Người ta dựa theo mục đích nói của hành động nói mà đặt tên cho nó.Những kiểu hành động nói thường gặp là hỏi, trình bày, báo tin, kể, tả,nêu ý kiến,dự đoán,…,điều khiển cầu khiến,đe dọa[r]
Trang 1* Đặc điểm hình thức : có từ phủ định:
không,chưa, chẳng, ch¼ng ph¶i lµ
* Chức năng: + Thông báo, xác nhận không có
sự vật, sự việc, tính chất, quan hệ nào đó (phủ định miêu tả).
+ Phản bác một ý kiến, một nhận định (phủ định bác bỏ).
Nêu đặc điểm hình thức và chức năng
của câu phủ định? Cho ví dụ.
KIỂM TRA BÀI CŨ:
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
Điền từ phủ định thích hợp vào chỗ trống trong câu sau:
“Tôi nói mãi mà nó… nghe.”
A không phải nghe
B chẳng phải
C đâu có phải
D đâu cóĐáp án đúng:
D
Trang 3Ngữ văn- Tiết 95
Trang 4I- Hành động nói là gì?
1 Ví dụ:
Trang 5☺ Xem đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Trang 6Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít Khi Thạch Sanh vào nhà
kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn
hồn nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác Hắn nói :
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu Nay em giết nó,
tất không khỏi bị tội chết Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi Có chuyện gì để anh ở nhà
lo liệu
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay Chàng vội vã từ giã
mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
☺ Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Trang 71.Em hãy xác định lời nói của Lí Thông trong đoạn trích trên?2.Lí Thông nói với Thạch Sanh nhằm mục đích gì? Câu nào
Suy nghĩ và trả lời những câu hỏi sau:
Trang 8_ (1) Con trăn ấy là của
vua nuôi đã lâu (2) Nay em
giết nó, tất không khỏi bị tội
chết (3) Thôi, bây giờ nhân
trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi (4) Có chuyện gì để
anh ở nhà lo liệu.
Lý Thông tìm cách đuổi Thạch
Sanh đi để cướp công của Thạch Sanh
Trang 9Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi
cửa Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít Khi Thạch Sanh vào nhà
kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn
hồn nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác Hắn nói :
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi Có chuyện gì để anh ở nhà
lo liệu
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay Chàng vội vã từ giã
mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
1 Ví dụ:
Trang 10Lời nói Có Mục đích
Hành động nói
_ (1) Con trăn ấy là của
vua nuôi đã lâu (2) Nay em
giết nó, tất không khỏi bị tội
chết (3) Thôi, bây giờ nhân
trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi (4) Có chuyện gì để
anh ở nhà lo liệu.
Đẩy Thạch Sanh đi
để mình hưởng lợi
Trang 11Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định
I- Hành động nói là gì?
2 Nhận xét:
Trang 13(1) B im lặng không trả lời.
B có cộng tác nhưng B không nắm được nội dung thông tin
để trả lời theo nội dung đòi hỏi của A.
B không cộng tác với A Có thể B đang mải theo đuổi chuyện riêng của mình và không nghe thấy lời A hỏi Hoặc có thể B nghe thấy lời A nhưng không muốn trả lời.
(2) B nói: Xin lỗi, tôi không biết.
(3) B nói: 3 giờ rồi.
=> Hành động nói => Hỏi
Trang 14=> Chú ý: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được mục đích nói mà cũng có thể không.
Vậy theo em hành động nói có thể đạt được hiệu quả giao tiếp hay không lệ
thuộc vào điều gì?
-Lệ thuộc vào người nghe có chịu cộng tác với người nói hay không.
-Vốn hiểu biết và khả năng suy đoán của người nghe có đủ để tiếp nhận lời nói của người nói hay không?
Trang 16Câu hỏi thảo luận
? Xác định mục đích trong mỗi câu nói của Lí Thông ?
Trang 17Lời của Lí Thông Mục đích
Con trăn ấy là của vua nuôi đã
lâu
Nay em giết nó, tất không khỏi bị
tội chết.
Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng
em hãy trốn ngay đi
liệu
Trình bày
Đe dọa Điều khiển
Hứa hẹn
Trang 18- VD2: Chỉ ra các hành động nói trong đoạn trích sau và cho biết mục đích của mỗi hành động.
Trang 19Ví dụ 2: Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó
liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc
( ) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên
nó đã vững dạ ngồi im Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư? Khốn nạn thân con thế này! Trời ơi!
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )
Trang 20Hành động nói Mục đích
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
-Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn
Đoài.
-U nhất định bán con đấy ư ?
-U không cho con ở nhà nữa ư ?
-Khốn nạn thân con thế này!
Trời ơi!
Hỏi Báo tin Hỏi
Hỏi Bộc lộ cảm xúc
Trang 22g m uốn
gì cũn g đư
ợc.
Lời của cá vàng
Hành động Mục đích Câu 1
Câu 2 Câu 3
Bộc lộ cảm xúc Điều khiển
Hứa hẹn
Trang 23B- Mình còn
xem có bận gì
không đã
B- Thôi được, mình hứa là mình sẽ đến.
Trang 24• Câu cầu khiến → hành động điều khiển.
• Câu cảm thán →hành động bộc lộ cảm xúc.
• Câu nghi vấn →hành động hỏi.
• Câu trần thuật →hành động trình bày.
Thảo luận nhóm 1 phút?
Theo em tương ứng với mỗi kiểu câu đã học người ta thường dùng
để thực hiện hành động nói gì?
Trang 25…),hứa hẹn, bộc lộ cảm xúc.
Trang 26Bài tập 1
III*Luyện tập :
mục đích gì? Hãy xác định mục đích nói của hành động nói thể hiện ở một số câu trong bài hịch và vai trò của câu ấy đối
với việc thực hiện mục đích chung.
Trang 28III- Luyện tập: Bài 1 (trang 63)
“Ngó thấy sứ giặc đi lại
nghênh ngang ngoài đường,
uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng
triều đình,đem thân dê chó
mà bắt nạt tể phụ,thác mệnh
Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc
lụa,để thỏa lòng tham không
cùng,giả hiệu Vân Nam
Vương mà thu bạc vàng ,để
vét của kho có hạn.”
“Các ngươi ở cùng ta coi giữ
binh quyền đã lâu ngày, không
có mặc thì ta cho áo,không có
ăn thì ta cho cơm;quan nhỏ thì
ta thăng chức, lương ít thì ta cấp bổng; đi thủy ta cho thuyền, đi bộ ta cho ngựa; lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết,lúc ở nhà nhàn hạ thì cùng nhau vui
cười.”
khích lệ lòng căm thù giặc…
“Huấn luyện quân sĩ, tập
dượt cung tên khiến cho người người giỏi như Bàng Mông,nhà nhà đều là Hậu Nghệ;có thể bêu được đầu Hốt Tất Liệt ở cửa khuyết,làm rữa thịt Vân Nam Vương ở Cảo Nhai.”
khích lệ lòng trung quân ái quốc…
khích lệ tinh thần học tập,rèn luyện…
Khích lệ tinh thần học tập “Binh thư yếu lược”… và lòng yêu nước của các
Trang 292 Bài tập 2/ 63 Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong đoạn trích sau:
a Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang:
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường Nhưng xem ý hãy còn lề bề
lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ
vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà
cháu ăn lấy vài húp cái đã Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào
rồi đấy ! Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
( Ngô Tất Tố - Tắt đèn )
Trang 30Điều khiển - Trình bày
Hứa hẹn- Trình bày (bộc
lộ cảm xúc)
Điều khiển
Trang 31- (1) Bác trai đã khá rồi chứ ?
- (2) Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường Nhưng xem ý hãy còn lề bề lệt bệt chừng
như vẫn mỏi mệt lắm
- (3) Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn
- (4) Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ Người
ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- (5) Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài
húp cái đã Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì
- (6) Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy !
Trang 32Hành động nói Mục đích
Đây là Trời có ý phó thác cho
minh công làm việc lớn
Trang 343 Bài tập 3/64
Đoạn trích dưới đây có ba câu chứa từ “hứa” Hãy xác định kiểu
hành động nói được thực hiện trong mỗi câu ấy?
Em đi nhanh về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ.
- Em để nó ở lại – Giọng em ráo hoảnh – (1)Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi cách xa nhau Anh nhớ chưa? (2) Anh
- (3)Anh xin hứa.
Tôi mếu máo trả lời và đứng như chôn chân xuống đất, nhìn theo cái bóng bé nhỏ liêu xiêu của em tôi trèo lên xe.
(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)
Trang 35Hành động nói Mục đích
- Anh phải hứa với em…
- Anh hứa đi.
-Anh xin hứa
Điều khiển (ra lệnh)
Điều khiển (ra lệnh)
Hứa hẹn
Bài tập 3
Trang 36Khụng phải cõu cú từ “hứa” bao giờ cũng thực hiện hành động hứa hẹn Hành động hứa chỉ đ ợc ưược thực hiện khi ng ời nói câu hứa đó phải thuộc ngôi ưược
thứ nhất.
Trang 37*Xác định kiểu hành động
nói trong cuộc đối thoại sau?
mình chiều nay đi lao
Trang 38* Viết một đoạn văn ngắn (chủ đề tự chọn) trong đó có sử dụng các kiểu hành động nói vừa
học.