Kiến thức - HS nhận biết được nguồn cảm hứng trong thơ Tế Hanh nói chung và tình yêu quê hương đằm thắm; hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sống của con người và sinh hoạt lao động, lời thơ bì[r]
Trang 1Ngày soạn: 12/1/2015
Ngày giảng: 15/1/2015
Ngữ văn – Bài 19 Tiết 79
Văn bản QUÊ HƯƠNG
Tế Hanh
-I Mục tiêu
* Mức độ cần đạt
- Đọc – hiểu một tác phẩm thơ lãng mạn để bổ sung thêm kiến thức về tác giả, tác phẩm của phong trào thơ mới
- Cảm nhận được tình yêu quê hương đằm thắm và những sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả trong bài thơ
- Có tinh thần và lòng yêu quê hương, đất nước.
* Trọng tâm kiến thức kĩ năng
1 Kiến thức
- HS nhận biết được nguồn cảm hứng trong thơ Tế Hanh nói chung và tình
yêu quê hương đằm thắm; hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sống của con người và sinh hoạt lao động, lời thơ bình dị, gợi cảm xúc trong sáng tha thiết
- HS bước đầu hiểu được nguồn cảm hứng trong thơ Tế Hanh nói chung
và tình yêu quê hương đằm thắm; hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sống của con người và sinh hoạt lao động, lời thơ bình dị, gợi cảm xúc trong sáng tha thiết
- HS cảm nhận được nguồn cảm hứng trong thơ Tế Hanh nói chung và
tình yêu quê hương đằm thắm; hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sống của con người
và sinh hoạt lao động, lời thơ bình dị, gợi cảm xúc trong sáng tha thiết
2 Kĩ năng
- HS đọc được bài thơ tám chữ, phát hiện được những chi tiết miêu tả , biểu
cảm trong bài thơ
- HS đọc thuộc lòng bài thơ tám chữ, trình bày được những chi tiết miêu
tả , biểu cảm trong bài thơ
- HS đọc diễn cảm, thuộc lòng bài thơ tám chữ, phân tích được những chi tiết miêu tả , biểu cảm trong bài thơ
II Các kĩ năng cơ bản được giáo dục
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày những suy nghĩ của mình về tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước được thể hiện trong bài thơ
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận những giá trị ND, NT của bài thơ
- Xác định giá trị bản thân: Biết tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên và có trách nhiệm đối với quê hương đất nước
III Chuẩn bị
- GV: Máy chiếu, tuyển tập thơ Tế Hanh, sưu tầm ảnh chân dung nhà thơ
Trang 2- HS: Sưu tầm tranh ảnh một làng ven biển, cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh
cá
V Các bước lên lớp
1 Ổn định tổ chức (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ (3 phút )
H: Nêu cảm nhận của em về bài thơ Ông đồ của nhà thơ Vũ Đình Liên?
3 Tiến trình tổ chức các họat động dạy học
Hoạt động của thầy và trò T
Hoạt động 1: Khởi động
GV nêu câu hỏi: Hãy kể tên một số câu
thơ hoặc bài thơ viết về đề tài quê
hương mà em biết ?
GVgiới thiệu:
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi,
Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người”
Tình yêu quê hương là tình cảm sâu nặng
thiêng liêng trong mỗi con người Bởi thế
“ quê hương” chính là đề tài sáng tác của
biết bao thi sĩ Sinh ra từ một miền quê,
thi sĩ nào mà chẳng từng tha thiết đắm
say với miền quê yêu dấu của mình Tế
Hanh cũng vậy, cho nên khi xa quê, ông
càng nhớ da diết về quê hương mình
Điều đó được thể hiện rõ ràng, đầy đủ
trong bài thơ: “Quê hương” mà tiết học
này cô trò chúng ta cùng tìm hiểu
Hoạt động 2: Đọc – thảo luận chú
thích
* Mục tiêu: HS biết cách đọc văn bản,
tìm hiểu đôi nét về tác giả tác phẩm
- GV hướng dẫn: Đọc với giọng nhẹ
nhàng trong trẻo Những câu thơ miêu tả
cảnh ra khơi đánh cá đọc mạnh mẽ, khoẻ
3
10 p
I Đọc - thảo luận chú thích
Trang 3khoắn Khổ cuối đọc giọng trầm lắng thể hiện tình cảm bâng khuâng lưu luyến.Nhịp thơ phổ biến của bài là 3/2/3
và 3/5
- GV đọc mẫu - 2 hs đọc - nhận xét cách đọc
H: Dựa vào chú thích * SGK và những hiểu biết của mình, em hãy giới thiệu những nét chính về nhà thơ Tế Hanh ?
- HS trình bày
GV sử dụng Slide 1 chân dung tác giả
Tế Hanh
a Tác giả
- Tế Hanh tên khai sinh là Trần Tế Hanh (1921-2009)
- Quê: Bình Dương, Bình Sơn, Quảng Ngãi Tham gia CM từ tháng 8/1945 ông tham gia nhiều khóa BCH hội nhà văn VN
- Ông là tác giả làm nên thành công của phong trào thơ mới
- Ông được nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật VN 1996
- Tình yêu quê hương tha thiết là điểm nổi bật trong thơ Tế Hanh
GV chiếu slide 2
b Sự nghiệp văn thơ của Tế Hanh rất đồ
sộ, ông để lại cho đời nhiều tập thơ hay
- Các tác phẩm chính :
+ Tập thơ : “ Hoa niên” - 1945; “Gửi miền Bắc” - 1955; “Tiếng sóng” - 1960;
“Hai nửa yêu thương” - 1963 “ Câu chuyện Quê Hương” 1973
H: Bài thơ được viết trong hoàn cảnh nào?
- Bài thơ viết năm 1939, lúc tác giả 18 tuổi đang là học trò sống xa quê hương (từ Quảng Ngãi ra Huế học) Bài thơ
Trang 4được viết trong cảm xúc nhớ nhà, nhớ
quê với một tâm hồn trong trẻo
H: Bài thơ được sáng tác theo thể thơ
nào?
GV: Cũng như bài thơ Nhớ rừng, bài
Quê hương viết theo thể 8 chữ Thể thơ
này khá linh hoạt, tự do, độ dài ngắn
không hạn định, số khổ và số câu ko bắt
buộc, gieo vần liền : Sông - hồng; cá -
mã; giang - làng; về - ghe; trắng -
nắng Với thể thơ này tác giả khá thành
công trong việc diễn tả nhiều cung bậc
cảm xúc về quê hương yêu dấu của mình
H: Xác định bố cục của bài thơ ?
- GV chiếu slide 3 ( Bố cục bài thơ): Bài
Quê hương tác giả chia làm 4 đoạn rất rõ
- HS đọc thầm chú thích
GV chuyển ý Để cảm nhận được vẻ đẹp
về nội dung, nghệ thuật bài thơ
chuyển sang phần II
Hoạt động 3: HD tìm hiểu văn bản
* Mục tiêu: Cảm nhận được vẻ đẹp tươi
sáng, giàu sức sống của một làng quê
miền biển và tình yêu quê hương đằm
thắm của tg.Thấy đc những nét đặc sắc
nghệ thuật của bài thơ
- Gv yêu cầu 1 hs đọc diễn cảm 2 câu
thơ đầu.
GV chiếu slide 4
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông
H: Hai câu thơ đầu nhà thơ Tế Hanh
đã giới thiệu chung về làng quê của
mình như thế nào? Em nhận xét gì về
cách giới thiệu đó ?
- Nghề của làng: chài lưới ( đánh cá)
- Vị trí của làng: Cửa sông, ven biển,
25 p
II Tìm hiểu văn bản
1 Giới thiệu chung về làng quê
Trang 5bốn bề là nước (Đi xuôi sông nửa ngày
thì ra tới biển)
- Cách đo khoảng cách của người dân nơi
đây rất đặc biệt: đo bằng nửa ngày sông
chứ không phải bằng Km Cách giới
thiệu giúp ta hình dung rất rõ ràng về quê
hương tác giả là một làng quê ở cửa
sông, gần biển, làm nghề chài lưới, đi
thuyền xuôi sông nửa ngày thì ra tới
biển
- GV cho HS ghi
GV: Quê hương tác giả như một cù lao
nổi giữa bốn bề sông nước thuộc vùng
duyên hải miền Trung Dân làng sống
bằng nghề chài lưới cuộc sống gắn chặt
với biển cả mênh mông Lời giới thiệu
mộc mạc bình dị mà chan chứa niềm tự
hào về làng quê mình
GV liên hệ : Các em sinh sống ở miền
núi, một số em đã được về quê, về miền
biển, hoặc đã được nghe kể, được xem
truyền hình Vậy cảm nhận của các em
về hình ảnh làng chài ntn qua những hình
ảnh sau
- GV Chiếu slide 5,6 ( Làng chài ven
biển)
H: Em cảm nhận như thế nào về hình
ảnh những làng chài ven biển?
- HS bình, cảm nhận : đẹp, êm ả, no ấm,
bình dị
- GV liên hệ: Nhìn hình ảnh các em thấy
làng chài rất đẹp, êm ả, yên bình Cuộc
sống của họ gắn liền với biển khơi Song
những người dân chài cũng gặp không ít
khó khăn, nhất là khi có những cơn bão
lớn Nhưng họ rất kiên cường bám biển
Lời giới thiệu ngắn gọn, mộc mạc về một làng quê ven biển nằm giữa bốn bề sông nước
Trang 6để mưu sinh và cũng là bảo vệ biển đảo
quê hương Khi giàn khoan HD 981 của
TQ xâm phạm vào vùng biển nước ta,
ngư dân Việt Nam đã dũng cảm, kiên
cường bám biển Họ đã góp phần bảo vệ
chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Việt
Nam
GV chuyển ý: Sau lời giới thiệu mộc
mạc bình dị mà chan chứa niềm tự hào
về làng quê mình ấy, hình ảnh làng chài
quê hương được tác giả tiếp tục miêu tả
và cảm nhận như thế nào
GV chiếu slide 7 - HS đọc 6 câu thơ
tiếp
H: Người dân làng chài ra khơi đánh
cá vào thời gian và không gian nào?
Khi trời trong gió nhẹ sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá
+ Thời gian: sáng sớm
+ Không gian: trời trong, gió nhẹ
H: Tại sao nói đây là bức tranh ban
mai tinh khôi đầy hứa hẹn cho những
người ra khơi ?
HS chia sẻ GVKL
- “ trời trong”, “ gió nhẹ”, “ sớm mai
hồng” mở ra cảnh tượng bầu trời cao
rộng, trong trẻo, nhuốm nắng hồng bình
minh Khung cảnh thiên nhiên tươi sáng,
báo hiệu một ngày làm ăn đầy hứa hẹn
với biển lặng sóng êm
H: Em hiểu cụm từ "dân trai tráng''
như thế nào?
- Những người đàn ông khỏe mạnh,
vạm vỡ, nhanh nhẹn, dũng cảm
Đây chính là biểu tượng của con
người lao động có sức sống mạnh
mẽ, hùng tráng, đầy sức hấp dẫn
2 Cảnh dân chài ra khơi đánh cá
Với cách miêu tả cụ thể, từ ngữ gợi cảm đã gợi phong cảnh thiên nhiên tươi sáng
Trang 7H: Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì trong hai câu thơ tiếp theo?
Tác dụng của biện pháp NT ấy ?
HS thảo luận nhóm 4 (4p)
Đại diện nhóm điều hành
GVKL
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn ma
Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường
giang
- So sánh: Chiếc thuyền như con tuấn mã
( con ngựa đẹp, khỏe và phi nhanh)
- Dùng động từ mạnh: hăng, phăng,
vượt…
- Diễn tả thật ấn tượng khí thế băng tới
của của con thuyền ra khơi, làm toát lên
một sức sống mạnh mẽ, khỏe khoắn của
người dân chài
H: Vậy bốn câu thơ đã gợi lên khung
cảnh thiên nhiên và con người lao
động như thế nào ?
HS thảo luận nhóm 2 (3p)
Đại diện nhóm trình bày, điều hành
GVKL
GV bình: Trong không gian đẹp vô ngần
của buổi sớm mai Hình ảnh con thuyền
xuất hiện tô đậm cho bức tranh quê
hương trở nên đẹp hơn So sánh liên
tưởng chiếc thuyền như con tuấn mã là
một liên tưởng, bất ngờ, độc đáo Con
thuyền cũng có hồn, cũng thật đẹp, thật
đáng yêu Hình ảnh con thuyền ra khơi
trong thế chủ động chính là nhờ sức
Nghệ thuật so sánh, sử dụng động từ mạnh vẽ lên bức tranh lao động đầy hứng khởi và dạt dào sức sống
Trang 8mạnh của con người lao động Miêu tả vẻ
đẹp mạnh mẽ của con thuyền nhưng tác
giả Tế Hanh muốn nói đến sức mạnh và
niềm say mê lao động của người dân chài
khi ra khơi
H: Hình ảnh cánh buồm được miêu tả
qua những từ ngữ nào?
Cánh buồm giương to như mảnh hồn
làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió
H: “Rướn” nghĩa là gì ? thuộc từ loại
nào?
- Vươn cao lên (động từ)-> nhân hóa
H: Cách so sánh ở câu thơ trên có gì
đặc biệt? Ý nghĩa của hình ảnh cánh
buồm ?
HS thảo luận nhóm 4 ( 4p)
Đại diện nhóm trình bày, điều hành
GVKL
- So sánh :
Cánh buồm <– > mảnh hồn làng
Cụ thể - hữu hình < – > trừu tượng – vô
hình
GV bình: Hình ảnh cánh buồm trắng
căng gió biển khơi quen thuộc bỗng trở
nên lớn lao, thiêng liêng và rất thơ mộng
Tế Hanh như nhận ra đó chính là biểu
tượng của linh hồn làng chài Nhà thơ
vừa vẽ ra chính xác cái hình , vừa cảm
nhận được cái hồn của sự vật Sự so sánh
ở đây không làm cho việc miêu tả cụ thể
hơn nhưng đã gợi ra một vẻ đẹp bay
bổng, mang ý nghĩa lớn lao Liệu có hình
ảnh nào diễn tả được chính xác, giàu ý
Bằng một so sánh bất ngờ, độc đáo và đầy lãng mạn, cánh buồm trở lớn lao thiêng liêng và thơ mộng Đó chính là biểu tượng, là linh hồn của làng chài
Trang 9nghĩa và đẹp hơn để biểu hiện linh hồn
làng chài bằng hình ảnh cánh buồm trắng
gương to no gió biển khơi bao la đó ?
H: Từ đó em hiểu gì về tình cảm của
tác giả?
- Tin yêu, tự hào về quê hương
H: Qua đoạn thơ vừa t́ìm hiểu em
nhận xét gì về cảnh ra khơi đánh cá
của người dân chài?
- HS trả lời
GV bình chốt:
Cảnh ra khơi đánh cá của người dân
chài trên biển là một bức tranh đẹp, đầy
sức sống Hình ảnh con thuyền ra khơi
trong thế chủ động chính là nhờ sức
mạnh của con người lao động Miêu tả vẻ
đẹp mạnh mẽ của con thuyền, cánh buồm
nhưng tác giả Tế Hanh còn muốn nói đến
sức mạnh và niềm say mê lao động của
người dân chài khi ra khơi Qua đó làm
nổi bật tình yêu tha thiết mặn nồng của
tác giả dành cho quê hương
4 Củng cố (2 phút)
H: Đọc một số câu thơ về tình cảm quê hương mà em thích?
-“Thưở còn thơ ngày hai buổi đến trường ,
Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ,
Ai bảo chăn trâu là khổ
Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao”…
( Giang Nam)
-“Quê hương là chùm khế ngọt ,
Cho con trèo hái mỗi ngày
…Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người.”
(Đỗ Trung Quân)
“ Quê hương anh nước mặn đồng chua ,
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá”…
( Chính Hữu)
Trang 10- “Tôi sẽ lại nơi tôi hằng mong ước
Tôi sẽ về sông nước của quê hương
Tôi sẽ về sông nước của tình thương.”
( Tế Hanh)
- GV chốt lại nội dung toàn bài (Bằng những vần thơ giản dị mà gợi cảm, kết hợp tài tình biện pháp so sánh, sử dụng động từ Bức tranh quê hương miền biển hiện ra dười ngòi bút Tế Hanh tươi sáng và sinh động Miêu tả vẻ đẹp của quê hương cũng chính là bộc lộ lòng tự hào, tình yêu quê hương tha thiết của tác giả)
5 Hướng dẫn học bài (1 phút)
- Học thuộc lòng bài thơ
- Chuẩn bị: soạn tiết 2, phân tích Cảnh thuyền cá về bến và nỗi nhớ làng quê biển
Sưu tầm chép lại 1 số câu thơ đoạn thơ về tình cảm quê hương mà em yêu thích nhất