Tình hình cán cân thanh toán quốc tế ở việt nam hiện nay

Đến đầu thế kỷ 20, do sự phát triển các hình thức đầu tư vốn trực tiếp, gián tiếp giữa các quốc gia, cho nên nhu cầu thiết lập một cán cân thanh toán tổng hợp để phản ánh tất cả những rà

TRƯờNG ĐạI HọC KINH Tế QUốC DÂN

KHOA ngân hàng – tài chính

- -tài chính quốc tế nâng cao

đề tài :

VẤN ĐỀ CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ

CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY

Nhóm thực hiện : Nhóm 5

Chuyên ngành : Tài chính quốc tế Lớp : Tài chính quốc tế 50

Hà NộI, NĂM 2011

LỜI MỞ ĐẦU

Hội nhập kinh tế quốc tế đó và đang là xu thế của thời đại và diễn ra ngày càng sõu rộng về nội dung, quy mụ trờn nhiều lĩnh vực Trong xu thế đú, quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đó diễn ra từ lõu, kể từ khi Việt

Nam khởi xướng công cuộc đổi mới toàn diện đất nước vào năm 1986 Việt Nam đã gia nhập khối ASEAN năm 1995; tham gia vào khu vực mậu dịch tự

do ASEAN (AFTA) năm 1996; ký Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2000 và ký kết các hiệp định thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư song và đa phương khác Đặc biệt từ năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), là mốc son quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, đánh dấu cho việc hội nhập ngày càng sâu rộng với thị trường quốc tế nói chung và trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nói riêng Trong bối cảnh đó, để

có những chính sách đúng đắn và kịp thời cho nền kinh tế thì việc theo dõi sự biến động của cán cân thanh toán quốc tế ngày càng trở nên quan trọng hơn

bao giờ hết Với đề tài “Tình hình cán cân thanh toán quốc tế ở Việt Nam hiện nay”,nhóm trình bày sẽ làm rõ một số vấn đề về cán cân thanh toán và

thực tế diễn biến ở Việt Nam, cũng như chỉ ra những biện pháp nhằm thăng bằng cán cân thanh toán của Việt Nam trong thời gian gần đây

CHƯƠNG I :

TỔNG QUAN VỀ CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ ( BOP)

1 Khái niệm hay quan điểm về cán cân thanh toán quốc tế

Thuật ngữ cán cân thanh toán quốc tế xuất hiện cùng với sự ra đời và phát triển của phạm trù tài chính quốc tế

Vào thế kỷ thứ 15,16 hoạt động thương mại quốc tế trở nên phát triển, các

nhà kinh tế rất quan tâm đến sự cân bằng giữa kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu( cán cân thương mại) bởi lẽ nó ảnh hưởng đến trạng thái thị trường kim loại vàng của một quốc gia Cuối thế kỷ thứ 18 đầu thế kỷ thứ 19, chủ nghĩa kinh tế tự do phát triển mạnh, bên cạnh các khoản thu nhập thu nhập từ hoạt động xuất nhập khẩu, các quốc gia còn có những khoản thu nhập từ các hoạt động cung cấp dịch vụ quốc tế lẫn nhau Từ đó cán cân đối ngoại mở rộng hơn ngoài phạm vi là cán cân thương mại Đến đầu thế kỷ 20, do sự phát triển các hình thức đầu tư vốn trực tiếp, gián tiếp giữa các quốc gia, cho nên nhu cầu thiết lập một cán cân thanh toán tổng hợp để phản ánh tất cả những ràng buộc lẫn nhau trong quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng trở nên cấp bách Tuy vậy, sau cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2, các nước mới thiết lập cán cân thanh toán quốc tế hoàn chỉnh Để thực hiện chức năng giám sát tiền

tệ của các nước thành viên, vào năm 1948 IMF đã đưa ra những hướng dẫn cụ thể cho các nước thành viên trong việc thống nhất lập báo cáo về cán cân thanh toán quốc tế của mình

Theo IMF thì, cán cân thanh toán quốc tế là một bản báo cáo thống kê ghi chép và phản ánh các giao dịch kinh tế giữa những người cư trú với người không cư trú

Ngoài ra, cũng có nhiều quan điểm khác nhau về BOP như sau:

BOP là bảng cân đối, so sánh và đối chiếu giữa các khoản tiền thu được với các khoản tiền chi trả cho nước ngoài của một nước trong một thời gian nhất định

BOP là một biểu tổng hợp phản ánh tất cả các giao dịch dưới hình thức tiền tệ của một nước với các nước khác

Từ các khái niệm trên cần lưu ý một vài điểm như sau:

Thứ nhất, “Người cư trú” và “không cư trú” là các cá nhân, các gia đình,

các công ty, các cơ quan đại diện cho các quốc gia, các tổ chức quốc tế…Căn

cứ xác định “người cư trú” hay “không cư trú” chủ yếu dựa vào qui định về thời gian sinh sống, làm việc liên tục cần thiết tại quốc gia đó của nước sở tại, thường là 1 năm (một số qui định là hơn 6 tháng)

Thứ hai, Các cơ quan và những người làm việc tại các cơ quan đại diện

cho Chính phủ các quốc gia (đại sứ quán, tổng lãnh sự quán,…), cho các tổ chức quốc tế (IMF, WB, UN, WTO…) đều được coi là “người không cư trú”

Thứ ba, Các công ty xuyên quốc gia có chi nhánh ở nhiều nước khác

nhau, thì chỉ những chi nhánh ở nước sở tại mới được coi là “người cư trú”

Thứ tư, Công dân của quốc gia này đến quốc gia khác học tập, du học,

chữa bệnh không kể thời gian dài hay ngắn đều được coi là “người không cư trú”

2 Phân loại cán cân thanh toán quốc tế

2.1.Cán cân thời điểm và cán cân thời kỳ

Cán cân thanh toán trong một thời kỳ là bản đối chiếu giữa những khoản tiền

thực tế thu được từ nước ngoài với những khoản tiền mà thực tế nước đó chi

ra cho nước ngoài trong một thời kỳ nhất định Vậy, loại cán cân này chỉ phản ánh số liệu thực thu và thực chi của một nước đối với nước ngoài trong thời

kỳ đã qua

Cán cân thanh toán tại một thời điểm nhất định là bản đối chiếu giữa các

khoản tiền đã và sẽ thu về và chi ra ở một thời điểm cụ thể nào đó Vậy, trong loại cán cân thanh toán này chứa đựng cả những số liệu phản ánh các khoản tiền nợ nước ngoài và nước ngoài nợ nước đó mà thời hạn thanh toán rơi đúng vào ngày của cán cân

2.2.Cán cân song phương và cán cân đa phương

Cán cân song phương được lập cho những giao dịch kinh tế phát sinh giữa hai

quốc gia

Cán cân đa phương được lập cho một nước với phần còn lại của thế giới, cho

biết cơ cấu tỷ lệ mối quan hệ giữa một quốc gia với quốc gia khác từ đó hoạch định chính sách để điều chỉnh cơ cấu hợp lý

2.3.Cán cân chi trả và cán cân thu chi

Cán cân chi trả phản ánh thực sự các khoản đã thu – chi.

Cán cân thu chi phản ánh các khoản thu –chi, không cần đã thực

sự chi ra hay chưa mà chỉ cần nghiệp vụ đã phản ánh

3.Vai trò của cán cân thanh toán

Cán cân thanh toán quốc tế là tấm gương phản ánh tổng hợp tình hình hoạt động kinh tế đối ngoại, và ở một mức độ nhất định phản ánh tình hình kinh tế - xã hội của một quốc gia thông qua cán cân thương mại, cán cân vốn, dự trữ ngoại tệ; cho biết quốc gia là con nợ hay chủ nợ đối với phần còn lại của thế giới

Phản ánh mức độ mở cửa hội nhập của nền kinh tế quốc gia vào nền kinh tế thế giới và địa vị tài chính của quốc gia trên trường quốc tế

Phản ánh cung cầu ngoại tệ của một quốc gia, có ảnh hưởng to lớn đến tỷ giá hối đoái, chính sách tỷ giá, chính sách tiền tệ quốc gia

4.Nội dung và cách xác lập CCTTQT.

4.1 Cách ghi chép vào CCTTQT

Việc ghi chép vào CCTTQT dựa trên nguyên tắc bút toán kép, nghĩa là mỗi một giao dịch với nước ngoài sẽ được ghi 2 lần( đối ứng), một lần bên nợ và một lần bên có với giá trị bằng nhau Về nguyên tắc :

- Ghi Nợ : Trong trường hợp phải chi trả nước ngoài hay có dòng tiền chảy ra khỏi quốc gia Trong CCTTQT những khoản này được mang dấu “-” Phản ánh sự tăng cầu về ngoại tệ

- Ghi Có : Trong trường hợp nhận được chi trả từ nước ngoài hay có dòng tiền

từ bên ngoài chảy vào quốc gia Trong CCTTQT những khoản này được

mang dấu “+” Phản ánh sự tăng cung về ngoại tệ.

4.2.Nội dung CCTTQT : Bao gồm những nội dung hạng mục chủ yếu sau:

4.2.1 Cán cân vãng lai hay tài khoản vãng lai( Currency Account – CA): Ghi

chép giá trị hàng hóa, dịch vụ xuất nhập khẩu và những khoản thu chi khác có liên quan với nước ngoài về hàng hóa, dịch vụ của quốc gia Được chia ra:

4.2.1.1 Cán cân thương mại hàng hóa : Phản ánh toàn bộ các khoản thu chi

ngoại tệ gắn với xuất nhập khẩu hàng hóa của một quốc gia Xuất khẩu phát sinh cung về ngoại tệ thì ghi dương (+), nhập khẩu phát sinh cầu về ngoại tệ thi ghi âm (-) Thông thường thì khoản mục này đóng vai trò quan trọng nhất trong cán cân thanh toán quốc tế Khi thu nhập từ xuất khẩu lớn hơn chi cho nhập khẩu thì cán cân thương mại thặng dư và ngược lại

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tình trạng của cán cân thương mại như : Tỷ giá, lạm phát, giá cả hàng hóa, thu nhập, chính sách thương mại quốc tế… Cán cân thương mại có ảnh hưởng rất lớn đến cán cân thanh toán quốc tế đồng thời tác động trực tiếp đến cung, cầu, giá cả hàng hóa và sự biến động của tỷ giá, tiếp đến, sẽ tác động đến cả cung cầu nội tệ và tình hình lạm phát trong nước

4.2.1.2 Cán cân dịch vụ : Bao gồm các khoản thu chi về các hoạt động dịch

vụ: vận tải, tài chính, viễn thông, y tế, viễn thông…Các dịch vụ cung ứng cho người không cư trú sẽ làm tăng cung ứng ngoại tệ, được ghi vào bên Có với dấu “+” và ngược lại, các dịch vụ nhận cung ứng phát sinh cầu ngoại tệ sẽ ghi vào bên Nợ với dấu “-”

Cán cân dịch vụ chịu ảnh hưởng của các nhân tố bao gồm : Thu nhập, tỷ giá, giá cả dịch vụ và các yếu tố về tâm lý chính trị, xã hội Ngày nay, tỷ trọng của cán cân dịch vụ trong cán cân vãng lai của các nước có xu hướng ngày càng tăng

4.2.1.3 Cán cân thu nhập: Bao gồm các khoản thu nhập của người lao

động( tiền lương, thưởng), thu nhập từ đầu tư và tiền lãi của những người cư trú và người không cư trú

Các khoản thu nhập của người cư trú được trả bởi người không cư trú phát sinh cung ngoại tệ, ghi vào bên “Có” với dấu “+” Ngược lại, các khoản chi trả cho người không cư trú sẽ làm phát sinh cầu ngoại tệ, sẽ được ghi vào bên

Nợ với dấu “-”

Các nhân tố ảnh hưởng đến cán cân thu nhập, bao gồm quy mô thu nhập(mức tiền lương, thưởng, tỷ suất lợi nhuận từ hoạt động đầu tư và lãi suất) và các yếu tố thuộc môi trường kinh tế chính trị, xã hội

4.2.1.4.Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều.

Bao gồm các khoản viện trợ không hoàn lại, giá trị của các khoản quà tặng và các chuyển giao khác bằng tiền và hiện vật cho mục đích tiêu dùng giữa những người cư trú và không cư trú, phản ánh sự phân phối lại thu nhập Các khoản thu( nhận) phát sinh cung ngoại tệ nên được ghi vào bên Có với dấu “+” Ngược lại các khoản chi( cho) phát sinh cầu ngoại tệ đượ ghi vào bên Nợ với dấu “-”

Quy mô và tình trạng của cán cân chuyển giao vãng lai một chiều phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố thuộc về môi trường kinh tế, tâm lý, tình cảm chính trị - xã hội và ngoại giao giữa các nước

4.2.2.Cán cân vốn ( Capital Accoun : KA).

Được tổng hợp toàn bộ các chỉ tiêu về giao dịch kinh tế giữa “người cư trú” với “người không cư trú” về chuyển vốn từ nước ngoài vào Việt Nam và chuyển vốn từ Việt Nam ra nước ngoài trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp, đầu tư vào giấy tờ có giá, vay và trả nợ nước ngoài, cho vay và thu hồi nợ nước ngoài, chuyển giao vốn một chiều, các hình thức đầu tư khác và các giao dịch khác theo quy định của pháp luật Việt Nam làm tăng hoặc giảm tài sản có hoặc tài sản nợ

4.2.2.1 Cán cân di chuyển vốn dài hạn : Phản ánh các luồng vốn đi ra, đi vào

của một quốc gia trong một thời gian dài Gồm :

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư gián tiếp nước ngoài dài hạn (mua cổ phiếu, trái phiếu) Đầu tư dài hạn khác: cho vay thương mại dài hạn…

Luồng vốn đi vào phản ánh sự tăng cung về ngoại tệ được ghi Có với dấu “+” Ngược lại, luồng vốn đi ra phản ánh sự tăng cầu về ngoại tệ được ghi Nợ với dấu “-”

Quy mô và tình trạng của cán cân di chuyển vốn dài hạn phụ thuộc vào các nhân tố như: Tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng dài hạn, hiệu quả biên của vốn đầu tư( MEI hay ICOR) và các yếu tố thuộc về môi trường đầu tư, sự ổn định về chính trị và xã hội

4.2.2.2 Cán cân di chuyển vốn ngắn hạn : Bao gồm các khoản vốn đi ra hay

đi vào của một quốc gia dưới các hình thức như: tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, các hoạt động trên kinh doanh ngoại hối và giấy tờ có giá ngắn hạn kể cả các luồng vốn đầu cơ

Luồng vốn đi vào phản ánh sự tăng cung ngoại tệ và được ghi Có với dấu “+” Ngược lại, luồng vốn đi ra phản ánh sự tăng cầu về ngoại tệ và được ghi Nợ với dấu “-”

Khác với cán cân vốn dài hạn, quy mô và tình trạng của cán cân vốn ngắn hạn phụ thuộc vào các nhân tố như: Chênh lệch tỷ giá, tỷ suất lợi tức kỳ vọng ngắn hạn, lãi suất và các yếu tố thuộc về môi trường kinh tế, chính trị - xã hội

4.2.2.3.Cán cân chuyển giao vốn một chiều : Bao gồm các khoản chuyển giao

vốn một chiều như viện trợ không hoàn lại với mục đích đầu tư, các khoản nợ đượ xóa

Khi nhận được các khoản viện trợ không hoàn lại và được xóa nợ, tương tự như luồng vốn đi vào, ta chi Có với “+” Ngược lại, ghi Nợ với dấu “-” Quy

mô và tình trạng của cán cân chuyển giao vốn một chiều phụ thuộc vào các nhân tố như: mối quan hệ ngoại giao, hợp tác kinh tế - chính trị- xã hội giữa các nước có chung lợi ích và tình hữu nghị đặc biệt

4.3.Cán cân bù đắp chính thức : Gồm dự trữ ngoại hối của quốc gia, các

khoản vay giữa các ngân hàng Trung Ương của các quốc gia, nhằm làm cho BOP của các quốc gia về trạng thái cân bằng

4.4 Nhầm lẫn và sai sót.

Sở dĩ có các khoản mục nhầm lẫn và sai sót trong BOP do:

− Các giao dịch phát sinh giữa người cư trú và người không cư trú rất nhiều

Do vậy trong quá trình thống kê rất khó không có sai sót

− Sự không trùng khớp giữa thời điểm diễn ra giao dịch và thời điểm thanh toán

4.5 Một vài phân tích cơ bản.

CCTTQT = CC vãng lai + CCvốn + nhầm lẫn, sai sót + CC bù đắp chính thức = 0

CC tổng thể = CC vãng lai + CC vốn + nhầm lẫn sai sót

CC cơ bản = CC vãng lai + CC di chuyển vốn dài hạn

5.Cân bằng BOP khi thâm hụt hoặc thặng dư:

5.1.Khi thâm hụt :

Cán cân thanh toán quốc tế có thâm hụt, tỷ giá tăng cao, đồng nội tệ mất giá

Để ổn định BOP đòi hỏi phải thực hiện những giải pháp cơ bản sau đây:

− Tăng xuất khẩu

− Giảm nhập khẩu

− Thu hút đầu tư nước ngoài : Ngân hàng Trung ương của các nước thường

áp dụng những chính sách tiền tệ, tín dụng cần thiết thích hợp để thu hút được nhiều tư bản ngắn hạn, làm tăng thêm phần thu nhập ngoại tệ của cán cân thanh toán, thu hẹp khoản cách về sự thiếu hụt giữa thu và chi trong cán cân thanh toán đó

− Giảm dự trữ ngoại hối

− Vay nợ nước ngoài

− Phá giá đồng nội tệ: là sự công bố của Nhà nước về sự giảm giá đồng tiền của nước mình so với vàng hay so với một hoặc nhiều đồng tiền nước khác Phá giá tiền tệ để tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu từ

đó cải thiện điều kiện cán cân thanh toán Nhưng chúng ta cũng cần nhận thấy rằng, phá giá tiền tệ chỉ là một trong những yếu tố có tính chất tiền đề cho việc đẩy mạnh xuất khẩu mà thôi Còn kết quả hoạt động xuất khẩu còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như năng lực sản xuất, khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế

Như vây, khi cán cân thanh toán thâm hụt thì các biện pháp đưa ra đều có tác động tiêu cực cho nền kinh tế

5.2.Khi thặng dư :

Trong trường hợp BOP thặng dư, những biện pháp thường được đưa ra để cải thiện cán cân thanh toán quốc tế:

− Hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô

− Tăng nhập khẩu hàng hóa, tư liệu sản xuất

− Tăng cường đầu tư ra nước ngoài, nâng cao hiệu quả sự dụng vốn

− Tăng dự trữ ngoại hối

− Kiểm soát chặt chẽ các dòng vốn ngắn hạn

Như vậy, khi cán cân thanh toán quốc tế thặng dư thì các biện pháp đưa ra

có ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CÁN CÂN THANH TOÁN CỦA NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

2.1.Cán cân vãng lai

2.1.1.Cán cân thương mại

2.1.1.1 Thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu ở Việt Nam

Sau giai đoạn mở cửa kinh tế, thương mại quốc tế của Việt Nam tăng lên nhanh chóng Tính trung bình từ năm 1990 đến 2010, xuất khẩu Việt Nam tăng trung bình 19,04%/ năm , trong khi đó nhập khẩu tăng trung bình 20,1%/ năm Cụ thể:

Biểu đồ: Giá trị xuất nhập khẩu Việt Nam 2001-2006