Nêu nhận xét của em về việc sử dụng dấu ngoặc kép trong câu trên?. Đáp án: - Việc sử dụng dấu ngoặc kép trong câu trên là sai, bởi dấu ngoặc kép không có công dụng đánh dấu tên nhân vật
Trang 1Tiết 58 ÔN LUYỆN VỀ DẤU CÂU
A Mục tiêu cần đạt: Học xong bài này học sinh đạt được:
1 Kiến thức
- Hệ thống các dấu câu và công dụng của chúng trong các hoạt động giao tiếp
- Việc phối hợp sử dụng các dấu câu hợp lí tạo nên hiệu quả cho văn bản; ngược lại, sử dụng dấu câu sai có thể làm cho người đọc không hiểu hoặc hiểu sai ý nghười viết định diễn đạt
2 Kỹ năng
- Vận dụng kiến thức về dấu câu trong quá trình đọc – hiểu và tạo lập văn bản
- Nhận biết và sửa các lỗi về dấu câu
3 Thái độ
- Có ý thức cẩn trọng trong việc sử dụng dấu câu
4 Định hướng năng lực, phẩm chất
- NL giải quyết vấn đề
- NL giao tiếp và hợp tác
- PC chăm chỉ, yêu nước
B Chuẩn bị
1 Giáo viên:
- Soạn giáo án, đọc tài liệu tham khảo
- Bảng phụ và các đồ dùng cần thiết liên quan đến bài giảng
2 Học sinh:
- Chuẩn bị bài trước ở nhà
- Giấy nháp
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
HĐ 1: Khởi động ( 5phút)
- Mục tiêu: Ổn định tổ chức, kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh, tạo tâm
thế học tập đầy hứng khởi cho các em trước khi bước vào tìm hiểu nội dung kiến thức mới
- Phương pháp, KT: nêu vấn đề, phát vấn
- Hình thức tổ chức: Cá nhân
- Năng lực hướng tới: tự học
- Phẩm chất: chăm chỉ
a Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số lớp
b Kiểm tra bài cũ:
Câu 1: Dấu ngoặc kép có những tác dụng gì?
A Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp
B Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay có hàm ý mỉa mai
Trang 2C Đánh dấu tên tác phẩm, tạp chí, Dẫn trong câu văn.
D Cả ba nội dung trên
Đáp án: D – Cả ba nội dung trên
Câu 2: Đọc câu sau:
“ Nhân vật “lão Hạc” trong truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao là một người có hoàn cảnh đáng thương.”
(?) Nêu nhận xét của em về việc sử dụng dấu ngoặc kép trong câu trên?
Đáp án:
- Việc sử dụng dấu ngoặc kép trong câu trên là sai, bởi dấu ngoặc kép không
có công dụng đánh dấu tên nhân vật mà chỉ đánh dấu tên tác phẩm văn học
- Cần sửa lại như sau: “Nhân vật lão Hạc trong truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao là một người có hoàn cảnh đáng thương.”
c Khởi động vào bài mới
HĐ 2: Hình thành kiến thức mới (20 phút)
Thực tế cho thấy muốn dùng đúng dấu câu, không những phải có kiến thức
về dấu mà còn phải có thái độ cẩn trọng khi viết vậy dùng dấu câu như thế nào cho phù hợp? Tiết này, cô cùng các em đi ôn tập lại những loại dấu câu
mà chúng ta đã học
Tiết 58: Ôn Luyện Về Dấu Câu Hoạt động của giáo viên & học sinh Yêu cầu cần đạt
- PP, KT: Nêu vấn đề, thuyết trình, phát
vấn
- HT: Cá nhân, nhóm
- NL: Giải quyết vấn đề, hợp tác
- PC: Chăm chỉ, yêu nước
- TG: (10 phút)
? Em hãy kể những dấu câu đã học ở lớp
6, 7, 8?
G.v: Yêu cầu 3 học sinh:
Hs 1: Nhắc lại những dấu câu đã học ở lớp 6
- Dấu chấm
- Dấu chấm hỏi
- Dấu chấm than
- Dấu phẩy
Hs 2: Nhắc lại những dấu câu đã học ở lớp 7
- Dấu chấm phẩy
- Dấu chấm lửng
- Dấu gạch ngang
Trang 3Hs 3: Nhắc lại những dấu câu đã học ở lớp 8
- Dấu ngoặc đơn
- Dấu hai chấm
- Dấu ngoặc kép
G.v:
Chuyển giao và thực hiện nhiệm vụ
Vòng 1:
- Chia lớp ra làm 3 nhóm tương ứng
với 3 nội dung
- Mỗi nhóm đánh số học sinh theo thứ
tự 1,2,3…1,2,3…
- GV phát phiếu học tập
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm:
+ Nhóm 1:
- Dấu chấm
- Dấu chấm hỏi
- Dấu chấm than
- Dấu phẩy
+ Nhóm 2:
- Dấu chấm phẩy
- Dấu chấm lửng
- Dấu gạch ngang
- Dấu gạch nối
+ Nhóm 3:
- Dấu ngoặc đơn
- Dấu hai chấm
- Dấu ngoặc kép
- Các nhóm làm việc chuyên sâu theo đơn vị
kiến thức đã giao và điền vào phiếu học tập
I – Tổng kết về các dấu câu
Nhóm 1: Bảng dấu câu ở lớp 6
S T T
( )
- Kết thúc câu trần thuật
- Ngày mai, tôi
đi Hà Nội
2 Dấu chấm hỏi
( ? )
- Kết thúc câu nghi vấn
- Bác đã khỏi
ốm chưa?
than ( ! )
- Kết thúc câu cầu khiến &
câu cảm thán
- Cậu giúp tớ một tay!
- Bông hoa đẹp quá!
( , )
- Để đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận của câu:
+ Giữa các thành phần phụ của câu với CN &
VN;
+ Giữa các từ ngữ có cùng chức vụ trong câu;
+ Giữa một
từ ngữ với bộ phận chú thích của nó + Giữa các vế
Ngày mai, tôi đi Hà Nội
Cá chắm, cá chép, cá mè là những loài cá sống ở nước ngọt
Lan, lớp trưởng lớp 8A, đang học bài
Mây tạnh,
Trang 4Vòng 2: (5 phút tiếp theo) Giáo viên phát
lệnh tạo nhóm mảnh ghép
- Những học sinh số 1 tạo nhành nhóm I mới
- Những học sinh số 2 của cách nhóm tạo
nhóm II mới
- Những học sinh số 3 của các nhóm tạo
nhóm III mới
- Hs ở nhóm mới chia sẻ, thảo luận thông tin
dựa trên kết quả thảo luận của vòng 1 để
hoàn thành phiếu học tập
- Nhiệm vụ mới: Dấu gạch nối có phải là
một dấu câu không? Cần lưu ý những điều
gì khi phân biệt với dấu gạch ngang?
(VG gọi học sinh của nhóm khác nhận xét
bài của nhóm bạn và sửa lại nếu sai).
- Sau khi nhận xét, giáo viên cần chốt một
số điều lưu ý ở các bảng thống kê:
Bảng thống kê ở lớp 6
Lưu ý: Ngoài tác dụng đã nêu ở trên, dấu
câu còn được dùng để bày tỏ thái độ, tình
cảm của người viết
VD:
Bảng thống kê ở lớp 7
Lưu ý:
- Dấu gạch nối không phải là dấu câu Nó
chỉ là một quy định về chính tả
- Về hình thức, dấu gạch nối viết ngắn hơn
dấu gạch ngang
của một câu ghép
mưa tan
Nhóm 2: Bảng thống kê dấu câu lớp 7
S T T
Dấu Câu Công Dụng Ví Dụ
1 Dấu chấm
lửng ( … )
- Tỏ ý còn nhiều sự việc hiện tượng chưa liệt kê hết
- Thể hiện lời nói bỏ dở, ngập ngừng, ngắt quãng
- Làm giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn bị cho một từ ngữ biểu thị nội dung bất ngờ, hài hước, châm biếm
Vườn nhà em có nhiều loại hoa: hoa lan, hoa huệ, hoa hồng…
Bẩm… quan lớn… đê vỡ
Cuốn tiểu thuyết được viết trên… bưu thiếp
2 Dấu chấm
phẩy ( ; )
- Đánh dấu ranh giới giữa các vế trong câu ghép có cấu tạo phức tạp
- Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận
Trang 5Bảng thống kê ở lớp 8
Lưu ý: Đây là những dấu câu vừa có tác
trong một phép liệt kê phức tạp
3 Dấu gạch
ngang ( - )
- Đánh dấu bộ phận chú thích trong câu
- Đánh dấu lời nói của nhân vật
- Biểu thị sự liệt kê
- Nối các từ nằm trong một liên danh
4 Dấu gạch
nối ( … - … )
- Nối các tiếng trong những từ mượn gồm nhiều tiếng
Dấu gạch nối ngắn hơn dấu gạch ngang
(Dấu gạch nối không phải là một dấu câu nó chỉ quy định về chính tả)
Nhóm 3: Bảng thống kê dấu câu lớp 8
S T T
1 Dấu ngoặc đơn
( )
- Đánh dấu phần có chức năng chú thích
- Bạn Lan (lớp trưởng lớp 8A) đang điều khiển chào cờ
2 Dấu hai chấm
( : )
- Đánh dấu phần thuyết minh, thuyết minh cho một
Trang 6dụng phân biệt các phần nội dung khác nhau
trong câu văn , vừa là những dấu hiệu về
chính tả rất chặt chẽ; vì vậy phải nhất thiết
dùng cho đúng lúc, đúng chỗ
- Sau khi nhận xét và lập xong bảng thống
kê, giáo viên đưa ra bản đồ tư duy để hệ
thống lại phần I
G.v: Các em vừa ôn lại các loại dấu câu
cũng như công dụng của chúng Điều này
giúp ích không nhỏ cho chúng ta trong việc
sử dụng dấu câu trong quá trình tạo lập văn
bản Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng,
chúng ta vẫn còn mắc phải một số lỗi
II – Các Lỗi Thường Gặp Về Dấu Câu
- PP, KT: Nêu vấn đề, thuyết trình, phát
vấn
- HT: Cá nhân
- NL: Giải quyết vấn đề
- PC: Chăm chỉ, yêu nước
- TG: (10 phút)
* HS: Đọc vd 1 sgk
5 VD trên thiếu dấu ngắt câu ở chổ nào ?
Nêu dùng dấu gì để kết thúc câu ở chổ đó ?
- Ví dụ trên mắc lỗi gì về dấu câu?
* Gọi hs đọc vd 2
phần trước đó
- Báo trước lời dẫn trực tiếp hoặc lời đối thoại
Ông cha ta thường nói:
“Có chí thì nên”
3 Dấu ngoặc kép
“ ”
- Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp
- Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hoặc hàm ý mỉa mai
- Đánh dấu tên tác phẩm,
tờ báo, tạp chí, tập san…
được trích dẫn
So với Na –
Va “ranh tướng” Pháp…
“ Lão Hạc”
là một truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nam Cao
II – CÁC LỖI THƯỜNG GẶP VỀ DẤU CÂU
1 Thiếu dấu ngắt câu khi câu đã kết thúc
VD : Lời văn ở đây thiếu ngắt câu sau xúc động Dùng dấu chấm để kết thúc câu Viết hoa chữ t ở đầu câu
1
2 Dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc
Dùng dấu ngắt câu sau từ này là sai vì câu chưa kết thúc Nên dùng dấu phẩy
Trang 75 Dùng dấu chấm sau từ này là đúng hay
sai ? Vì sao ? Ở chổ này nên dùng dấu gì ?
- Ví dụ trên mắc lỗi gì về dấu câu?
* Gọi hs đọc vd 3
5 Câu này thiếu dấu gì để phân biệt ranh
giới giữa các thành phần đồng chức ? Hãy
đặc dấu đó vào chỗ thích hợp?
- Ví dụ trên mắc lỗi gì về dấu câu?
* Gọi hs đọc vd 4
5 Đặt dấu chấm hỏi ở câu thứ nhất và dấu
chấm ở cuối câu thứ 2 trong đoạn văn này
đã đúng chưa? Vì sao? Ở các vị trí đó nên
dùng dấu gì ?
- Ví dụ trên mắc lỗi gì về dấu câu?
5 Qua đó ta cần tránh những lỗi nào ?( Hs
đọc ghi nhớ )
G.v: Tổng hợp các lỗi thường gặp bằng bản
đồ tư duy
G.v: Để củng cố kiến thức về các dấu câu
một cách tốt hơn, bây giờ cô và các em sẽ đi
sang phần luyện tập
HĐ 3: Luyện tập (15 phút)
- Mục tiêu: Vận dụng kiến thức lý thuyết
vừa học vào việc làm các bài tập cụ thể
nhằm củng cố kiến thức tiết học
- Phương pháp, KT: nêu vấn đề
- Hình thức: cá nhân
- Năng lực: giải quyết vấn đề
- Phẩm chất: chăm chỉ
- Giáo viên trình chiếu slie bài tập 1
- Cho học sinh điền vào sgk bằng bút chì rồi
gọi lên bảng làm
- Giáo viên đưa hiệu ứng bài tập để chữa
- (Trong quá trình chữa bài tập, nếu còn thời
2
3 Thiếu dấu thích hợp để tách các bộ phận của câu khi cần thiết
Câu này thiếu dấu phẩy để tách các bộ phận liên kết
3
4 Lẫn lộn công dụng của các dấu câu
Dùng dấu chấm hỏi ở cuối câu đầu dùng sai vì đây không phải là câu nghi vấn Đây là câu trần thuật nên dùng dấu chấm Dấu câu ở cuối câu thứ hai là sai Đây
là câu nghi vấn, nên dùng dấu chấm hỏi
4
* Ghi nhớ (SGK)
Mind map 2
III – LUYỆN TẬP
Bài tập 1: Điền dấu thích hợp vào chổ có dấu ngoặc đơn trong đoạn văn sau:
“ Con chó cái nằm ở gầm phản bổng chốc vẩy đuôi rối
rít ( , ) tỏ ra dáng bộ vui mừng ( )
Anh Dậu lử thử từ cổng tiến vào với cả vẻ mặt xanh ngắt và buồn rứt như kẻ sắp bị tù tội ( )
Cái Tý ( , ) thằng Dần cùng vỗ tay reo ( : ) ( - ) A ( ! ) Thầy đã về ( ! ) A ( ! ) Thầy đã về ( ! ) … Mặc kệ chúng nó ( , ) anh chàng ốm yếu im lặng dựa gậy lên tấm phên cửa ( , ) nặng nhọc chống tay vào gối
và bước lên thềm ( ) Rồi lảo đảo đi đến cạnh phản ( , ) anh ta lăn kềnh lên trên chiếu rách ( )
Ngoài đình ( , ) mỏ đập chan chát ( , ) trống cái đánh thùng thùng ( , ) tù và thổi như ếch kêu ( )
Chị Dậu ôm con vào ngồi bên phản ( , ) sờ tay vào trán chồng và sẽ sàng hỏi ( : )
Trang 8gian, giáo viên nên giải thích vì sao chỗ này
lại sử dụng dấu này, vì sao lại sử dụng dấu
kia để củng cố kiến thức lý thuyết cho các
em)
Bài tập 2: Phát hiện lỗi về dấu câu trong
các đoạn sau đây và thay vào đó các dấu
câu thích hợp (có điều chỉnh chữ viết hoa
trong trường hợp cần thiết)
a) Lỗi sai:
+ Sử dụng dấu ( , ) ở sau từ về Chỗ này
phải sử dụng dấu ( ) vì câu đã kết thúc
+ Sử dụng dấu ngoặc kép sai vì đây không
phải là lời dẫn trực tiếp => Sửa lại bằng
cách bỏ dấu ( : ) và bỏ dấu “ ”
- Sửa lại: Sao mãi tới giờ anh mới về? Mẹ ở
nhà chờ anh mãi Mẹ dặn là anh phải làm
xong bài tập chiều nay.
? Ví dụ này mắc lỗi gì về dấu câu?
b) Lỗi sai:
+ Thiếu dấu ( , ) sau từ “xưa” và từ “vì vậy”
=> bổ sung dấu ( , ) vào những chỗ đó
+ Đặt dấu ( ) sau từ “sản xuất” => thay dấu
( ) bằng dấu ( , ) sau từ “sản xuất”
+ Thiếu dấu “ ” để đánh dấu tổ hợp từ “ lá
lành đùm lá rách”
Sửa lại: Từ xưa, trong cuộc sống lao động
và sản xuất, nhân dân ta có truyền thống
thương yêu nhau giúp đỡ lẫn nhau trong lúc
khó khăn gian khổ Vì vậy, có câu tục ngữ “
lá lành đùm lá rách”.
? Ví dụ này mắc lỗi gì về dấu câu?
c) Lỗi sai:
+ Đăt dấu ( ) sau từ “năm tháng” => sửa lại
( - ) Thế nào ( ? ) Thầy em có mệt lắm không ( ? ) Sao chậm về thế ( ? ) Trán đã nóng lên đây mà ( ! )
( Theo Ngô Tất Tố, Tắt đèn) Bài tập 2: Phát hiện lỗi về dấu câu trong các đoạn sau đây và thay vào đó các dấu câu thích hợp (có điều
chỉnh chữ viết hoa trong trường hợp cần thiết)
a Sao mãi tới giờ anh mới về, mẹ ở nhà chờ anh mãi
Mẹ dặn là: “Anh phải làm xong bài tập chiều nay.”
- Sửa lại là:
Sao mãi tới giờ anh mới về? Mẹ ở nhà chờ anh mãi
Mẹ dặn là anh phải làm xong bài tập chiều nay.
Lỗi: lẫn lộn công dụng của các dấu
b) Từ xưa trong cuộc sống lao động và sản xuất nhân dân ta có truyền thống thương yêu nhau giúp đỡ lẫn nhau trong lúc khó khăn gian khổ Vì vậy có câu tục ngữ lá lành đùm lá rách
- Sửa lại như sau:
Từ xưa, trong cuộc sống lao động và sản xuất, nhân dân ta có truyền thống thương yêu nhau giúp đỡ lẫn nhau trong lúc khó khăn gian khổ Vì vậy, có câu tục ngữ “ lá lành đùm lá rách”.
Lỗi: dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc và thiếu dấu thích hợp để tách các bộ phận của câu khi cần thiết
c) Mặc dù đã qua bao nhiêu năm tháng Nhưng tôi vẫn không quên được những kỉ niệm êm đềm thời học sinh
- Sửa lại như sau:
Trang 9không được viết hoa chữ “nhưng”.
- Sửa lại:
Mặc dù đã qua bao nhiêu năm tháng, nhưng
tôi vẫn không quên được những kỉ niệm êm
đềm thời học sinh.
? Ví dụ này mắc lỗi gì về dấu câu?
Mặc dù đã qua bao nhiêu năm tháng, nhưng tôi vẫn không quên được những kỉ niệm êm đềm thời học sinh.
Dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc
HĐ 4: Vận dụng ( 0 phút)
- Mục tiêu: Ứng dụng kiến thức bài học vào việc giải quyết một vấn đề trong
thực tiễn
- Phương pháp, KT: phát vấn
- Hình thức: cá nhân
- Năng lực: vận dụng
- Phẩm chất: chăm chỉ, trách nhiệm
- Sửa lỗi dấu câu trong các bài kiểm tra của em (nếu có)
HĐ 5: Tìm tòi, mở rộng ( 1 phút)
- Mục tiêu: Giới thiệu thêm một số tư liệu có liên quan đến tiết học để các
em về nhà tìm hiểu thêm Dặn dò học sinh học bài cũ và chuẩn bị bài cho tiết học tiếp theo
- Phương pháp, KT: phát vấn
- Hình thức: cá nhân
- Năng lực: Công nghệ thông tin
- Phẩm chất: chăm chỉ, trách nhiệm
- Tìm đọc thêm tư liệu về công dụng các dấu câu ở trên Google…
- Về nhà, các em cần ôn kỹ nội dung bài học Chú ý vận dụng kiến thức bài
học vào các bài viết
************************