Tiểu luận tự do thương mại hàng hóa trong cộng đồng kinh tế asean (AEC) nhóm 21

Với các biện pháp hiệu quả, mềm dẻo, cụ thể tập trung vào các hàng rào thuế quan và các biện pháp thuận lợi hóa thương mại hàng hóa sẽ sớm hiện thực hóa những cam kết của các nước, thúc

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU

Toàn cầu hóa, khu vực hóa đã trở thành xu thế của nền kinh tế thế giới và chi phối các quan

hệ kinh tế quốc tế, trong đó tự do hóa thương mại là một mũi nhọn Khi các liên kết kinh tế quốc tế bắt đầu được phát triển từ cuối thập kỉ 80, làn sóng tự do hóa thương mại đã được lan rộng trên phạm vi toàn thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển

Ngày 1/1/2005, Tổ chức thương mại Thế giới WTO ra đời với mục đích chính là loại bỏ hay giảm thiểu các rào cản thương mại để tiến tới tự do thương mại, đây là dấu mốc quan trọng trong sự phát triển của tự do thương mại trên toàn Thế giới Do vậy, ASEAN cũng không thể nằm ngoài sự phát triển đó khi tiến hành tự do hóa thương mại trong một trụ cột quan trọng của mình - Cộng đồng kinh tế ASEAN Bên cạnh những lĩnh vực như đầu tư, dịch vụ, sở hữu trí tuệ,… thì thương mại hàng hóa là một lĩnh vực vô cùng quan trọng trong tiến trình tự do hóa Với các biện pháp hiệu quả, mềm dẻo, cụ thể tập trung vào các hàng rào thuế quan và các biện pháp thuận lợi hóa thương mại hàng hóa sẽ sớm hiện thực hóa những cam kết của các nước, thúc đẩy tự do hóa thương mại nói chung, sau cùng thực hiện được chế độ thương mại tự do Thành tựu to lớn mà tiến trình tự do hóa thương mại hàng hóa đã, đang và sẽ mang lại có tác động to lớn đối với nền kinh tế Việt Nam, tạo

ra một thị trường rộng lớn cho sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước

Đó cũng chính là lý do nhóm 21 chúng em quyết định chọn đề tài :”Tự do hóa thương mại hàng hóa trong Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)” Với trình độ cũng như tầm hiểu biết còn nhiều hạn chế, chúng em rất mong nhận được sự hướng dẫn, đóng góp của cô cho bài tiểu luận của chúng

em Và chúng em cảm ơn cô trong thời gian qua đã hướng dẫn và giúp đỡ chúng em tận tình để hoàn thành bài tiểu luận!

2 KHÁI QUÁT VỀ CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC)

2.1 Quá trình thành lập AEC.

Tháng 11 năm 2007, các nhà lãnh đạo ASEAN đã ký Hiến chương ASEAN và thông qua Lộ trình tổng thể xây dựng Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình xây dựng AEC.Lộ trình tổng thể xây dựng AEC đang tiến triển thuận lợi ASEAN đã tiến hành xóa bỏ thuế quan và triển khai các thỏa thuận thương mại tự do với các đối tác thương mại lớn

kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2010

2.2 Mục tiêu của cộng đồng kinh tế AEC.

2.2.1 Tạo dựng một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhât.

- AEC hỗ trợ hội nhập kinh tế của các khu vực kinh tế ưu tiên, đồng thời cho phép tự do chu chuyển các nguồn nhân lực có trình độ, tài năng trong kinh doanh

- Hàng rào thuế quan và phi thuế quan sẽ từng bước được xóa bỏ Các nhà đầu tư ASEAN sẽ được tự

do đầu tư vào tất cả các lĩnh vực trong khu vực, các lao động có tay nghe cao, các chuyên gia sẽ được luân chuyển tự do trong khu vực Những thủ tục hải quan và thương mại khi đã được tiêu chuẩn hóa hài hòa và đơn giản hơn sẽ góp phần làm giảm chi phí giao dịch

- Thị trường hàng hóa và dịch vụ thống nhất sẽ thúc đẩy phát triển mạng lưới sản xuất trong khu vực, nâng cao năng lực của ASEAN là 1 trung tâm sản xuất toàn cầu đáp ứng yêu cầu đáp ứng chuỗi cung ứng toàn cầu

- Thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất sẽ mang lại lợi ích cho các ngành công nghiệp ưu tiên tham gia hội nhập: nông nghiệp, hàng không, oto, điện tử, cao su, dệt may,

2.2.2 Khu vực kinh tế cạnh tranh

Cộng đồng kinh tế ASEAN hướng tới mục tiêu tạo dựng một khu vực kinh tế có năng lực cạnh tranh cao, thịnh vượng và ổn định, theo đó khu vực này sẽ ưu tiên 6 yếu tố chủ chốt là: chính sách cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng, quyền sở hữu trí tuệ, phát triển cơ sở hạ tầng, hệ thống thuế khóa và thương mại điện tử ASEAN cam kết thúc đẩy văn hóa cạnh tranh công bằng thông qua việc ban hành các chính sách và luật cạnh tranh, đảm bảo sân chơi bình đẳng trong ASEAN và hiệu quả kinh tế khu vực ngày càng cao

2.2.3 Phát triển kinh tế công bằng

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ là thúc đẩy năng lực cạnh tranh của khu vực này bằng cách lợi thế hóa phương pháp tiếp cận thông tin, tài chính, kĩ năng, phát triển nguồn nhân lực và công nghệ

2.2.4 Hội nhập với nền kinh tế toàn cầu.

Các quốc gia thành viên ASEAN tham gia vào mạng lưới cung ứng toàn cầu bằng việc nâng cao năng suất và hiệu quả công nghiệp AEC trở thành tâm điểm của ASEAN với vai trò chủ động tham gia cùng các đối tác FTA ASEAN và đối tác kinh tế bên ngoài trong việc đổi mới kiến trúc khu vực

2.3 AEC - 1 trong 3 trụ cột trong cộng đồng ASEAN.

- AEC là một trong ba trụ cột quan trọng của Cộng đồng ASEAN nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra trong Tầm nhìn ASEAN 2020, và được khẳng định lại trong Tuyên bố Hòa hợp ASEAN (Tuyên bố Ba-li II): tạo dựng một khu vực kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng và cạnh tranh cao, nơi có sự

di chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ và đầu tư, di chuyển tự do hơn của các luồng vốn, phát triển kinh tế đồng đều và giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách chênh lệch về kinh tế - xã hội

- Thành tựu đáng kể nhất trong xây dựng AEC tới nay là ASEAN đã cơ bản giảm được thuế quan cho các mặt hàng trong danh sách giảm thuế về từ 0 đến 5% từ năm 2010 đối với sáu nước thành viên ban đầu và vào năm 2015 với bốn nước thành viên mới, hình thành nên một thị trường mở không còn các rào cản thuế quan đối với hàng hóa Nói cách khác, AEC là mô hình liên kết kinh tế khu vực dựa trên nâng cao những cơ chế liên kết kinh tế hiện có của ASEAN, có bổ sung thêm hai nội dung mới là tự do di chuyển lao động và di chuyển vốn tự do hơn

3 KHÁI QUÁT VỀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC)

3.1 Khái niệm và bản chất của tự do hóa thương mại hàng hóa

3.1.1 Khái niệm:

Tự do hóa thương mại được hiểu là quá trình dỡ bỏ dần dần phân biệt đối xử, các rào cản đối với thương mại, chủ yếu là thuế quan và phi thuế quan và thực hiện các hoạt động thuận lợi hóa thương mại, trước hết nhằm đạt được sự đối xử công bằng giữa hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước với hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu từ nước ngoài, giữa các nhà sản xuất trong nước với những nhà sản xuất nước ngoài, và sau cùng là đạt được chế độ thương mại tự do

3.1.2 Bản chất:

Thương mại hàng hóa (cùng với thương mại dịch vụ) là hoạt động chiếm tỷ trọng chủ yếu trong thương mại quốc tế Bản chất của tự do hóa thương mại hàng hóa là thông qua các biện pháp nhất định, hàng hóa nước ngoài có điều kiện thuận lợi để xâm nhập vào thị trường nội địa, đồng thời hoạt động xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài cũng được tiến hành dễ dàng hơn trên cơ sở đảm bảo cân đối cán cân xuất khẩu, nhập khẩu của quốc gia đó

3.2 Các biện pháp thực hiện tự do hóa thương mại hàng hóa trong AEC

Trong khuôn khổ ASEAN, trên cơ sở các công cụ pháp lý được hình thành xuyên suốt tiến trình tự do hóa thuơng mại hàng hóa ở khu vực, các biện pháp thực hiện tự do hóa thương mại hàng hóa của ASEAN có thể được chia thành hai nhóm biện pháp lớn, đó là: nhóm các biện pháp dỡ bỏ các rào cản thương mại và nhóm các biện pháp thuận lợi hóa thương mại hàng hóa Theo đó, tự do hóa thương mại hàng hóa được thực hiện thông qua việc cắt giảm, xóa bỏ các rào cản thuế quan; xóa bỏ các rào cản phi thuế quan; thiết lập quy tắc xuất xứ; tiến hành các biện pháp thuận lợi hóa

thương mại; hợp tác hải quan và hài hòa, nhất thể hóa hàng rào tiêu chuẩn và kỹ thuật trong thương mại Cụ thể:

3.2.1 Dỡ bỏ các rào cản thương mại

Thuế quan và các biện pháp phi thuế quan là các rào cản chính trong thương mại quốc tế

3.2.1.1 Rào cản thuế quan

Trong đó, rào cản thuế quan là loại rào cản phổ biến nhất và mang tính chất truyền thống Thuế quan được hiểu là loại thuế đánh vào hàng hóa khi hàng hóa đó di chuyển từ lãnh thổ hải quan này sang lãnh thổ hải quan khác, được xác định và phân loại trên cơ sở các mức thuế áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu Hiện nay, do loại hàng rào thuế quan có bản chất mâu thuẫn với tiến trình tự do hóa thương mại nên có xu hướng dần được cắt giảm tiến tới xóa bỏ hoàn toàn với lộ trình xác định Trong phạm vi Cộng đồng kinh tế ASEAN AEC tự do hóa thuế quan được thực hiện trên cơ sở hai văn kiện pháp lý quan trọng là Hiệp định CEPT và Hiệp định ATIGA

Ví dụ: Vào tháng 1 năm 2010, các quốc gia Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan (ASEAN-6) đã xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99.65% trong tổng số các dòng thuế trong đó mức thuế 0% áp dụng cho 24.15% tổng số hàng hóa từ các ngành ưu tiên hội nhập (PIS) như nông nghiệp, hàng không, Tương tự như vậy, Cambodia, Lào, Myanmar và Việt Nam cũng cắt giảm thuế nhập khẩu xuống còn 0-5% đối với 98.86% dòng thuế cho các loại hàng hóa nói trên (http://www.asean.org/25053.htm)

3.2.1.2 Rào cản phi thuế quan

Rào cản phi thuế quan được định nghĩa là: Các biện pháp ngoài biện pháp thuế quan cấm hoặc hạn chế xuất nhập khẩu hàng hóa trong một quốc gia thành viên Rào cản phi thuế quan chỉ bao gồm một số các biện pháp phi thuế quan gây cản trở thương mại quốc tế mà không dựa trên cơ sở khoa học, bình đẳng hoặc được đặt ra quá mức cần thiết và vi phạm nguyên tắc đối với quốc gia Rào cản phi thuế quan chủ yếu bao gồm hai bộ phận cơ bản, đó là: rào cản pháp lý (ví dụ: Các biện pháp cấm, hạn ngạch về số lượng hoặc giá trị được phép xuất khẩu hoặc nhập khẩu trong một thời

kỳ nhất định; giấy phép xuất nhập khẩu) hoặc các rào cản kỹ thuật (ví dụ: các tiêu chuẩn kỹ thuật trong thương mại như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn vệ sinh…)

Việc nới lỏng các rào cản phi thuế quan có thể được thực hiện theo hai cách phổ biến Trong phạm vi Cộng đồng kinh tế ASEAN, Hiệp định CEPT và ATIGA đều quy định việc dỡ bỏ chung đối với các hạn chế về số lượng Các biện pháp phi thuế quan khác khi được xác định là rào cản thương mại cũng được yêu cầu đưa vào chương trình xóa bỏ của quốc gia thành viên Việc xóa bỏ dần các rào cản phi thuế quan mặc dù rất phức tạp và khó khăn nhưng lại là điều kiện tiên quyết cho sự thành công của tiến trình tự do hóa thương mại hàng hóa

3.2.2 Thuận lợi hóa thương mại hàng hóa

Thuận lợi hóa thương mại hàng hóa bao gồm các biện pháp, chính sách và chương trình nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi, nhất quán và minh bạch và có thể dự doán được đối với trao đổi thương mại hàng hóa giữa các quốc gia thành viên, bao gồm các biện pháp liên quan đến thủ tục hải quan; các biện pháp hài hòa, nhất thể hóa hàng rào tiêu chuẩn và kỹ thuật trong thương mại… Các biện pháp này tuy không tác động rõ nét, nhanh chóng tới tiến trình tự do hóa thương mại hàng hóa như các biện pháp dỡ bỏ rào cản thương mại nhưng thuận lợi hóa thương mại hàng hóa vẫn là một trong các nội dung quan trọng tạo điều kiện cho luồng hàng hóa di chuyển thuận lợi giữa các quốc gia ASEAN và hoàn thành AFTA, tức là xây dựng thành công thị trường hàng hóa đơn nhất giữa các quốc gia ASEAN

3.2.2.1 Thúc đẩy minh bạch hóa thương mại

ASEAN dự định thành lập trung tâm dữ liệu thương mại ASEAN (ATR) vào năm 2015, đây

sẽ là trung tâm thông tin điều tiết cấp quốc gia và cấp khu vực ATR sẽ cung cấp thông tin điều tiết liên quan tới biểu thuế quan, hàng rào thuế quan ưu đãi theo hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), quy tắc xuất xứ (ROO), các biện pháp phi thuế quan (NTMs), thương mại trong nước, nguyên tắc và luật hải quan, tài liệu cần thiết, danh sách thương nhân được chỉ định của các quốc gia thành viên ASEAN Ngay khi được thành lập và hoạt động với đầy đủ chức năng, ATR sẽ được đưa lên internet để phục vụ cho các nhà xuất khẩu, nhập khẩu, thương nhân, cơ quan nhà nước, cho những người tìm kiếm thông tin và cho công chúng

3.2.2.2 Hiện đại hóa hệ thống hải quan trong ASEAN

Các cơ quan hải quan trong ASEAN đang xúc tiến cải cách và hiện đại hóa phương pháp cũng như thủ tục hải quan để nâng cao lợi thế thương mại trong ngành Chương trình chiến lược phát triển hải quan (SPCD) quy định chỉ được phép dỡ container khỏi tàu trong vòng 30 phút Để hiện đại hóa hệ thống hải quan, các ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông đã được sử dụng để thông quan hàng hóa trong khu vực ASEAN theo tiêu chuẩn quốc tế Việc này sẽ góp phần làm giảm chi phí giao dịch và thời gian thông quan hàng hóa dưới sự kiểm soát của hải quan Cục hải quan ASEAN hiện cũng đang tích cực phối hợp với các ngành khác nhau để đẩy mạnh và cải thiện chất lượng dịch vụ hải quan cũng như mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn định sẵn

3.2.2.3 Cơ chế một cửa ASEAN (ASW)

Cơ chế một cửa là yếu tố quan trọng trong kế hoạch hành động ASEAN trong tiến tr.nh thực hiện hóa AEC vào năm 2015 Khi ASW hoạt động với đầy đủ chức năng, lợi thế thương mại và đang chu chuyển hàng hóa trong khu vực sẽ được cải thiện đáng kể bằng cách áp dụng cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử về hàng hóa thông quan trong ASEAN (AMS) Cơ chế một cửa quốc gia (NSWs)

sẽ liên kết với nhau thông qua ASW cho phép các doanh nghiệp nộp tất cả các văn bản giấy tờ liên

quan tới hoạt động thương mại về cùng một nơi và cũng chính các cơ quan chuyên trách trong ASEAN sẽ xem xét và đưa ra quyết định ở chính nơi mà doanh nghiệp làm thủ tục giấy tờ

Điển hình, Indonesia đã triển khai Cơ chế một cửa kết nối 18 cơ quan của Chính phủ, với hơn 14.000 thương nhân đăng ký hoạt động Đối với Việt Nam, cuối tháng 2/2014 vừa qua, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh đã khai trương kết nối kỹ thuật giai đoạn 1 Cơ chế một cửa quốc gia giữa 3 Bộ: Tài chính (Tổng cục Hải quan), Công Thương và Giao thông Vận Tải Giai đoạn 2 sẽ có thêm 3 bộ được kết nối bao gồm: Bộ Y tế, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tài nguyên và Môi trường Việc thực hiện thành công Cơ chế một cửa quốc gia giúp Việt Nam nhanh chóng kết nối vào Cơ chế một cửa ASEAN (dự kiến năm 2015)

3.2.2.4 Đánh giá mức độ phù hợp trong ASEAN

Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRAs) là thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều bên cùng thừa nhận hoặc chấp nhận các nhân tố đánh giá tiêu chuẩn hàng hóa Thỏa thuận này góp phần làm giảm yêu cầu một sản phẩm phải trải qua nhiều quá trình kiểm tra khác nhau để có thể bán ra ngoài thị trường hoặc sử dụng tại các quốc gia ASEAN khác nhau MRAs cũng góp phần làm giảm chi phí kiểm tra báo cáo, đồng thời nâng cao độ tin cậy của các sản phẩm gia nhập thị trường Người tiêu dung cũng được đảm bảo hơn với chất lượng hàng hóa, các loại hàng hóa này đã được kiểm chứng theo đúng những quy định của MRAs

3.2.2.5 Hòa hợp các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật

Sự khác nhau giữa các tiêu chuẩn sản phẩm quốc gia thường gây trở ngại cho hoạt động thương mại - kinh doanh trong AEC đòi hỏi phải có sự hòa hợp các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật cũng như sự thừa nhận các báo cáo và chứng nhận kiểm định của nhau ASEAN cũng đang phát triển bộ quy tắc áp dụng cơ chế nhận biết, cơ chế này sẽ chỉ ra liệu một sản phẩm có đáp ứng đúng các quy định kỹ thuật hòa hợp của ASEAN hay không

- Tuân thủ các tiêu chuẩn và thực tiễn quốc tế

Phương pháp chuẩn bị, điều chỉnh hoặc ứng dụng các tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật cũng như mức

độ phù hợp đều căn cứ vào tiêu chuẩn và thực tiễn quốc tế, bao gồm việc tuân thủ tối đa các tiêu chuẩn và thực tiễn quốc tế cùng với các nghĩa vụ được nêu trong hiệp định rào cản kỹ thuật thương mại (TBT) trừ trường hợp có lý do khác

- Hòa hợp các tiêu chuẩn

Trong năm 1997, việc hòa hợp quản lý được bắt đầu với 20 sản phẩm ưu tiên Kết quả cho thấy 58 tiêu chuẩn áp dụng cho các trang thiết bị điện

và 3 tiêu chuẩn áp dụng cho các sản phẩm từ cao su đã được hòa hợp Quy trình trên cũng được áp dụng tương tự đối với các sản phẩm trong ngành dược Ví dụ: An toàn điện (IEC), thiết bị điện từ (CISPR) đã có 10 tiêu chuẩn được hòa hợp

Việc hòa hợp quản lý trong các ngành ưu tiên hội nhập đang được triển khai, bao gồm các sản phẩm nông nghiệp, mỹ phẩm, ngư nghiệp, dược phẩm, các sản phẩm từ cao su, các sản phẩm từ gỗ,

ô tô, xây dựng, dụng cụ y tế, y học cổ truyền và các ngành hỗ trợ chăm sóc sức khỏe

- Hòa hợp các quy định kỹ thuật

ASEAN đã hợp nhất cách quản lý kỹ thuật cho ngành mỹ phẩm (theo hiệp định hòa hợp quản

lý mỹ phẩm ASEAN ký năm 2003) và ngành công nghiệp điện, điện tử (theo hiệp định hòa hợp quản lý trang thiết bị điện và điện tử ASEAN) ký năm 2005 Việc hòa hợp quản lý kỹ thuật đối với các ngành sản xuất sản phẩm nông nghiệp, ô tô, dụng cụ y tế, ngành y học cổ truyền và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cũng đang được thực hiện

3.3 Tiến trình tự do hóa thương mại hàng hóa của ASEAN – Từ PTA đến AFTA và AEC 3.3.1 Chương trình ưu đãi thuế quan (PTA)

Ở thập kỷ 70, chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (giảm bớt các hàng rào bảo hộ công nghiệp) mang lại những kết quả khả quan bước đầu, tăng tỷ lệ buôn bán nội bộ ngành giữa các nước thành viên ASEAN góp phần tăng trưởng kinh tế đã thu hút sự quan tâm của các quốc gia đối với việc thúc đẩy trao đổi buôn bán ở khu vực Nhận thức được lợi ích của tự do hóa thương mại trong hợp tác kinh tế, các nước ASEAN đã cùng nhau tiến hành các hoạt động tự do hóa thương mại

đa phương trong khuôn khổ Chương trình ưu đãi thuế quan (PTA) PTA được thành lập năm 1977 theo Hiệp định về các thỏa thuận ưu đãi thương mại đã đặt nền tảng pháp lý quan trọng cho những chính sách thương mại tự do thông thoáng và hợp lý sau này, khởi động tiến trình tự do hóa thương mại hàng hóa của ASEAN thông qua các cam kết cắt giảm thuế quan đối với một số mặt hàng cơ bản

3.3.2 Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA)

Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) ra đời năm 1992 trên cơ sở Hiệp định thuế quan

ưu đãi có hiệu lực chung (CEPT) được coi như một động thái tích cực của khu vực trước tình hình trên khi việc thực hiện PTA tỏ ra chậm chạp, kém hiệu quả (ngay cả khi có những sửa đổi bổ sung vào cuối thập kỷ 80) Một trong các mục tiêu hàng đầu khi khởi xướng ý tưởng thành lập AFTA chính là thúc đẩy hơn nữa tự do hóa thương mại, tăng cường trao đổi buôn bán nội khối thông qua các quy định về loại bỏ các rào cản thuế quan và phi thuế quan theo một lộ trình đã cam kết AFTA

có thể coi là chương trình hợp tác kinh tế có ý nghĩa nhất, khả thi sớm nhất và toàn diện nhất ở ASEAN trong giai đoạn này để đáp ứng những yêu cầu phát triển của khu vực và thế giới

3.3.3 Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)

Trong Tuyên bố Bali II năm 2003 đánh dấu bằng sự ra đời của khái niệm Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) AEC được xây dựng dựa trên những tiền đề lý luận, thực tiễn cũng như pháp lý

trong đó bao gồm cả quyết tâm của các quốc gia hướng tới việc nhất thể hóa thị trường và cơ sở sản xuất của các nền kinh tế thành viên thông qua tự do hóa các yếu tố sản xuất (như hàng hóa, dịch vụ, đầu tư…) Do đó, AEC – cấp độ liên kết khu vực cao hơn chính là sự phát triển khách quan của hợp tác kinh tế cũng như tự do hóa thương mại hàng hóa trong khu vực

4 CÔNG CỤ PHÁP LÝ THỰC HIỆN TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA TRONG AEC

4.1.Các văn kiện pháp lý đa phương

Tự do hóa thương mại hàng hóa là một trong năm yếu tố cốt lõi để hoàn thành mục tiêu nhất thể hóa thị trường và cơ sở sản xuất của các nền kinh tế thành viên, do đó hoạt động tự do hóa TMHH giữa các quốc gia thành viên không thể tách rời các văn kiện có ý nghĩa nền tảng cho việc xây dựng Asean Đồng thời các hoạt động đó cũng được triển khai trên cơ sở các thiết chế pháp lý

cơ bản của AEC có trách nhiệm quản lý, điều hành, tư vấn trong lĩnh vực tự do hó thương mại hàng hóa trong khu vực Kể từ thành lập AFTA năm 1992, Asean liên tục ban hành các văn bản pháp lý nhằm thúc đẩy quá trình tự do hóa thương mại trong AFTA:

- Hiệp định khung về tăng cường hợp tác kinh tế Asean ký ngày 28/1/1992 tại hội nghị cấp cao Asean lần thứ IV tại Singapore Đây là hiệp định đầu tiên và là hiệp định thành lập AFTA

- Hiệp định về chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung cho AFTA (CEPT) ký ngày 28/1/1992

- Các nghị định thư sửa đổi và bổ sung hai hiệp định trên

- Hiệp định khung về hội nhập các ngành ưu tiên (APIS) ký ngày 29/11/2004 tại Viêng Chăn, Lào

- Hiệp định về thương mại hàng hóa Asean (ATIGA) ký ngày 26/2/2009 tại Cha-am, Thái Lan

Đáng quan tâm nhất hiện nay đó chính là Hiệp định về thương mại hàng hóa Asean: ATIGA – văn kiện toàn diện nhất trong khu vực điều chỉnh các lĩnh vực hợp tác về thương mại hàng hóa Hiệp định này xây dựng trên cơ sở kế thừa và hợp nhất các quy định của các văn bản trước đó về AFTA, đồng thời bổ sung các nội dung mới nhằm điều chỉnh và nâng cấp tất cả các lĩnh vực hợp tác

về thương mại hàng hóa trong Asean cho phù hợp với yêu cầu xây dựng AEC

Kể từ khi gia nhập AFTA, quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với các thành viên khác của Asean

đã phát triển nhanh chóng trên cơ sở song phương và đa phương, tuy nhiên việc hạ thấp hàng rào thuế quan và phi thuế quan ngay lập tức sẽ gây ra một cuộc cạnh tranh gay gắt đối mặt với các loại hàng hóa nhập khẩu giá hạ từ các nước ASEAN ngay tại thị trường trong nước.Ví dụ: Năm 2014 sẽ

có hàng loạt thay đổi liên quan đến giá bán ôtô tại thị trường Việt Nam Theo cam kết lộ trình gia nhập AFTA của Việt Nam thì ôtô nhập khẩu từ các nước ASEAN là thành viên của AFTA (Thái Lan, Malaysia…) nếu có tỷ lệ nội địa hóa đạt 40% (linh kiện có nguồn gốc sản xuất tại nội địa nước đó) sẽ được hưởng mức thuế ưu đãi khi nhập khẩu vào Việt Nam là 50%.1

1 Ô tô nhập khẩu sẽ giảm giá ‘sốc’ (Trần Thủy)

Sự ra đời của các văn kiện đã tạo ra các ràng buộc pháp lý đối với các quốc gia thành viên về phương thức thực hiện tự do hóa TMHH cũng như các cam kết về lộ trình chung Bên cạnh đó thông qua hoạt động của các thiết chế pháp lý cơ bản trong AEC như Hội nghị cấp cao, Hôi nghị điều phối, Hội đồng AEC cùng Hội đồng thương mại tự do ASEAN các hoạt động bổ trợ cho việc thi hành, chấp hành nội dung các văn kiện pháp lý đa phương về tự do hóa TMHH được tăng cường, qua đó tạo điều kiện để các nội dung pháp lý có mục tiêu thúc đẩy tự do hàng hóa đạt mục tiêu hiệu quả trên thực tiễn

4.2 Các cam kết đơn phương của các quốc gia thành viên

Quá trình tự do hóa thương mại có thể được thực hiện thông qua các chương trình với các cấp

độ và phạm vi khác nhau Bên cạnh các hiệp định đa biên về thương mại hàng hóa thể hiện ở mức

độ tiến hành ở mức độ khu vực và đa phương, hoạt động tự do hóa thương mại cũng có thể thực hiện ở mức đơn phương thông qua các cam kết của các quốc gia thành viên khi tham gia vào tiến trình tự do hóa TMHH chung của khu vực Trên cơ sở chương trình chung, từng quốc gia Asean sẽ xây dựng chương trình riêng của mình và được tồ chức chấp thuận Chương trình đó có thể bao gồm việc điều chỉnh các chính sách kinh tế, pháp luật trong nước, xây dựng lộ trình cụ thể về cắt giảm thuế quan…để phù hợp với các lộ trình chung hay đáp ứng các cam kết, ràng buộc với tổ chức…Ví dụ về việc Việt Nam cam kết cắt giảm thuế quan đối với hàng dệt may trong một số thỏa thuận thương mại khu vực:

(Nguồn: trungtam wto.vn)

4.3 Các vòng đàm phán

Một công cụ pháp lý khác nhằm thực hiện việc dỡ bỏ các rào cản thương mại phải kể đến đó chính là các vòng đàm phán của các nước Asean trong lĩnh vực thương mại tự do Hiện nay vòng đàm phán được quan tâm nhất là Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP) bao gồm 10 thành viên của Asean và 6 đối tác quan trọng của khối là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và Ấn Độ (hay còn gọi là ASEAN+6) Vòng đàm phán đầu tiên bắt đầu ngày 9/5 tại Brunei, và vòng đàm phán thứ hai dự kiến diễn ra tại Úc từ ngày 23 đến 27-9 Các đàm phán RCEP

dự kiến kết thúc vào cuối năm 2015, theo tuyên bố chung về RCEP đăng trên trang www.asean.org2

Tải bản FULL (file word 17 trang): bit.ly/2Ywib4t

Dự phòng: fb.com/KhoTaiLieuAZ