Caâc hoaơt ăöơng tñn ngûúông úê Hađ Nöơi hiïơn nay ăang phaât triïín phong phuâ, tuy nhiïn bïn caơnh ăoâ, nhiïìu biïíu hiïơn dõ ăoan cuông coâ cú höơi “phuơc höìi” gíy ra nhûông aênh hûú
Trang 1Abstract: Mother worship is one of unique culture of Vietnamese, containing precious values of literature, architecture, music and costumes, in which “Híìu ăöìng” is the key ritual of this belief. However, this belief has been easily taken advantage to transform into superstition, impacting negatively on society. Hanoi is a big city of our nation with high intellectual standards of people but belief of mother worship is still complicated. The article analyses situation of belief of mother worship in Hanoi and points out solutions to preserve precious values and prevent adverse impacts of domestic situation and integration on the belief.
Keywords: Mother worship, situation, factors, solutions, Hanoi.
PHAƠM THÕ MAI*
-THÛƠC TRA ƠNG, NGUÝN NHÍN V AĐ GIA ÊI PHA ÂP
* Hoơc viïơn Chñnh trõ Quöịc gia Höì Chñ Minh
1. Ăùơt víịn ăïì
Thúđ Míîu, tûđ bao ăúđi nay lađ tñn ngûúông riïng cuêa
ngûúđi Viïơt; lađ möơt hoaơt ăöơng tñn ngûúông ăùơc biïơt, ăaâp
ûâng nhu cíìu, khaât voơng cuêa nhín dín. Ăíy lađ neât ăùơc
sùưc cuêa vùn hoâa Viïơt Nam, möơt ýịu töị khöng thïí thiïịu
ăïí cíịu thađnh nïn baên sùưc vùn hoâa truýìn thöịng cuêa
dín töơc. Hađ Nöơi lađ trung tím KT-XH ăùơc biïơt quan
troơng cuêa caê nûúâc. Vúâi lõch sûê hònh thađnh nghòn nùm
vùn hiïịn, Hađ Nöơi mang trong mònh bao giaâ trõ vùn
hoâa truýìn thöịng, trong ăoâ caâc sinh hoaơt tñn ngûúông
lađ haơt nhín vùn hoâa quan troơng. Caâc hoaơt ăöơng tñn
ngûúông úê Hađ Nöơi hiïơn nay ăang phaât triïín phong phuâ,
tuy nhiïn bïn caơnh ăoâ, nhiïìu biïíu hiïơn dõ ăoan cuông
coâ cú höơi “phuơc höìi” gíy ra nhûông aênh hûúêng tiïu cûơc
ăïịn möi trûúđng vùn hoâa chung vađ gíy töín haơi vïì kinh
tïị. Muöịn phaât huy giaâ trõ cuông nhû haơn chïị tiïu cûơc
cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu úê Hađ Nöơi hiïơn nay cíìn sûơ
chung tay, goâp sûâc cuêa caê cöơng ăöìng. Ăïí lađm ặúơc
ăiïìu nađy, trûúâc hïịt chuâng ta cíìn coâ caâi nhòn khaâch
quan, toađn caênh vïì thûơc traơng thûơc hađnh tñn ngûúông
thúđ Míîu úê Hađ Nöơi hiïơn nay, trïn cú súê ăoâ ặa ra
nhûông giaêi phaâp húơp lñ
2. Nöơi dung
2.1. Möơt söị neât vïì tñn ngûúông thúđ míîu úê Hađ Nöơi
Thúđ Míîu - tûâc thúđ Meơ, lađ möơt trong nhûông tñn ngûúông
ăöơc ăaâo úê Viïơt Nam. Tñn ngûúông thúđ Míîu lađ möơt loaơi
hònh tñn ngûúông dín gian bùưt nguöìn tûđ tñn ngûúông thúđ
nûô thíìn, lađ möơt böơ phíơn cuêa yâ thûâc xaô höơi, ặúơc hònh
thađnh tûđ chïị ăöơ thõ töơc míîu hïơ, ăïí tön vinh nhûông ngûúđi
phuơ nûô coâ cöng vúâi nûúâc, vúâi cöơng ăöìng, chûâa ặơng
nhiïìu giaâ trõ vïì lõch sûê, vùn hoâa, ăaơo ặâc xaô höơi
Cú súê cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu lađ kïịt quaê cuêa sûơ
quy ắnh cuêa töìn taơi xaô höơi Viïơt Nam. Nûúâc ta nùìm úê
trung tím khu vûơc nhiïơt ăúâi íím gioâ muđa, thiïn nhiïn
Viïơt söịng chuê ýịu dûơa vađo khai thaâc tûơ nhiïn. Vò víơy, viïơc thúđ cuâng caâc võ thíìn tûơ nhiïn ăaô súâm gíìn guôi vúâi hoơ. Hún nûôa, Viïơt Nam laơi nùìm úê ngaô ba ặúđng núi giao lûu cuêa nhiïìu töơc ngûúđi, cuêa nhiïìu luöìng vùn minh. Hai ýịu töị ăoâ lađm cho dín töơc Viïơt Nam trúê thađnh quöịc gia coâ nhiïìu tön giaâo, nhiïìu tñn ngûúông khaâc nhau. Ăiïìu ăoâ díîn ăïịn möơt ăùơc ăiïím cuêa ăúđi
söịng tñn ngûúông - tön giaâo ngûúđi Viïơt lađ tñnh höîn dung
tön giaâo
Thúđ Míîu coâ lõch sûê hònh thađnh vađ phaât triïín líu dađi. Xuíịt phaât cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu lađ möơt hađnh trònh dađi mađ möơt trong nhûông ăiïím ăíìu tiïn cuêa noâ lađ viïơc thúđ ngoơn nguöìn cuêa sûơ söịng trong biïíu tûúơng caâc nûô thíìn Meơ. Bùưt ăíìu tûđ viïơc thúđ Nûô thíìn, Míîu thíìn, sau ăoâ, coâ bûúâc phaât triïín díìn thađnh thúđ Tam phuê, Tûâ phuê
Trong tñn ngûúông thúđ Míîu, hïơ thöịng nghi lïî vađ lïî höơi ríịt phong phuâ vađ ăa daơng. Ăiïín hònh vađ tíơp trung nhíịt lađ nghi lïî híìu boâng (lïn ăöìng) vađ lïî höơi “thaâng taâm giöî Cha, thaâng ba giöî Meơ”. Híìu ăöìng (híìu boâng,
lïn ăöìng) lađ nghi lïî nhíơp höìn cuêa caâc võ thaânh trong Tûâ phuê vađo thín xaâc öng ăöìng, bađ ăöìng, lađ sûơ taâi hiïơn laơi hònh aênh caâc võ thaânh nhùìm phaân baêo, ban phuâc
löơc cho tñn ăöì. Lïî höơi trong tñn ngûúông thúđ Míîu lađ
“thaâng Taâm giöî Cha, thaâng Ba giöî Meơ”. Tñn ngûúông thúđ Míîu líịy meơ lađm linh tûúơng nhûng bïn caơnh ăoâ cođn coâ Cha. Nïịu thaâng ba, ngûúđi ngûúđi ăöí vïì Phuê Díìy vađ caâc ăïìn thúđ Míîu khaâc ăïí giöî Meơ, ngađy hoâa cuêa võ thíìn chuê ăaơo Míîu - Thaânh Míîu Liïîu Haơnh, thò thaâng taâm lađ ngađy kõ Cha. Hađng nùm, caâc lïî höơi diïîn
ra thïí hiïơn lođng thađnh kñnh biïịt ún cuêa con chaâu vúâi öng bađ töí tiïn, lađm nïn neât ăeơp truýìn thöịng trong vùn hoâa ngûúđi Viïơt
Trang 2caâc phöị phûúđng ăïìu coâ cú súê thúđ tûơ cuêa tñn ngûúông
thúđ Míîu. Coâ thïí kïí ăïịn nhû phuê Tíy Höì, ăïìn Bađ Kiïơu,
ăïìn Ba Cíy, ăïìn Ăíìm Sen (Hoađng Mai); ăïìn Díu,
ăïìn Cíy Xanh, ăïìn Lyâ Qu öịc Sû, ăïìn Nghôa Hûng
(Hoađn Kiïịm); ăïìn Hai Bađ, ăïìn Lûúng Yïn (Hai Bađ
Trûng) thu huât sûơ quan tím cuêa ngûúđi dín. Hađ Nöơi
lađ ắa phûúng lûu giûô ặúơc nhiïìu neât truýìn thöịng
trong viïơc thûơc hađnh caâc nghi lïî vađ lïî höơi cuêa tñn ngûúông
thúđ Míîu. Tuy nhiïn, hiïơn nay tònh traơng “lïơch chuíín”
vađ hiïơn tûúơng bõ lúơi duơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu úê Hađ
Nöơi ăang diïîn ra ngađy cađng phöí biïịn. Ăiïìu nađy phíìn
nađo phaên aânh thûơc traơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu hiïơn
nay úê Hađ Nöơi, ăođi hoêi cíìn coâ nhûông giaêi phaâp thiïịt thûơc
2.2. Thûơc traơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu úê Hađ
Nöơi hiïơn nay
Thûâ nhíịt, tñn ngûúông thúđ Míîu trong kho tađng vùn
hoơc dín gian. Theo nghiïn cûâu, trong kho tađng vùn
hoơc nûúâc ta, ăùơc biïơt lađ vùn hoơc dín gian, coâ möơt
maêng ặúơc sûu tíìm vađ lûu truýìn gùưn vúâi tñn ngûúông
thúđ Míîu. Vúâi nhûông loaơi hònh nhû vùn chíìu, truýìn
thuýịt, thú, cíu ăöịi tûúng ăöịi ăa daơng vađ phong
phuâ. Cho ăïịn nay, trûô lûúơng vađ chíịt lûúơng cuêa maêng
vùn hoơc nađy mùơc duđ chûa ặúơc quan tím vađ ăaânh giaâ
möơt caâch ăíìy ăuê, tuy nhiïn, tíìm quan troơng vađ giaâ trõ
tím linh cuông nhû giaâ trõ vùn hoơc cuêa chuâng lađ khöng
thïí phuê nhíơn ặúơc
Ăïí tòm hiïíu vïì tñn ngûúông thúđ Míîu viïơc tiïịp cíơn
vúâi caâc bađi vùn chíìu lađ vö cuđng cíìn thiïịt. Caâc bađi vùn
nađy khöng chó taâi hiïơn thaânh tñch, huýìn thoaơi trong
tñn ngûúông mađ qua ăoâ cođn thïí hiïơn tím tû, ûúâc nguýơn
cuêa nhín dín tûđ xa xûa. Caâc bađi vùn chíìu ặúơc saâng
taâc vađ ghi laơi bùìng chûô Nöm, chûô Haân hay chûô quöịc
ngûô chuê ýịu dûúâi daơng truýơn thú hoùơc caâc bađi thú
Bïn caơnh ăoâ, caâc bađi thú, cíu ăöịi ặúơc coi lađ giaâng buât
cuêa caâc võ thaânh trong tñn ngûúông thúđ Míîu ặúơc lûu
truýìn trong dín gian cuông ríịt coâ yâ nghôa
Thûâ hai, tñn ngûúông thúđ Míîu höơi tuơ nhiïìu loaơi hònh
nghïơ thuíơt dín gian Tûđ tñn ngûúông thúđ Míîu ta coâ thïí
thíịy boâng daâng cuêa nghïơ thuíơt dín gian Viïơt Nam,
ăoâ lađ nghïơ thuíơt kiïịn truâc cöí, lađ nghïơ thuíơt sín khíịu
dín gian Thöng qua kiïịn truâc ăïìn, phuê cuêa tñn
ngûúông thúđ Míîu vúâi nhûông hoa vùn ặúơc chaơm tröí
tinh tïị, vúâi nhûông bûâc tûúơng cöí ta coâ thïí thíịy ặúơc
quan ăiïím thíím mô, nghïơ thuíơt kiïịn truâc ăaô töìn taơi lõch
sûê. Vúâi híìu ăöìng, ta coâ thïí thíịy möơt hònh thûâc diïîn
xûúâng dín gian ăöơc ăaâo ặúơc töíng húơp tûđ nhiïìu ýịu
töị nhû ím nhaơc, ca tûđ, vuô ăaơo, trang phuơc lađ loaơi
hònh sín khíịu dín gian ăaô ặúơc tím linh hoâa, khöng
chó ăaâp ûâng nhu cíìu thûúêng thûâc nghïơ thuíơt thöng thûúđng mađ cođn lađ nhu cíìu tím linh cuêa möơt böơ phíơn quíìn chuâng nhín dín
Baên thín nghi lïî híìu ăöìng cuông chûâa ặơng nhiïìu giaâ trõ vùn hoâa truýìn thöịng:
Vïì ím nhaơc: Ím nhaơc trong híìu ăöìng ặúơc goơi lađ nghïơ thuíơt haât chíìu vùn. Caâc nhaơc cuơ trong chíìu vùn
mang ăïịn ím thanh röơn raô thò nhõp ăiïơu cuêa haât Vùn cuông ríịt ăöơc ăaâo vađ vui tûúi, nhöơn nhõp. Chñnh vò thïị, chíìu vùn luön taơo ra möơt khöng khñ tûúi vui, haâo hûâc chûâ khöng ai oaân, tríìm lùưng nhû ca truđ
Vïì vuô ăaơo: Möơt trong nhûông giaâ trõ vùn hoâa cuêa
híìu ăöìng khöng thïí boê qua lađ vuô ăaơo. Ba mûúi saâu giaâ ăöìng seô tûúng ûâng vúâi ba mûúi saâu vuô ăiïơu khaâc nhau. Ăiïơu muâa cuêa ngûúđi híìu ăöìng cuông ặúơc thay ăöíi theo caâc giaâ híìu. Muâa trong híìu ăöìng ăaô tiïịp thu vađ phaât triïín nhiïìu ăöơng taâc ăöơng taâc cöí truýìn nhûng ặa vađo khung caênh tñn ngûúông, tiïịt tíịu thay ăöíi taơo nïn möơt sùưc thaâi riïng, möơt giaâ trõ riïng cho vuô ăaơo trong híìu ăöìng
Vïì trang phuơc: coâ bao nhiïu giaâ ăöìng coâ bíịy nhiïu
böơ trang phuơc. Nhòn vađo hïơ thöịng trang phuơc vađ trang sûâc trong nghi lïî híìu ăöìng ngûúđi xem coâ thïí thíịy ặúơc sûơ phong phuâ cuêa trang phuơc ngûúđi Viïơt
Thûâ ba, tñn ngûúông thúđ Míîu coâ thïí thíịy ặúơc nhiïìu neât ăaơo ặâc truýìn thöịng töịt ăeơp cuêa ngûúđi Viïơt. Trong ăoâ, nhûông neât ăaơo ặâc ặúơc khùưc hoơa roô nhíịt qua tñn ngûúông nađy lađ: truýìn thöịng ýu nûúâc, lođng tûơ hađo dín töơc; truýìn thöịng uöịng nûúâc nhúâ nguöìn, tûúng thín tûúng aâi; tñnh cöơng ăöìng, ăoađn kïịt hònh thađnh hïơ giaâ trõ síu sùưc, ăöơc ăaâo trong vùn hoâa Viïơt Nam Bïn caơnh ăoâ, nhûông cíu ăöịi, bađi thú giaâng buât rùn daơy con ngûúđi söịng lïî, nghôa, hođa thuíơn, ýu thûúng cuông goâp phíìn lađm nïn nhûông giaâ trõ töịt ăeơp cíìn ặúơc baêo töìn vađ phaât huy cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu
Thûâ tû, tñn ngûúông thúđ Míîu thïí hiïơn ûúâc mú vïì cuöơc söịng íịm no, haơnh phuâc cuêa nhín dín ta tûđ bao ăúđi. ÚÊ tñn ngûúông thúđ Míîu, ta thíịy ặúơc giaâ trõ hiïơn sinh
ríịt roô rađng. Tñn ngûúông nađy hûúâng con ngûúđi vađo cuöơc söịng tríìn thïị, vađo hiïơn thûơc cuöơc söịng ăang diïîn ra vađ khuýịn khñch con ngûúđi ta nöî lûơc ăïí lađm cho cuöơc söịng cuêa mònh ngađy möơt töịt ăeơp hún. Coâ thïí thíịy, tûđ caâc huýìn tñch trong tñn ngûúông thúđ Míîu, ta ăïìu thíịy hiïơn lïn niïìm tin vïì sûơ baêo trúơ cho cuöơc söịng con ngûúđi, möơt cuöơc söịng khoêe maơnh, íịm no, haơnh phuâc
Vúâi möơt vađi neât khaâi quaât nhû trïn, coâ thïí thíịy rùìng nhûông giaâ trõ cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu khöng hïì nhoê, tuy nhiïn, ăïí giûô gòn vađ phaât huy ặúơc noâ laơi khöng hïì ăún giaên
Trang 3Nöơi hiïơn nay. Cuông nhû bíịt cûâ tön giaâo, tñn ngûúông
nađo khaâc, ngoađi nhûông giaâ trõ vïì ăaơo ặâc, vùn hoâa thò
trong quaâ trònh töìn taơi vađ phaât triïín cuêa tñn ngûúông thúđ
Míîu cuông naêy sinh nhûông hiïơn tûúơng ăi ngûúơc laơi vúâi
baên chíịt töịt ăeơp cuêa tñn ngûúông nađy. Quaâ trònh thûơc
hađnh nghi lïî cuêa tñn ngûúông nađy chuê ýịu ặúơc lûu
truýìn dín gian, ặúơc truýìn miïơng tûđ ngûúđi nađy sang
ngûúđi khaâc hoùơc tûđ caâc con nhang ăïơ tûê chaơy theo
phong trađo mađ chûa hiïíu hïịt caâc bûúâc nghi lïî, thuê tuơc
nïn ăaô lađm giaêm ăi giaâ trõ vùn hoâa ban ăíìu cuêa tñn
ngûúông. Trong thúđi gian qua nhiïìu hoaơt ăöơng cuêa tñn
ngûúông thúđ Míîu cođn mang tñnh tûơ phaât díîn ăïịn tònh
traơng thûúng maơi hoâa vúâi muơc ăñch truơc lúơi kinh tïị. Sûơ
nhiïîu loaơn biïịn tûúâng trong caâc nghi lïî cuêa thúđ Míîu
(duđng ăöì maô vúâi söị lûúơng quaâ lúân ). Nhiïìu chuê ăïìn,
caâc öng ăöìng, bađ ăöìng ăaô lúơi duơng lođng tin, lúơi duơng
caâc di tñch ăïìn phuê, lúơi duơng caâc sinh hoaơt nghi lïî vađ lïî
höơi khöng phaêi lađ ăïí truýìn baâ nhûông ăiïìu töịt ăeơp mađ
chuê ýịu lađ ăïí kiïịm tiïìn vađ truơc lúơi caâ nhín, ăang lađ thûơc
tïị phûâc taơp, khiïịn cho tñn ngûúông thúđ Míîu ngađy cađng
bõ xoâi mođn nhûông giaâ trõ töịt ăeơp nhû ăaô nïu trïn
Nïìn kinh tïị thõ trûúđng cuêa chuâng ta ăang phaât
triïín maơnh meô mang laơi nhiïìu cú höơi phaât triïín cho xaô
höơi, nhíịt lađ úê Hađ Nöơi - möơt trong hai trung tím kinh tïị
lúân nhíịt caê nûúâc, do ăoâ caâc ăiïìu kiïơn thûơc hiïơn niïìm
tin tñn ngûúông cuông gia tùng, trong ăoâ coâ tñn ngûúông
thúđ Míîu. Tuy nhiïn bïn caơnh nhûông thuíơn lúơi nađy thò
viïơc caâc hònh thûâc sinh hoaơt tñn ngûúông thúđ Míîu phaât
triïín möơt caâch buđng phaât ăaô thoaât li khoêi sûơ quaên lñ cuêa
caâc cú quaên lñ vađ lađm naêy sinh nhiïìu víịn ăïì tiïu cûơc,
caâc hoaơt ăöơng mang tñnh khuýịch trûúng, hoaơt ăöơng
traâi quy ắnh cuêa phaâp luíơt, míu thuíîn tranh giađnh sûơ
aênh hûúêng túâi caâc “con nhang”, vò lúơi ñch víơt chíịt. Ăiïìu
nađy ặúơc thïí hiïơn roô nhíịt qua nghi lïî híìu ăöìng - nghi
lïî tiïu biïíu nhíịt cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu
2.3. Nguýn nhín cuêa thûơc traơng cuêa tñn
ngûúông thúđ Míîu úê Hađ Nöơi hiïơn nay
Thûâ nhíịt, hïơ thöịng vùn baên phaâp luíơt ăiïìu chónh
hoaơt ăöơng tñn ngûúông cođn haơn chïị. Nguýn nhín cú
baên ăíìu tiïn lađ do hïơ thöịng vùn baên phaâp luíơt ăiïìu
chónh hoaơt ăöơng tñn ngûúông nađy cođn thiïịu vađ ýịu, nïịu
khöng muöịn noâi lađ gíìn nhû khöng coâ. Viïơc thiïịu
nghiïm troơng caâc cú súê phaâp lñ cuơ thïí trong cöng taâc
quaên lñ nhađ nûúâc ăöịi vúâi hoaơt ăöơng cuêa tñn ngûúông thúđ
Míîu trïn ắa bađn caê nûúâc noâi chung gíy khoâ khùn ríịt
lúân cho cú quan quaên lñ, díîn ăïịn viïơc bõ ăöơng, luâng
tuâng trong viïơc quaên lñ, xûê lñ caâc tònh huöịng vi phaơm
trong quaâ trònh thûơc hiïơn nhiïơm vuơ. ÚÊ Hađ Nöơi, trong
thúđi gian vûđa qua, nhiïìu hiïơn tûúơng biïịn tûúâng trong caâc hoaơt ăöơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu mùơc duđ ặúơc noâi ăïịn nhiïìu nhûng do caâc cùn cûâ ăïí xûê lñ vi phaơm trong lônh vûơc nađy cođn chûa roô rađng, cuơ thïí khiïịn cho viïơc coâ nhûông biïơn phaâp ngùn chùơn, xûê lñ caâc hiïơn tûúơng biïịn tûúâng víîn cođn ríịt xa
Thûâ hai, thiïịu ăöơi nguô caân böơ lađm cöng taâc quaên lñ nhađ nûúâc ăöịi vúâi caâc hoaơt ăöơng tñn ngûúông. Hiïơn nay, ăöơi nguô caân böơ lađm cöng taâc vùn hoâa úê Hađ Nöơi trïn thûơc tïị víîn cođn ríịt moêng, ăùơc biïơt lađ caân böơ chuýn traâch. Trònh ăöơ cuêa ăöơi nguô caân böơ chûa ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu xaô höơi. Hiïíu biïịt cuêa ăöơi nguô caân böơ vïì tñn ngûúông nađy cođn haơn chïị nïn viïơc quaên lñ cođn khoâ khùn. Thïm vađo ăoâ, lônh vûơc theo doôi cuêa caâc caân böơ nađy chuê ýịu lađ caâc hoaơt ăöơng lïî höơi tñn ngûúông vađ hoaơt ăöơng hùìng nùm cuêa caâc cú súê thúđ tûơ cuêa tñn ngûúông ặúơc xïịp haơng di tñch, cho nïn chûa bao quaât hïịt ặúơc caâc hoaơt ăöơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu trïn ắa bađn Hađ Nöơi trong ăoâ, ăùơc biïơt lađ caâc hoaơt ăöơng úê caâc
cú súê thúđ tûơ tû nhín
Thûâ ba, yâ thûâc cuêa ngûúđi dín chûa cao. Mùơc duđ
ríịt quan tím ăïịn caâc hoaơt ăöơng cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu tuy nhiïn ăa phíìn ngûúđi dín chûa coâ kiïịn thûâc vïì tñn ngûúông nađy. Ăiïìu nađy ăaô díîn ăïịn yâ thûâc giûô gòn vađ baêo töìn giaâ trõ cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu cođn nhiïìu haơn chïị. Thïm vađo ăoâ, caâc phûúng thûâc tuýn truýìn cho ngûúđi dín vïì nhûông giaâ trõ cuêa tñn ngûúông nađy chûa phaât huy ặúơc hiïơu quaê. Mùơc duđ hiïơn nay, úê caâc
cú súê thúđ tûơ cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu úê Hađ Nöơi ăïìu coâ böị trñ nhûông baêng ghi vïì lõch sûê núi thúđ tûơ vađ Thaânh tñch, tuy nhiïn ngûúđi dín ăïịn caâc núi nađy laơi ríịt ñt khi quan tím ăïịn nöơi dung cuêa nhûông baêng ghi nađy. Híìu hïịt moơi ngûúđi khi ăïịn caâc cú súê thúđ tûơ cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu ăïìu cíìu mong nhûông ăiïìu töịt ăeơp cho baên thín, gia ằnh mađ ñt quan tím ăïịn võ thaânh mađ mònh ăang cíìu xin gùưn liïìn vúâi sûơ tñch nhû thïị nađo
Thûâ tû, baên thín nhûông ăùơc ăiïím cuêa tñn ngûúông.
Baên thín tñn ngûúông thúđ Míîu lađ möơt tñn ngûúông dín gian nïn ặúơc lûu truýìn bùìng hònh thûâc truýìn miïơng, khöng coâ hïơ thöịng kinh saâch cuơ thïí cuông nhû khöng coâ giaâo höơi. Do ăoâ, viïơc chuíín hoâa caâc hoaơt ăöơng cuêa tñn ngûúông nađy gíìn nhû lađ khöng thïí. Ăiïìu nađy cuông díîn túâi viïơc baêo töìn vađ phaât huy caâc giaâ trõ vùn hoâa truýìn thöịng cuêa tñn ngûúông nađy bùìng caâch khöi phuơc, chuíín hoâa laơi caâc nghi lïî, nghi thûâc thûơc hađnh tñn ngûúông theo chuíín mûơc tûđ xûa lađ ríịt khoâ. ÚÊ Hađ Nöơi, ăaô coâ khöng ñt cöng trònh nghiïn cûâu, caâc höơi thaêo khoa hoơc coâ ăùơt ra víịn ăïì nađy nhûng ăïìu khöng thïí
ăi túâi thöịng nhíịt. Ăíy lađ möơt trong nhûông bađi toaân khoâ
Trang 4huy giaâ trõ cuêa tñn ngûúông thúđ Míîu úê Hađ Nöơi noâi riïng
vađ caê nûúâc noâi chung
2.5. Möơt söị giaêi phaâp nhùìm phaât huy giaâ trõ vađ
haơn chïị tiïu cûơc trong sûơ phaât triïín cuêa tñn
ngûúông thúđ Míîu Tam phuê úê Hađ Nöơi hiïơn nay
Möơt lađ, quaân triïơt quan ăiïím cuêa Ăaêng, chñnh saâch
phaâp luíơt cuêa Nhađ nûúâc trong viïơc thûơc hađnh tñn ngûúông
thúđ Míîu úê Hađ Nöơi hiïơn nay. Víịn ăïì tön giaâo, tñn ngûúông
luön coâ möơt võ trñ quan troơng trong suöịt tiïịn trònh laônh
ăaơo caâch maơng cuêa Ăaêng cöơng saên Viïơt Nam. Tuđy
tûđng thúđi kò lõch sûê cuơ thïí vúâi nhûông nhiïơm vuơ ăùơc thuđ,
quan niïơm vïì víịn ăïì tñn ngûúông, tön giaâo cuêa Ăaêng
ăaô coâ nhûông thay ăöíi. Trong thúđi kò múâi, phuđ húơp vúâi
thûơc tiïîn, Ăaêng ăaô coâ nhûông thay ăöíi quan troơng, trûúâc
hïịt lađ nhíơn thûâc luíơn: nhòn nhíơn tñn ngûúông, tön giaâo
cođn töìn taơi líu dađi, lađ nhu cíìu cuêa möơt böơ phíơn khaâ
ăöng quíìn chuâng nhín dín. Trïn tinh thíìn ăöíi múâi,
xem xeât víịn ăïì trïn quan ăiïím lõch sûê cuơ thïí, quan
ăiïím toađn diïơn, Ăaêng ăaânh giaâ ăaơo ặâc tön giaâo coâ
nhiïìu ăiïìu phuđ húơp vúâi cöng cuöơc xíy dûơng xaô höơi
múâi, thûđa nhíơn nhûông giaâ trõ vùn hoâa cuêa tön giaâo, tñn
ngûúông. Tûđ ăoâ, Ăaêng coâ nhûông quan ăiïím chó ăaơo
saât, ăuâng trong cöng taâc ăöịi vúâi tñn ngûúông, tön giaâo
Hai lađ, níng cao ăúđi söịng víơt chíịt vađ tinh thíìn cuêa
ngûúđi dín, giûô vûông öín ắnh xaô höơi vïì mùơt kinh tïị,
chñnh trõ. Möơt trong nhûông giaêi phaâp cú baên, mang
tñnh quýịt ắnh trong viïơc giaêi quýịt víịn ăïì tön giaâo,
tñn ngûúông, chöịng laơi sûơ bõ lúơi duơng cuêa quíìn chuâng
nhín dín trong caâc hoaơt ăöơng tön giaâo, tñn ngûúông
chñnh lađ giaêi quýịt töịt nhûông víịn ăïì thuöơc vïì ăúđi
söịng kinh tïị - vùn hoâa - xaô höơi. Hiïơn nay, nïìn kinh tïị
thõ trûúđng cuđng vúâi nhûông taâc ăöơng tñch cûơc thò cuông
gíy ra nhiïìu aênh hûúêng tiïu cûơc ăïịn ăúđi söịng cuêa
ngûúđi dín, ăùơc biïơt úê Hađ Nöơi. ÖÍn ắnh cuöơc söịng
cho ngûúđi dín vïì caê mùơt víơt chíịt vađ tinh thíìn lađ giaêi
phaâp cöịt loôi nhíịt ăïí khùưc phuơc nhûông víịn ăïì vïì tñn
ngûúông, tön giaâo
Ba lađ, tùng cûúđng cöng taâc quaên lñ nhađ nûúâc,
hoađn thiïơn hïơ thöịng phaâp luíơt ăiïìu chónh vïì tön
giaâo, tñn ngûúông noâi chung vađ tñn ngûúông thúđ Míîu
Tam phuê noâi riïng. Tùng cûúđng cöng taâc tuýn
truýìn, víơn ăöơng vađ phöí biïịn phaâp luíơt vïì tñn ngûúông,
tön giaâo noâi chung vađ tñn ngûúông thúđ Míîu noâi riïng
seô goâp phíìn níng cao sûơ hiïíu biïịt, yâ thûâc phaâp luíơt
trong nhín dín, taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi trong viïơc
ặa phaâp luíơt vađo cuöơc söịng. Ăöìng thúđi, chuâng ta
cuông khöng ngûđng níng cao trònh ăöơ cuêa ăöơi nguô
caân böơ quaên lñ nhađ nûúâc vïì caâc loaơi hònh tön giaâo cuơ
thïí, trong ăoâ coâ tñn ngûúông thúđ Míîu. Chó khi nađo nhûông nhađ quaên lñ vùn hoâa, tön giaâo hiïíu roô ặúơc ăöịi tûúơng quaên lñ cuêa mònh thò khi ăoâ múâi coâ nhûông hađnh xûê thñch húơp (húơp tònh - húơp lñ), coâ nhû víơy hiïơu quaê quaên lñ nhađ nûúâc trong lônh vûơc nađy múâi ặúơc níng cao, traânh tònh traơng nhađ nûúâc cûâ ban hađnh caâc vùn baên quaên lñ, cođn ăöịi tûúơng bõ quaên lñ thò khöng chõu thûơc hiïơn sûơ quaên lñ ăoâ
Böịn lađ, ăííy maơnh cöng taâc tuýn truýìn vïì tñn ngûúông thúđ Míîu, níng cao trònh ăöơ nhíơn thûâc cuêa ngûúđi dín cuông nhû nhûông ngûúđi lađm cöng taâc quaên
lñ tön giaâo, tñn ngûúông úê caâc cíịp, caâc ngađnh. Nhađ nûúâc cíìn xíy dûơng möơt cú chïị phöịi húơp giûôa caâc töí chûâc xaô höơi, caâc cöơng ăöìng dín cû vúâi caâc cú quan quaên lñ nhađ nûúâc vïì tön giaâo, tñn ngûúông trong viïơc giaâm saât vađ thûơc hiïơn caâc quy ắnh cuêa phaâp luíơt vïì quaên lñ caâc hoaơt ăöơng tön giaâo, tñn ngûúông noâi chung, tñn ngûúông thúđ Míîu noâi riïng. Chó khi nađo chñnh cöơng ăöìng cû dín, caâc töí chûâc xaô höơi vađo cuöơc vađ trúê thađnh mùưt xñch trong viïơc quaên lñ caâc hoaơt ăöơng tön giaâo, tñn ngûúông thò khi ăoâ, viïơc ăíịu tranh vúâi nhûông hađnh vi lúơi duơng tön giaâo, tñn ngûúông ăïí truơc lúơi, truýìn baâ mï tñn
dõ ăoan múâi coâ thïí ặúơc haơn chïị vađ díìn loaơi boê khoêi ăúđi söịng xaô höơi
* * * Tñn ngûúông thúđ Míîu vúâi lõch sûê hònh thađnh, phaât triïín líu ăúđi chûâa ặơng trong noâ bao giaâ trõ truýìn thöịng töịt ăeơp cuêa dín töơc ta. Hiïơn nay, hiïơn tûúơng lúơi duơng tñn ngûúông thúđ Míîu, ăùơc biïơt lađ nghi lïî híìu ăöìng, coâ nhiïìu biïịn tûúâng, gíy aênh hûúêng xíịu ăïịn ăúđi söịng xaô höơi. Víịn ăïì nađy cíìn ặúơc sûơ quan tím cuêa caâc cíịp chñnh quýìn, caâc nhađ nghiïn cûâu nhùìm tòm ra nhûông giaêi phaâp ăïí khùưc phuơc nhûông mùơt xíịu vađ phaât huy nhûông giaâ trõ tñch cûơc cuêa noâ goâp phíìn giûô gòn vađ phaât triïín vùn hoâa dín töơc.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Lñ Khùưc Cung (2000). Hađ Nöơi vùn hoâa vađ phong tuơc
- Hûúêng ûâng cuöơc víơn ăöơng viïịt vïì Thùng Long - Ăöng
Ăö - Hađ Nöơi ngađn nùm vùn hiïịn. NXB Thanh niïn
[2] Trûúng Haêi Cûúđng (2005). Bûúâc ăíìu tòm hiïíu vïì tñn ngûúông thúđ Míîu cuêa ngûúđi Viïơt Ăïì tađi nghiïn cûâu khoa hoơc cíịp Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi
[3] Nguýîn Ăùng Duy (2001) Caâc hònh thaâi tñn ngûúông
tön giaâo Viïơt Nam. NXB Vùn hoâa - Thöng tin
[4] Nguýîn Höìng Dûúng (2004). Tön giaâo trong möịi
quan hïơ vùn hoâa vađ phaât triïín úê Viïơt Nam. NXB Khoa hoơc xaô höơi
[5] Hoơc viïơn Chñnh trõ quöịc gia Höì Chñ Minh (2016)
Chñnh saâch, phaâp luíơt vïì tön giaâo, tñn ngûúông cuêa Viïơt Nam: 25 nùm nhòn laơi. NXB Lñ luíơn chñnh trõ