Theo PGS.TS Nguyễn Thành Thi: “Tiếp cận lịch sử văn học từ góc nhìn thể loại, đặc biệt là từ sự hình thành và tương tác thể loại, nhà nghiên cứu sẽ có thêm những sự kiện, tư liệu thuyết phục để miêu tả, cắt nghĩa một cách đầy đủ khoa học hơn về tiến trình văn học”. Đặc biệt, với những tác phẩm được đưa vào giảng dạy trong nhà trường thì điều đó lại càng quan trọng và cần thiết. Bởi tiếp cận tác phẩm từ góc nhìn thể loại, sẽ giúp người dạy, người học khám phá những giá trị đích thực của từng tác phẩm cụ thể. Hơn bao giờ hết, mỗi văn bản văn học chỉ tồn tại ở một thể tài và biểu hiện chủ yếu tính chất của một loại hình nhất định. Mỗi tác phẩm văn học đều tồn tại dưới hình thức một loại thể nhất định, đòi hỏi một phương pháp, cách thức phân tích phù hợp. Khi sáng tác, tùy vào sở trường, mỗi nhà văn sẽ tạo cho mình một thiên hướng sáng tác riêng. Có truyện được viết theo hướng tăng yếu tố “trữ tình”, có truyện được viết theo hướng tăng yếu tố “kịch”, lại có truyện được viết theo hướng tăng yếu tố “tiểu thuyết”, yếu tố “sử thi”…Tùy theo mỗi loại hình mà tác giả sử dụng, người đọc sẽ có một cách tiếp cận, giải mã riêng để làm rõ nội dung phản ánh.
Trang 1PHÒNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ SAU ĐẠI HỌC
Bài tiểu luận chuyên đề
“Các loại hình truyện ngắn và thơ trữ tình Việt Nam hiện đại”
Trang 2MỤC LỤC
MỤC LỤC 2
MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 3
I Khái quát chung 4
1 Tác giả 4
2 Đặc điểm loại hình 4
a Truyện ngắn 4
b “Truyện ngắn - sử thi hóa” 7
II “Quán rượu người câm” – truyện ngắn sử thi hóa 9
1 Cốt truyện 9
2 Nhân vật 13
3 Trần thuật 18
KẾT LUẬN 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 3MỞ ĐẦU
Theo PGS.TS Nguyễn Thành Thi: “Tiếp cận lịch sử văn học từ góc nhìn thể loại,
đặc biệt là từ sự hình thành và tương tác thể loại, nhà nghiên cứu sẽ có thêm những sự kiện, tư liệu thuyết phục để miêu tả, cắt nghĩa một cách đầy đủ khoa học hơn về tiến trình văn học” Đặc biệt, với những tác phẩm được đưa vào giảng dạy trong nhà
trường thì điều đó lại càng quan trọng và cần thiết Bởi tiếp cận tác phẩm từ góc nhìnthể loại, sẽ giúp người dạy, người học khám phá những giá trị đích thực của từng tácphẩm cụ thể Hơn bao giờ hết, mỗi văn bản văn học chỉ tồn tại ở một thể tài và biểuhiện chủ yếu tính chất của một loại hình nhất định Mỗi tác phẩm văn học đều tồn tạidưới hình thức một loại thể nhất định, đòi hỏi một phương pháp, cách thức phân tíchphù hợp
Khi sáng tác, tùy vào sở trường, mỗi nhà văn sẽ tạo cho mình một thiên hướngsáng tác riêng Có truyện được viết theo hướng tăng yếu tố “trữ tình”, có truyện đượcviết theo hướng tăng yếu tố “kịch”, lại có truyện được viết theo hướng tăng yếu tố
“tiểu thuyết”, yếu tố “sử thi”…Tùy theo mỗi loại hình mà tác giả sử dụng, người đọc
sẽ có một cách tiếp cận, giải mã riêng để làm rõ nội dung phản ánh
Nguyễn Quang Sáng thử sức trong nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịchbản phim Nhưng thành công hơn cả vẫn là thể loại truyện ngắn Có thể nói rằngNguyễn Quang Sáng là nhà văn đậm chất Nam Bộ Ông viết về cuộc sống và conngười Nam Bộ bằng tình yêu, sự trân trọng, bằng sự hiểu biết sâu sắc của mình Mỗitác phẩm là một tư liệu quan trọng, giúp người đọc khám phá về cuộc sống và conngười Nam Bộ
Truyện ngắn của Nguyễn Quang Sáng được đưa vào giảng dạy trong nhà trường.Điều đó cho thấy vị trí cũng như giá trị mà những tác phẩm này mang lại
Nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng từ góc độ loại hình, đặc biệt là loạihình “truyện ngắn – sử thi hóa” để thấy được cái hay, cái đẹp trong tác phẩm của ông
Từ đó, giúp người đọc tiếp cận tác phẩm một cách đầy đủ và trọn vẹn hơn
Trang 4Nguyễn Quang Sáng nổi bật với những truyện ngắn giàu kịch tính, cốt truyện có
nhiều tình huống bất ngờ dữ dội, lời văn giản dị, mộc mạc Nhà văn quan niệm: “tôi
viết vì cảm xúc của tôi với cuộc sống, với từng số phận của mỗi con người mà tôi đã từng chia sẻ”.
Tác phẩm của Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết,kịch bản phim và hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ trong hai cuộckháng chiến cũng như sau hòa bình Có thể nói rằng, sáng tác của Nguyễn Quang Sángđậm chất Nam Bộ Năm 2000, ông được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh vềvăn học nghệ thuật
liền một mạch và tiếp thu tức thì) Trong tiếng Anh, short là ngắn, story là truyện –
Short story là truyện ngắn Truyện ngắn có gốc từ tiếng Italia, novella, ý nghĩa căn bản
của từ này không căn cứ vào tính chất ngắn, nghĩa là không căn cứ vào khối lượng(hay dung lượng) mà vào nội dung câu chuyện được kể
Trang 5Nhà thơ Đức J Gớt (1749 – 1832), xác định novella là “một câu chuyện lạ đang
xảy ra có thể làm ta kinh ngạc” Như vậy, truyện ngắn trong cách hiểu của người sáng
tác bao hàm một yếu tố kì lạ, bất ngờ, nghĩa là nhà văn phải dụng công tìm kiếmnhững cốt truyện độc đáo và hấp dẫn
Phù hợp với cách hiểu phổ biến trên, các nhà nghiên cứu văn học khẳng định:
“Cách hiểu theo nghĩa rộng xem novella đồng nghĩa với truyện ngắn đã có truyền
thống từ lâu Gớt định nghĩa novella như một biến cố thất thường, yếu tố thất thường đột biến, hấp dẫn có trong cốt truyện của novella đã được các nhà lí luận nhấn mạnh”.
Từ điển thuật ngữ văn học định nghĩa, truyện ngắn “là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ…
Cái độc đáo của nó là ngắn Truyện ngắn được viết ra và tiếp thu liền một mạch, đọc một hơi không nghỉ”.
Như vậy, truyện ngắn hiện đại được nhận diện thông qua hai tiêu chí: “cỡ nhỏ”
và “hiện đại”
Truyện ngắn hiện đại khác truyện trung đại ở cái nhìn, cách nhìn cuộc sống vànguyên tắc tư duy Truyện trung đại thực hiện chức năng giáo huấn đối với người đọc– tư duy mang sắc thái sử thi Ở truyện ngắn hiện đại, các tác giả kể những điều màngười đọc có thể tin hay không tin, tùy người tiếp nhận, không có ý định giáo huấn,không tự thấy mình đứng cao hơn người đọc Nhìn cuộc sống trong sự đa dạng, phứctạp, muôn màu, muôn vẻ
Nếu truyện trung đại mang chức năng giáo huấn và theo nguyên tắc “tư duy sửthi” thì truyện ngắn hiện đại khái quát đời sống theo nguyên tắc “tư duy tiểu thuyết”
Nó mô tả đời sống như một thực tại đang tiếp diễn Thực tại ấy không phải thuộc vềmột quá khứ đã hoàn kết, đóng khung lại Chính vì thế, truyện trung đại và truyệnngắn hiện đại có sự khác biệt trong cách xây dựng, khai thác các yếu tố của tác phẩm
tự sự như cốt truyện, nhân vật, trần thuật, chi tiết…
Qua những ý kiến trên, chúng ta có thể rút ra được những điểm chính sau của thểloại truyện ngắn:
+ Một thể tài tự sự cỡ nhỏ (chữ nhỏ ở đây được hiểu là ngắn gọn, cô đúc, nhưng
ngắn như thế nào là phù hợp Ngắn ở đây đồng nghĩa với hàm súc, tinh lọc và hay Nói
như Tsêkhôp: “Nghệ thuật truyện ngắn là nghệ thuật cắt tỉa, tước bỏ cái gì không cần
Trang 6thiết”, còn A.Tônxtôi thì khẳng định: “Truyện ngắn là một hình thức nghệ thuật khó viết bậc nhất” Nguyễn Tuân cho rằng, kĩ thuật viết ngắn có thể học từ tiếu lâm vì nó
kiệm lời Ngắn gọn ở đây là cái tinh anh của nhà văn và cái tinh chất của tác phẩm.Nhỏ có nghĩa là từ vài trang đến vài chục trang Một câu chuyện được kể nghệ thuậtnhưng không được phép kể dài dòng, câu chuyện có sức ám ảnh, nghĩa là tạo ra một ấntượng duy nhất mạnh mẽ đồng thời tạo liên tưởng ở người đọc
+ Tính quy định về dung lượng và cốt truyện của truyện ngắn tập trung vào một
vài biến cố, mặt nào đó của đời sống, các sự kiện tập trung trong một không gian, thờigian nhất định Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật trong truyện ngắnthường không được mở rộng ra nhiều chiều kích khác nhau Truyện ngắn không phảnánh cả quá trình đời sống diễn ra trong một khoảng thời gian dài mà thường khám pháđời sống tập trung vào một thời điểm tiêu biểu có ý nghĩa nhất: một khoảnh khắc, mộttình huống, một lát cắt đời sống; trong một phạm vi hẹp, gắn liền với một địa điểm,
khoảng không cụ thể Bùi Hiển, trong bài viết Nghề nghiệp truyện ngắn cũng cho
rằng “truyện ngắn lấy một khoảnh khắc trong cuộc đời một con người mà dựng lên…
Nhưng phải chọn khoảnh khắc mà nhân vật thể hiện đầy đủ nhất”.
Ở truyện ngắn, số lượng xung đột thường có hạn Bởi những va chạm, nhữngmâu thuẫn thường chỉ được thể hiện trong những giới hạn thể loại nhất định: hoàncảnh hạn hẹp, tính cách ít phức tạp…Do ít xung đột nên cốt truyện của truyện ngắnthường đơn giản, ít sự kiện và hành động, sự kiện ít vận động và biến đổi để trở thành
+ Chi tiết đóng vai trò quan trọng, nó có tính chất biểu tượng Cùng nói về tầm quan trọng của chi tiết, Nguyên Ngọc và Nguyễn Công Hoan đều cho rằng: “tất cả đều
được tạo ra, dựng lên làm bằng các tình tiết Chi tiết càng cụ thể, chính xác, sắc sảo thì truyện càng sống, sinh động”, “Nếu ý tưởng là cội rễ, thân cành thì chi tiết là lá,
Trang 7là hoa, làm nên sự sinh sắc, tươi mát của cây cối Chi tiết là cái làm cho tư tưởng mang được máu thịt, hơi thở của cuộc sống”.
Tuy nhiên, cũng như một cơ thể sống bất kì, truyện ngắn trong quá trình hìnhthành và phát triển lại thâu nạp thêm những đặc điểm mới bởi sự thâm nhập, tác độnglẫn nhau giữa các thể loại văn học cũng như do cách đọc của thời đại quy định
Cho đến nay vẫn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về phân loại truyện ngắn
Dựa vào tiêu chí phân loại theo kiểu tư duy nghệ thuật, có thể chia truyện ngắn thành:
+ “Truyện ngắn – tiểu thuyết hóa”
+“Truyện ngắn – sử thi hóa”
Dựa vào tiêu chí phân loại theo phương thức phản ánh đời sống, có thể chia
truyện ngắn thành:
+ “Truyện ngắn – kịch hóa”
+ “Truyện ngắn – trữ tình hóa”
Khảo sát sơ bộ về truyện ngắn của Nguyễn Quang Sáng giai đoạn trước 1975,
đặc biệt qua tác phẩm “Quán rượu người câm” có thể thấy trong giai đoạn này, truyện
ngắn của ông được sáng tác theo hướng sử thi hóa Điều này người viết sẽ làm rõ ởphần sau
b “Truyện ngắn - sử thi hóa”
Với sự thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám, một nền văn học mới ra đời.Cách mạng đã tạo nền cuộc tái sinh màu nhiệm cho văn học Nhiều tên tuổi mới xuấthiện, nhiều tác phẩm đồ sộ và có những tác phẩm đạt đến đỉnh cao, hình thành đội ngũtác giả và phong cách riêng cho truyện ngắn
Cũng như nhiều sáng tác của giai đoạn 1945 – 1975, một giai đoạn mà văn học
có nhiều đặc điểm gần gũi và tương đồng về mặt chất liệu và phản ánh hiện thực,truyện ngắn của Nguyễn Quang Sáng mang đậm chất sử thi trên nhiều phương diện.Nói đến “truyện ngắn – sử thi hóa” không phải là muốn đề cập đến quy mô sử thicủa tác phẩm mà chủ yếu muốn nói đến tính chất sử thi trong tư duy nghệ thuật, trongcách nhìn nhận con người và đời sống hiện thực Biểu hiện của “truyện ngắn – sử thihóa” là ở sự chiếm lĩnh và bao quát những vấn đề hiện thực lớn lao của dân tộc, của
đất nước Nói như Nguyễn Quang Sáng: “Tôi rất thích viết tiểu thuyết Ngay lúc bắt
Trang 8đầu lên đường về chiến trường tôi đã nghĩ đến tiểu thuyết Nhưng khi sống trong thực
tế của bom đạn, tôi nghĩ biết sống, biết chết lúc nào mà để dành, có cái gì viết cái ấy phục vụ ngay”.
“Truyện ngắn – sử thi hóa” là loại truyện được xây dựng theo bút pháp sử thi đểtạo ra một cấu trúc tự sự mới “Truyện ngắn – sử thi hóa” miêu tả cuộc sống, conngười theo hướng lí tưởng hóa Nhìn con người không như nó vốn có mà như những gìmình mong muốn, như một thần tượng, như hiện thân cho một giai cấp, một thời đại Những tác phẩm được xây dựng theo hướng sử thi hóa thường mang không khíhoành tráng, hào hùng, hình tượng kì vĩ, phi thường, giàu trí tưởng tượng bay bổng.Cốt truyện có chức năng hướng chuẩn và biểu dương sức mạnh ý chí của cộng đồng.Cái lãng mạn và cao cả trong đời sống cộng đồng là chất liệu chủ yếu để xây dựng cốttruyện theo hướng sử thi Cốt truyện của loại truyện này thường được xây dựng theonguyên tắc đối lập và chuyển hóa theo tuyến thời gian – sự kiện và nhân vật
Nhân vật trong “truyện ngắn – sử thi hóa” được nhìn chủ yếu trong mối quan hệvới cộng đồng Vì thế, cái bình thường mà vĩ đại (bình thường một cách vĩ đại) như làmột kết tinh hoàn hảo ở tính cách nhân vật Nhân vật sử thi được xây dựng theonguyên tắc hướng chuẩn và nhất quán (ở cả động cơ và hành động)
Chức năng của trần thuật trong loại “truyện ngắn – sử thi” là nêu gương và tônvinh cái cao cả Ở loại truyện này, chúng ta thấy có sự đa dạng và tập trung của điểmnhìn và lời trần thuật Truyện được trần thuật với giọng khẳng định, ngợi ca – giọngđiệu sử thi Trần thuật luôn giữ được “khoảng cách sử thi” và quy ước phi đối thoại.Nhân vật sử thi luôn đứng cao hơn người kể chuyện, nhân vật được kể như một huyềnthoại, được kể với tất cả sự ngợi ca
Đối mặt với hai cuộc chiến tranh ác liệt chống Pháp và chống Mỹ, vấn đề đượcquan tâm hàng đầu là sự sống còn của cả dân tộc Yêu cầu đặt ra cho tất cả mọi ngườilúc này là phải lấy trách nhiệm công dân, nghĩa vụ đối với đất nước làm phương châmhành động, là thước đo cao nhất để định giá mọi giá trị Văn học giai đoạn này dưới sựlãnh đạo của Đảng, lấy việc phục vụ chính trị, phục vụ cách mạng làm nhiệm vụ hàngđầu Ý thức công dân cùng với nhiệt tình của người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa tưtưởng đã thúc giục các nhà văn hòa mình vào cuộc chiến đấu, lao động của nhân dân,kịp thời phản ánh và biểu dương những việc làm tốt, những tấm gương anh hùng
Trang 9Những vấn đề của cuộc sống đời thường được nâng lên tầm sử thi, được soi chiếu theogóc nhìn của các quan hệ chính trị
Xét truyện ngắn của Nguyễn Quang Sáng trước 1975 ta thấy nhà văn đề cập đếnhai mảng hiện thực lớn là cuộc sống chiến đấu chống giặc ngoại xâm và những khoảnhkhắc đời thường của con người trong bối cảnh của cuộc sống thời chiến Không khíchiến trường không chỉ ở nơi tiền tuyến mà còn hiện diện ở cả hậu phương, cả trongnhững giây phút riêng tư của cuộc sống gia đình Có thể nói đây cũng là những khônggian mang màu sắc sử thi của thời đại
“Quán rượu người câm” là một thiên truyện về tình yêu nước được thể hiện qua
hình ảnh những con nguời rất đỗi bình thường trong cuộc sống, nhưng chính họ đã làmnên lịch sử cho dân tộc, đã tiếp nối truyền thống yêu nước của con người Việt Nam
Chất sử thi (màu sắc sử thi) bao trùm toàn bộ tác phẩm “Quán rượu người câm”.
Điều này được thể hiện khá rõ trong cách chọn đề tài, chủ đề, nghệ thuật xây dựngnhân vật, nghệ thuật trần thuật
Khảo sát tác phẩm “Quán rượu người câm” chúng ta sẽ thấy rõ điều đó:
1 Cốt truyện
Cốt truyện là một thành tố quan trọng của văn bản tự sự Cốt truyện là “cái sườn
sự kiện trong đó diễn ra hoạt động và quan hệ của các nhân vật” Moom – nhà truyện
ngắn Anh hiện đại (1874 – 1965) khẳng định: “Nhà văn sống bằng cốt truyện, y như
họa sĩ sống bằng màu và bút vẽ vậy” Cụ thể hơn, đó là “một hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triển trong những mối quan hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề tư tưởng tác phẩm” Ở đây, cần chú ý
phân biệt một số khái niệm đi kèm với cốt truyện như câu chuyện, sườn truyện, tìnhtiết, chi tiết
Cốt truyện trong “truyện ngắn – sử thi hóa” hầu hết thường phát triển dựa trênnhững biến cố, những hành động chịu sự chi phối của hoàn cảnh chiến tranh hoặcnhiệm vụ chính trị của thời đại
Trang 10Cốt truyện trong “Quán rượu người câm” phát triển dựa trên biến cố anh Ba
Hoành bị địch bắt, bị tra tấn dã man và anh đã bị câm Từ biến cố ấy, câu chuyện pháttriển một cách tự nhiên và kết quả không ai ngờ tới: Anh Ba Hoành chính là lãnh tụ
của phong trào đồng khởi ở quê hương anh “dân làng san bằng tất cả đồn bót bằng
tiếng trống, tiếng mõ, bằng những tiếng nổ lớn của pháo tre, của khí đá Sau khi san bằng hết đồn bót, dân làng đốt đuốc kéo nhau ra đồng, dựng lên một khán đài cao… trong ánh lửa hồng của hàng ngàn ngọn đuốc, người chỉ huy hiện lên trước khán đài Người ấy, một người cao, gầy gò, mặc bộ bà ba màu cháo lòng tóc bùm xùm Đó chính là người câm của quán rượu: anh Ba Hoành”…“Mỗi người một ngọn đuốc mỗi người một thứ giọng lại dấy lên, đáp lại lời của anh… Làng lúc nào cũng tràn trề tiếng sóng Người ta không nghe tiếng sóng nữa, người ta chỉ nghe tiếng vang dội của dân làng Hàng ngàn ngọn đuốc đang đốt cả trời đêm”.
Tác phẩm mở đầu bằng lời giới thiệu có tính chất khái quát “Bất cứ ở nước nào,
thời kì nào và bất cứ cuộc cách mạng nào cũng đều phải trải qua những ngày đen tối Trong những ngày đen tối thì có những chiến sĩ bị cầm tù” Trong cái nhà tù đen tối và
bẩn thỉu ấy, không chỉ có một mình anh Ba Hoành, mà còn có rất nhiều những connguời trung thành với đất nước khác Hình ảnh của một cô bé mới trạc 16 tuổi đã dámliều mình để bảo vệ những bí mật của quốc gia, chấp nhận cái chết để cứu lấy sự sốngcho những người dân của tổ quốc chính là tấm gương cho các chiến sĩ Chính sự hysinh ấy đã khơi dậy, thúc đẩy ngọn lửa căm thù vốn đã có sẵn trong lòng của nhữngngười tù từ bấy lâu Đoạn văn tác giả miêu tả cái chết của một cô gái trẻ rất thựcnhưng cũng rất đau lòng, và đó là một minh chứng cho sự tàn ác của bọn thực dân,phong kiến Và cô bé trẻ tuổi kia cũng chính là nguồn động viên tinh thần rất lớn choanh lính Ba Hoành Đứng trước mặt quân thù, anh rất trân trọng sự hy sinh của cô bé
và phỉ nhổ vào mặt tên phản bội, đó chính là chí khí oai hùng của những anh lính cáchmạng
Sau khi rời khỏi nhà giam âm u kia, anh Ba Hoành trở về nhà Nhà tù đã cướp đisức lao động – nguồn sống vô giá của con người – và giọng nói thân thuộc của anh.Sau những đòn tra tấn rất dã man, anh Ba Hoành đã trở nên câm lặng mãi mãi Anh chỉcâm, nhưng không hề điếc, anh có thể nghe, nghe và thấu hiểu được nỗi niềm củanhững người xung quanh Và, anh cũng như mọi người, họ vẫn còn sống, nhưng hình
Trang 11như là sống trong sự quằn quại, đau thương Họ thấy những điều chướng tai gai mắtnhưng không làm được gì Sống như vậy đối với họ còn khổ hơn là chết Cái độc ác,bẩn thỉu của kẻ thù là chỗ đó, chúng nó gieo vào dân ta những mầm mống độc hại, làmcho những con người tội nghiệp ấy sống không được mà chết cũng không xong Đấychính là sự thử thách đối với anh, là vượt qua sự yếu hèn, sợ hãi vốn luôn tồn tại trongmỗi con người chúng ta Và anh lính này phải cố gắng vượt qua để giữ vững khí tiếtcủa một người Đảng viên Cách mạng, góp một phần công sức bé nhỏ của mình vàomột công việc chung của cả dân tộc: bảo vệ tổ quốc.
Anh Ba Hoành mở được một quán rượu ở ven sông và sống suốt quãng đời cònlại trong im lặng Công việc buôn bán khá thuận lợi cho “ông chủ quán” lúc bấy giờ đãquen dần với chữ viết Miệng không thể nói, nhưng may mắn thay tai ông vẫn cònnghe được, ông nghe những câu chuỵên thật của làng, của mọi người xung quanh
Không chỉ dáng điệu khác người mà kiểu khóc cũng chỉ mình ông có: “không phải
khóc bằng nước mắt, mà khóc bằng nước miếng” Đúng là “kiểu khóc đặc biệt của người câm”.
Song, một ngày nọ, bỗng dưng không còn ai ghé thăm quán rượu của ông, và mộtbầu không khí âm u đang bao trùm lấy cả khu làng nhỏ bé, tất cả mọi người đều im
lặng, một sự im lặng đáng sợ… Nhưng: “đừng bảo dòng sông lặng lẽ là dòng sông
không có sóng Sóng đang nổi lên từ dưới đáy, người ta gọi đó là sóng ngầm” Và cơn
sóng ngầm đó đột ngột bừng lên một cách đáng sợ, mọi người hò hét, kêu gọi nhauđứng lên chống lại cơn sóng đó, chống lại bọn thực dân xâm lược, người ta báo chonhau một tin lạ: “Đồng Khởi” Là một tập thể có tinh thần đoàn kết, yêu thương nhau,sẵn sàng hy sinh, người dân trong làng như đã được tiếp thêm sức mạnh, họ đã sẵnsàng san bằng các đồn bốt, doanh trại của giặc Và thời cơ đã đến, họ đang cần mộtngười chỉ huy, tất cả mọi người đều tập trung về một phía, họ đang nóng lòng muốnbiết gương mặt của vị lãnh đạo tài ba Một thoáng sau, khi ông chủ quán rượu bước ra,
“người ta kinh ngạc nhưng người ta không thất vọng”, bởi vì đó là một con người hết
sức gần gũi Vị lãnh đạo ấy dường như đã không nói gì trong quãng thời gian ông ra
tù, và hình như ông đã bị câm! Một người câm dù giỏi đến đâu nhưng cũng khó lòngtruyền đạt hết mệnh lệnh và chiến thuật của mình cho mọi người trong chiến đấu, vàtrong chiến tranh, những nước cờ trong tích tắc có thể thay đổi cục bộ trận đấu Tác