90 HS(38,8 %)

(20,6 % )

60/97 HS(61,8 % )

17/97 HS(17,6 % )

Kết quả điều tra về hứng thú học văn học nước ngoài ở trườngTHPT Nguyễn Du cho thấy: số lượng học sinh thích học văn học nướcngoài chiếm số lượng khiêm tốn Ở khối 12, cao nhất cũng chỉ có 20,6 %

là có hứng thú Trong khi đó, số lượng học sinh không thích học văn họcnước ngoài lại chiếm tỷ lệ rất cao, cao nhất là ở khối 12 với 61,8 %

Kết quả điều tra cũng cho thấy học sinh yêu thích nền văn học củanước nào, của tác giả nào hơn

Tác giả thuộc nền văn học Nga chiếm 20 % (53/267 học sinh) vàtác phẩm yêu thích nhất là: “Tôi yêu em” chiếm 75 % (40/53 học sinh)

Tác giả thuộc nền văn học Trung Quốc chiếm 47,2 % (126/267 họcsinh) và tác phẩm được ưa thích: Tam Quốc diễn nghĩa chiếm 79 %(100/126 học sinh)

Còn lại là các tác giả thuộc các nền văn học khác chiếm 33 % ( 88/

267 học sinh) và cũng tản mạn ở các tác phẩm khác nhau

Sở dĩ các em thích học các tác phẩm của nền văn học Trung Quốchơn bởi tính chất giáo dục cao, tính hấp dẫn của cốt truyện, đặc biệt là ở:Tam Quốc diễn nghĩa

2.2.2.2 Thực trạng dạy

Qua điều tra 16 giáo viên dạy môn Ngữ văn của trường THPTNguyễn Du ta thấy: tỉ lệ giáo viên thích dạy văn học nước ngoài là 2/16

giáo viên (12,5 %), không thích dạy 10/16 giáo viên (62,5 %), còn lại làbình thường 4/16 giáo viên (25 %) Và để khảo sát thực trạng dạy văn họcnước ngoài, chúng tôi tìm hiểu ở 3 quá trình cơ bản: thu thập tài liệu, ởquá trình soạn bài và ở quá trình giảng dạy.

Trong việc thu thập tài liệu

Thời gian đi thực tập vừa qua từ 21/2 đến 15/4/2011, tôi được dạychính thức 8 tiết để đánh giá và một số tiết dạy thay, dự giờ, tôi nhậnthấy việc thu thập tài liệu của giáo viên là rất hạn chế Các giáo viênthường sao chép giáo án từ những năm trước và cứ thế truyền đạt Vì vậy

mà bài giảng không có sự đào sâu kiến thức, không có cái mới và cũngkhông cập nhật được theo sự hiện đại của tri thức

Trong quá trình soạn bài

Đối với giáo viên có thời gian, tâm huyết với nghề, việc thu thậptài liệu đã khó, khổ nhưng việc chọn lọc, sắp xếp để hệ thống hóa kiếnthức đưa chúng vào bài học còn khó hơn Chẳng hạn trong phân phốichương trình lớp 11 cơ bản, bài “Người cầm quyền khôi phục uy quyền”(trích: những người khốn khổ ) của V Huygo Đây chỉ là một đoạn tríchtrong tổng thể cuốn tiểu thuyết dày nên việc đọc hết được cả cuốn tiểuthuyết này để có cái nhìn toàn diện, tóm tắt chi tiết hơn cho học sinh làđiều không dễ dàng Vì vậy phải là giáo viên tâm huyết mới làm đượcđiều này Và trong thực tế, giáo viên chỉ soạn theo sách giáo khoa màkhông có sự bổ xung, không có cái mới trong đó Việc sắp xếp, hệ thốnghóa kiến thức các nội dung trong bài cũng đòi hỏi người giáo viên phảidụng công nghiên cứu để bài dạy đạt hiệu quả cao

Trong quá trình giảng dạy

Như điều tra ở trên thì chỉ có 2/16 giáo viên thích dạy văn học nướcngoài, còn lại là không thích hoặc có thái độ trung dung Điều này cũng

có ảnh hưởng không nhỏ tới tâm lý của giáo viên khi giảng dạy Giáoviên chưa thực nhập thân vào bài để chuyển tải hết cái hay, cái đẹp củavăn bản mà có khi mới chỉ dừng lại ở việc cắt nghĩa câu chữ, thậm chícòn có hiện tượng dạy chưa thật chuẩn kiến thức

Chẳng hạn ở bài “ Người trong bao” (sách giáo khoa cơ bản 11),kiến thức thầy cô truyền đạt cho học sinh có vấn đề cần suy nghĩ Khi