Bài viết bàn về vai trò đội ngũ giảng viên nói chung và đội ngũ cố vấn học tập nói riêng trong chừng mực nào đó có vai trò quyết định chất lượng đào tạo theo hệ thống tín chỉ tại các trường Đại học, Cao đẳng. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 169
VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ CỐ VẤN HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO THEO
HỆ THỐNG TÍN CHỈ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG
Ngô Minh Oanh1
Đào tạo đại học theo hệ thống tín chỉ đã có từ lâu trên thế giới Ngay từ thế kỷ XIX, trường Đại học Harvar ở Mỹ đã thực hiện và sau đó lan ra các nước Âu Mỹ và
cả châu Á Với những kết quả của nó cho thấy những ưu việt của nó cả trong phương thức và mục tiêu đào tạo Năm 1993, Trường Đại học Bách khoa thành phố Hồ Chí Minh là trường đại học đầu tiên từ sau ngày giải phóng đã tiến hành đào tạo theo hệ thống tín chỉ Từ năm 2007, Bộ Giáo dục – Đào tạo đã có Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15/8/2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo về việc ban hành Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ Tuy hơi muộn nhưng đến năm 2010, tất cả các trường đại học trong cả nước cũng đã triển khai đào tạo theo học chế tín chỉ
Bản chất của đào tạo theo hệ thống tín chỉ là nhằm tăng cường khả năng tự học,
tự nghiên cứu của sinh viên, tính chủ động trong kế hoạch học tập của sinh viên tùy theo khả năng và kế hoạch của bản thân Hay nói cách khác, quá trình tổ chức đào tạo theo hệ thống tín chỉ là quá trình nhằm tới mục tiêu cá thể hóa việc học tập của sinh viên Hệ thống tín chỉ dựa trên sự tích lũy kiến thức của sinh viên để khi đạt đến những yêu cầu về kiến thức theo quy chế đào tạo thì sinh viên có thể lên lớp hay tốt nghiệp Sinh viên có thể tốt nghiệp sớm hoặc có thể kéo dài thời gian học tập theo quy chế tùy theo số lượng tín chỉ đã tích lũy được Theo Quy chế 43 quy định thì tương ứng với một giờ lên lớp sinh viên phải có hai giờ chuẩn bị ở nhà do đó quá trình quản
lý và giảng dạy của nhà trường và giáo viên làm sao vừa có thể giúp cho sinh viên và kiểm tra được quá trình tự học của sinh viên một cách có hiệu quả, trong đó hướng dẫn lập kế hoạch lộ trình học tập của học sinh; những điệu kiện lựa chọn, đăng ký học phần; lựa chọn và sử dụng phương tiện, tài liệu học tập; lựa chọn phương pháp học tập nói chung và tự học nói riêng là vô cùng quan trọng Cùng với yêu cầu đào tạo trong thời buổi bùng nổ thông tin, đào tạo theo hệ thống tín chỉ với thời lượng cho tự học gấp đôi thời gian học tập ở trên lớp, việc giảng viên trang bị phương pháp học tập cho sinh viên cũng có ý nghĩa sống còn trong quá trình đào tạo Vì vậy vai trò đội ngũ giảng viên nói chung và đội ngũ cố vấn học tập nói riêng trong chừng mực nào đó có vai trò quyết định chất lượng đào tạo
Có một thực trạng hiện nay trong hầu hết các trường đại học, cao đẳng là khả năng chủ động của sinh viên trong kế hoạch và phương pháp học tập còn nhiều hạn
1
PGS TS – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giáo dục, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh
Trang 270
chế Sinh viên chúng ta từ học sinh từ phổ thông lên do đó hầu hết đã quen lối học bị động, thuộc lòng từ trước, do đó khi bước chân vào giảng đường đại học rất khó để có thể thay đổi ngay cách học ở đại học Mặt khác, phần lớn sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, hầu hết sinh viên đều đi làm thêm do đó đầu tư thời gian, công sức cho tự học
là rất khó khăn Hơn nữa, dư âm của đào tạo theo niên chế vẫn còn tồn tại, nghĩa là sinh viên cứu vào được trường, sau đó kế hoạch, lộ trình đào tạo đã có khoa, trường
lo, sinh viên chỉ việc theo lộ trình đó, không bị nợ môn học là có thể nghiễm nhiên kết thúc khóa học và ra trường Một bộ phận không nhỏ sinh viên thì ỷ lại, gặp chăng hay chớ, lười biếng, thụ động… nên chắc chắn việc học tập sẽ không thể đạt kết quả cao như kỳ vọng của thầy cô giáo và nhà trường trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ Đứng trước thực trạng đó, vai trò của giảng viên và đội ngũ cố vấn học tập càng trở nên vô cùng quan trọng
Có người đặt vấn đề so sánh đội ngũ cố vấn học tập với đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp trong đào tạo theo niên chế trước đây và đôi khi lại đánh đồng vai trò của hai vị trí này Tuy nhiên nếu chúng ta đã trải qua hai phương thức đào tạo theo niên chế và đào tạo theo tín chỉ thì chúng ta thấy rõ sự khác biệt căn bản của hai chức danh này Người giáo viên chủ nhiệm chỉ là người tổ chức và quản lý sinh viên trong lớp học mình chủ nhiệm là chủ yếu Vào đầu năm học, hay khóa học, giáo viên chủ nhiệm
tổ chức gặp gỡ sinh viên, tổ chức bầu ban cán sự lớp, định hướng về mặt tư tưởng, tổ chức và sau đó giao cho ban cán sự lớp tự quản, giáo viên là người tư vấn và giải quyết những vấn đề vượt ngoài khả năng của ban cán sự Lịch trình giảng dạy, học môn nào trước, môn nào sau, khi nào thì thực hành, thực tế đều đã có kế hoạch của trường và khoa Người cố vần học tập, về hình thức thì cũng có vẻ giống như giáo viên chủ nhiệm, tức là cũng được giao phụ trách một nhóm hay một lớp để quản lý, nhưng về yêu cầu nội dung công việc thì có những điểm rất khác so với giáo viên chủ nhiệm
Trước hết, người cố vấn học tập là người giúp sinh viên hiểu rõ hơn ngành học
mà sinh viên đã lựa chọn, giúp sinh viên khẳng định lại quyết định lựa chọn ngành nghề mà trước đây do thiếu thông tin có thể họ chưa thật hiểu hết những ngành nghề
mà họ đã chọn Cố vấn học tập làm cho sinh viên hiểu rõ hơn ngành nghề tương lai của mình, những đặc thù nghề nghiệp, cơ hội việc làm trong tương lai và cả những phẩm chất cần có để hành nghề được thuận lợi nhất cố vấn học tập giúp sinh viên ổn định tâm lý, chuẩn bị tâm thế cho một chương trình học tập của sinh viên trong trường đại học
Thứ hai, cố vấn học tập giúp sinh viên xây dựng định hướng và kế hoạch học
tập, trong đó cố vấn học tập phải giúp sinh viên hiểu rõ mục tiêu, nội dung, chương
Trang 371
trình môn học, lộ trình học tập của các giai đoạn, các năm học Cố vấn học tập tư vấn giúp sinh viên hiểu rõ mục tiêu của từng môn học, những điều kiện tiên quyết khi lựa chọn môn học và xác định môn nào học trước, môn nào học sau và những nội dung cần giải quyết để hoàn thành tốt nhất môn học Nếu cố vấn học tập là giáo viên trực tiếp giảng dạy các môn học cụ thể của nhóm hay lớp mình làm cố vấn thì có thể tư vấn cho học sinh những vấn đề cụ thể hơn, như xác định những vấn đề nào cần giải quyết ở trên lớp, vấn đề nào làm việc theo nhóm, vấn đề nào sinh viên tự học ở nhà và hướng dẫn những hoạt động tự học cho sinh viên…
Thứ ba, cố vấn học tập là người hướng dẫn sinh viên lựa chọn và tìm kiếm các
phương tiện học tập, các nguồn tài liệu tham khảo phục vụ cho học tập một cách có hiệu quả Hơn ai hết cố vấn học tập cũng là các giảng viên nắm rõ tình hình trang thiết
bị, phòng thí nghiệm và các nguồn tài liệu phục vụ học tập của cơ sở đào tạo rõ nhất,
vì vậy họ sẽ là người tư vấn, hướng dẫn tốt nhất cho sinh viên trong quá trình học tập
ở trên lớp và tự học ở nhà Có vấn học tập giúp sinh viên rút ngắn quá trình tìm kiếm tài liệu và lựa chọn những tài liệu đáng tin cậy nhất để học tập và tham khảo Cố vấn học tập cũng có thể là người trọng tài phân xử những tranh luận của sinh viên trong việc lựa chọn tài liệu, phương tiện học tập
Thứ tư, đội ngũ cố vấn học tập là người theo dõi sự tiến bộ trong quá trình học
tập của sinh viên và kế hoạch, tiến độ học tập của sinh viên Cố vấn học tập không chỉ kiểm tra quá trình học tập ở trên lớp mà còn kiểm tra quá trình tự học của sinh viên, kịp thời uốn nắn những lệch lạc trong học tập và thực hiện kế hoạch, tiến độ học tập của sinh viên, kịp thời đưa ra những lời khuyên bổ ích, giúp học sinh tự điều chỉnh những lệc lạc có thể xảy ra
Thứ năm, với sự gần gủi với sinh viên, hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của họ, cố
vần học tập có thể là người mà sinh viên tin cậy để tư vấn cho họ những vấn đề trong cuộc sống, là tấm gương để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho sinh viên, thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện trong đào tạo của nhà trường đại học
Như vậy, vai trò của đội ngũ cố vấn học tập trong đào tạo theo học chế tín chỉ đóng vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ đào tạo của các trường đại học, cao đẳng Tuy nhiên hiện nay qua thực tế đào tạo theo học chế tín chỉ
ở các trường, nổi lên một số những hạn chế, bất cập như cơ sở phòng ốc, thiết bị, phòng thí nghiệm còn thiếu; đội ngũ giảng viên còn chưa đủ để có nhiều phương án cho sinh viên lựa chọn giảng viên; đội ngũ cố vấn học tập còn thiếu và chưa có nhiều kinh nghiệm phải đảm nhận việc tư vấn cho nhiều sinh viên dẫn đến quá tải, hạn chế đến chất lượng tư vấn
Trang 472
Để nâng cao chất lượng đào tạo theo học chế tín chỉ, các trường đại học, cao đẳng cần có những giải pháp quyết liệt hơn nữa nâng cao số lượng và chất lượng đội ngũ cố vấn học tập Phải lựa chọn từ trong số giảng viên những người có kinh nghiệm
và tâm huyết đảm nhận nhiệm vụ cố vấn học tập Phát triển thêm số lượng để mỗi cố học tập chỉ có thể đảm nhận từ 15 đến 20 sinh viên để đảm bảo không quá tải cho mỗi
cố vấn học tập Tổ chức tập huấn, nâng cao trình độ nghiệp vụ, nhất là cập nhật những quy định mới về đào tạo và khả năng nắm bắt tâm lý, nhu cầu của sinh viên mới có thể tư vấn, hướng dẫn chính xác, đáp ứng nhu cầu của sinh viên Song song với trang
bị kiến thức, kinh nghiệm cho đội ngũ này, các trường cũng cần phải chú trọng tới những đãi ngộ về mặt vật chất để họ toàn tâm toàn ý, hết mình cho công việc Nếu làm tốt những giải pháp trên chắc chắn đội ngũ cố vấn học tập thực sự là lực lượng đòn bẩy nâng cao hiệu quả giáo dục, đảm bảo sự thành công việc đào tạo theo hệ thống tín chỉ ở các trường đại học và cao đẳng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15/8/2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo về việc ban hành Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ
2 Ban liên lạc các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam (2007), Đổi mới phương pháp dạy - học trong đào tạo theo học chế tín chỉ… Kỷ yếu Hội thảo Khoa học lần 2, tại Thành phố Hải Phòng
hệ thống tín chỉ, Kỷ yếu Hội thảo toàn quốc, Đại học Sài gòn, tháng 5 – 2010
4 Lâm Quang Thiệp và các tác giả (2008), Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức đào tạo theo học chế tín chỉ ở các học viện, trường đại học, cao đẳng, Học viện Quản lý Giáo dục, Hà Nội