Nghia Tuong Minh Va Ham Y Tiep Theo

Phân biệt: - Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.. diễn đạt trực tiếp trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy...[r]

Kiểm tra bài cũ:

 Em hãy phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý ?

 Nêu một ví dụ về hàm ý?

- Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

- Hàm ý: là phần thông báo tuy không đựơc diễn đạt trực tiếp trong câu nhưng có thể

suy ra từ những từ ngữ ấy.

Phân biệt:

Ví dụ:

A: - Tối nay, bạn đi xem phim với mình nhé!

B: - Tối nay, tớ phải làm bài tập

Nhận xét:

- A mời B đi xem phim vào buổi tối nhưng A đã dùng hàm ý để từ chối.

- Hàm ý: Tớ bận không đi xem phim cùng bạn được

=> Đây là cách từ chối khéo léo.

Tiếng Việt- Tiết 128:

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

(TIẾP THEO)

I Điều kiện sử dụng hàm ý:

* Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần con Con chỉ được ăn ở nhà bữa

này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật

no, không phải nhường nhịn cho u

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc:

- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng,

u đừng bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

Nêu hàm ý của những câu in đậm?

Hàm ý của những câu in đậm:

- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.

-> Sau bữa này con không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa Mẹ đã bán con.

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

-> Mẹ đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài

Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng với con mà phải dùng hàm ý?

Trả lời:

Bán con là điều đau lòng, buồn khổ của

người mẹ nên chị Dậu không dám nói

thẳng ra mà phải dùng hàm ý.

Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì

sao chị phải nói rõ như vậy?

Trả lời:

- Hàm ý trong câu thứ hai rõ hơn

- Chị Dậu phải nói rõ hơn vì cái Tí không hiểu được hàm ý của câu nói th ứ nhất

Chi tiết nào cho thấy cái Tý đã hiểu hàm ý trong

câu nói thứ hai của mẹ?

Vậy để sử dụng hàm ý có hiệu quả, cần

có những điều kiện gì?

Thảo luận nhóm :

- Người nói, người nghe trong những câu in đậm là ai?

- Xác định hàm ý của mỗi câu ấy?

- Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?

A B C

Người

nói:

- Anh thanh niên

- Anh Tấn - Thuý Kiều

Chi

tiết

- ” Ông liền theo anh thanh niên vào trong nhà” và

“ ngồi xuống ghế ”.

- “ Thật là càng giàu có, càng không dám rời một đồng xu!

Càng không dám rời đồng xu lại càng giàu có”.

- “ Hồn lạc phách xiêu” , “Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca”

Bài tập 1

Các tình huống nêu ra trong bài 1 đã đảm bảo điều kiện của việc sử dụng hàm ý chưa? Vì sao?

Bài 3: Điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.

A: Mai về quê với mình đi !

B: / ………

A: Đành vậy

* Điền: - Mình còn rất nhiều bài tập.

- Mai mình phải trông nhà

- Mình sắp thi rồi

- Mình phải đi thăm bà ốm ở bệnh viện

Lưu ý:

- Có thể nêu ra việc phải làm vào ngày

mai(nên không thể đi được) như:

- Mình còn rất nhiều bài tập.

- Mai mình phải trông nhà.

- Mình sắp thi rồi.

- Mình phải đi thăm bà ốm ở bệnh viện…

- Trước lời mời của người khác, nếu muốn từ chối, ta không nên dùng nghĩa tường minh mà nên sử dụng hàm ý để từ chối một cách khéo léo

Bài 4: Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so

sánh “hy vọng” với “con đường”

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là hư Cũng giống như những con đường trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường Người ta đi mãi thì thành

đường thôi.

- Hàm ý: Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt

được.

Bài 5: Tìm câu có hàm ý mời mọc, câu có hàm ý từ chối

trong đoạn đối thoại giữa em bé với mây và sóng

- Câu có hàm ý mời mọc:

+ “ Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà…” + “ Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn…”

- Câu có hàm ý từ chối:

+ “ Mẹ mình đang ở đợi ở nhà.”

+ “ Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”.

* Viết thêm câu có chứa hàm ý mời mọc rõ hơn.

-“Chơi với bọn tớ thích lắm đấy.”

- “Có ai muốn chơi với bọn tớ không?”

- “Các bạn nhỏ mà đi cùng thì thích lắm đấy.”

Bài tập :

Em hãy tạo lập một đoạn hội thoại ngắn có sử dụng hàm ý ? Cho biết hàm ý đó là gì?

Bài làm:

 Tài: - Cậu có thích môn cờ vua không?

 Lộc:- Tớ chỉ thích môn bóng đá thôi

 Tài: - Vậy à.

* Hàm ý trong lời nói của Lộc: Tớ không thích môn cờ vua.

Bài 2: Xác định hàm ý của câu in đậm? Vì sao em bé không nói thẳng được mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao?

Bài 2:

nhão.

thẳng rồi mà không hiệu quả Vả lại lần nói thứ hai này có thêm yếu tố thời gian bức bách để yêu cầu người nghe làm

theo ý mình.

vì “Anh Sáu vẫn ngồi im”, tức là tỏ ra

không cộng tác.

Củng cố:

Điều kiện sử dụng hàm ý

Hướng dẫn học ở nhà:

- Hoàn thiện bài tập

- Học bài; chuẩn bị bài Kiểm tra Văn ( Phần thơ )

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đường cho nó:

- Cháu phải gọi “Ba chắt nước giùm con”, phải nói như vậy

Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im […]

- Hàm ý: chắt giùm nước để cơm khỏi nhão

Ví dụ:

A: Tối nay, bạn đi xem phim với mình nhé!

B: Tối nay, tớ phải làm bài tập

Nhận xét:

- A mời B đi xem phim vào buổi tối nhưng A đã dùng hàm ý để từ chối.

- Hàm ý: Tớ bận không đi xem phim cùng bạn được

=> Đây là cách từ chối khéo léo.

Bài 3: Điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.

A: Mai về quê với mình đi !

B: / ………

A: Đành vậy