Vd nhiing ngudi khdng cd cdn ding, khdng bao gid hau ddng ed thd la thdnh vidn cfia bdn hOi khdng?. Vi vdy, dd cd thi hogt dpng dugc ttong ITnh vyc thuc hdnh ngM Id cfia minh, ddng thdy
Trang 1B A ] \ HOI DAO M A r
QUAN NIEM V A ' L O A I H I N H
r V
MAI THI H ^ N H
1 Quan niem ve ban hgi dao M^u
Ban hgi Id mgt mgng lu&i ciia nhitng nguai
lin dong
Cde nhd khoa hgc dd dd cap ddn bdn hOi
ttong nhung nghien cfiu rdt sdm vl tin ngudng
tfi phu bdng cym tfi
mgng lu&i cde ong
dong bd ddng
M.Durand, hpc gid
nghidn cfiu vl tin
nguong tfi phfi vdo
nhfing ndm 40 TK
XX, dd ndi ve mang
ludi efia "nhfing dng
ding ba ding Ha NOi
di Id d den Kidp Bgc
va Hdi Phdng" (I)
G.Coulet cung ndu
vdn tdt vl di Ie va di
hau d edc ddn thd
ehinh cfia dng ddng,
bd ddng dd xd van xui
cua mOt ldng xa Rat
nhidu ngudi Idn ddng quan nipm bdn hpi Id
mgng ludi cua bp Tuy nMen, ed thye su bdn hOi
chi la mang ludi cfia nhung ngudi Idn ddng
khdng? Vd nhiing ngudi khdng cd cdn ding,
khdng bao gid hau ddng ed thd la thdnh vidn cfia
bdn hOi khdng?
Bdn hgi Id mgt tap hgp nhirng ngu&i do ddng
thdy dung ddu, xung quanh co cde de tir
Claire Chauvet khi vilt vl di Ie xa ttong tin
ngudng tii phfi cua ngudi Vidt d miln BIC, mde
du khdng tryc tidp sfi dung tfi bdn hgi, nhung
nhftng cym tii md tdc gia nhic tdi nhu mgng
f ? l S 6 377
• i l l Thdng 11-2015
Mic dil ban hii dao niliu di xuat hiin tir xa xua, nhung duong nhu chua co nguon tu liiu nio
minh dmh ro ring khai niim nay, hay dua ra cii
nhin ting quan v i cac loai hinh bin hii Bai viit
dua trin ntiung nguon tir liiu Hiircap, chu trgng
cac nguon tu liiu dien da c i duoc tir viic thuc
hiin phuong phap quan sat tham du, phing van
siu nhiiu thanh viin trong cic han hii dao Miu
0 mit so d|a hin tai Hi fliii Nam Bjnh, Hung
Yin d i minh d|nh khii niim v i phin loai ban
hii Viic minh dinh khai mim, phin loai ban hii
dao Miu CO y nghia quan trpng trong nghien
ciiu tin nguong niy tu goc nhin cong ding nguoi
thuc hinh nghi l i , b i khuyit cho nhiing khoing
trong v i nghiin cuu dao Miu vin thuing chi tip
trung vao nghi l i , l i hoi, gii t r i
lutyi, nhom ngu&i dd eho ehung ta mudng tugng
ban ddu vd ban hOi "Nhung cupc hdnh huong dua vao sy td chfic vd cac mgng ludi cfia mpt nhdm ngudi thudng la theo cfing mgt ddn hay dipn thd tu gia, ddi khi la mOt chfia vd cua
ngudi ding din (phdi la ngudi len ddng ho§e it nhat Id phdi cd cdn ddng) Cde mang ludi tdp hgp tfi mudi ddn ban mOt ttam con nhang d^ tii " (2) Tac gid cung khdng quen khdng djnh di le xa -din nhung nai md eic
vj thdn thanh da ddn lfic sinh thdi vd da ed chiln cdng Id "hogt dpng thuOc cuOc song hdng ngay", "nghTa vu cua cac dp tfi" dgo M I U (3) Gdn ddy, tac gid Nguyen Ngpc Mai efing
da dd cap ddn khdi nipm bdn hgi: "Ban hOi Id mpt tgp hgp ngudi xung quanh dong thdy va ttg giup ddng thay ttong vide thyc hdnh nghi le"(4) Xult phat tfi thue td, theo tde gid, nghi
ll ldn ddng bao gdm rit nhilu ydu t l clu thdnh; khdn ao, cung vdn (dm nhgc), di§n tbd, ll v$t, hlu dang Mgt minh ddng thdy se khdng tidn hdnh dugc ngbi Id ndu khdng cd cac thdnh vien khde tham gia, cho dfi vdi tu edch trg gifip (hau dang) hay Idm cae vipc chudn bi (bdy bipn, trang tri dipn thd, lo cam nudc, mua sdm Id 10c), cung ung chat Hpn cdu thdnh cho buli Id
Trang 2mdi) Vi vdy, dd cd thi hogt dpng dugc ttong
ITnh vyc thuc hdnh ngM Id cfia minh, ddng thdy
dd phdi thiet lap mdt mgng ludi cde quan hp xd
hOi gdm nhung cd nhdn cd khd ndng dam nMdm
cde phan vi§e khde nhau, cung nhu ed thd cung
fing nhung thanh td tao ndn cac cdng doan khac
nhau eho cuOc ll (5)
Bdn hgi la tap hgp nhirng ngu&i co chung
mgi ngudn gdc
Co 3 ttong sd nhung ngudi dugc phdng vdn
it nhidu biet chu Han, do do hp da giai thich
nghTa cfia bdn hpi theo lli cMet ty cfia tfi nay:
"Ban la glc, gdc cua td chfic dd Hgi la ldn bao
gdm nhieu ngudi tdp tnmg lgi thanh hOi" Lgi cd
^ kiln khac cho ring: "Bdn - bon nghTa Id eua
chung tdi, cfia chung ta Ban cung cd nghTa la
noi, chdn Hgi Id noi hpi ty, nai tdp hgp Vdy
bdn hOi la su tu hOi, tap hgp cfia nMeu ngudi vdo
mOt nai, chdn (gdc), cfing cd thd hidu Id noi
chdn ty hpi cua ehung ta"
Quan mpm cfia cac nhd ngMdn cfiu cfing nhu
nhiing ngudi trdi nghidm ddi sdng efia minh
trong ban hOi eho thiy day la mOt khdi mpm khd
clt nghTa Cd mOt thyc tl Id, khdng phdi ai ttdi
nghipm ddi sdng ttong bdn hOi efing cd thd hidu
sdu sdc vd npi ham cua khdi mem ndy Rdt nMdu
ngudi ddn chfia Id ph^t nhung thyc ra khdng
hilu gido Iy, gido Mgt, khdng thuOe kinh phat,
khdng bidt tam bao ngMa Id gi, dfic ong Id ai?
Tin ngudng thd cung td tidn da m dam ttong tdm
linh ngudi Viet, nhung dudng nhu cfing khong
may ai hilu vi sao phdi cd chdn nudc ttdng tinh
khidt, chide den ddu, hay bat huang d trdn ban
thd cac bdc tiln td Vd cde thdnh vidn bdn hgi,
mdc dfi dn, ngfi, thyc hdnh ngM Id thudng xuyen,
nhung khi dugc hdi bdn hOi nghia Id gi thi lai
ng§p ngiing, Ifing tfing Quan dilm thfi nhdt cho
rdng bdn hpi la mgng ludi eua nhung ngudi ldn
ding dd vd tinh loai bd nMlu ngudi khac cung
dugc coi Id thdnh vien cua ban hgi Khi thdm
nhgp mpt sd bdn hgi d Hd Ngi, Nam Dinh, Hung
Ydn , cd nhfing bdn hgi d di^n tu gia vd din
phfi, tdi nhgn tiily ngodi nhftng ngudi len ddng,
ban hOi cdn bao glm cd tiidy cung, cung vdn,
hlu dang, "con nhang, con khodn, con ban, con
ddng va ciing khdng cd khd ndng ldn ddng hdu thanh Quan Mem thfi hai Iai ggt ra ngoai nhilu loai Mnh ban hOi khde Su tdn tai cua nhidu hinh thfie ban hpi cho thdy khdng phdi cM cd ban hpi efia ddng thdy - tfie ngudi ed khd ndng "dd ddng", trinh ddng md phu cho eon nhang dp tu,
md cdn cd bdn hgi cfia nhung ngudi Id thanh ddng (cM len ddng md khdng dd ddng) Thdm cbi cd ngudi hodn toan khdng phdi Id thanh dong, md don thudn chi la ngudi cd nilm tin vao thanh mdu, cd dien thd mdu tgi gia, thudng xuyen "sd can" cho cde tin chfi Quan mdm thfi ba nghe cd vd "bac hpc" ban bdi sy cdt nghTa theo lli chiit ty tfi Han Vidt, My nhien dudng nhu cdn khd ma hd Nai hdi ty dd la gi
vd nhiing ngudi hOi ty d ddy la ai? Vl sao hp Igi
tu hdi? Ddy la nhftng cdu hdi vd cfing quan trpng, cdn phai tinh din kM minh dinh khai nidm bdn hOi
Theo tfi diln Hdn Vidt, tfi bdn cd nhilu
ngMa Thfi nhdt, bdn cd nghTa la "cdi gdc, cdi thdn, tfie Id eOi ngudn" Thfi hai, bdn la "cfia tdi, cua chung ta" (6) HOi ciing cd nhilu nghTa: Id hOi ty, cung cd ngMa la "MIU, MIU dugc, hieu bilt, thdng hilu, tiiao, gidi" (7) Tu ddy, cd till dua ra dinh nghTa: bdn hgi dgo Mdu la mdt cgng ddng tin do dao M I U bao gom nhieu tbanh vien dudi sy ddn ddt cua mgt chfi hgi, cd cfing mgt ehdn td; ed sy Mdu bilt, ddng cdm lan nhau va
cd cung nilm tin vdo sy dp tri cfia cde vi thdn dao Mau Nhu vay, bdn hgi dao Mdu cd nhung ngt hdm sau:
Bdn hOi phdi ed nhidu ngudi tap hgp Iai dudi
su ddn ddt cfia chu hgi, cd thd la ddng thdy, bode cung cd the ehi dan thudn Id chfi nhang, ngudi
cd didn tiid mdu tgi gia Bdn cgnh chfi bOi ed cde dd tfi khde bao gdm tin chu, nhang tfi, ban tfi Didu nay ti^ ldi eho cdu hdi "nhung ngudi hgi ty la ai?"
Nhftng ngudi ttong bdn hgi la cfing mgt goc Nhidu thdnh vidn bdn hOi da gpi cai gdc nai hp dugc "sinh ra", gdn bd mOt cdch thdn tiiuong Id
"chdn td" Chin t l ly cd thd Id mgt din, phfi, hodc mgt dipn M gia ndo dd gdn lidn vdi chfi nhang Chinh chin t l dy se phdn bidt bdn bdi
5 6 3 7 7 1 Thdng 11-20151
Trang 3ndy vdi bdn hOi khde Dilu ndy ttd Idi cho cdu
hdi "noi hpi ty dd Id gi?"
Nhung ngudi ttong bdn hgi cd cung Mdm tin
vdo su chd che, phu ttg cfia cac vi thdn dgo Mdu
cho cde vdn dd trong cudc sdng hidn smh cfia hp
Cde tbanh vien bdn hgi cung la nhiing ngudi cd
nhilu sy ding dang, vl nilm tin, tam ly tinh
cdm, hay nhung vdn dd ma bp gap phdi ttong
cude sdng ttdn tyc Chinh sy ddng dang ndy
khidn hp ddng cdm, cOng cdm vdi nhau Dd
ciing Id ly do vi sao nhidu ngudi lya chpn gia
nhdp ban hOi dgo Mdu md khdng phai Id mpt td
chfic cua mOt tdn gido ndo khde Didu ndy gidi
tMch cho cdu hdi "vi sao hp hOi ty?"
Khi tham nhgp ban bpi, tdi cdn dugc nghe
cde thdnh vidn gpi bdn hOi la ca cdnh Tuy
nhien, theo tdc gid, tfi co cdnh thudng dugc
dung dk chi mpt nhdm ngudi cfia ban hpi khde
phdn biOt vdi ban hgi minh Hon nfia, tfi co cdnh
khdng bao hdm todn bp cde thdnh phdn md
nhieu khi dugc dung dd ehi nhdm thanh ddng
ttong ban hOi md thdi
2 Cde loai hinh ban hgi
Se Id sai ldm khi kdt ludn chi cd mgt loai hinh
ban hOi do ding thay dfing ddu Cd tbd chia ban
hOi dao Mdu thdnh hai Iogi: bdn hOi do nhung
ngudi cd cdn ddng Idm chu hpi va bdn hdi do
ngudi khdng cd can ddng ldm chfi hpi
Bdn hgi do ngu&i khong co
edn ddng ldm chu hgi
Logi hinh bdn hgi nay thudng
do mpt chfi nhang dfing ddu Hg
cd dipn thd tgi gia, cd the la thd
miu, thdm chi thd cd mau va
phdt Vdi nhiing kha ndng ddc
bidt nhu xem bdi, chua bdnh, clu
xm cho nhung sd nguypn cua tm
chfi dugc hi$n thuc hda, hodc
lam Id tdn nhang, bdn khodn, sd
ngudi ddn vdi hg ngdy cang
nhieu hon va hinh thanh mOt bdn
hgi "Ddng bd tap phfic" dua cde
thanh vidn ttong bdn hdi di ll xa
vao nhung ngay l l quan trgng
cua Phgt gido hodc nhung ngay
tide efia ede tiidnh ttong dgo Mdu Ban h$i vd thanh dong trong bull ll hlu thdnh Anh Thanh E)i>c
ndm, ngudi chu hgi ndy thudng dua ban hpi di hdnh huong ddn cde din to, phu Idn, chfia, ma ttudc hit Id nai ndi tilng nhu chfia Huong, Ydn Tfi "Hp bit diu mOt ndm mdi nhu thi vi nghT ring phdi thd phdt tmdc, thd thdnh sau Thyc tl nay lam sdng td mdi quan bp gifia tin ngudng hi phu vd dao Phdt Due Phgt cd vi thd cao hem cde
vi tiiln thdnh" (8) Mgc du ed nilm tin vdo edc
vi thin dgo Mdu, cd dien thd tgi gia, thudng xuyen di Id xa, song ngudi dfing ddu ban hOi ndy khdng bao gid ldn ddng
Cd mOt vdn dl ddt ra Id, khi ngudi chu hOi khdng cd cdn ddng, tM lieu nhftng dp tfi cua Iogi hinh bdn hpi ndy cd thd Id nhung ngudi cd cdn ddng khdng? Thue td, cd nhilu con nhang dd tfi cfia loai hinh bdn hpi nay Id nhung ngudi ed edn ddng Nhihig thanh ddng ndy cd the la con ding
d ban hdi khde, song bi thu hfit bdi sy Hnh tiiidng efia bdn dipn Cung cd tmdng hgp, ban ddu hp
Id thdnh vidn cfia bdn hpi ndy, song do cdn cao
sd ndng ndn phdi nhd mgt dong thdy khde giup xudt thfi trinh ddng Tuy nhidn, kM da Id con ddng cua bdn hgi khde, hp vdn gifi mdi lidn h^ vdi bdn hOi dau tien Dilu nay cho thiy, mOt ngudi cfing lfic cd thd theo nhieu bdn hOi khde nhau chfi khdng nhit thidt chi tnmg tbanh vdi mdt bdn hpi Day la bdng chfing ndi ldn d$e
iSo 377
Thdng 11-2015
^
Trang 4TU- L i e u
tnmg quan ttpng ttong ddi sdng tdm linh cfia
ngudi Viet Hg Mdn sdn sang di Id d nhidu nai,
kit hgp sue mgnh cfia nhidu vj thdn dk mong dgt
dugc tinh hidu nghidm cua ldi clu xin
Bdn hgi do ngu&i co cdn dong ldm ehu hgi
Loai hinh ban hOi ndy Men nay khd phd bien
Cd thd chia ban hOi kidu nay thdnh ba loai nhd
niia: do thanh ddng, do ddng thdy va do nha su
cd cdn ddng lam chfi hOi
Bdn hgi do Ihanh ddng ldm chu hgi
Tmdc hit cdn phdi hilu thanh dong nghTa Id
gi? Nhftng ai se ttd thdnb tbanh ddng vd kM nao
thi dugc gpi la thanh ding? Nguydn Duy Hinh
cho rdng, thanh cd nghTa Id tinh khdi, ttong tteo,
khong chut bui md, ddng cd nghTa Id dong tfi,
tre em Vdy thanh ddng la dd chi nhiing em be
trai duoi 15 Mdi edn ttong trdng, trinh nguyen
dd than iinh nhdp vao Noi cdch khac, thoat ky
thuy, thanh ddng td nhiMg ngudi thyc hdnh nghi
Id ldn ddng (hdu ding) nhd Mdi (9) Tuy nMdn,
cd nMdu didu dd thay ddi cho den thdi didm hipn
nay Thanh dong phdn Idn khdng phai la tre em
ttinh nguyen ma Id nhung ngudi da tmdng
thdnh, dd cd vg ed ehdng Nhiing ngudi nay
dugc coi Id ed can ddng sd linh, phai hdu thdnh,
neu khdng sd bj co hdnh dm dau bpnh tdt, thdm
chi didn logn, gia dinh ly tdn Cfing ed thd hg
khdng cd cdn ddng, nhung cd niem tin vdo thdn
thdnh vd ddn vdi thdnh d l elu xin sfic khde, tai
Igc, bung tda nhiing ddn ndn cam xfic an fie
ttong tam can Vi nhfing Iy do do, nhung ngudi
ndy xudt thfi trinh ddng vd thuc hdnh nghi Id ldn
dong Sau kbi tiinh ding md phfi, nhung ngudi
nay chua dugc ggi la thanh ddng ngay Cu thd,
ttong 100 ngdy ddu kl tii ngdy md phfi bp dugc
ggi Id tdn ddng (ding mdi), ngoai 100 ngdy mdi
dugc nhgn danh xung thanh dong
Song, cd phdi thanh ddng nao cung cd thd ttd
tiidnh ngudi dfing diu bdn hpi? Sau kM md phfi
trinh ddng, ttd tiidnh thanh ddng tiii cde thanh
ddng ndy lgi dugc chia Idm hai logi: lam va
khdng ldm vipc tfi phu MOt sd tiianh ddng
khdng cd gi thay ddi ttong nghi nghi#p cua
minh, md vdn duy tri nd nhu hogt ddng sdng
chinh Hang nam, hp ve chdn td hoge mugn
cdnh mugn din dd bic ghi hdu tiianh tii mOt ddn
hai lan, thdng thudng vao dau vd cudi nam MOt
sd thanh ddng lai ldp dipn thd m dudng vd chuydn tam Idm cae edng viec tfi phfi nhu gpi bin, cung giai hgn, giai trfi tai dch cho cac tm chfi Hp cfing la ngudi am hieu v l ddi song tdm linh, ndn ed khd ndng hudng ddn cae con nhMg dp tfi thue hdnh nghi Id Nhung ngudi nay
sd ttd thdnh ngudi dfing ddu bdn hOi
Bdn hgi do ddng thdy ldm chii hgi
Mdt sd thanh dong cd thd ttd thdnh dong thdy Didu tidn quyet dd mpt thanh ddng dugc gpi Id ddng thay nam d kha nang md phfi cho con nhang dp tfi Ndi cdch khac, tdt cd ddng thay ddu Id thanh ddng, nhung khdng phai thanh ddng nao cung cd the ttd thdnh ddng thdy "Sy khde nhau co bdn giua ddng thdy va nhung ngudi ddng khac Id khd ndng tam Iinh cfia hp, tfie la kha nang md phu cho nhung ngudi khac, khd ndng Iam Ie chfta bdnh cfing nhidu nghi Id khae" (10) Vdi vide trinh ddng md phfi cho ngudi khac, thanh dong trd thdnh ngudi "dd ddng" theo nhu each gpi cfia gidi ddng bdng, va
cd nhiing dfia con do minh "dd ra" Nhiing dfia con dy gpi hg Id ddng thay Trdi qua ndm thang,
sd lugng con ding cfia ding thdy ngdy cang nhilu hon Hp gin bd chat che vdi ddng thdy va bdn hgi dugc md rOng vd "kich cd" Tit nhien, ttong logi hinh ban hOi do ddng thdy ldm chu hOi, cdn cd cd nhftng tbanh ding khdng phai do ban thdn ding thay md phfi cho hg ma tfi cde bdn hpi khde ve day xin gia nhdp Nhu vay, cd cde con ddng do ddng thdy "sinh ra" bdn canh cde thdnh vidn khde nhu nhang tfi, bdn tfi, tin chfi la diem khde biOt ca bdn giiia bdn hdi do ddng thdy Iam chu hOi so vdi bdn hpi do thanh ddng lam chu hpi
"Nhftng ddng thdy thudng phai lgp dien rieng, c l ^ nom din dien thd thdnh" (II) Phdn Idn ede ding tiidy ddu sd hiiu hodc qudn ly dipn
thd ndo dd, cd thi Id didn hi gia hay didn cdng
Tfi dd, Mnh thdnh ndn hai kilu ban bOi do dong thdy dfing ddu Id: ban hpi tu gia va ban hOi d din
to phfi ldn Tuy nhidn, bdn canh hai loai ban bdi
dd, edn cd mdt loai bdn hpi do ddng thdy khdng
ed dipn thd M gia, lai cung khdng phdi Id ngudi qudn ly hay thu nhang cfia ddn, phfi, dfing ddu
36 3 7 7 1 Thang 11-20151
Trang 5Hp Id ddng thay, hdu ddng vd md phfi cho con
nhang dd tfi, song mpi hoat ddng ngM Id ddu dugc
didn ra tgi nai mugn canh Gidi ddng bdng truydn
nhau rdng, kM dd cd dien thd ttong nhd tM bit
bupc phdi cd ngudi "kl dang" (ndi ddi su ngMpp
buong khdi phye vu thdnh), ndu ddi sau khdng cd
ngudi "kl ddng" tiii Id su "thit Id" vdi thdnh thdn,
gia dinb sd g ^ nhidu tai hga Dudng nhu didu
ndy ttd thanh Idi nguydn cM phli tdi quydt dinh
cfia nMdu ddng thay kM lgp dipn thd tai gia
Bdn hgi do nhd su ldm chu hgi
Mdi quan hd chat chg giiia Phdt giao vd dgo
Mau da dugc khdng dinh qua nghidn cfiu cfia
nhidu tdc gia Bing chfing dd cho thdy, ttong
nhieu ngdi chfia BIC Bg cd sy Mpn didn cfia ban
thd man, tao ndn mOt kidu kidn trfic dOe dao ed
Ie duy nhit ed d chiia Vidt Nam - "tiln ph§t h?lu
miu" Theo nha ngMdn cfiu Trdn Lam Biln, vipc
xult Mpn mdu ttong chua cd tfi khoang TK XVII
- XVin Nguyin Quang Ld gpi sy tieh hgp cfia
dipn thd mdu trong chiia cfia ngudi \^pt Id "each
lya chgn dfing ddn nhdt cua dgo Phat kM Idy dgo
Mau ddn gian Idm ban ddng hdnh Vi the md dao
Phdt ed chl dfing viing chic ttong ddi sdng tdm
linh d cOng ddng ngudi Viet" (12) Tai nhiing
ngdi chua cd ban tbd miu thudng diln ra nghi
ll hau ding Tuy nMdn, ed thi khlng dinh, chua
bao gid dipn mdu va hdu ddng lai xuat Mpn
nMdu, phdt triln mgnh md, cdng khai trong chfia
nhu Men nay
Moi quan hp gifta Phdt giao vd dao Mau dd
phdn nao ly gidi vi sao hlu ddng, mot ngM Id
dan gian c6 phdn sdi dOng va thdng boa, lgi didn
ra ttong khdng gian thd phdt thdm ngMem, ed
kinh NMeu con nhang dd tfi dao Mdu dd vl cac
chfia cd dipn thd mdu mugn cdnh dk "bdc ghi
cha ngdi Idm ngdi me ngy" Tuy nhien, cd nMdu
nhd su tgi edc chfia nay la nhfing ngudi cd cdn
qua Ban thdn bp cimg ra bdu thdnh, ttong sd dd
cd khdng it ngudi ttd thdnh ding tlidy vd md
phfi trinh ddng cho nhidu con nhang dp tii Kit
qud la nha su ben canh vai ttd la ngudi ddn dit
tam Iinh cbo cde phdt tfi, gid ddy Igi cung Id
ddng thdy dan ddt vide m tap, thuc hdnh ngM le
cfia cde tin do dao Mau
Nhu vdy, bdn hOi dgo Mdu ed thd xem Id mgt
cOng ddng, ehinh xde ban Id mOt cOng ding tdn
gido vdi hgt nhan trung tdm Id mdt chu bOi (thdng tiiudng Id ddng thay) ddng vai ttd tiifi Imh tdm linh, xung quanh cd cac dd tfi bao gdm nhilu thdnh phin nhu nhang tii, bdn tfi, tin chu, thanh ding, hlu ddng, cung van Chat keo gifip gdn kit cde thanh vidn ban hdi thdnh mpt cOng ddng chinh Id Mem tin vdo eae vj thdn dgo Mdu, vdo ndng lye ddc bidt cung nhu su ddn dit ciia ddng thdy Ban bdi dao Mdu cd sy da dang, phong phu v l logi hinh Ben cgnh bdn hdi do ngudi cd edn ddng Iam chfi hOi, cdn cd bdn hOi
do ngudi khdng cd cdn ddng dfing diu Tuy nhien, ttong sd cac loai hinh ban hgi dy, ban hpi
do dong thdy dung diu cd tinh phd bidn hon ca
vd phan anh ddy dfi tinh chdt cua bdn hgi dgo
Mdu Vdi hi cdch Id mOt eOng ddng tdn giao,
bdn hdi dao Mdu cd chfic ndng cOng cam, la khdng gian dd cde thdnh vidn chia sd vd ddng cam vdi nhau ttong nMeu van de ve tdm linh, sue khde, gidi tinh Khdng nhimg thd, bdn hpi dgo Mdu vdi nhiing mdi quan hp da dang, nMeu chidu da tgo nen ngudn vin xd hpi phong phu
hd ttg cde thdnh vien cfia nd ttong phdt triln kinh tl, vdn hda «
M.T.H
1,2, 3, 8 Claire Chauvet Bi li trong tin ngudng tu phu: Mnh thdnh lpi bdn sdc dja phucmg vd quic gia 6 miin Bac Vift Nam, trong Hifn dgi vd nhiing dpng thdi cua truyen thdng a Vift Nam • nhihig cdch tiip cpn nhdn hpc quyln 2, Nxb Dpi hpc qudc gia TP.HCM, 2007,
tr.24, 26, 27
4,5,9 Nguyin Ngpc Mai, Hi^n tugng tin dong trong Iwi cdnh mdi - nghiin ciru truang hpp & dong bdng Bdc
Bp L u ^ an ti^n st Van h6a hpc, 2011, tr.80
6, 7 Vifn Khoa hoc xa hpi, Yiea ngon ngQ hpc, Tu min Hdn Vift, Nxh TP.HCM, 2008, tr.72-73,660
10, 11 Nguyin Th) Hiln B^nh mn: chuan dodn vd chira trj trong lin ^ng cua nguai Hfl, trong Hifn dpi vd nhOng dong thdi cua truyen thdng a Viet Nam: nhirng cdch tiep cgn nhdn hpc, quyen 2, Nxb Dgi hpc quoc gia TP.HCM,2Q07,\i.42,43
12 Nguyen Quang Le, Bdn vi moi quan hfpOtt Ph^ gido vdi dpo Mdu dan gian, Irong Dgo Mdu vd cde hinh thuc Soman trong cac tpc ngu&i a Vipt Nam vd Chau A, Nxb Khoa hpcXd hpi Ha NOi, 2008, tr.228
ISo 377
Thdng 11-2015