ẩ ã u Cuốn “Hutímg dẩn thiết ké giáo án điện tử món Ngữ vãn ưén PowerPoint” được biên soạn nhằm giúp bạn đọc là các giáo viên Ngữ văn có được một quan niệm đúng về Giáo án trình chiếu đ
Trang 1NGUYÊN TIEN MÂU
HiMng dàn tivỂ t h é
@iáo án điện tít môn Ngâ văn
b ệ n PõiAK^Point
c-NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM '
Trang 3NGUYỄN TIẾN MÂU
HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ
GIÁO ẤN ĐIỆN TỦ MÔN NGỮ VÀN
TRÊN POVVERPOINT
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM
Trang 4M ã số: 02.01.2173 ĐH2008
Trang 5MỤC LỤC
Phần!
ỌUflN NKM, NGUVCN TÁC v à ọ u v TRÌNH THICT K€ G iá o ÁN DléN TỬ
I KHÁI QUÁT VỂ GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ VÀ POVVERPOINT
1 Quan niệm về giáo án điện tử 7
1.1 Một số quan niệm đơn giản 7
1.2 Quan niệm đ ú n g 7
1.3 Phân biệt giáo án điện tử với giáo trình điện tử 9
1.4 Những yếu tố cấu thành một giáo án điện tử 10
2 Khái niệm về povverpoint, khả năng ứng dụng thiết kê giáo án Kgữvăn 15
2.1 Povverpoint 15
2.2 ứng dụng trong mòn Ngữ v ă n 15
II CÁC NGUYÊN TẮC c ơ BẢN TRONG THIẾT K Ế 17
1 Các nguyên tắc về nội dung 17
1 1 Đảm bảo sự phù hợp giữa trình chiếu vòi nội dung dạy h ọ c 17
' 2 Đảm bảo tính hoạt động và thao tác h o á 18
1.3 tíảm bảo tinh tỉch hợp c a o 19
2 Các nguyên tắc kĩ thuật 2.1 Đảm bảo tính đổng đẳng trong thiết lập các liên kết 19
2.2 Đảm bảo tính đơn giản, nhanh, linh hoạt và chính xác trong thao tá c 19
III QUY TRÌNH THIẾT KẼ' 1 Xác định đặc điểm bài học và các yếu tố trinh chiếu 20
2 Xác định cấu hình của giáo á n 20
3 Thiết kẽ'theo cấu hình 21
3.1 Những chuẩn bị cần th iế t 23
3.2 Các thao tác trên m áy 23
4 Chạy thử và hiệu chỉnh 38
3
Trang 6Phần //
các BỒI THỰC HàNH
I BÀI TẬP THỰC HÀNH PHÃN MÒN TIẾNG V IỆ T 41
Bài “LỖI VIẾT CÂU” 41
1 Thực hành: Mở chương trình, nhập địa chỉ và lưu tèn giáo á n 41
2 Thực hành: Yêu cầu và các bước xây dựng giáo án bài “LỖI VIỂTCÂU” 42
3 Thực hành: Thiết kẽ' trang truy nhập cho giáo án theo cấu hình 45
4 Thực hành: Tạo trang liên kết "MỤC TIÊU" 48
5 Thực hành: Tạo trang "HỆ THỐNG HOÁ" 48
6 Thực hành: Tạo trang “BÀI TẬP 1" 50
7 Thực hành: Trinh chiếu thử và hiệu ch ỉn h 54
II BÀI TẬP THỰC HÀNH PHÂN MÒN LÀM V À N 55
Bài “PHƯƠNG PHÁP TẢ CÀNH” 55
1 Thực hành: Mở chương trình, nhập địa chỉ và lưu tên giáo á n 55
2 Thực hành: Yêu cầu và các bước xây dựng giáo án bài "PHƯƠNG PHÁP TẢ CẢNH" 55
3 Thực hành: Thiết kế trang truy nhập cho giáo án theo cấu hình 58
4 Thực hành: Thiết kế trang "KlỂM TRA" 59 5 Thực hành: Thiết kế trang "MỤC TIÊU" 60
6 Thực hành: Thiết kế trang "ĐÀM THOẠI r 60
7 Thực hành: Nhập nội dung cho trang “NGỮ LIỆU 1" 61
8 Thực hành: Nhập nội dung trang “CÂU HỎ11" 61
9 Thực hành: Nhập nội dung trang “CÂU HỎI 2, 3, 4, 5, 6" 62
10 Thực hành: Thiết kế trang "ĐÀM THOẠI 2 " 62
11 Thực hành: Thiết kế giao diện trang truy nhập cho “BÀI TẬP r 62
12 Thực hành: Thiết kê' trang "CÂU HỎI VÀ ĐÁP ÁN" 63
13 Thực hành: Thiết kế trang "LẬP DÀN Ý” 64
14 Thực hành: Thiết kê' trang “VIỂT MỞ BÀI VÀ KỂT LUẬN" 65
Trang 715 Thực hành: Thiết kế trang "VIỂT MỞ BÀI" 65
16 Thực hành: Thiết kế trang "VIẾT KẾT LUẬN" 66
17 Thực hành; Thiết kế giao diện trang truy nhập cho "BÀI TẬP 2 ’ 66
18 Thực hành: Thiết kế trang “THẢO LUẬN " 66
19 Thực hành: Thiết kế trang “DÀN Ý" 67
20 Thực hành: Thiết kế trang "CỦNG c ố " 67
21 Thực hành: Trình chiếu thử và hiệu ch ỉn h 67
III BÀI TẬP THỰC HÀNH PHÀN MÓN VÀN H Ọ C 67
A Bài “VỘI V À N G " 67
1 Thực hành: Mở chương trình, nhập địa chỉ và lưu tén giáo án 67
2 Thực hành: Yêu cầu và các bước xây dựng giáo án bài "VỘI VÀNG" 68
3 Thực hành: Thiết kê' trang truy nhập cho giáo án theo cấu hình 71
4 Thực hành: Thiết kế trang "KIỂM TRA" 73
5 Thực hành: Thiết kế trang “MỤC TIÊU" 73
6 Thực hành: Thiết kế trang "TÁC GIẢ" 74
7 Thực hành: Thiết kế trang "VỂ THƠ MỚI" 74
8 Thực hành: Thiết kế trang "ĐỌC DIỄN CẢM" 75
9 Thực hành: Thiết kế trang "KẾT CẤU" 75
10 Thực hành: Thiết kế trang "ĐÀM THOẠI" 76
11 Thực hành: Thiết kế trang "CỦNG c ố " 78
12 Thực hành: Trình chiếu thử và hiệu chỉnh 78
B Bài “ĐỔNG CHÍ” 79
B1 Thiêt k ế dạng 1 79
1 Thực hành: Mở chương trình, nhập địa chỉ và lưu tên giáo án 79
2 Thực hành: Yêu cầu và các bước xây dựng giáo án bài “ĐỔNG CHÌ" .79 3 Thực hành: Thiết kế trang triiy cập theo mẫu 81
4 Thực hành: Trình chiếu thử và hiệu chỉnh 83
B2.Thiết k ế dạng 2 84
1 Tiực hành: Mở chương trình, nhập địa chỉ và lưu tên giáo án 84
2 Tnực hành: Lưu File, đặt tên, nhập địa chỉ 84
Trang 83 Thực hành; Thiết kế trang truy nhập cho giáo án theo cấu h ìn h 84
4 Thực hành: Vận dụng thao tác “Tạo, copy, dán các Text Box trên các MultiPage” 86
5 Thực hành; Copy các trang Microsoft PowerPoint Presentation 87
6 Thực hành: Copy các Windows Media Player và Sound 87
7 Thực hành: Trình chiếu thử và hiệu chỉnh 87
Phẩn /// PHỤ LỤC các G iá o áN Giáo án bài: Lỗi viết câu .88
Giáo án bài; Phuững pháp tá c ả n h 102
Giáo án bài: Vội v à n g 115
Giáo án bài: Đồng c h í 134
Trang 9\ « / •
ờ f nÓ ! ẩ ã u
Cuốn “Hutímg dẩn thiết ké giáo án điện tử món Ngữ vãn ưén PowerPoint”
được biên soạn nhằm giúp bạn đọc là các giáo viên Ngữ văn có được một quan
niệm đúng về Giáo án trình chiếu điện t ử ; nắm một cách chính xác, có hệ
thống những kiến thức và kĩ năng cơ bản nhất về thực hành PowerPoint; hiểu
và biết thiết kế một giáo án có tích hợp giữa nội dung dạy học chuyên ngành Ngữ văn với sự hỗ trợ kĩ thuật của PowerPoint và một số phần mềm hỗ trợ khác như “Phần mềm quản lí mô hình trí tuệ" (Mindjet MindManager), máy chiếu (Overhead, Projector, Micro, ), ináy quét (scanner), máy quay (Camera), phần mềm quay phim màn hình (CamStudio), vẽ Paint),
- Qua các bài thực hành của cuốn sách, bạn đọc sẽ nắm được những nội dung lí thuyết thực hành cơ bản, thiết yếu nhất,
- Qua đó bạn đọc cũng có thể xác định và nắm vững được hệ thống kĩ
năng cơ bản cần thiết đối với việc thiết kế một Giáo án trinh chiếu điện tử
tu ô n N g ữ v ă n t r ê n p h ầ ii Iiiểin o ô n g I iy h ệ P u w e iP ( jii) l Uoli h ọ p vúi riiỌl sO' p tiẩ n
mềm ứng dụng khác.
Dù đã rất cố gắng nhưng sẽ khó tránh khỏi những hạn chế Vì vậy, tác giả
hi vọng là sẽ nhận được những ý kiến góp ý từ các bạn đọc cho cuốn sách này.
Tác giả
Trang 11Phần I QUAN NIỆM, NGUYÊN TẮC VÀ QUY TRÌNH
I K H Á I Q U Á T V Ề G IÁ O ÁN Đ IỆ N TỬ VÀ P O W E R P O IN T
1 Quan niệm về giáo án điện tử
1.1 M ột sô quan niệm giản đơn
H iện nay v ẫ n còn tồn tạ i một sô’ quan niệm giản đơn về trìn h chiếu Pow erPoint'", đồng n h ấ t hóa giữa trìn h chiếu PovverPoint với
th iết k ế giáo án trìn h chiếu trê n cơ sỏ phần mềm PovverPoint
M ột số ngưòi, do không biết và không sử dụng h ết đưỢc tính năng
của Pow erPoint, không b iết tích hỢp vối một sô' nội dung trìn h chiếu
và ph ần m ềm khác nên đã quan niệm trìn h chiếu PovverPoint chỉ là
th ay cho viết bảng Vối q u a n niệm này, nội dung trìn h chiếu chỉ còn giảu duii là luột vài tiêu dề của bài học, một vài dẫii chứiig hoặc ví
dụ Do không có các h oạt động tương tác khác đi kèm nên cách trìn h chiếu này đơn điệu, khoảng thòi gian tồn tại của các tiêu đề trê n bảng quá dài (gọi là thời gian chết), xen vào đó chỉ là lời diễn giảng
th u y ết m inh của giáo viên nên dễ gây cảm giác, nhàm chán, chóng mệt mỏi cho người học Kết quả là không sinh động bằng viết bảng Một sô" người do nắm được một sô" tính năn g h oạt hình của PovverPoint như ng lại không tương thích được vói các h oạt động, các
Một chưdng trìn h phần mềm dùng để trìn h chiếu trong bộ Microsoft Office cùng VỐI Word, Excel.
Trang 12thao tác và nội dung dạy học nên lại đơn giản hóa trìn h chiếu theo một hướng khác, cho rằng trìn h chiếu là chuyển từ dạng tĩnh (viết bảng) sang dạng động Với cách quan niệm này, các slide*'’, các tiêu
đề, các tài liệu dạy học, được th iết kê xuất hiện với những chế độ hoạt hình phức tạp, không những không ăn n h ậ p gì với nội dung dạy học mà còn làm m ất nhiều thòi gian, gây nhiễu, chỉ gỢi trí tò mò của học sinh một vài lần xuất hiện, sau đó làm m ất tập trung, gây nhàm chán
Một sô" ngưòi khác quan niệm Pow erPoint chỉ là phương tiện kì
th u ậ t hỗ trỢ cho việc tra n g trí các tra n g trìn h chiếu sao cho b ắ t m ắt
mà không quan tâm đúng mức tói tính quy phạm của m ột giáo án, vì thê dẫn đến lựa chọn các m àu nền, ảnh nền của các slide lòe loẹt, sử dụng chữ nghệ th u ậ t, th ay đổi kiểu chữ tùy tiện, đưa thêm những tran g trí không cần thiết, tạo các xuất hiện động không phù hợp, Hậu quả của kiểu th iế t k ế này là chỉ kích thích tín h tò mò, hiếu kì của học sinh, làm phân tán sự chú ý Vì vậy không những không nâng cao được hiệu quả mà trá i lại, còn làm giảm sú t ch ất lượng và hiệu quả dạy học
Cùng chung một quan niệm như trên, một sô" người còn đưa thêm
q u á n h i ề u t r a n h ả n h m à p h ầ n lớ n lọ i l à “c h im m u ô n g , h o a l á ”, t h ậ m chí còn mặc định thêm cả chế độ Play sound vối những th an h âm không p hù hỢp, không liên quan gì đến nội dung bài học T ất nhiên, với cách quan niệm và th iế t k ế này, hậu quả cũng giông h ệt như hai cách quan niệm vừa nêu trên
1.2 Quan niệm đúng
Cần hiểu Giáo án điện tử là bản th iế t kê toàn bộ quá trình dạy
học một đơn vị bài học (bao gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp)
T rang trìn h chiếu trong PowerPoint.
10
Trang 13trê n phưđng tiện trìn h chiếu điện tử Trong bản th iế t k ế này, các
th ao tác trìn h chiếu phải luôn tương tác và tương thích với các thao tác dạy học, đảm bảo được môi quan hệ hoạt động (thầy - tri thức và
kĩ năng - trò), trở th àn h một phương tiện th ể hiện cụ th ể hóa của một phương ph áp dạy học bộ môn n h ấ t định Trong bản th iế t kê này
có th ể có các hình ảnh, âm th an h , các mô phỏng th í nghiệm (thí
1.3 Phàn b iệt giáo án điện tử với giáo trinh điện tử
Hiện nay, một sô' người vẫn còn lẫn lộn, đồng n h ấ t hóa hai khái
niệm , hai nội dung th iế t k ế Giáo án điện tử và Giáo trình điện tử
Chính vì thế, chúng ta cần hiểu rõ:
Giáo trình điện tử là giáo trìn h đưỢc sử dụng thông qua các th iết
bị điện tử, vừa th ay th ế được cho các giáo trìn h thông thường về nội dung kiến thức, vừa thay th ê được cho các giáo án giảng dạy của
ngưòi giáo viên Các tài liệu học tập trong Giáo trinh điện tử phải đưỢc th iế t k ế sao cho người học có thể tự kiểm soát {Thầy là cô' vấn
có th ể trực tuyến hoặc không trực tuyến) nhò sự trỢ giúp bởi chức
năn g giao tiếp đa chiều của chương trìn h m áy tính Các phần mềm
m ô p h ỏ n g a c h ỗ trỢ n g ư ờ i h o c th u m g iu tr ự c tiC p v à o q u á t r ì i i h Lhực
hành, th í nghiệm nâng cao kĩ năng vận dụng thực tế, Giáo trinh
điện tử phải có chức năng tra cứu và tìm kiếm thông tin, chức năng
giúp người học tự kiểm tra , đánh giá mức độ n h ậ n thức của bản
th ân , p hát h iện nhữ ng sai sót trong n hận thức và tự điều chỉnh
Ví dụ; Giáo trìn h "Intel Teach to the Future",
Trong khi đó, Giáo án điện tử chỉ đđn giản là một giáo án, một
b ản th iế t k ế to àn bộ quy trìn h dạy học một đơn vị bài học trê n cơ sở một phần m ềm hỗ trỢ (Microsoft Office PowerPoint, Violet, ) và đưỢc trìn h chiếu thông qua các phương tiện trìn h chiếu hỗ trỢ (Projector, )
11
Trang 14Nói như vậy cũng không có nghĩa cứ “copy” m ột giáo án thông
thường đưa lên các phương tiện trìn h chiếu thì được gọi là Giáo án
điện tử Để có được một Giáo án điện tử phải có sự tìm tòi chuyển
hóa các thao tác điều khiển quy trìn h tổ chức dạy học một đơn vị bài học th à n h các thao tác kĩ th u ậ t tương thích trê n máy Đây là một yêu cầu khó và r ấ t phức tạp, đòi hỏi phải nắm r ấ t vững đặc điểm kiến thức môn học, phương pháp dạy học bộ môn, nghiệp vụ sư phạm
và kĩ năng sử dụng các phần mềm hỗ trỢ mới có thể chuyển hóa được
1.4 Nhũng yếu tô'cấu thành m ộ t giáo án điện tử
1.4.1.NỘÍ dung dạy học
Các đơn vị kiến thức: Các tín h năng hỗ trỢ
kĩ th u ậ t của Pow erPoint và các phần mềm hỗ
trỢ khác về bản c h ất là một cơ sở kĩ th u ậ t như
n h a u cho mọi th iế t kế Chính đặc điểm các đơn
vị kiến thức của một bài học quyết định việc lựa chọn tín h n ăng này hay tín h năng kia, thao tác kĩ th u ậ t này hay thao tác kĩ th u ậ t kia Vì vậy, việc hiểu rõ đặc điểm của đơn vị kiến thức,
tín h tương tác và tương thích của các tín h năng
v à t h a o tá c k ĩ t h u ậ t c ô n g Iig h ệ vúi đ ặ c đ iể m c ủ a
đơn vị kiến thức là r ấ t cần th iế t trong quá trình
th iế t kế Trong một Giáo án điện tử của chuyên
ng àn h Ngữ văn, tuy nội dung bài học đã đưỢc
biên soạn theo tin h th ầ n tích hỢp ba phân môn V ăn - Tiếng V iệt - Làm văn nhưng các đơn vị kiến thức th à n h phần của mỗi bài học thì vẫn m ang những đặc điểm riêng của từng phân môn Chính vì vậy, trong th iế t k ế phải chú ý đúng mức tối tính đặc th ù này để lựa chọn các tín h năng và thao tác kĩ th u ậ t hỗ trỢ cho phù hỢp Ví dụ: Khi dạy học các tri thức về phân loại câu thuộc phân môn Tiếng Việt, th iế t kê
và th ao tác tương thích là sử dụng các G raph với sự hỗ trỢ của “Insert
12
Trang 15Diagram or Organization Chart" và chế độ hiển thị là “Zoom - Each level, shape by shape" hoặc sử dụng “M indjet M indM anager" Trong
khi đó, dạy học các tri thức về Tuyên ngôn độc lập thuộc ph ân môn
Văn khi giới thiệu về x uất xứ của bản Tuyên ngôn lại phải th iế t k ế tích hỢp cả ba kênh hình / kênh tiếng / kênh chữ Kênh hình phải thiết kê cả hai chê độ, chê độ tĩnh là ảnh Hồ Chủ tịch đứng đọc Tuyên ngôn, chê độ động là một video clip cảnh Quảng trường Ba Đình trong ngày đọc Tuyên ngôn Kênh tiếng phải th iế t k ế tích hỢp trích đoạn ghi âm vối ả n h Hồ Chủ tịch đứng đọc Tuyên ngôn sao cho khi kích chuột (Click) vào ảnh thì lòi cũng đồng thòi đưỢc phát
Các k ĩ năng cần hình thành, củng cô: Mỗi phân môn trong môn
học chung Ngữ văn đều có những yêu cầu và đặc điểm riêng trong rèn luyện kĩ năng, ớ phân môn Văn, các kĩ năng đọc diễn cảm, ph ân tích các hìn h tượng văn học (không gian, thòi gian, n h ân v ậ t, ), phân tích cốt truyện, kết cấu, các yếu tô' ngôn ngữ tác phẩm , các th ủ pháp nghệ th u ậ t, đòi hỏi một phương hưống lựa chọn các tín h nàng và th ao tác kĩ th u ậ t hỗ trỢ p hù hỢp riêng, ở phân môn Tiếng Việt, các kĩ năng tạo tình huông giao tiếp, p hân tích các n h â n tô' giao tiếp của tìn h huông, phân tích đặc điểm h oạt động và quy tắc
sủ dụng của các k h á i niệm và quy tắc tiếng Việt lại đòi hỏi m ột phương hướng lựa chọn các tính năn g và thao tác kĩ th u ậ t hỗ trỢ khác, phù hỢp C ũng tương tự như vậy, các kĩ năng cần rèn luyện củng cô" ở p h â n môn Làm văn như kĩ năn g p hân tích đề, lập dàn ý, kĩ năng diễn đ ạ t đoạn, kĩ năng liên kết, sẽ đòi hỏi một phương hướng lựa chọn các tín h năn g và thao tác kĩ th u ậ t hỗ trỢ tương thích
T ư liệu tích hỢp (kênh chữ /kê n h hình Ikênh tiếng): N hìn chung,
cả ba phân môn của môn chung Ngữ văn đều đòi hỏi khi th iết k ế phải tích hỢp được cả ba kênh (kênh chữ / kênh hình / kênh tiếng) song cách thức và mức độ có khác nhau Ngay trong cùng một ph ân môn thì không p hải ở bài nào cũng cần phải có đủ cả ba kênh và khi cần
13