Có thể chia các bài tập về đổi đơn vị đo lường bằng nhiều cách khác nhau nhưng tôi căn cứ vào quan hệ của 2 đơn vị liền nhau trong các đơn vị đo để có thể chia thành 4 nhóm bài như sau: [r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC THỊ XÃ AN KHÊ TRƯỜNG TIỂU HỌC LÊ THỊ HỒNG GẤM
em phát triển, nâng cao hơn Bậc Tiểu học cũng được coi như nền móng của kiến
Trang 2thức Chính vì vậy điều 2 của luật phổ cập Giáo dục Tiểu học đã xác định bậcTiểu học là bậc học đầu tiên, là nền tảng của hệ thống Giáo dục Bậc Tiểu học đãtạo cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho các em tiếp tục học các bậc họctrên Chúng ta khẳng định rằng giáo dục luơn giữ vai trò chủ đạo đối với sựphát triển cá nhân Trong đó, " giáo dục phổ thông là nền tảng văn hóa củamột nước, là sức mạnh tương lai của một dân tộc Nó đặt cơ sở ban đầu rấtquan trọng cho sự phát triển con người Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa ".
- Trong nhà trường , quá trình giáo dục được thực hiện chủ yếu thôngqua hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động của học sinh Để làm tốt hoạtđộng dạy, người giáo viên phải nắm được đặt điểm tâm sinh lý của học sinh,nắm được những kiến thức mà mình dạy cho học sinh có vai trò và tác dụngnhư thế nào đối với việc luyện cho học sinh phát triển tư duy, kiến thức, kỹnăng , kỹ xảo …
- Đối với bộ môn Toán học , ngoài phần lý thuyết , phần bài tập giữmột vai trò hết sức quan trọng trong việc rèn luyện và phát triển tư duy logic,chính xác cho học sinh Và hệ thống bài tập đó , mỗi dạng toán có một tácdụng khác nhau Nắm được tác dụng đó của các dạng toán với sự phát triển tưduy học sinh của học sinh, người giáo viên sẽ tìm được cơ sở vững chắc đểdựa vào đó mà thực hiện tốt nhiệm vụ của mình
Nội dung giảng dạy luơn luơn gắn liền với thực tiễn, phục vụ thiết thựccho cuộc sống Khơng chỉ cĩ thế mà mỗi mơn học ở Tiểu học điều gĩp phần vàoviệc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Trong các mơn học, mơn tốn
là một trong những mơn cĩ vị trí rất quan trọng nhất trong việc ứng dụng kiếnthức tốn đã học vào cuộc sống thực tiễn Các kiến thức - kĩ năng của mơn tốn
cĩ nhiều ứng dụng trong đời sống giúp học sinh nhận biết mối quan hệ về sốlượng và hình dạng khơng gian của thế giới hiện thực Một trong những nội dungtốn học đáp ứng được mục đích trên , đĩ là dạng tốn đơn vị đo lường
II Lý do chän ĐỀ TÀI:
Trang 3Ngày nay, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tồn diện cho học sinh, gĩpphần đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho quê hương đất nước.Cùng với sựphát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cơng nghệ thơng tin đã làm cho khảnăng nhận thức của trẻ cũng vượt trội Điều đĩ cũng địi hỏi những nhà nghiêncứu giáo dục luơn phải điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy phù hợp vớinhận thức của từng học sinh Học tập phải gắn liền với thực tiễn, phục vụ thiếtthực cho cuộc sống Trong các mơn học, mơn tốn là mơn cĩ vị trí rất quan trọng.
Nĩ gĩp phần trong việc rèn luyện tư duy, phương pháp giải quyết vấn đề Việcgiúp học sinh hình thành những biểu tượng hình học và đại lượng hình học cĩtầm quan trọng đáng kể vì điều đĩ giúp các em định hướng trong khơng gian, gắnliền việc học tập với cuộc sống xung quanh và hỗ trợ học sinh học tập tốt cácmơn học khác như mĩ thuật, tập viết, tự nhiên và xã hội, thủ cơng Đối với nộidung giảng dạy về đo lường các em đã được làm quen từ lớp 1 và hồn chỉnh ởlớp 5 Các bài tập về chuyển đổi đơn vị đo lường mang tính khái quát cao, nĩ làmột thuộc tính trừu tượng của các sự vật và hiện tượng Đĩ là một trong nhữngbài tập cĩ tác dụng rèn luyện tư duy tốt Song đối với lứa tuổi tiểu học, hoạt độngnhận thức chủ yếu dựa vào hình dạng bên ngồi, chưa nhận thức rõ thuộc tínhđặc trưng của sự vật Do đĩ học sinh rất khĩ khăn trong việc nhận thức đạilượng.Chúng ta điều biết rằng toán học giữ một vai trò hết sức quan trọng đốivới sự phát triển tư duy của con người Ai cũng biết như vậy ,nhưng vấn đềđặt ra là làm thế nào để bộ môn toán phát huy hết vai trò và tác dụng của nĩ Với tư cách là giáo viên , tôi cảm thấy mình phải có trách nhiệm tìm hiểunghiên cứu về tác dụng của bộ môn toán để phục vụ cho công tác giảng dạynhằm nâng cao chất lượng dạy học các bài tốn về đổi đơn vị đo lường phát triển
tư duy học sinh tiểu học của mình
Vì vậy , tơi đã nghiên cứu và chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm “ Hướng dẫn
về cách đổi đơn vị đo lường cho học sinh lớp 5”.
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
1 Mục đích nghiên cứu:
Trang 4Thực tế trong quá trình giảng dạy đổi các đơn vị đo lường, Để đạt được
các mục tiêu cơ bản của môn toán ở bậc Tiểu học, đặc biệc là học sinh lớp 5 theonội dung chương trình sách giáo khoa mới được phổ biến rộng rãi trong cả nước.Tôi nhận thấy có đầy đủ các dạng: đổi từ đơn vị nhỏ sang đơn vị lớn và ngượclại, đổi từ danh số đơn sang danh số phức và ngược lại v.v học sinh còn lúngtúng nên kết quả làm bài còn chưa cao
2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Lựa chọn, tập hợp, thống kê các dạng bài tập về đổi đơn vị đo lường, đưa
ví dụ minh hoạ và phương pháp giải cho mỗi dạng đó
Thiết kế đồ dùng trực quan phục vụ cho giảng dạy nội dung này
Dạy thực nghiệm và khảo sát, đối chứng kết quả thực nghiệm
Đề xuất một số biện pháp hướng dẫn thêm về đổi đơn vị do lường cho họcsinh lớp 5 Nhằm nâng cao hiệu quả dạy học của lớp 5 nói riêng và Trường Tiểuhọc nói chung
IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
3 Thời gian thực hiện Sáng kiến kinh nghiệm:
Nghiên cứu và thử nghiệm từ đầu năm học 2012-2013 tại trường TH LêThị Hồng Gấm
4 Phương pháp nghiên cứu:
Như chúng ta đã biết các dạng bài tập về đơn vị đo lường lớp 5 được sắpxếp từ đơn giản đến phức tạp, từ các bài dạng đổi đơn vị đo lường đơn giản đểcủng cố lý thuyết rồi nâng cao dần đến các bài tập đổi đơn vị đo phức tạp vì vậymuốn nâng cao chất lượng đổi đơn vị đo lường giáo viên phải giúp học sinh:
- Nắm vững từng bảng đơn vị đo Thuộc thứ tự bảng đo từ nhỏ đến lớn vàngược lại từ lớn sang nhỏ
Trang 5- Nắm vững được quan hệ giữa 2 đơn vị đo lường liền nhau và giữa cácđơn vị khác nhau.
- Xác định loại bài và biết cách chuyển đổi đơn vị đo
Muốn vậy đòi hỏi giáo viên phải căn cứ vào đặc điểm nhận thức của họcsinh tiểu học để lựa chọn phương pháp phù hợp với nội dung và đối tượng họcsinh, tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em phát huy trí lực, chủ độnglĩnh hội kiến thức, năng động, linh hoạt trong việc luyện tập đổi đơn vị đo
Các phương pháp thường vận dụng để dạy các bài toán về đo lường là:trực quan, đàm thoại, thảo luận nhóm, trò chơi
V GIẢ THUYẾT KHOA HỌC:
Hiện nay, việc nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh
là mối quan tâm có tầm quan trọng hàng đầu bao trùm và chi phối mọi hoạt độngkhác Trong các môn học ở Tiểu học thì môn Toán được coi là trọng tâm vàchiếm số tiết nhiều Thông qua việc học Toán học sinh nắm được kiến thức Toánhọc cơ bản Nếu thực hiện tốt các biện pháp, sáng kiến kinh nghiệm trong giảngdạy sư phạm của giáo viên thì sẽ hình thành phát triển và bồi dưỡng năng lực, kĩnăng giải Toán cho học sinh tốt hơn trong giai đoạn đổi mới nội dung chươngtrình sách giáo khoa hiện hành và phát triển được khả năng tư duy để học sinh dễdàng thực hiện làm các bài toán về cách đổi đơn vị đo khối lượng ở lớp 5 nóiriêng và của bậc Tiểu học nói chung Đây cũng là cơ sở để các em học tốt cácmôn khác, giúp các em năng động sáng tạo và tự tin hơn trong cuộc sống
*******************************
Trang 6PHẦN B.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1 Khái niệm liên quan:
Hệ thống các kiến thức trong nội dung đo lường ở tiểu học được xây dựngtheo cấu trúc đồng tâm như các nội dung khác của toán học nói riêng và các mônhọc khác nói chung Hệ thống các kiến thức được sắp xếp từ dễ đến khó, từ đơngiản đến phức tạp Ngay từ lớp 1, học sinh đã được làm quen với đơn vị đo độdài là cm, biết đọc, viết và đo các đoạn thẳng hoặc các vật có độ dài dưới 20cm.Lớp 2,3 các em dần dần làm quen lần lượt với các đơn vị đo độ dài, đơn vị đokhối lượng, đơn vị đo thời gian và dung tích (lít), biết thực hành cân, đo và đổimột số đơn vị đo đã học Lớp 4 học sinh được hoàn chỉnh bảng đơn vị đo khốilượng, đo độ dài, đo thời gian (từ giây đến thế kỷ), được học các đơn vị đo diệntích từ mm2 → m2 và bước đầu biết đổi các đơn vị đo đơn giản Lớp 5: hoànchỉnh bảng đơn vị đo diện tích, được biết về một số đơn vị đo thể tích thườngdùng và ghép đổi đơn giản, củng cố toàn bộ hệ thống các đơn vị đo lường thôngqua nhiều tiết luyện tập Chương trình đo lường ở lớp 5 chiếm tỷ lệ lớn hơn sovới chương trình đo lường của các lớp dưới, rèn kỹ năng đổi đơn vị nhiều hơn vàmang tính tổng hợp hơn Mặt khác lớp 5 học sinh đã được học đến số thập phânnên các dạng bài tập cũng phong phú, đa dạng hơn
* Chương trình đổi đơn vị đo lường lớp 5:
- Đơn vị đo độ dài: Gồm 4 tiết (kể cả ôn tập cuối cấp), trong đó học sinhđược củng cố bảng đơn vị đo độ dài, viết số đo độ dài dưới dạng số thập phận
- Đơn vị đo khối lượng: Gồm 2 tiết (vì phương pháp đổi đơn vị đo khốilượng giống với đơn vị đo độ dài mà học sinh đã biết cách đổi) học sinh cũngđược củng cố bảng đơn vị đo khối lượng và viết các đơn vị đo khối lượng dướidạng số thập phân
- Đơn vị đo diện tích: Gồm 6 tiết (kể cả ôn tập cuối cấp) học sinh đượchọc tiếp các đơn vị đo diện tích lớn hơn m2 và đổi đơn vị đo diện tích
Trang 7- Đơn vị đo thể tích: Gồm 3 tiết - sau khi học về khái niệm thể tích mộthình, học sinh được hiểu khái niệm m3, dm3, cm3, quan hệ của chúng và từ đó đổicác đơn vị đo được chính xác
- Đơn vị đo thời gian: Gồm 2 tiết về bảng đơn vị đo thời gian và đổi cácđơn vị đo đó
Ngoài ra trong các tiết học về thể tích các hình và các phép tính về số đothời gian học sinh cũng được luyện tập thêm về đổi đơn vị đo
2 Cơ sở lý luận:
Dạy và học bậc Tiểu học đem lại kiến thức, kĩ năng, thái độ làm cơ sở cho
sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi con người Những gì mà trẻ họcđược ở nhà trường Tiểu học làm cơ sở cho những bậc học sau này Chính vì vậyhoạt động dạy và học là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong các hoạt động củanhà trường
§ể rèn luyện kỹ năng đổi đơn vị đo cho học sinh trước hết giáo viên phảitìm hiểu kĩ nội dung, yêu cầu của sách giáo khoa từ đó phân loại được các bài tập
về đổi đơn vị đo lường
Có thể chia các bài tập về đổi đơn vị đo lường bằng nhiều cách khác nhaunhưng tôi căn cứ vào quan hệ của 2 đơn vị liền nhau trong các đơn vị đo để cóthể chia thành 4 nhóm bài như sau:
Loại thứ nhất: Đổi đơn vị đo độ dài và khối lượng
Loại thứ hai: Đổi đơn vị đo diện tích
Loại thứ ba: Đổi đơn vị đo thể tích
Loại thứ tư: Đổi đơn vị đo thời gian
Trong mỗi nhóm bài trên đềuL có đủ các bài tập
+ Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé gồm:
+ Danh số đơn sang danh số đơn
+ Danh số phức sang danh số đơn
+ Danh số đơn sang danh số phức
+ Dạng 2: Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn gồm:
+Danh số đơn sang danh số đơn
+ Danh số phức sang danh số đơn
Trang 8+ Danh số đơn sang danh số phức
+ Dạng 3: Điền dấu >, <, = vào ô trống
3 Cơ sở thực tiễn:
Khi làm các bài tập về đổi đơn vị đo lường, đặc biệt là đơn vị đo diện tích
và thể tích ở phần thập phân học sinh còn lúng túng, thường thiếu chữ số ở phầnthập phân hàng liền với phần nguyên hoặc chưa chuyển dịch dấu phẩy đủ các chữ
- Do chưa thuộc kỹ thứ tự bảng đơn vị đo
- Do còn nhầm lẫn quan hệ giữa 2 đơn vị liền nhau của đơn vị đo độ dàivới đơn vị đo diện tích và đơn vị đo thể tích
- Do học sinh mới được học về số thập phân nên viêc chuyển đổi của các
em còn nhiều lúng túng
- Do khả năng tính toán còn hạn chế
2 Thực trạng:
- Đối với môn Toán lớp 5 hiện nay thì chương “Số thập phân” đã được
đưa vào chương trình giảng dạy Đây là một nội dumg khó đối với học sinh lớp
5 Qua thăm dò ý kiến của giáo viên trực tiếp giảng dạy bản thân tôi nhận thấyrằng: Các em mới được học vế số thập phân nên việc đổi đơn vị đo độ dài, đơn vi
đo diện tích và đơn vị đo khối các em làm bài tập thường đổi sai từ đơn vị nhỏsang đơn vị lớn và từ đơn vị lớn về đơn vị nhỏ Vì vậy để đạt mục tiêu chươngtrình sác giáo khoa đề ra, đòi những người làm công tác giáo dục đều phải suynghĩ, tìm tòi ra những phương pháp hay, dễ hiểu để học sinh hứng thú trong họctập, tính toán nhanh, chính xác, Học sinh tự tin làm tốt những bài tập khó
Trang 93 Giải pháp:
3
1 Đổi đơn vị đo độ dài và đơn vị đo khối lượng:
* Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé.
a Danh số đơn:
Ví dụ1: 4,32 kg = g 8,3125 m = cm
Giáo viên hướng dẫn học sinh hiểu bản chất của phép đổi là 1 kg = 1000 gnên 4,32 kg = 4,32 x 1000 (g) = 4320g Như vậy là ta chỉ việc dịch chuyển dấuphảy sang phải 3 chữ số tương ứng với 3 đơn vị đo khối lượng liên tiếp là hg,dag, g Hoặc lm = 100 cm nên 8,3125m = 8,3125 x100 (cm) = 831,25 cm Ta chỉviệc dịch dấu phẩy sang phải 2 chữ số tương ứng với 2 đơn vị đo độ dài liên tiếp
là dm và cm
Khi học sinh đã hiểu rõ bản chất phép đổi thì chỉ cần dịch chuyển dấuphẩy sang phải mỗi đơn vị đo liền sau nó là một chữ số hoặc thêm 1 chữ số 0 ứngvới một đơn vị đo ( vừa viết vừa nhẩm tên đơn vị đo) Giáo viên biểu thị cho họcsinh bằng lược đồ phân tích sau để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ
4,32 kg= 4 3 2 0 g
kg
8,3125 m =8 3 1 ,25 cm m
là 0 cm đến đơn vị cần đổi thì dừng lại và ghi tên đơn vị
Trang 10- Cách 2: Lập bảng đổi
Căn cứ vào số liệu đề bài học sinh điền các giá trị vào ô tương ứng rồi căn
cứ vào yêu cầu đổi mà học sinh đặt dấu phẩy và ghi kết quả cho phù hợp Vớicách lập bảng như thế này học sinh làm được nhiều bài tập cùng đơn vị đo mà kếtquả không hay nhầm lẫn và vẫn đề bài như vậy giáo viên có thể hỏi nhanh nhiềukết quả đổi khác nhau để luyện tập kỹ năng đổi cho học sinh
* Lưu ý: Trong phần trình bày của đề tài này tôi xếp các bài tập dạng viếtdưới dạng số thập phân danh số phức sang danh số đơn cùng tên với đơn vị lớnvào dạng đổi đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ (3kg 2g = kg)
Trang 11* Dạng 2: Đổi từ đơn vị bộ sang đơn vị lớn
a Danh số đơn:
Cỏch 1: Bài này khụng những học sinh phải nắm vững quan hệ giữa cỏcđơn vị đo mà cũn cần phải nắm vững kiến thức về phõn số, số thập phõn vỡ họcsinh cần phải hiểu:
Hoặc học sinh viết và nhẩm 6 (kg) 0 (yến) 0 (tạ) 0 (tấn) để được 6kg = 0,
006 tấn Tuy vậy với cỏch nhẩm này học sinh vẫn cú thể bỏ sút hàng hoặc khụngđỏnh dấu phẩy vào kết quả nờn tụi thường yờu cầu học sinh lập bảng với cỏc bàitập đổi đơn vị từ nhỏ đến lớn
Cỏch 2: Lập bảng
Đề bài tấn tạ yến kg hg dag Kết quả đổi Kết quả đổi
Khi hướng dẫn học sinh lập bảng để đổi, giỏo viờn cần hướng dẫn kỹ:
- Xỏc định khung cỏc đơn vị đổi của toàn bộ bài tập thậm chớ cỏc bài tậptrong tiết học để tiết kiệm tối đa số bảng cần lập
- Xỏc định đỳng yờu cầu bài tập cần đổi ra đơn vị nào
Đổi với bài tập đổi từ đơn vị nhỏ ra đơn vị lớn thỡ chữ số hàng đơn vị của
nú luụn gắn với tờn đơn vị đú trong bảng điền, sau đú cứ mỗi chữ số hàng tiếptheo gắn với 1 đơn vị liền trước nú, nếu thiếu chữ số thỡ tiếp tục viết chữ số 0 chođến đơn vị cần đổi
- Điền dấu phẩy vào sau đơn vị cần đụỉ rồi ghi kết quả vào bài làm
Trang 12b Danh sè phøc:
Ví dụ: a/ 37dm= 3,7m; 8mm = 0,008m → 37 dm 8mm = 3,7 + 0,008= 3,708 m
*Nhẩm bảng đơn vị từ bé đến lớn
a/ 37 dm 8mm: Học sinh vừa nhẩm vừa viết từ phải sang trái
8(mm) 0 (cm) 7 (dm) 3 (m) rồi đánh dấu phẩy sau chữ số chỉ đơn vị m tađược kết quả: 37dm 8mm = 3,708m
b/ 8423 kg = tấn kg: học sinh nhẩm 3 (kg) 2 (yến) 4( tạ) 8 (tấn) Điền 8vào danh số tấn, tất cả các chữ số còn lại viết đúng theo thứ tự vào kg tạ được :
8423 kg = 8 tấn 423 kg = 8 tấn 423 kg đây là bài tập ngược của bài a, muốn làmtốt bài tập này đòi hỏi học sinh phải thuộc kĩ bảng đơn vị đo cần đổi và xác địnhđúng giá trị tương ứng của từng đơn vị đo
Cách 2: Lập bảng
Thực ra bản chất, ý nghĩa của bài toán là như sau song cách thể hiện khácnhau, cách này học sinh ít nhầm lẫn hơn bởi các em đã viết các đơn vị đo theothức tự, chỉ cần một lần viết đã áp dụng cho nhiều bài đổi và nó hiển thị rõ ràngkhông như phương pháp nhẩm ở trên
Để học sinh hiểu thêm về ký hiệu và nhớ lâu bảng đơn vị đo độ dài và giátrị của các đơn vị giáo viên có thể cung cấp thêm cho học sinh hiểu ý nghĩa vềtên gọi của chúng
- Đơn vị chính là mét
- Đêca mét: nghĩa là 10 (mười)