TIỂU LUẬN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KINH TẾ SUY YẾU DO DỊCH COVID19 VÀ TÁI THIẾT NỀN KINH TẾ SAU DỊCH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀNVIÊN BÁO CHÍ MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG TIỂU LUẬN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KINH TẾ SUY YẾU DO DỊ

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VIÊN BÁO CHÍ

MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

TIỂU LUẬN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KINH TẾ SUY YẾU DO DỊCH

COVID-19 VÀ TÁI THIẾT NỀN KINH SAU DỊCH

Sinh viên: Đinh Thị Hương Giang

Mã sinh viên: 1951040012 Giảng viên hướng dẫn: Th.s Nguyễn Hoàng Diệu Linh

Năm học: 2019 – 2020

4 Phương pháp nghiên cứu đề tài

5 Phạm vi nghiên cứu đề tài

B NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

1 Một số khái niệm

1.1 Nhà nước CHXH CN Việt Nam

1.2 Chức năng và vai trò của nhà nước

1.3 Nền kinh tế thị trường

1.4 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

1.5 Suy thoái kinh tế và tái thiết nền kinh tế

1.6 Dịch bệnh covid - 19

2 Cơ sở lý thuyết

2.1 Quy luật của nền kinh tế thị trường

2.2 Chức năng kinh tế của Nhà nước

2.3 Chức năng tổ chức, quản lý và giải quyết các vấn đề xã hội

Chương 2: Thực trạng nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh dịch bệnh

covid-19 Vai trò của Nhà nước và hành động thực tiễn trong việc giải quyết vấn đề suy yếu kinh tế do dịch covid – 19 và tái thiết nên kinh tế sau đại dịch

1 Thực trạng nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh dịch covid – 19

1.1 Khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản

1.2 Khu vực công nghiệp và xây dựng

1.3 Khu vực doanh nghiệp

1.4 Hoạt động thương mại, dịch vụ

1.5 Hoạt động ngân hàng và thị trường chứng khoán

1.6 Vốn đầu tư xã hội

1.7 Nguồn thu ngân sách nhà nước

1.8 Chỉ số tiêu dụng

2 Vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu do dịch covid – 19 và tái thiết nền kinh tế sau đại dịch

3 Những hành động thực tiễn phát huy vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu do dịch covid – 19, và tái thiết nền kinh

tế sau đại dịch

4 Đánh giá những hạn chế trong việc phát huy vai trò của Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu do dịch covid – 19 và tái thiết nền kinh tế sau dịch

Chương 3: Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của việc phát huy vai trò của Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu và tái thiết nền kinh tế sau dịch Đề xuất giải pháp giúp phát huy vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu và tái thiết nên kinh tế sau dịch

1 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế

2 Đề xuất giải pháp khác phục hạn chế và phát huy vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết vấn đề kinh tế suy yếu và tái thiết nền kinh tế sau dịch

A MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tất cả quốc gia trên thếgiới, hiện nay đang tiếp tục diễn biến rất phức tạp Nền kinh tế toàn cầu rơi vào suythoái nghiêm trọng Nền kinh tế Việt Nam đang trên đà hội nhập đã và đang chịunhiều tác động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội,gây gián đoạn chuỗi cung ứng và lưu chuyển thương mại, làm đình trệ các hoạtđộng sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; đã tác động trực tiếp đến các ngành xuất, nhậpkhẩu, hàng không, du lịch, dịch vụ lưu trú, ăn uống, y tế, giáo dục, lao động, việclàm; nhiều doanh nghiệp phá sản, giải thể, tạm dừng hoạt động, thu hẹp quy mô ;GDP quý I/2020 chỉ tăng 3,82%, là mức thấp nhất trong 10 năm gần đây; ảnhhưởng mạnh đến tâm lý và đời sống nhân dân.(1)

Ngay khi có dịch bệnh bùng phát, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chínhtrị đã vào cuộc quyết liệt, cùng với sự đồng lòng, đoàn kết của toàn dân, toàn quân,công tác phòng, chống dịch đã đạt kết quả tốt, Việt Nam đã đẩy lùi và kiểm soátđược dịch bệnh Đồng thời, đã có những chính sách kịp thời để từng bước hỗ trợdoanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn của đại dịch COVID-19; các hoạtđộng của đời sống kinh tế - xã hội đang được khôi phục; tình hình kinh tế - xã hội

đã có những chuyển biến tích cực; được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, nhân dânngày càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và sự chỉ đạo của Chínhphủ

Tuy nhiên, dịch bệnh COVID-19 trên thế giới còn diễn biến phức tạp, khó lường,tác động tiêu cực của dịch bệnh đến các mặt của đời sống kinh tế - xã hội còn tiếptục kéo dài, chưa thể đánh giá hết Tình hình đó, đòi hỏi chúng ta vừa phải tậptrung ưu tiên phòng, chống dịch, đồng thời cần có các chính sách, giải pháp trướcmắt và lâu dài nhằm giảm thiểu tác động của dịch bệnh đặc biệt là với vấn đề kinh

tế suy yếu, vượt qua khó khăn, thách thức, tận dụng thời cơ để sớm phục hồi và đẩymạnh sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy, đề tài “ Vai tròcủa Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong việc giải quyết vấn đềkinh tế suy yếu do dịch covid – 19 và tái thiết nền kinh tế sau dịch” sẽ giúp chỉ rõđược vai trò của nhà nước trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế trong thời gianqua Đồng thời, qua đó đề xuất các biện pháp tăng cường, phát huy và xây dựngniềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước trong việc giải quyết các vấn đề xãhội

2 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

Trong bối cảnh dịch bệnh covid – 19 có nhiều diễn biến phức tạp và khó lường, đềtài nhằm mục đích làm rõ vai trò của Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong việc giảiquyết những khó khăn về kinh tế Từ đó, củng cố thêm niềm tin của nhân dân đốivới những chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước Đồng thời đề xuất nhữnggiải pháp, biện pháp giúp Nhà nước phát huy được vai trò trong việc tái thiết nềnkinh tế sau đại dịch.

3 Tình hình nghiên cứu

Kinh tế là một phạm trù vô cùng quan trọng Việc phát huy vai trò của nhà nướctrong việc giải quyết các vấn đề kinh tế được quan tâm hàng đầu Chính vì vậy,trước đề tài này, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, đề tài khoa học và các bàibáo bàn về vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế

Tuy nhiên, đề tài này được ra đời trong bối cảnh dịch bệnh covid-19 có nhiều biếnđộng và tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế Chính vì vậy, đây là đề tài có sự

kế thừa và vận dụng thực tế

4 Phương pháp luận nghiên cứu đề tài

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biệnchứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và các phương pháp: phương pháp so sánh,phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phươngpháp logic Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được sử dụng làmcăn cứ nghiên cứu trong đề tài này Bên cạnh đó là những học thuyết kinh tế, hệthống triết học Mác Lê nin trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở phươngpháp luận cho đề tài

5 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Đề tài nghiên cứu những vấn đề kinh tế trên lĩnh vực kinh tế Thời gian nghiên cứu

từ tháng 12 năm 2019 cho đến tháng 6 năm 2020 (thời điểm bắt đầu xuất hiện canhiễm covid – 19 trên thế giới cho đến khi tình hình dịch bệnh tại Việt Nam được

ổn định)

B NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

1 Một số khái niệm

1.1 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam do nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về tay nhân dân

mà nền tảng là khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và độingũ trí thức.(2)

1.2 Chức năng và vai trò của nhà nước trong giải quyết vấn đề kinh tế

Chức năng của nhà nước là những mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm thựchiện nhiệm vụ cơ bản của nhà nước Chức năng của nhà nước do bản chất, cơ sởkinh tế - xã hội và nhiệm vụ cơ bản của nhà nước quy định (2)

Chức năng giải quyết vấn đề kinh tế là một trong các chức năng giải quyết các vấn

đề xã hội Nhằm thực hiện một trong những nhiệm vụ cơ bản của nhà nước

Vai trò của nhà nước là chức năng, tác dụng của nhà nước trong việc thực hiện cácnhiệm vụ cơ bản Vai trò của nhà nước trong việc giải quyết vấn đề kinh tế là vaitrò, nhiệm vụ của nhà nước giải quyết các vấn đề liên quan đến việc tổ chức mốiquan hệ giữa các giai cấp với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức quản lí vàquan hệ phân phối sản phẩm lao động

1.3 Nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong đó người mua và người bán tác động vớinhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượng hàng hoá, dịch

vụ trên thị trường (3)

1.4 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi mà Đảng Cộng sản ViệtNam đặt ra cho mô hình kinh tế hiện tại của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa ViệtNam Nó được mô tả là một nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, trong đó khuvực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, với mục tiêu dài hạn là xây dựng chủnghĩa xã hội (3)

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của thời kỳ đổi Mới,thay thế nền kinh tế kế hoạch bằng nền kinh tế hỗn hợp hoạt động theo cơ chế thịtrường Những thay đổi này giúp Việt Nam hội nhập với nền kinh tế toàn cầu Cụm

từ "định hướng xã hội chủ nghĩa" mang ý nghĩa là Việt Nam chưa đạt đến chủnghĩa xã hội mà đang trong giai đoạn xây dựng nền tảng cho một hệ thống xã hội

chủ nghĩa trong tương lai Mô hình kinh tế này khá tương đồng với mô hình kinh tếthị trường xã hội chủ nghĩa (socialist market economy) của Đảng Cộng sản TrungQuốc, trong đó các mô hình kinh tế tập thể, nhà nước, tư nhân cùng tồn tại, và khuvực nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

1.5 Suy thoái kinh tế, kinh tế suy yếu và tái thiết nền kinh tế

Suy thoái kinh tế là một thuật ngữ kinh tế vĩ mô dùng để chỉ sự suy giảm đáng kểtrong hoạt động kinh tế nói chung trong một khu vực nhất định Tình trạng suythoái kinh tế thường được ghi nhận sau hai quí suy giảm kinh tế liên tiếp hay nói rõhơn là kinh tế tăng trưởng âm, được phản ánh bởi chỉ số GDP kết hợp với các chỉ

số hàng tháng khác như việc làm Suy thoái kinh tế có biểu hiện rất rõ trong sảnxuất công nghiệp, việc làm, thu nhập thực tế và thương mại (4)

Kinh tế suy yếu là thuật ngữ chỉ hiện tượng kinh tế bị sụt giảm về các chỉ số nhữngchưa đạt ngưỡng suy thoái Sự suy yếu của nền kinh tế thường được ghi nhận bằngviệc các chỉ số bị sụt giảm sau một quý

Tại Việt Nam, ngày 23/01/2020 phát hiện ca mắc đầu tiên Cho đến ngày01/04/202, Thủ tướng Chính phủ chính thức kí quyết định công bố dịch bệnhcovid–19 trên toàn quốc

2 Cơ sở lý thuyết của đề tài

2.1 Quy luật của nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là nền kinh tế hoạt động theo những quy luật khách quan: quyluật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ và quy luật cạnh tranh.Việc nắm được các quy luật của nền kinh tế thị trường là một trong những cơ sởquan trọng để hiểu rõ vai trò của nhà nước trong việc giải quyết các vấn đề kinh tếtrong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (3)

2.2 Chức năng kinh tế của Nhà nước

Chức năng kinh tế là một trong những chức năng quan trọng nhất của nhà nước vàđược hiểu là những phương diện hoạt động chủ yếu của nhà nước trong tổ chức,điều tiết và quản lý nền kinh tế nhằm đảm bảo đáp ứng nhu cầu vật chất của ngườidân, nhà nước và của toàn xã hội Hiểu được khái niệm chức năng kinh tế của Nhà

nước, chúng ta có thể định nghĩa rõ ràng vai trò của Nhà nước CHXHCN Việt Namtrong việc giải quyết các vấn đề kinh tế do dịch bệnh covid – 19 (2)

2.3 Chức năng tổ chức, quản lý và giải quyết các vấn đề xã hội

Đại dịch covid – 19 là một vấn đề xã hội Dịch bệnh diễn ra tác động mạnh mẽ đếnnền kinh tế Việt Nam Chính vì vậy, có thể hiểu rằng suy thoái kinh tế là một vấn

đề xã hội do dịch bệnh covid – 19 gây ra Chức năng tổ chức, quản lý và giải quyếtcác vấn đề xã hội là chức năng giải quyết các vấn đề trong đời sống xã hội, baogồm cả kinh tế nhằm điều hòa các mối quan hệ giữa các lực lượng sản xuất Việchiểu rõ chức năng xã hội của nhà nước giúp chúng ta đánh giá chính xác được việcnhà nước thực hiện vai trò trong việc giải quyết vấn đề suy thái kinh thế do dịch.Đồng thời hiểu được những hạn chế cần khắc phục và nhiệm vụ mà Nhà nước cầnthực hiện để tái thiết nền kinh tế sau dịch (2)

Chương 2: Thực trạng nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh dịch bệnh

covid-19 Vai trò của Nhà nước và hành động thực tiễn trong việc giải quyết vấn đề suy yếu kinh tế do dịch covid – 19 và tái thiết nên kinh tế sau đại dịch

Theo đánh giá của Liên hợp quốc, đại dịch Covid-19 gây ra khủnghoảng KTXH nghiêm trọng chưa từng có Đại dịch khiến kinh tế thế giới, vốn chưaphục hồi hoàn toàn từ khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 - 2009, tiếp tục rơi vàotình trạng suy thoái với tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong lịch sử IMF dự báo kinh tếthế giới năm 2020 tăng trưởng -3%, trong đó Mỹ là -6,1%; Trung Quốc là 1,2%(riêng quý I -6,8%); khu vực đồng Euro là -7,5%; Nhật là -5,2%; trong khu vựcASEAN, Singapore là -3,5%, Thái Lan là -6,7%, Malaysia là -1,7%, Indonesia là0,5%, Việt Nam là 2,7%, cao nhất khu vực Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)

dự báo thương mại toàn cầu giảm từ 13 - 32%; dòng vốn FDI toàn cầu dự báo sụtgiảm 30 - 40% Giá dầu thế giới giảm sâu, có thời điểm giảm xuống mức âm lầnđầu tiên trong lịch sử và biến động rất mạnh trong thời gian gần đây.(1)

1 Thực trạng nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh dịch covid – 19

Tác động của đại dịch Covid-19 đến nước ta là rất nghiêm trọng do nền kinh tế hộinhập sâu rộng, độ mở lớn, tính tự chủ và khả năng chống chịu còn hạn chế Khôngchỉ gây thiệt hại về kinh tế do các hoạt động sản xuất kinh doanh đình trệ, giánđoạn chuỗi cung ứng và lưu chuyển thương mại, dịch bệnh còn ảnh hưởng mạnhđến tâm lý và đời sống nhân dân Trong khi đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, hạn hán,xâm nhập mặn, mưa đá, dịch tả lợn châu Phi… cũng gây thiệt hại lớn ở nhiều vùng,địa phương Những số liệu thống kê dưới đây được tổng hợp từ Thông cáo báo chícủa Tổng cục Thống kê về tình hình kinh tế - xã hội ở nước ta trong quý đầu 2020

1.1 Khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản

Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản quý I/2020 gặp nhiều khó khăn do ảnhhưởng của dịch tả lợn châu Phi; hạn hán, xâm nhập mặn tại vùng Đồng bằng sôngCửu Long; dịch cúm gia cầm có nguy cơ bùng phát và dịch Covid-19 diễn biếnphức tạp tác động tiêu cực tới hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu sản phẩm nôngsản Sản xuất lâm nghiệp phát triển ổn định; sản xuất thủy sản quý I/2020 tăng thấphơn cùng kỳ năm trước Khu vực nông nghiệp chỉ tăng 0,08% do khó khăn rất lớntrong xuất khẩu

1.2 Khu vực công nghiệp và xây dựng

Khu vực công nghiệp và xây dựng quý I/2020 chịu ảnh hưởng từ dịch Covid-19nên đạt mức tăng trưởng thấp so với cùng kỳ năm trước, trong đó công nghiệp chếbiến, chế tạo có mức tăng thấp nhất giai đoạn 2016-2020; sản xuất và phân phốiđiện tăng trưởng ổn định; ngành khai khoáng giảm sâu chủ yếu do khai thác dầuthô giảm mạnh

1.3 Khu vực doanh nghiệp, thị trường lao động

Trong quý I/2020, khu vực doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn do chịu ảnh hưởngtrực tiếp từ dịch Covid-19, số lượng doanh nghiệp thành lập mới giảm 13,3% vàtạm ngừng kinh doanh có thời hạn tăng 33,6% Nhu cầu lao động sụt giảm nghiêmtrọng; số lao động bị ảnh hưởng là trên 5 triệu người (trong đó, 98% lao động khuvực du lịch, dịch vụ, hàng không nghỉ việc; 78% lao động ngành vận tải, giầy da,dệt may bị giảm việc, giãn việc hoặc ngừng việc)

1.4 Hoạt động thương mại, dịch vụ

Hoạt động thương mại, dịch vụ trong 3 tháng đầu năm 2020 diễn ra kém sôi động

do ảnh hưởng của dịch Covid-19 Người tiêu dùng hạn chế mua sắm nơi công cộng,

đi du lịch và ăn uống ngoài gia đình Số lượng khách quốc tế đến nước ta trong quýI/2020 giảm 18,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó giảm ở hầu hết các thịtrường, mức giảm mạnh nhất tập trung ở các thị trường lớn như Trung Quốc, HànQuốc, Mỹ

1.5 Hoạt động ngân hàng và thị trường chứng khoán

Hoạt động ngân hàng và thị trường chứng khoán quý I/2020 chịu ảnh hưởng tiêucực của dịch Covid-19; hoạt động kinh doanh bảo hiểm tăng trưởng khá với nhiềusản phẩm bảo hiểm phong phú đáp ứng nhu cầu của người dân trước tình hình dịchbệnh

1.6 Vốn đầu tư xã hội

Vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện quý I/2020 đạt mức tăng thấp nhất trong giai đoạn2016-2020 do ảnh hưởng tiêu cực của dịch Covid-19 Tuy nhiên, vốn thực hiện từnguồn ngân sách Nhà nước quý I/2020 đạt mức tăng khá 13,2% kế hoạch năm mặc

dù kế hoạch vốn ngân sách Nhà nước năm 2020 cao hơn 18% so với năm 2019 vàtăng 16,4% so với cùng kỳ năm trước Đây là tín hiệu tích cực phản ánh kết quảviệc Chính phủ thực hiện quyết liệt các giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tưcông

1.7 Nguồn thu ngân sách nhà nước

Dịch Covid-19 diễn biến phức tạp tác động tới sản xuất, kinh doanh và hoạt độngxuất nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách Nhà nước trong nhữngtháng đầu năm 2020 Chi ngân sách Nhà nước tập trung bảo đảm các nhu cầu pháttriển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, y tế, quản lý Nhà nước và thanh toáncác khoản nợ đến hạn

1.8 Kim ngạch xuất nhập khẩu

Kim ngạch xuất, nhập khẩu nhiều mặt hàng của Việt Nam bị ảnh hưởng không nhỏbởi dịch Covid-19 lây lan mạnh ở các nước đối tác thương mại hàng đầu như TrungQuốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, EU và Hoa Kỳ; tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng