Vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở trường THPT

Nhà giáo dục học G.K.Kille đãkhẳng định: Thay đổi một chương trình hoặc những kỹ thuật giảng dạy màkhông thay đổi hệ thống kiểm tra chắc chắn là chẳng đi tới đâu…Thay đổi hệthống kiểm tr

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

GDCD là một trong những môn học đóng vai trò rất quan trọng trong nhàtrường THPT Môn GDCD không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thứcmang tính lý luận mà còn tác động trực tiếp đến việc giáo dục ý thức học sinh,hành vi công dân, phát triển nhân cách con người toàn diện

Hiện nay, dạy học môn GDCD ở trường THPT nói riêng và ở các trườngTiểu học, THCS nói chung đang là vấn đề được cả xã hội và ngành giáo dụcquan tâm bởi chất lượng dạy và học còn thấp, cần phải được điều chỉnh

Để đạt hiểu quả tốt môn học, giờ học không chỉ đổi mới về nội dung bàihọc mà cần phải đỏi mới phương pháp dạy học, phương pháp dạy học đang làyêu cầu cấp bách và chính đáng đối với tất cả các môn học, được mọi ngànhquan tâm

Kiểm tra kết quả học tập là một khâu có ý nghĩa quan trọng trong việcnâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục Cùng với việc đổi mới chương trìnhsách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học thì vấn đề đổi mới trong kiểmtra kết quả học tập học sinh là rất cần thiết Nhà giáo dục học G.K.Kille đãkhẳng định: Thay đổi một chương trình hoặc những kỹ thuật giảng dạy màkhông thay đổi hệ thống kiểm tra chắc chắn là chẳng đi tới đâu…Thay đổi hệthống kiểm tra mà không thay đổi chương trình giảng dạy có thể tác động đếnbản chất việc học và chiến lược học lớn hơn là sửa đổi chương trình mà khôngthay đôiir cách kiểm tra”

Thực hiện Nghị quyết của Đại hội Đảng lần thứ x, quan điểm chỉ đạo của

Bộ GD – ĐT về đổi mới phương pháp dạy học trong đó có việc đổi mớiphương phương pháp kiểm tra kết quả học tập của học sinh là: Đổi mớiphương pháp dạy học được chú trọng để đáp ứng nhu cầu mới của mục tiêudạy học nên việc kiểm tra đánh giá phải chuyển biến mạnh theo hướng phát

kiến thức, kĩ năng đã học vào tình huống thực tế làm bộc lộ những cảm xúc,thái độ của học sinh trước những vấn đề nống hổi của đời sống cá nhân, giađình và cộng đồng, chừng nào việc kiểm tra chưa thoát khỏi quỹ đạo học tậpthụ động thì chưa thể phát triển dạy học tích cực”

Thực tế đổi mới chương trình và phương pháp cho thấy: Thông qua kiểmtra kết quả học tập của học sinh giáo viên sẽ tự đánh giá được vốn tri thức,trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm của mình để đáp ứng nhu cầu của họcsinh và xã hội Đồng thời giáo viên nắm được thực trạng tiếp thu tri thức củahọc sinh, trên cơ sở đó giáo viên điều chỉnh quá trình giảng dạy của bản thânsao cho phù hợp với đối tượng học sinh, bổ sung và hoàn chỉnh kiến thức cơbản cần truyền thụ Ngoài ra thông qua kiểm tra kết quả học tập sẽ thúc đẩyquá trình học tập, phát triển không ngừng đối với học sinh, qua đó học sinh tựđánh giá mức độ lĩnh hội tri thức, kĩ năng của mình từ đó bổ sung để hoànthiện tri thức Qua kiểm tra kết quả học tập học sinh sẽ nâng cao tinh thần tráchnhiệm trong học tập, có ý chí vươn lên

Thực tiễn dạy môn GDCD ở trương THPT là: Trong khi mục tiêu, nộidung, phương pháp dạy học đang thay đổi thì việc kiểm tra kết quả học tập củahọc sinh lại không hề thay đổi hoặc sự thay đổi không theo kịp với sự thay đổicủa phương pháp dạy học Trong cách kiểm tra còn nặng nề về kiến thức sánh

vở mà chủ yếu ở độ nhớ và tái hiện kiến thức Chức năng cung cấp thông tinphản hồi cho học sinh và giáo viên về quá trình dạy học của khâu kiểm tra như

bị bỏ qua Nên việc nghiên cứu nhằm đổi mới phương pháp kiểm tra kết quảhọc tập của học sinh là một sự cần thiết có ý nghĩa quan trọng

Với những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở trường THPT” làm đề tài của mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở vận dụng các phương pháp kiểm tra kết quả học tập trong dạyhọc môn GDCD ở trường THPT nhằm nâng cao chất lượng của việc kiểm trakết quả học tập môn GDCD ở lớp 10 để môn học trở nên hứng thú đối với họcsinh, từ đó vận dụng vào việc thiết kế đề kiểm tra môn GDCD có hiệu quảhơn

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về phương pháp kiểm tra kết quả học tập củahọc sinh ở trường THPT

- Vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập vào thiết kế một số dạngbài kiểm tra kết quả học tập môn GDCD ở lớp 10 trường THPT

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp kiểm tra kết quả học tập trong dạy học môn GDCD ởtrường THPT

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

5 Đóng góp của đề tài

- Góp phần vào quá trình đổi mới phương pháp dạy học nói chung,môm GDCD nói riêng Thông qua đó nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học

bộ môn này

- Thiết kế một số bài kiểm tra cụ thể trong dạy học môn GDCD ở lớp

10 trường THPT

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo đề tàigồm 2 chương:

Chương 1: Lý luận chung về phương pháp kiểm tra kết kết quả học tập

môn GDCD ở lớp 10 trường THPT

Chương 2: Vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập vào trong

dạy học môn GDCD lớp 10 ở trường THPT

NỘI DUNGChương 1

LÝ LẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA KẾT QUẢ

* Quan niệm về phương pháp

- Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện là tổng hợp các bước

mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lý Chẳng hạn phươngpháp biện chứng, phương pháp phân tích hệ thống

- Phương pháp đồng nghĩa với biện pháp kỹ thuật, biện pháp khoa học

- Phương pháp là tổng hợp những quy tắc, nguyên tắc quy phạm dùng đểchỉ đạo hoạt động

* Quan niệm về phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận dạyhọc Đồng thời là vấn đề tồn tại nhiều ý kiến khác nhau Có rất nhiều ý kiếnkhác nhau về phương pháp dạy hoc như:

- Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giảiquyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học.[ IUK BabanSki 1983 ]

- Phương pháp dạy học là một hệ thống hoạt động có mục đích của giáoviên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hiện hành của học sinh, đảm bảocho học sinh

- Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động tương trợ giữa thầy và trònhằm đạt được mục đích dạy học Hoạt động này được thể hiện trong việc sử

dụng các nguồn lực nhận thức, các thủ thuật logic, các dạng hoạt động độc lậpcủa học sinh và cách thức điều chỉnh nhận thức của thầy giáo.[ID Dverev1980].

- Trong cuốn Giáo dục học - NXB giáo dục, 1996 đã đưa ra định nghĩa:Phương pháp dạy học là tổ hợp những thao tác tự giác liên tiếp được sắp xếptheo một trình tự hợp lý, hợp quy luật khách quan mà chủ thể tác động lên đốitượng nhằm tìm hiểu và cải biến nó.[1;69]

Như vậy, các quan niệm nêu trên đều đi tới sự thống nhất với nhau Vậyphương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của cả giáo viên vàhọc sinh trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo của giáo viên nhằm thực hiệntốt nhiệm vụ dạy học

* Quan niệm về phương pháp kiểm tra

Kiểm tra (controt) theo nghĩa rộng là “việc xem xét thực chất, thực tếcông việc” Trong bất cứ hoạt động nào cũng đều cần đến khâu kiểm tra đểđánh giá quá trình hoạt động đó như thế nào trươc khi chuyển sang giai đoạntiếp theo có hiệu quả

Trong quá trình dạy học, kiểm tra là một công việc được diễn ra thườngxuyên ngằm thu thập những thông tin cần thiết cho việc đánh giá Kiểm tra kếtquả học tập của học sinh là một quá trình thu thập, phân tích, xử lý thông tin vềkiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh theo mục tiêu của môn học

Việc kiểm tra kết quả học tập của học sinh được tiến hành ở nhiều mức

độ khác nhau:

- Kiểm tra thường xuyên: Là việc kiểm tra được tiến hành thông quaquan sát một cách có hệ thống hoạt động của lớp nói chung và của mỗi họcsinh nói riêng, qua các khâu ôn tập, củng cố bài cũ, tiếp thu bài mới giúp chogiáo viên kịp thời điều chỉnh cách dạy, trò kịp thời điều chỉnh cách học Tạođiều kiện vững chắc để quá trình dạy học chuyển sang bước tiếp theo

- Kiểm tra định kỳ: Là hình thức kiểm tra được thực hiện sau khi họcxong một chương, một phần của chương trình hay sau một kỳ học Việc kiểmtra định kỳ giúp giáo viên và học sinh nhìn lại kết quả dạy và học sau những kỳhạn nhất định, đánh giá trình dộ học sinh nắm một khối lượng kiến thức kỹnăng, kỹ xảo tương đối lớn, củng cố mở rộng những điều đã học, đặt cơ sở tiếptục cho những phần học mới.

- Kiểm tra tổng kết: Là hình thức kiểm tra được thực hiện vào cuối mỗihọc kỳ, cuối mỗi năm học nhằm đánh giá kết quả chung, củng cố mở rộngchương trình toàn năm của môn học, chuẩn bị điều kiện để tiếp tục học chươngtrình của năm sau

Vậy, phương pháp kiểm tra kết quả học tập môn GDCD là cách thức màgiáo viên sử dụng để kiểm tra kết quả học tập môn GDCD theo mục tiêu củabài học

1.1.2 Cơ sở để vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập môn GDCD ở trường THPT

* Xuất phát từ đặc điểm tri thức của môn GDCD ở trường THPT.

Môn GDCD là một môn khoa học xã hội Cùng với tất cả các mônkhoa học khác góp phần hình thành và phát triển dần dần nhân cách, năng lực,phẩm chất cho học sinh THPT Khác với môn khoa học khác, môn GDCD hìnhthành phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức: Nó gắn liền với đường lối xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Tri thức môn GDCD là tri thức về triết học, kinh tế -chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học

Có thể khái quát những đặc điểm cơ bản của môn GDCD như sau:

Thứ nhất, tri thức môn GDCD có tính lý luận, khái quát cao về những

thuộc tính cơ bản của hiện thực Điều này được chứng minh ở chỗ các kháiniệm, quy luật, phạm trù của môn GDCD có khả năng bao quát một phạm virộng lớn đời sống hiện thực

Ví dụ: Quy luật mâu thuẫn được khái quát từ những mâu thuẫn của các

sự vật, hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội:

- Đồng hoá và dị hoá trong cơ thể sinh vật

- Xã hội và tự nhiên trong xã hội

- Hút và đẩy trong cơ học

Thứ hai, tri thức của môn GDCD cómối quan hệ hữu cơ với đời sống

kinh tế, chính trị, pháp luật, đạo đức

Ví dụ: Kiến thức về đạo đức có liên quan đến các giá trị pháp luật có liênquan đến các hoạt động pháp luật trong đời sống xã hội

Thứ ba, Các tri thức khoa học của môn GDCD đặc biệt là triết học có

quan hệ hữu cơ với các tri thức của khoa học liên môn

Ví dụ: Khái niệm vật chất, ý thức có liên quan đến kiến thức của các mônhọc như: Vật lý học, tâm lí học, hoá học…

Các quy luật lượng - chất, mâu thuẫn, phủ định của phủ định có liên quanđến kiến thức của các môn học như Toán học – quan hệ số lượng đại lượng;hoá học – biến đổi chất; sinh học – tiến hoá của các sinh vật…

Những đặc điểm nêu trên của môn GDCD cho thấy cần thiết

đặc điểm môn học

* Xuất phát từ mục tiêu của môn GDCD ở trường THPT nói riêng.

Mục tiêu của chương trình GDCD được đánh giá trên ba mặt kiến thức,

+ Biết được bản chất nhà nước pháp quyền Việt nam xã hội chủ nghĩa,hiểu đường lối quan điểm của Đảng; các chính sách quan trọng của nhà nước

về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay

+ Hiểu bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của côngdân, đất nước, nhân loại Hiểu quyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vựccủa đời sống xã hội

+ Hiểu trách nhiệm công dân trong thực hiện đường lối, quan điểm củaĐảng, pháp luật, chính sách của nhà nước; hiểu trách nhiệm đạo đức, tráchnhiệm tham gia phát triển kinh tế của công dân

- Về kỹ năng:

+ Vận dụng được kiến thức đã học để phân tích, đánh giá các hiện

tượng, các sự kiện,các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống phù hợp với lứa tuổi.

+ Biết lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp với các giá trị

xã hội

+ Biết bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái đẹp và đấu tranh, phê phán đối với

các hành vi, hiện tượng tiêu cực trong cuộc sống phù hợp với khả năng của bảnthân

+ Tin tưởng vào các đường lối, chủ trương của Đảng; tôn trọng pháp luật,

chính sách của nhà nước và các quy định chung của cộng đồng, của tập thể + Có hoài bão và mục đích sống cao đẹp

* Xuất phát từ nhiệm vụ của môn GDCD ở trường THPT

Môn GDCD ở trường THPT có các nhiệm vụ sau:

+ Trang bị cho học sinh THPT một cách tương đối có hệ thốnghững trithức phổ thông cơ bản, thiết thực của triết học duy vật biện chứng, của lý luận

về chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, về nhà nước và pháp quyền, về đạođức và lối sống có đạo đức, những quan điểm về xây dựng đất nước ngày cànggiàu đẹp, văn minh, con người ngày càng ấm no, hạnh phúc

+ Bước đầu giáo dục cho học sinh những quan điểm khoa học và cáchmạng, tư duy mới về thế giới và thời đại, về con người và cộng đồng Về cácquá trình xã hội diễn ra trên thế giới và trên đát nước ta, về cuộc đấu tranh trêntất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội giữa cái tiến bộ và cái bảo thụ, lạc hậu.Trên cơ sở đó hình thành niềm tin có sở khoa học về lý tưởng cao đẹp mà conngười luôn hướng tới và sự tất thắng của cái Chân, cái Thiện, cái Mỹ

+ Bồi dưỡng cho học sinh bước đầu những phương pháp tư duy biệnchứng, biết phân tích và đánh giá các hiện tượng xã hội theo quan điểm khoahọc, tiến bộ, ủng hộ những cái đúng, cái mới; tích cực đấu tranh chống cái sai,cái cũ lỗi thời, cái tiêu cực và lạc hậu, biết kế thừa những truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc

+ Từng bước hình thành ở học sinh thói quen và kỹ năng vận dụngnhững tri thức đã học vào cuộc sống học tập, lao đọng và sinh hoạt, giúp họcsinh định hướng đúng đắn về chính trị, tư tưởng,đạo đức trong các hoạt động

xã hội, trong cuộc sống hiện tại và sau này

* Xuất phát từ trình độ nhận thức học sinh

Ở học sinh THPT đã phát triển về thể lực, tâm sinh lí, tư duy hoạt độngnhanh nhẹn; lý luận, tư duy trừu tượng của học sinh đã được nâng cao so vớilứa tuổi trước đó Suy nghĩ của các em mang tính độc lập, sáng tạo tạo điềukiện để các em tư duy nhanh trong các đợt kiểm tra của giáo viên

Tuy nhiên tư duy của các em chưa hoàn thiện, quá trình kiểm tra sẽ giúpcác em củng cố được tri thức cũ, hình thành tư duy mới để hoàn thiện kỹ năng

tư duy của mình hơn

*Xuất phát từ thực trạng của việc kiểm tra kết quả học tập môn GDCD

ở trường THPT.

Hiện nay việc vận dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập mônGDCD ở trường THPT đã đạt được những kết quả và còn tồn tại mặt hạn chếsau:

Mặt đạt được:

+ Hầu hết giáo viên đều có ý thức trong khâu kiểm tra kết quả học tập củahọc sinh nhằm cung cấp những thông tin chính xác cho việc đánh giá học sinh,việc kiểm tra kết quả học tập của học sinh được tiến hành một cách nghiêmtúc, kết quả là đã phân hoá được những đối tượng học sinh, chia học sinh thànhcác mức độ khác nhau

+ Nội dung của việc kiểm tra đã sát với đối tượng học sinh và sát vớichương trình học

+ Kết quả của việc kiểm tra đảo bảo được mục đích đề ra đó là cung cấpthông tin và thu thông tin nghược

Mặt hạn chế:

Bên cạnh những mặt đạt được, do khâu đổi mới phương pháp kiểm tra

kết quả học tập của học sinh chưa được chú trọng nên công tác kiểm tra kếtquả học tập môn GDCD của học sinh còn tồn tại không ít những hạn chế:

- Nội dung đánh giá thiếu toàn diện, việc kiểm tra kết quả học tập mangtính lý thuyết, chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ và tái hiện kiến thức Nguyên nhân

là do giáo viên chỉ áp dụng phương pháp kiểm tra kết quả học tập bằng phươngpháp truyền thống như phương pháp tự luận, chậm đổi mới các phương pháp

và kỹ thuật kiểm tra hiện đại

+ Quá trình kiểm tra còn thiếu khách quan,việc kiểm tra còn phụ thuộc vào

ý muốn chủ quan của người ra đề là chủ yếu Ở đây do tính chất xem mônGDCD chỉ là môn học phụ nên việc ra đề và chấm bài đều chỉ là một ngườinên khâu kiểm tra thiếu tính khách quan

+ Phương pháp kiểm tra ít có sự đổi mới, việc kiểm tra còn là khâu nặng nềđối với học sinh Đa số học sinh đều căng thẳng trong các giờ kiểm tra, rất íthọc sinh cảm thấy hứng thú cho dù biết đó là tất yếu của quá trình học tập Vìvậy, việc đổi mới phương pháp kiểm tra kết quả học tập của học sinh trong quátrình dạy học là một tất yếu khách quan.

1.2 Chức năng của kiểm tra kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra kết quả học tập của học sinh nhằm thực hiện ba chức năng cơ

bản là: đánh giá, phát hiện sai lệch,điều chỉnh

Chức năng của kiểm tra kết quả học tập của học sinh có thể được biểuhiện bắng sơ đồ sau:

Hình vẽ thể hiện cấu trúc chức năng của kiểm tra

Phát hiện lệch lạc

Đánh giá

Điều chỉnh

Từ sơ đồ trên ta thấy các chức năng của kiểm tra có sự tác động qua lạivới nhau một cách chặt chẽ,thống nhất Các chức năng này không thể thiếu,nếu thiếu một trong số chức năng trên thì khâu kiểm tra sẽ không thực hiệnđược hiểu qua mà yêu cầu giáo dục đề ra.

1.3 Một số yêu cầu của việc kiểm tra kết quả học tập của học sinh

1.3.1 Đảm bảo tính khách quan

Xuất phát từ mục đích kiểm tra nhằm đánh giá kết quả học tập của họcsinh từng kỳ, từng năm và từng cấp theo nội dung đánh giá đã quy định trongchương trình của Bộ GD – ĐT, việc đánh giá không chỉ đánh giá kết quả họctập của học sinh mà thông qua đó còn có những hình thức thưởng và phạt khácnhau nhằm phát huy tính thi đua học tập của học sinh Để đảm bảo công bằngtrong việc đánh giá thì trước hết trong công tác kiểm tra cần phải đảm bảo tínhkhách quan Việc đảm bảo tính khách quan được thể hiện ở:

- Nội dung kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu chung của chương trình,không xuất phát từ ý muốn chủ quan của người ra đề

- Tổ chức kiểm tra nghiêm túc: Học sinh phải thể hiện tinh thần, thái độlàm bài nghiêm túc, trung thực,không có mọi biểu hiện của quay cóp, nhìn bài,nhắc bài…

1.3.2 Đảm bảo tính toàn diện

Mục tiêu của giáo dục Việt nam là giáo dục con người Việt nam pháttriển một cách toàn diện Vì vậy, bài kiểm tra phải nhằm vào mục đích trọngtâm đó là phát triển toàn diện về cả kiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh.Nên trong khâu kiểm tra kết quả học tập của học sinh cũng cần phải đảm bảotính toàn diện

Tính toàn diện không chỉ về mặt số lượng mà cả về mặt chất lượng, khôngchỉ đảm bảo về mặt kiến thức mà cả về mặt kỹ năng, thái độ và tư duy; thểhiện:

- Hệ thống câu hỏi bao quát nội dung kiến thức một phần (đối với kiểm tra

15 phút, 1 tiết), cả chương trình (đối với kiểm tra học kỳ, cuối năm)

- Hệ thống câu hỏi phải đảm bảo mối liên hệ giữa nội dung kiến thức củatừng bài, từng phần, từng chương

- Hệ thống câu hỏi phải gắn liền với thực tiễn của địa phương

- Hệ thống câu hỏi phải đảm bảo tính phát triển

1.3.3 Đảm bảo tính thường xuyên và tính hệ thống

Tính thường xuyên và tính hệ thống trong việc kiểm tra kết quả học tập

của học sinh thể hiện ở chỗ giáo viên phải thường xuyên kiểm tra kết quả họctập một cách có kế hoạch, có hệ thống Việc kiểm tra không chỉ diễn ra ở cuốimỗi bài, mỗi chương, mỗi kỳ mà việc kiểm tra còn phải được tiến hành ngaytrong các tiết học thông qua các câu hỏi đàm thoại bài học, từ đó giáo viên cóthể kiểm tra cả những kiến thức bài trước mà các em đã học Việc kiểm tratrong các tiết học không chỉ kiểm tra được kiến thức bài cũ mà qua đó giáoviên cũng có thể hệ thống kiến thức cho học sinh

1.3.4 Đảm bảo tính công khai

Việc kiểm tra phải được tiến hành công khai Điều này thể hiện việc kiểm

tra phải được tiến hành tại lớp Kết quả kiểm tra được công bố kịp thời để mỗihọc sinh có thể tự đánh giá, xếp hạng trong tập thể để tập thể học sinh biết, họctập và giúp đỡ lẫn nhau

GDCD là môn học có vai trò quan trọng trong việc hình thành thế giớiquan, phượng pháp luận khoa học, giáo dục đạo đức lối sống, truyền đạt cáckiến thức kinh tế - xã hội, chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước.Đây là những tri thức đặc biệt quan trọng trong việc hình thành phẩm chất conngười mới XHCN Việc đảm bảo tính công khai trong kiểm tra kết quả học tậpcủa học sinh có ý nghĩa cả mặt giáo dục và giáo dưỡng

1.3.5 Đảm bảo tính phát triển

Quá trình dạy học luôn luôn phát triển, việc kiểm tra kết quả học tập

cũng phải được xem xét trong xu hướng đó Kết quả học tập của học sinh luônthay đổi theo xu hướng phát triển tiến lên Phải xem việc kiểm tra trong sựphát triển bởi nhận thức,học tập của học sinh luôn phát triển Tránh thành kiếnhoặc nhầm lẫn giữa các giai đoạn học tập của học sinh

Tóm lại, việc đảm bảo các yêu cầu trên là đảm bảo tính sư phạm trongkiểm tra kết quả học tập của học sinh, góp phần hoàn thiện bài kiểm tra phùhợp với yêu cầu, mục đích của Bộ GD – ĐT đề ra, đặc biệt với môn GDCDnhằm làm cho môn học không còn là môn học phụ nữa mà được học sinh hứngthú và xem đây là một môn học cần thiết

1.4 Hệ thống các phương pháp kiểm tra kết quả học tập môn GDCD

ở trường THPT

1.4.1 Quan sát học sinh

Quan sát là phương pháp được tiến hành trên cơ sở tri giác trực tiếp quansát đối tượng kiểm tra, giúp giáo viên xác định thái độ kỹ năng thực hành vàtrình độ nhận thức của hoc sinh Phương pháp quan sát không chỉ dùng trongdạy học mà quan sát còn được dùng trong việc kiểm tra kết quả học tập củahọc sinh Thông qua việc quan sát, giáo viên có thể kiểm tra được thái độ họctập, đánh giá được mật độ nắm bắt kiến thức cũng như những kỹ năng kiếnthức môn học của học sinh

Phương pháp quan sát có ưu điểm và nhược điểm sau:

Ưu điểm: Phương pháp quan sát tạo điều kiện để giáo viên quan sát trực

tiếp quá trình rèn luyện và học tập của học sinh

Nhược điểm: Phương pháp quan sát diễn ra lâu, tốn thời gian.

Các kỹ thuật của quan sát gồm có:

* Ghi chép câu chuyện: Là hình thức giáo viên ghi lại những mẩu chuyện

bất ngờ gặp trong đời sống nhà trường, phản ánh những nét độc đáo về tính

cách, thái độ, hành vi của học sinh, những tình huống trong hoạt động dạy họcgiáo dục Giáo viên có thể dành cho học sinh là đối tượng quan sát một tờphiếu hoặc một vài trang trong sổ tay và lần lượt ghi vào đó những điều đãquan sát được Hoặc giáo viên cũng có thể chuẩn bị một tập phiếu để trắng, khigặp sự kiện đáng ghi thì ghi ngay, đến cuối ngày hoặc cuối tuần thì xem lại bổsung và cất phiếu vào phong bì thích hợp, sau một thời gian điểm lại các phiếu

để đánh giá

* Phiếu kiểm kê: Là hình thức giáo viên dùng để theo dõi mật độ thành

thạo của học sinh về một kỹ năng học tập nào đó, chẳng hạn như: kỹ năng thảoluận nhóm của học sinh, kỹ năng nắm bắt vấn đề, kỹ năng khai thác vấn đề…

* Thang xếp hạng: Là hình thức cũng như phiếu kiểm kê song có yêu cầu

cao hơn phiếu kiểm kê ở chỗ kỹ năng của học sinh được xếp hạng theo các bậckhác nhau Ví dụ: Thang xếp hạng kỹ năng thảo luận nhóm theo các mức giáoviên đưa ra yếu, khá, giỏi để kiểm tra mật độ kiến thức và thái độ học tập củahọc sinh

1.4.2 Vân đáp

Vấn đáp là cách thức hỏi, đáp giữa giáo viên và học sinh trong quá trìnhdạy học, nhằm kiểm tra kiến thức của học sinh hoặc gởi mở làm sáng tỏ nhữngvấn đề mới cho học sinh Phương pháp vấn đáp là phương pháp giáo viên đặt

ra những câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể tranh luận với nhau

và với cả giáo viên, qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học

Phương pháp vấn đáp được sử dụng rộng rãi trong hình thức kiểm trathường xuyên và kiểm tra định kỳ, nó cung cấp những thông tin ngược để giáoviên kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy Phương pháp vấn đáp thường đượcgiáo viên sử dụng trong kiểm tra bài cũ, dạy bài mới hoặc củng cố cuối tiết qua

đó giáo viên đánh giá sơ bộ về mật độ nắm kiến thức của học sinh trong lớp vàquyết đinh phương pháp giảng dạy cho bài tiếp

1.4.3 Trắc nghiệm

Trắc nghiệm là phương pháp để thăm dò một số đặc điểm năng lực trí tuệcủa học sinh hoặc kiểm tra đánh giá kiến thức kỹ năng, kỹ xảo, thái độ của họcsinh

Trắc nghiệm có hai loại là trắc nghiệm chủ quan ( tự luận) và trắc nghiệmkhách quan

Trắc nghiệm chủ quan (tự luận) là dạng trắc nghiệm dùng những câu hỏi

mở đòi hỏi học sinh tự xây dựng câu trả lời Câu trả lời có thể là một đoạn vănngắn, bài tóm tắt, một bài diễn hoặc một tiểu luận

Trắc nghiệm khách quan hay còn gọi là câu hỏi đóng là dạng trắcnghiệm trong đó mỗi câu hỏi chỉ có một câu trả lời theo những câu trả lời sẵn.Loại câu hỏi này cung cấp cho học sinh một phần hay cả thông tin cần thiết vàđòi hỏi học sinh phải chọn một câu để trả lời hoặc chỉ cần thêm vài từ Ngoài

ra gọi là trắc nghiệm khách quan vì chúng đảm bảo tính khách quan khi chấm Dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan là:

- Câu đúng sai

- Câu nhiều lựa chọn

- Câu ghép đối

- Câu điền thế

Trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận có những mặt ưu điểm

và nhược điểm sau:

Trắc nghiệm tự luận:

Ưu điểm:

- Học sinh có thể tự diễn đạt kiến thức, kinh nghiệm đã có và có thể đolường khả năng kiến thức suy luận của mình, sắp xếp ý tưởng, so sánh, phânbiệt các kiến thức đã học

- Học sinh có thể khéo léo tránh những chỗ mà phần kiến thức học sinhkhông hiểu rõ

- Khuyến khích học sinh sắp xếp, diễn đạt ý tưởng của mình một cách cóhiệu quả.

- Giáo viên tốn ít thời gian và công sức cho soạn thảo vì trắc nghiệm tựluận cần rất ít câu hỏi cho bài kiểm tra, vậy giáo viên chỉ cần soạn một đến bacâu trong một đề kiểm tra là đủ

- Giáo viên có thể viết lời nhận xét trên bài kiểm tra của học sinh

Nhược điểm:

- Phạm vi kiến thức hẹp, độ tin cậy đnahs giá không cao

- Câu trả lời dài, tốn thời gian

- Giáo viên tốn nhiều thời gian và công sức cho việc soạn thảo câu hỏicho bài kiểm tra vì trắc nghiệm khách quan cần nhiều câu hỏi cho một lầnkiểm tra

Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của phương tiện kỹ thuật, kiểm tratrắc nghiệm khách quan đang được sử dụng phổ biến, mở rộng phạm vi tácđộng bằng những hình thức thích hợp Nhưng bài kiểm tra trắc nghiệm kháchquan không phải là chìa khoá vạn năng thay thế cho các hình thức kiểm trakhác, mà cần phải sử dụng kết hợp một cách hợp lý.

1.4.4 Học sinh tự đánh giá

Tự đánh giá là khả năng phán xét bản thân trên nhiều mặt về kiến thức,

thái độ, hành vi…Tự đánh giá trên cơ sở đó để điều chỉnh hoạt động nhận thức

và hành vi thực tế của bản thân

Tự đánh giá có vai trò hết sức quan trọng đối với tất cả mọi người Tronggiáo dục tự đánh giá được xem là phương pháp đầu tiên dùng để kiểm tra kếtquả học tập của học sinh về thái độ cũng như kiến thức, kỹ năng các em nắmđược Điều này giúp học sinh nhận thức rõ những mặt mạnh, mặt yếu, nhữngtiến bộ của mình, nâng cao ý thức trách nhiệm đối với kết quả học tập; niềmtin, tính độc lập rèn luyện ý thức, thói quen khả năng tự đánh giá trong mọihoạt động sau này Phương pháp tự đánh giá là cách thức giáo viên sử dụng đểhọc sinh có thể tự phán xét được bản thân trong các mặt đó

Kiểm tra dưới dạng đề dự án là hình thức nổi bật nhất của phương pháphọc sinh tự đánh giá

Dự án ( projicre ) là phác thảo, dự án, thiết kế.Khái niệm dự án được sửdụng phổ biến trong thực tiễn sản xuất kinh tế xã hội, đặc trưng của nó về cơbản là tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện dự án

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học tong đó học sinh thực hiệnnhiệm vụ học tập phức hợp, gắn lý luận với thực tiễn, kết hợp lý thuyết vớithực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Hình thức làmviệc chủ yếu là theo nhóm Kết quả dự án là những sản phẩm có thể giới thiệuđược

Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào kiểm tra kết quả học tập củahọc sinh, là giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiên nhiệm vụ học tập nhằmgắn lý luận với thực tiễn phù hợp với kinh nghiệm và năng lực của bản thân,nhằm phát huy trí sáng tạo và tinh thần học tập theo nhóm của học sinh.

Phương pháp dạy học theo dự án có ưu điểm và nhược điểm sau:

Ưu điểm:

- Giúp cho quá trình kiểm tra kết quả học tập của học sinh đảm bảo đượcyêu cầu đề ra của Bộ GD – ĐT, đó là gắn lý thuyết với thực hành, kết hợp quátrình dạy học giữa nhà trường – gia đình – xã hội

- Phát huy được tính tự lực, tinh thần trách nhiệm, khả năng sáng tạo, kỹnăng hợp tác, năng lực tự đánh giá, tính kiên trì bền bỉ…của học sinh

- Thông qua việc tự thực hiện các nhiệm vụ học tập học sinh có cơ hộirèn luyện nhiều kỹ năng sống như: kỹ nắng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn

đề, kỹ năng ra quyết định…đó là những kỹ năng quan trọng trong kiều kiệnnền kinh tế đang hội nhập đi lên ở nước ta hiện nay

Nhược điểm:

- Việc kiểm tra đòi hỏi kỹ năng thực hành lớn ở học sinh, điều này chỉphù hợp với kỹ năng của những học sinh khá,giỏi, nên việc áp dụng khó khănđối với học sinh trung bình, ảnh hưởng đến kết quả của việc kiểm tra đánh giákết quả học tập chung của học sinh

- Phương pháp dạy học dự án hoạt động theo nhóm là chủ yếu nên việckiểm tra sẽ khó đánh giá được năng lực thực sự của các thành viên trong nhóm,

mà chỉ là đánh giá chung chung của tất cả các thành viên trong nhóm

Việc vận dụng phương pháp dạy học dự án phải đảm bảo các yêu cầu:

- Dự án phải rõ ràng và có tính khả thi vì như vậy mới đảm bảo đượcviệc thực hiên có hiệu quả của học sinh

cho học sinh tham gia các dự án phù hợp với trinh đô và điều kiện của cácem

1.4.5 Phương pháp trò chơi

Xuất phát từ chủ trương của nhà nước, thực tiễn dạy học và nhu cầuhoạt động vui chơi của học sinh mà người ta đã thiết kế trò chơi học tập, tròchơi học tập là trò chơi được sử dụng vào mục đích học tập, hay thông quahoạt động vui chơi mà đạt được mục tiêu dạy học bằng phương thức “học màchơi, chơi mà học”, học sinh có thể lĩnh hội tri thức,củng cố tri thức và rènluyện kỹ năng học tập của mình Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chứccho học sinh tìm hiểu một số vấn đề,biểu hiện thái độ hay thực hiện hoạt động,việc làm thông qua một trò chơi

Vận dụng phương pháp trò chơi vào kiểm tra kết quả học tập của họcsinh là việc giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề, biểu hiện thái

độ hay thực hiện hoạt động, việc làm thông qua trò chơi, qua đó giáo viên sẽkiểm tra được kết quả học tập của học sinh

Phương pháp trò chơi có ưu điểm và hạn chế sau:

Ưu điểm:

Vui chơi là một nhu cầu của tuổi thanh, thiếu niên Vì vậy nếu biết tổchức các trò chơi một cách hợp lý, lành mạnh trong các buổi kiểm tra thì hiệuquả giáo dục rất cao giảm được tính căng thẳng trong việc kiểm tra và thi cử,việc kiểm tra sẽ trở nên nhẹ nhàng, sinh động hơn Qua trò chơi học sinhkhông chỉ được phát triển về trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ mà còn hình thànhnhiều phẩm chất và hành vi đạo đức

Nhược điểm:

Phụ thuộc vào năng lực tổ chức và thiết kế trò chơi của giáo viên, đòihỏi người giáo viên phải mày mò tìm kiếm những phương pháp, nội dung tròchơi mới để tổ chức cho học sinh, tránh sự nhàm chán trong tổ chức trò chơigiống nhau vào việc kiểm tra kết quả học tập nói riêng và quá trình dạy học nóichung

Để đạt được hiểu quả cao trong việc áp dụng phương pháp trò chơi vàokiểm tra kết quả học tập của học sinh giáo viên -người tổ chức trò chơi cầnphải đảm bảo được các yêu cầu sau:

- Trò chơi phải phù hợp với mục đích yêu cầu của việc kiểm tra kết quảhọc tập của học sinh, phù hợp với điều kiện của lớp học, phù hợp với đốitượng học sinh và phải không nguy hiểm cho học sinh

- Khi tổ chức việc kiểm tra kết quả học tập bằng phương pháp trò chơi thìgiáo viên phải đảm bảo tất cả các học sinh phải nắm bắt được quy tắc của tròchơi và tôn trọng luật chơi nhằm đảm bảo tính công bằng trong khâu kiểm trakết quả học tập

- Giáo viên phải dự trù được tình huống xảy ra và có phương án để giảiquyết

- Việc đánh giá kết quả trò chơi phải khách quan, công bằng đảm bảo cácnguyên tắc của khâu kiểm tra đánh giá