Nghiên cứu “Kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc lá và thực trạng hút thuốc lá của học viên tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thành phố Bến Tre năm 2020” được thực hiện từ tháng 9/2019 đến 9/2020, áp dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang, thu thập dữ liệu bằng cách dùng bảng hỏi tự điền với cỡ mẫu là 535 học viên đang học lớp 10 đến lớp 12 của Trung tâm.
Trang 1JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ VỀ TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ VÀ THỰC TRẠNG HúT THUỐC LÁ CỦA HỌC VIÊN TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP – GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN THÀNH PHỐ BẾN TRE NĂM 2020
Nguyễn Thị Tuyết 1 , Lê Thị Thanh Hương 2
TÓM TẮT
Nghiên cứu “Kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc
lá và thực trạng hút thuốc lá của học viên tại Trung tâm
Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thành phố
Bến Tre năm 2020” được thực hiện từ tháng 9/2019 đến
9/2020, áp dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang, thu thập
dữ liệu bằng cách dùng bảng hỏi tự điền với cỡ mẫu là 535
học viên đang học lớp 10 đến lớp 12 của Trung tâm
Kết quả: 85,2% học viên có kiến thức đúng, 80,7%
học viên có thái độ tích cực về tác hại thuốc lá, 16,3% học
viên hút thuốc lá Một số yếu tố có xu hướng làm tăng
kiến thức và thái độ của học viên là khi Trung tâm có
những hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá giúp học
viên có nhận thức đúng, thái độ tích cực cao lần lượt là
1,99 (95%CI: 1,09 – 3,66), 3,06 (95%CI: 1,79 – 5,23) lần
Các loại hình truyền thông về tác hại của thuốc lá giúp học
viên nhận thức đúng cao 3,87 (95%CI: 1,94 – 7,71) lần;
Sở Y tế truyền thông giúp học viên nhận thức đúng, thái
độ tích cực cao lần lượt là 3,07 (95%CI: 1,88 – 5,01), 1,77
(95%CI: 1,29 – 2,77) lần và tuyên truyền về Luật Phòng
chống tác hại của thuốc lá giúp học viên nhận thức đúng,
thái độ tích cực cao lần lượt là 3,18 (95%CI: 1,94 – 5,19)
1,66 (95%CI: 1,05 – 2,63) lần
Khuyến nghị: Trung tâm GDNN – GDTX cần phải
tăng cường tuyên truyền cho học viên những tác hại của
thuốc lá; những quy định của Trung tâm cần gắn với các
thông tin về Luật Phòng chống tác hại thuốc lá
Từ khóa: Kiến thức, thái độ, thuốc lá, tác hại, học
viên, Bến Tre
ABSTRACT:
KNOWLEDGE, ATTITUDES ABOUT
TOBACCO HARMFUL EFFECTS AND THE
PREVALENCE OF SMOKING AMONG STUDENTS AT BEN TRE OCCUPATIONAL – CONTINUING EDUCATION CENTER, 2020
The cross sectional study “Knowledge, attitudes about tobacco harmful effects and the prevalence of smoking among students at Ben Tre Occupational – Continuing Education Center, 2020” was undertaken from September 2019 to September 2020 It was a cross sectional study with a sample size of 535 students studying grade 10 to grade 12 of the Center
The study’s results showed that 82.5% student had correct knowledge on harmful effects of tobacco and 80.7% of them had appropriate attitudes about tobacco control 16.3% of students smoked at the time of data collection Some factors contributed to correct knowledge and appropriate attitudes of students included tobacco control activities undertaken by the center with odds were 1.99 (95%CI: 1.09-3.66) and 3.06 (95%CI: 1.79-5.23) respectively Types of tobacco control communication also contributed to an increase
of 3.78 times (95%CI: 1.94-7.71) In addition, the communication of tobacco control from the Provincial Health Bureau also contributed to the increased odds
of correct knowledge and appropriate attitudes of 3.07 (95%CI: 1.88-5.01) and 1.77 (95%CI: 1.29-2.77) respectively
The study suggests that the Ben Tre Occupational – Continuing Education Center should increase communication on tobacco control for students, and should enforce the regulations of tobacco control inside the center
Key words: Knowledge, attitudes, tobacco, harmful
effects, students, Ben Tre
1 Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Bến Tre
2 Trường Đại học Y tế Công cộng
Trang 2
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Hút thuốc lá (HTL) là nguyên nhân gây tử vong
hàng đầu trên thế giới Theo thống kê của Tổ chức Y tế
thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 7 triệu ca tử vong,
Việt Nam có khoảng 40.000 ca tử vong do các căn bệnh
liên quan đến sử dụng thuốc lá [2]
Nhiều nghiên cứu trên thế giới và trong nước đã cho
thấy tỷ lệ giới trẻ hiểu biết về tác hại của hút thuốc lá rất
cao 99,7% biết hút thuốc lá có hại cho sức khỏe, 75,9%
biết hút thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe phụ nữ mang
thai và trẻ được sinh ra, 39,1% biết hút thuốc có thể gây
ung thư phổi, 12% biết hút thuốc có thể gây ra bệnh tim
mạch [7] Nghiên cứu “Đánh giá mô hình môi trường
không khói thuốc” của tác giả Lê Thị Thanh Hà cho kết
quả hiểu biết về tác hại của thuốc lá là rất cao 98,3% [4]
Tuy nhiên thái độ đối với việc hút thuốc lá nơi công cộng
nói chung và trong trường học nói riêng vẫn chưa thật sự
tích cực Mặc dù 90% người được hỏi cho biết cảm thấy
khó chịu khi có người khác hút thuốc trước mặt nhưng có
tới một phần tư chưa bao giờ lên tiếng phản đối
Hiện nay trên thế giới có khoảng 1,3 tỷ người hút
thuốc lá, 84% số người hút thuốc lá sống tại các nước đang
phát triển [5] Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia có
số lượng người sử dụng thuốc lá cao hàng đầu thế giới [6]
Trung tâm GDNN – GDTX thành phố Bến Tre đặt
tại trung tâm của tỉnh, học viên ở đây là những học viên
không đủ điểm để được tuyển vào lớp 10 tại các trường
trung học phổ thông công lập Các học viên đến đây học
một phần ở nhà trọ, một phần ở nhà người quen, do đó các
em thường thiếu sự kiểm soát của gia đình Nghiên cứu
này nhằm mô tả kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc lá,
thực trạng hút thuốc lá và xác định một số yếu tố liên quan
tới kiến thức và thái độ của học viên tại Trung tâm GDNN
– GDTX thành phố Bến Tre năm 2020
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
2.1 Đối tượng nghiên cứu: Học viên thuộc 3 khối
lớp 10, 11, 12 của Trung tâm GDNN – GDTX thành phố
Bến Tre
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu
được thực hiện từ tháng 9/2019 đến 9/2020 tại Trung tâm GDNN – GDTX thành phố Bến Tre
2.3 Thiết kế nghiên cứu: Cắt ngang phân tích 2.4 Cỡ mẫu: Chọn toàn bộ học viên đang theo
học thuộc 3 khối lớp 10, 11, 12 của Trung tâm GDNN – GDTX thành phố Bến Tre, tổng số là 553 học viên Trên thực tế, có 535 học viên tham gia nghiên cứu, chiếm tỷ
lệ 96,7%
2.5 Tiêu chuẩn đánh giá áp dụng trong nghiên cứu:
2.5.1 Đánh giá kiến thức:
Phần kiến thức có 16 câu, mỗi câu trả lời đúng được một điểm, trả lời sai không điểm, tổng điểm của kiến thức
là 16 điểm Kiến thức đúng khi tổng số điểm ≥ 10, kiến
thức không đúng khi tổng số điểm < 10 điểm [3]
2.5.2 Đánh giá thái độ:
Phần thái độ có 9 câu, mỗi câu trả lời đúng được một điểm, trả lời sai không điểm, tổng điểm của thái độ là 9 điểm Thái độ đúng khi tổng số điểm ≥ 6, thái độ không
đúng khi tổng số điểm < 6 điểm [3]
2.6 Đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu được Hội đồng Đạo đức Trường Đại học
Y tế Công cộng phê duyệt theo Quyết định số 32/2020/ YTCC-HD3, ngày 17 tháng 02 năm 2020
III KẾT QUẢ
3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
Tỷ lệ học viên lớp 10 chiếm 50,9%, lớp 11 chiếm 34% và lớp 12 chiếm 15,1% Học lực khá chiếm 21,6%, học lực trung bình chiếm 41,3%, học lực yếu chiếm 30,1% Hạnh kiểm tốt chiếm 53,5%, hạnh kiểm khá chiếm 37,6%
3.2 Kiến thức và thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá
3.2.1 Kiến thức của học viên về tác hại của thuốc lá
Biểu đồ 1 trình bày kiến thức chung của học viên
về tác hại của thuốc lá Trong số 535 học viên tham gia nghiên cứu, tỷ lệ có kiến thức đúng về tác hại của thuốc
lá chiếm 85,2%
Trang 3JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
3.2.2 Thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá
Biểu đồ 2 trình bày thái độ chung của học viên về tác hại của thuốc lá Tỷ lệ có thái độ tích cực về tác hại của thuốc lá chiếm 80,7%
3.2.3 Thực trạng hút thuốc lá của học viên
Biểu đồ 3 trình bày thực trạng hút thuốc lá của học viên Tỷ lệ học viên hiện HTL chiếm 16,3%
Biểu đồ 1: Kiến thức chung về tác hại thuốc lá của học viên
Biểu đồ 2: Thái độ chung của học viên về tác hại của thuốc lá
Biểu đồ 3 Thực trạng hút thuốc lá của học viên
3.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ
về tác hại của thuốc lá của học viên
3.3.1 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về tác
hại của thuốc lá của học viên
Mối liên quan giữa các yếu tố môi trường với kiến
thức của học viên về tác hại của thuốc lá được trình bày ở Bảng 3.1 Khi không thấy giáo viên hút thuốc lá học viên
có nhận thức đúng cao gấp 0,53 lần Khi Trung tâm có những hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá học viên nhận thức cao gấp 1,99 lần
14,8
19,3
Trang 4
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Bảng 3.1 Mối liên quan giữa yếu tố môi trường với kiến thức
Giáo viên hút thuốc lá
Không 211 (81,2) 49 (18,8) 0,53
(0,32 – 0,86) 0,007
Trung tâm có những hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá
(1,09 – 3,66) 0,023 Không 55 (76,4) 17 (23,6)
Bảng 3.2 trình bày mối liên quan giữa yếu tố truyền
thông với kiến thức Khi có các loại hình truyền thông
trên báo, đài, mạng xã hội, tuần lễ quốc gia phòng chống
hút thuốc lá về tác hại của thuốc lá thì học viên nhận thức
đúng cao 3,87 lần, khi có Sở Y tế truyền thông về tác hại của thuốc lá học viên nhận thức đúng cao 3,07 lần và khi được tuyên truyền về Luật Phòng chống tác hại của thuốc
lá học viên nhận thức đúng cao 3,18 lần
3.3.2 Một số yếu tố liên quan đến thái độ về tác hại
của thuốc lá của học viên
Mối liên quan giữa yếu tố môi trường với thái độ
của học viên về thuốc lá ở Bảng 3.3 Khi những người bạn
thân không hút thuốc lá, bạn bè không rủ hút thuốc lá học
viên có thái độ tích cực cao lần lượt là 2,03; 1,67 lần Học viên không tiếp xúc với hình thức quảng cáo, khuyến mại
về thuốc lá có thái độ tích cực cao gấp 2,1 lần Khi Trung tâm có những hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá học viên có thái độ tích cực cao gấp 3,06 lần
Bảng 3.2 Mối liên quan giữa yếu tố truyền thông với kiến thức
Biết về tác hại hút thuốc lá qua các loại hình truyền thông (báo, đài, mạng xã hội, tuần lễ quốc gia phòng chống hút thuốc lá)
(1,94 – 7,71) <0,001
Không 26 (63,4) 15 (36,6)
Sở Y tế truyền thông về tác hại hút thuốc lá
(1,88 – 5,01) <0,001
Không 114 (74) 40 (26)
Được tuyên truyền về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá
(1,94 – 5,19) <0,001 Không 107 (73,3) 39 (26,7)
Trang 5JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
Bảng 3.3 Mối liên quan giữa yếu tố môi trường với thái độ của học viên về thuốc lá
Tích cực n (%) Không tích cực n (%) Bạn thân hút thuốc lá
Không 211 (86,5) 33 (13,5) 2,03
(1,29 – 3,19) 0,001
Có 221 (75,9) 70 (24,1)
Bạn bè rủ hút thuốc lá
Không 347 (82,6) 73 (17,4) 1,67
(1,03 – 2,73) 0,027
Có 85 (73,9) 30 (26,1)
Tiếp xúc với hình thức quảng cáo, khuyến mại về thuốc lá
Không 174 (87,4) 25 (12,6) 2,10
(1,29 – 3,43) 0,001
Có 258 (76,8) 78 (23,2)
Trung tâm có những hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá
Có 387 (83,6) 76 (16,4) 3,06
(1,79 – 5,23) <0,001 Không 45 (62,5) 27 (37,5)
Bảng 3.4 Mối liên quan giữa yếu tố truyền thông với thái độ
Tích cực n (%) Không tích cực n (%)
Sở Y tế truyền thông về tác hại hút thuốc lá
(1,29 – 2,77) 0,012
Không 114 (74) 40 (26)
Được tuyên truyền về luật phòng chống tác hại của thuốc lá
(1,05 – 2,63) 0,029
Không 109 (74,7) 37 (25,3)
Mối liên quan giữa yếu tố truyền thông với thái độ ở
Bảng 3.4. Khi biết về tác hại hút thuốc lá qua các loại hình
truyền thông trên báo, đài, mạng xã hội, tuần lễ quốc gia
phòng chống hút thuốc lá học viên có thái độ tích cực cao
1,39 lần Khi Sở Y tế truyền thông về tác hại của thuốc lá, học viên có thái độ tích cực cao gấp 1,77 lần Khi được tuyên truyền về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá học viên có thái độ tích cực cao 1,66 lần
Mối liên quan giữa kiến thức và thái độ ở Bảng 3.5
Học viên có kiến thức đúng về tác hại của thuốc lá có thái độ tích cực cao gấp 5,97 lần so với học viên không có kiến thức đúng (95%CI: 3,57-9,98)
Trang 6
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Bảng 3.5 Mối liên quan giữa kiến thức và thái độ
IV BÀN LUẬN
4.1 Kiến thức của học viên về tác hại của thuốc lá
Nghiên cứu cho thấy có 85,2% học viên có kiến thức
đúng Tỷ lệ này cao hơn kết quả nghiên cứu của Global
Youth Tobacco Survey tại Việt Nam năm 2003 (75,5%)
và cao hơn với nghiên cứu của Nguyễn Khắc Hải và cộng
sự 61,9% [1] 96,1% cho rằng HTL chủ động gây hại
cho sức khỏe cao hơn nhiều tỷ lệ hiểu biết về HTL thụ
động gây ra (75,9%) Tỷ lệ này cũng tương đương kết quả
nghiên cứu của Tạ Văn Trọng năm 2016 (99,2%) [3]
4.2 Thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá
Đa số các học viên tham gia nghiên cứu đều có thái
độ tích cực về tác hại của thuốc lá chiếm tỷ lệ 80,7%
Kết quả này cũng tương đương với kết quả nghiên cứu
của Tạ Văn Trọng năm 2016 (79,2%) [3] Hầu hết đều
có cảm giác khó chịu khi thấy người khác HTL chiếm tỷ
lệ 61,8%, tỷ lệ này cũng tương đương với kết quả nghiên
cứu của Huỳnh Văn Thanh năm 2018 (61,1%) [8]
4.3 Thực trạng sử dụng thuốc lá của học viên
Có 16,3% học viên hiện hút thuốc lá Tỷ lệ này
tương đương với kết quả nghiên cứu của Tạ Văn Trọng
năm 2016 (16,7%) [3]
4.4 Một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thái độ
của học viên về tác hại của thuốc lá
4.4.1 Một số yếu tố liên quan tới kiến thức
Nghiên cứu cho thấy có 85,2% học viên có kiến thức
đúng về tác hại của thuốc lá Tỷ lệ này cao hơn so với kết
quả nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hương (32,8%) [9]
Học viên biết về tác hại hút thuốc lá qua các loại hình
truyền thông có kiến thức đúng cao 3,87 lần, cao hơn kết
quả nghiên cứu của Huỳnh Văn Thanh năm 2018 (2,21
lần) [8]
4.4.2 Một số yếu tố liên quan tới thái độ
Nghiên cứu này chỉ ra rằng khi học viên nhận thức
tốt về tác hại của thuốc lá thì có thái độ tích cực rất cao
(OR=5,97; 95%CI: 3,57 – 9,98) cao hơn nhiều so với
kết quả nghiên cứu của Tạ Văn Trọng 2016 (OR=1,93;
95%CI: 1,35 – 2,78) [3] Thông tin tuyên truyền của Sở Y
tế về tác hại của thuốc lá giúp học viên có thái độ tích tích
cực cao 1,77 lần, kết quả này cũng tương đương với kết quả nghiên cứu của Huỳnh Văn Thanh 2018 là 1,51 lần [8] Giới nữ thường có xu hướng không chấp nhận thuốc
lá về mặt xã hội
4.5 Một số hạn chế của nghiên cứu
Nghiên cứu này chỉ mô tả được kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc lá và một số yếu tố liên quan, đồng thời
mô tả được thực trạng hút thuốc lá của học viên tại Trung tâm GDNN-GDTX thành phố Bến Tre năm 2020 Do vậy kết quả của nghiên cứu chưa mang tính đại diện cao cho toàn thể học viên tại các Trung tâm GDSNN-GDTX trong toàn tỉnh
V KẾT LUẬN 5.1 Kiến thức, thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá
85,2% học viên có kiến thức đúng về tác hại của thuốc lá 80,7% có thái độ đúng về tác hại của thuốc lá 16,3% học viên hiện đang hút thuốc lá Tỉ lệ nam học viên HTL là 20,8% và nữ học viên HTL là 10,1%
5.2 Một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá
Một số yếu tố làm tăng kiến thức đúng của học viên: Trung tâm có những hoạt động phòng chống tác hại thuốc
lá, các loại hình truyền thông về tác hại của thuốc lá, truyền thông về tác hại của thuốc lá của Sở Y tế và tuyên truyền về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá
Một số yếu tố làm tăng thái độ tích cực của học viên gồm không tiếp xúc với hình thức quảng cáo, khuyến mại
về thuốc lá, các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá của học viên, truyền thông và tuyên truyền về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá của Sở Y tế
Nghiên cứu khuyến nghị Trung tâm GDNN – GDTX cần tăng cường tuyên truyền cho học viên về những ảnh hưởng có hại của khói thuốc lên sức khỏe là những mảng kiến thức làm tăng cường sự hiểu biết và thái độ của học viên về tác hại của thuốc lá Thông tin về quy định của Trung tâm GDNN – GDTX cần gắn với các thông tin về Luật Phòng chống tác hại thuốc lá
Trang 7JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Khác Hải, Đặng Ngọc Anh và cộng sự (2006), “Hiệu quả dự án “Làm sạch bầu không khí khỏi ô
nhiễm khói thuốc: tạo môi trường lành mạnh và an toàn sức khỏe tre em””, Tạp chí Y tế Công cộng, 9/2006, số 6,
tr.41 - 46
2 Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến (2018), Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá
(31/5/2018) do Bộ Y tế tổ chức chiều ngày 31/5, truy cập ngày 15/05/2020, tại trang web https://suckhoedoisong.vn/
su-dung-thuoc-la-cuop-di-mang-song-cua-40000-nguoi-viet-moi-nam-n144800.html
3 Tạ Văn Trọng (2016), Thực trạng hút thuốc lá và một số yếu tố liên quan ở học sinh phổ thông trung học huyện
Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang.
4 Lê Thị Thanh Hà (2006), “Đánh giá mô hình môi trường không khói thuốc”, Tạp chí Y tế Công cộng 14, tr 29-35.
5 Nguyễn Thị Khoa và cộng sự (2006), “Đánh giá tình hình sử dụng thuốc lá ở Việt Nam theo điều tra y tế quốc
gia 2002”, Tạp chí Y học thực hành (533), tr 18-23.
6 Nguyễn Trọng Khoa và các cộng sự (2006), “Đánh giá tình hình sử dụng thuốc lá ở Việt Nam theo điều tra y
tế quốc gia 2002”(533), tr 18-23.
7 Hoàng Văn Minh và các cộng sự (2010), “ Điều tra toàn cầu về hút thuốc lá ở người trưởng thành tại Việt Nam,
Hà Nội.”.
8 Huỳnh Văn Thanh (2018), Kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống hút thuốc lá thụ động của học sinh
trường trung học phổ thông Nguyễn Đình Chiểu thành phố Mỹ Tho và một số yếu tố liên quan.
9 N T Huong và các cộng sự (2016), “Knowledge and Attitude Towards Tobacco Smoking among 13-15
Year-Old School Children in Viet Nam - Findings from GYTS 2014”, Asian Pac J Cancer Prev 17(S1), tr 37-42.
10 Global Youth Tobacco Survey (GYTS) (2003)