Thiết kế nội dung dạy học tích hợp theo chủ đề lịch sử ở tiểu học

KHOA SƯ PHẠMBÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN THAM GIA CUỘC THI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NĂM HỌC 2015-2016 THIẾT KẾ NỘI DUNG DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO • • • • CH

KHOA SƯ PHẠM

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN THAM GIA

CUỘC THI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NĂM HỌC 2015-2016

THIẾT KẾ NỘI DUNG DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO

• • • • CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ Ở TIỂU HỌC

THUỘC NHÓM NGÀNH KHOA HỌC: KHOA HỌC GIÁO DỤC

Sinh viên thực hiện: Bùi Nguyễn Phương Nguyên

Trần Thị Thanh Nhã Nguyễn Quỳnh Như

Nam, Nữ:Nữ Nam, Nữ:Nữ Nam, Nữ:Nữ Dân tộc: Kinh

Lớp, khoa: D13TH04, Khoa Sư Phạm Năm thứ: 3 /Số năm đào tạo: 4

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: “THIẾT KẾ NỘI DUNG DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ Ở TIỂU HỌC”.

- Sinh viên thực hiện: Bùi Nguyễn Phương Nguyên

Trần Thị Thanh NhãNguyễn Quỳnh Như

- Lớp: D13TH04 Khoa: Sư phạm Năm thứ: 3 Số năm đào tạo: 4

- Người hướng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Thu Trang

2 Mục tiêu đề tài:

Từ những nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài phát hiện những điều kiện cũng như phương pháp dạy học tích hợp liên môn thích hợp nhất trong môn Lịch

sử ở Tiểu học Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, chúng tôi thiết kế một số nội dung dạy

học tích hợp nhằm tạo nên sự gắn kết giữa các môn học, đặc biệt là phân môn Lịch sửvới một số môn học khác, giữa nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống, tạo sự hứngthú làm cho việc học tập trở nên có hiệu quả hơn đối với học sinh

3 Tính mới và sáng tạo:

Đây là đề tài mới, có ý nghĩa đối với nền giáo dục nước ta, nên việc tự do nghiêncứu, tìm hiểu sẽ mang lại hiệu quả cao hơn cho công tác giáo dục của nước ta Và điềuquan trọng nhất, đó là việc sáng tạo và kết hợp các phương pháp và hình thức dạy học

sẽ mang lại chất lượng giáo dục tốt hơn, nền tri thức nước nhà phát triển

4 Kết quả nghiên cứu:

Sau khi tiến hành nghiên cứu và khảo sát, chúng tôi đã hoàn thành được bài báocáo Nghiên cứu khoa học của nhóm mình Sản phẩm là những nội dung có ý nghĩa liênquan đến vấn đề tích học trong dạy học Và một Chương trình dạy học gồm 4 chủ đề

có thể xem là những đóng góp có ý nghĩa cho nền khoa học giáo dục nước ta Đề tàinhư một luồng không khí mới thổi vào nền giáo dục nước nhà, từng bước thay đổi hệthống giáo dục và đào tạo, từ đó thúc đẩy nền giáo dục tri thức, tạo ra nhân tài cho đấtnước Nhân tài là những nhân tố quan trọng làm cho nền kinh tế - xã hội đất nước tiến

xa vào thị trường thị trường thế giới, sánh vai với các cường quốc năm châu

Ngày tháng năm

Sinh viên chịu trách nhiệm chính

thực hiện đề tài

(ký, họ và tên)

Nhận xét của người hướng dẫn về những đóng góp khoa học của sinh viên thực

hiện đề tài (phần này do người hướng dẫn ghi):

(ký, họ và tên)

Xác nhận của lãnh đạo khoa

(ký, họ và tên)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: Bùi Nguyễn Phương Nguyên Sinh ngày: 30 tháng 01 năm 1995

Nơi sinh: Bình Dương

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗtrợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trong suốt thờigian từ khi bắt đầu làm bài nghiên cứu khoa học, chúng em đã nhận được rất nhiều sựquan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô ở khoa Sư Phạm trường Đại học Thủ Dầu Một Vớilòng biết ơn sâu sắc nhất, chúng em xin gửi đến cô Nguyễn Thị Thu Trang đã cùng vớitri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt vốn kiến thức quý báu cho chúng em trongsuốt thời gian làm bài nghiên cứu khoa học Bài nghiên cứu được thực hiện trongkhoảng thời gian sáu tháng, kiến thức của chúng em còn hạn chế và còn nhiều bỡ ngỡ.

Do vậy, không tránh khỏi nhữnh thiếu sót là điều chắc chắn, chúng em rất mong nhậnđược những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô để kiến thức của chúng emtrong lĩnh vực này được hoàn thiện hơn Một lần nữa chúng em xin chân thành cảm ơncác quý Thầy Cô đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn chúng em hoàn thành tốt bài nghiêncứu khoa học

1.2.3.4 Tích hợp xuyên môn 7

1.2.4 Phân biệt dạy học tích hợp và dạy học một môn 7

1.3 Chương trình lịch sử Tiểu học 9

1.3.1 Đăc điểm của phân môn Lịch sử 9

1.3.2 Vai trò của phân môn Lịch sử 9

1.3.3 Mục tiêu phân môn Lịch sử 9

1.3.4 Nội dung của phân môn Lịch sử 9

1.3.4.1 Nội dung của phân môn Lịch sử lớp 4 [5] 9

1.3.4.2 Nội dung của phân môn Lịch sử lớp 5 10

1.3.5 Hình thức dạy học Lịch sử 11

1.3.6 Phương pháp dạy học Lịch sử 12

1.3.7 Một số ưu điểm của việc dạy học theo nội dung Lịch sử theo chương trình năm 2000 12 1.3.8 Một số hạn chế của việc dạy học theo nội dung Lịch sử theo chương trình năm 2000 12

CHƯƠNG 2 CÁCH THỨC XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LỊCH SỬ Ở TIỂU HỌC 13

2.1 Nguyên tắc xây dựng chủ đề dạy học tích hợp [6] 13

2.2 Quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp [2] 13

2.3 Quy trình tổ chức dạy học tích hợp [1] 14

2.4 Bảng nội dung tích hợp theo chủ đề dạy học Lịch sử ở tiểu học 17

CHƯƠNG 3 THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LỊCH SỬ Ở TIỂU HỌC 22

3.1 Chủ đề 1: Nước ta buổi đầu dựng nước và giữ nước (5 tiết) 22

3.2 Chủ đề 2: Nước Đại Việt thời Trần ( 1226-1400) (7 tiết) 26

3.3 Chủ đề 3: Các sự kiện lớn trước tổng khởi nghĩa 1975 (10 tiết) 34

3.4 Chủ đề 4: xây dựng chủ nghĩa xã hội (3 tiết) 44

CHƯƠNG 4 Kết luận và kiến nghị 51

4.1 Kết luận 51

4.2 Kiến nghị 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

1 GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

10 CHXHCNVN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

11 BGH: Ban giám hiệu

- Thiếu và yếu trong phát triển kỹ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân (kỹ nănggiao tiếp).

- Lý thuyết và thực hành tách rời nhau, ít có mối quan hệ

- Không giúp người học làm việc tốt trong các nhóm

- Nội dung trùng lắp, học có tính dự trữ

- Không phù hợp với xu thế học tập suốt đời

Cùng với xu thế đổi mới về giáo dục tại Việt Nam, thì chương trình dạy nghềtrong hệ thống giáo dục nghề nghiệp được thiết kế theo quan điểm kết hợp môn học và

mô đun kỹ năng hành nghề Các mô đun được xây dựng theo quan điểm hướng đến nănglực thực hiện Mô đun là một đơn vị học tập có tính trọn vẹn, tích hợp giữa lý thuyết vàthực hành để người học sau khi học xong có năng lực thực hiện được công việc cụ thểcủa nghề nghiệp Như vậy dạy học các mô đun thực chất là dạy học tích hợp nội dung đểnhằm hướng đến mục đích sau:

- Gắn kết đào tạo với lao động

- Học đi đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động

- Dạy học hướng đến hình thành các năng lực nghề nghiệp, đặc biệt năng lực hoạtđộng nghề

- Khuyến kích người học học một cách toàn diện hơn (Không chỉ là kiến thứcchuyên môn mà còn học năng lực từ ứng dụng các kiến thức đó)

- Nội dung dạy học có tính động hơn là dự trữ

- Người học tích cực, chủ động, độc lập hơn

1.2.2 Đặc trưng của dạy học tích hợp [4]

Mục đích của dạy học tích hợp là để hình thành và phát triển năng lực học sinh, giúp họcsinh vận dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn của cuộc sống Bản chất củanăng lực là khả năng của chủ thể kết hợp một cách linh hoạt, có tổ chức hợp lý các kiếnthức, kỹ năng với thái độ, giá trị, động cơ, nhằm đáp ứng những yêu cầu phức hợp củamột hoạt động, bảo đảm cho hoạt động đó đạt kết quả tốt đẹp trong một bối cảnh (tìnhhuống) nhất định; và phương pháp tạo ra năng lực đó chính là dạy học tích hợp Dạy họctích hợp có những đặc điểm sau đây:

- Thiết lập các mối quan hệ theo một logic nhất định những kiến thức, kỹ năng khác nhau

để thực hiện một hoạt động phức hợp

- Lựa chọn những thông tin, kiến thức, kỹ năng cần cho học sinh thực hiện được các hoạt

động thiết thực trong các tình huống học tập, đời sống hàng ngày, làm cho học sinh hòanhập vào thế giới cuộc sống.

- Làm cho quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt

- Giáo viên không đặt ưu tiên truyền đạt kiến thức, thông tin đơn lẻ, mà phải hình thành

ở học sinh năng lực tìm kiếm, quản lý, tổ chức sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đềtrong tình huống có ý nghĩa

- Khắc phục được thói quen truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng rời rạc làm cho conngười trở nên "mù chữ chức năng", nghĩa là có thể được nhồi nhét nhiều thông tin,nhưng không dùng được Như vậy, dạy học tích hợp là cải cách giảm tải kiến thức khôngthực sự có giá trị sử dụng, để có điều kiện tăng tải kiến thức có ích Để lựa chọn nộidung kiến thức đưa vào chương trình các môn học trước hết phải trả lời kiến thức nàocần và có thể làm cho học sinh biết huy động vào các tình huống có ý nghĩa Biểu hiệncủa năng lực là biết sử dụng các nội dung và các kỹ năng trong một tình huống có ýnghĩa, chứ không ở tiếp thụ lượng tri thức rời rạc

1.2.3 Các hình thức tích hợp trong dạy học ở Tiểu học [2]

1.2.3.1 Tích hợp trong nội bộ môn học

Với tích hợp trong nội bộ môn học, các môn, các phần được học riêng Tích hợpđược thực hiện thông qua việc loại bỏ những nội dung trùng lặp và khai thác sự hỗ trợgiữa các phân môn, giữa các phần trong môn học Trong môn học tích hợp là tổng hợptrong một đơn vị học, thậm chí trong một tiết dạy học hay một bài tập nhiều mảng kiếnthức, kĩ năng liên quan đến nhau nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục và tiết kiệm thờigian cho người học Có thể tích hợp theo chiều ngang hoặc chiều dọc

1.2.3.3 Tích hợp liên môn

Tích hợp liên môn là phương án trong đó nhiều môn học liên quan được kết lạithành một môn học mới với hệ thống những chủ đề nhất định xuyên suốt qua các lớp

1.2.3.4 Tích hợp xuyên môn

Trong cách tiếp cận tích hợp xuyên môn, giáo viên tổ chức chương trình học tậpxoay quanh các vấn đề và quan tâm của người học Với tích hợp xuyên môn, học sinh cóthể học và hình thành kiến thức, kĩ năng ở nhiều thời điểm và thời gian khác nhau, theo

sự lựa chọn của người dạy hoặc người học

Qua tích hợp xuyên môn, học sinh phát triển các kĩ năng sống khi họ áp dụng các

kĩ năng môn học và liên môn vào ngữ cảnh thực tế của cuộc sống Hai phương pháp

thường được sử dụng trong tích hợp xuyện môn là học theo dự án (project - based learning) và thương lượng chương trình học (negotiating the curriculum).

Học theo dự án là phương pháp học tập trong đó giáo viên giao một “dự án” cho

người học, người học cần hợp tác với nhau để cùng thiết kế một chương trình hoạt động,

cùng hoạt động và cùng đánh giá kết quả hoạt động Học theo dự án giúp người học làm

chủ các hoạt động học tập của mình và phát triển kĩ năng lập chương trình, hiện thực hóachương trình, tự nhận thức, thương lượng, giải quyết vấn đề,

Thương lượng chương trình học là phương pháp học tập trong đó có sự “thỏa

thuận” giữa người dạy và người học, người học có quyền lựa chọn chương trình phù hợpvới trình độ và sở thích của họ, thậm chí họ có quyền tham gia vào quá trình thiết kế

chương trình học Thương lượng chương trình học giúp người học tự tin và hứng thú hơn

trong học tập, giúp người dạy chọn nội dung, học liệu và phương pháp giảng dạy phùhợp người học, giúp người quản lí thấy được chất lượng và hiệu quả của hoạt động đàotạo

1.2.4 Phân biệt dạy học tích hợp và dạy học một môn

Thực ra không cần và không thể phân biệt một cách tuyệt đối dạy học tích hợp và dạy

học một môn Bởi vì một trong các hình thức tích hợp là tích hợp trong nội bộ môn học Điều đó cũng có nghĩa là trong nội dung mỗi môn học, ở mức độ nhất định, đều có sự

thích hợp Do vậy, những khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học một môn được

nhắc đến ở đây chỉ là tương đối, không phủ nhận sự tích hợp trong nội bộ mỗi môn học

Các yếu tố Dạy học tích hợp Dạy học đơn môn

Mục tiêu Phục vụ cho mục tiêu chung của

một số nội dung thuộc các mônhọc khác nhau

Mụ tiêu rộng, ưu tiên các mụctiêu chung, hướng đến sự pháttriển năng lực

Phục vụ cho mục tiêu riêng rẽ củatừng môn học

Mục tiêu hạn chế hơn, chuyên biệthơn ( thường là các kiến thức và kĩnăng của môn học)

Hoạt động học thường xuất phát

từ vấn đề mở cần giải quyết hoặcmột dự án cần thực hiện Việcgiải quyết vấn đề cần căn cứ vàocác kiến thức, kĩ năng thuộc cácmôn học khác nhau

Xuất phát từ tình huống liên quantới nội dung của một môn họcHoạt động học thường được cấutrúc chặt chẽ theo tiến trình đã dựkiến (trước khi thực hiện hoạtđộng)

Trung tâm

của việc dạy

Nhấn mạnh đặc biệt đến sự pháttriển năng lực và làm chủ mụctiêu lâu dài như các phươngpháp, kĩ năng và thái độ củangười học

Có quan tâm đến sự phát triển các

kĩ năng, thái độ của người họcnhưng đặc biệt nhắm tới việc làmchủ mục tiêu ngắn hạn như kiếnthức, kĩ năng của một môn học

Hiệu quả của

việc học

Dẫn đến việc phát triển phươngpháp, thái độ và kĩ năng, trí tuệcũng như tình cảm Hoạt độnghọc dẫn đến việc tích hợp cáckiến thức

Dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức

và kĩ năng mang đặc thù của mônhọc

1.3 Chương trình lịch sử Tiểu học

1.3.1 Đăc điểm của phân môn Lịch sử

Cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về: các sự kiện, hiệntượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu tương đối có hệ thống theo dòng thời gian của lịch sử

1.3.2 Vai trò của phân môn Lịch sử

Cung cấp cho học sinh các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử từ khi đất nước còn sơkhai cho đến nay, cụ thể là từ buổi đầu dựng nước cho tới những năm kháng chiến chốnggiặc ngoại xâm để bảo vệ đất nước.Qua đó cho học sinh thấy được lịch sử đất nước tatrong những năm kháng chiến ác liệt, một đất nước nghèo chịu sự ảnh hưởng của chế độphong kiến nặng nề đã đứng lên đấu tranh giành độc lập.Biết được công ơn to lớn màcha ông ta đã hi sinh để bảo vệ đất nước.Từ đó hình thành ở các em lòng yêu nước, lòng

tự hào dân tộc, để các em hình thành và phát triển nhân cách đúng đắn

1.3.3 Mục tiêu phân môn Lịch sử

• Sau khi học xong, học sinh có một số kiến thức cơ bản về:

Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu, tương đối có hệ thống theo dòng thờigian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước tới nay

• Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng sau:

Quan sát các sự vật, hiện tượng, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tinkhác nhau

Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp

Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử

Trình bày kết quả nhận thức của mình bằng lời nói, bài viết

Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống

• Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở HS những thái độ:

Ham học hỏi và tìm hiểu về lịch sử nước ta

Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước

1.3.4 Nội dung của phân môn Lịch sử

1.3.4.1 Nội dung của phân môn Lịch sử lớp 4 [5]

Nội dung chương trình phân môn lịch sử lớp 4 được chia theo mốc thời gian như sau:

- Buổi đầu dựng nước và giữ nước: 2 bài (từ khoảng năm 700 TCN đến 179 TCN):Nước Văn Lang, nước Âu Lạc (sự ra đời của nền văn minh Văn Lang - Âu lạc vànhững thành tựu chính của văn minh Văn Lang - Âu Lạc)

- Hơn một nghìn năm đấu tranh giành độc lập: 4 bài (gồm cả bài ôn tập) (từ năm

179 TCN đến thế kỉ thứ X): Cuộc sống của nhân dân ta dưới ách thống trị vàchính sách đồng hóa dân tộc của các triều đại phong kiến Trung Quốc và phongtrào đấu tranh của nhân dân ta giành độc lập, tư chủ (KN Hai Bà Trưng năm 40,chiến thắng Bạch Đằng năm 938)

- Buổi đầu độc lập: 2 bài (Từ năm 938 đến 1009): Ổn định đất nước, chống ngoạixâm với các sự kiện tiêu biểu : Nhà Ngô, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quânthống nhất đất nước, Lê Hoàng lên ngôi vua lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộckháng chiến chống quân Tống lần thứ nhất (năm 981)

- Nước Đại Việt thời Lí: 3 bài (Từ năm 1009 đến năm 1226): Vua Lí Thái Tổ dời

đô ra Thăng Long đổi lại tên nước; sự phát triển của đạo Phật; cuộc kháng chiếnchống quân Tống xâm lược lần hai

- Nước Đại Việt thời Trần: 3 bài (Từ năm 1226 đến năm 1400): Hoàn cảnh ra đờicủa nhà Trần; ba lần chiến thắng quân Mông - Nguyên xâm lược; Công cuộc xâydựng đất nước ở thời Trần (Việc đắp đê); sự suy tàn của nhà Trần và hoàn cảnh rađời của nhà Hồ

- Đất nước Đại Việt buổi đầu thời Hậu Lê (thế kỉ XV): 5 bài (gồm cả bài ôn tập):Chiến thắng Chi Lăng; Việc tổ chức quản lí đất nước; Văn hóa và khoa học dướithời Lê

- Nước Đại Việt thế kỉ XVI - XVIII: 6 bài: Trịnh - Nguyễn phân tranh; Cuộc khẩnhoang ở Đàng Trong; Thành thị ở thế kỉ XVI - XVIII; Nghĩa quân Tây Sơn tiến raThăng Long đại phá quân Thanh; Quang Trung với sự nghiệp xây dựng đấtnước

- Buổi đầu thời Nguyễn (1802 - 1858): 3 bài (gồm cả bài tổng kết): Nhà Nguyễnthành lập kinh thành Huế

1.3.4.2 Nội dung của phân môn Lịch sử lớp 5

Nội dung chương trình phân môn lịch sử lớp 5 được chia theo mốc thời gian như sau:

- Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 - 1945): 11 bài(cả bài ôn tập): Bình tây Đại nguyên soái “Trương Đinh”; các cuộc khởi nghĩa vàhoạt động yêu nước (cuộc phản công ở kinh thành Huế, Phan Bội Châu và phongtrào Đông Du, Xô viết Nghệ - Tĩnh, ); thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam; cáchmạng tháng Tám 1945 và tuyên ngôn độc lập (2/9/1945)

- Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp (1945

- 1954): 7 bài (cả bài ôn tập): Chính sách bảo vệ chính quyền đất nước (vượt quanghèo khó, hậu phương những năm sau chiến dịch Biên giới ); các cuộc khởinghĩa kháng chiến ( Thu - đông 1947, chiến thắng Biên giới thu - đông 1950);chiến dịch Điện Biên Phủ

- Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954

- 1975): đất nước bị chia cắt; các cuộc tiến công khởi nghĩa (Bến Tre đồng khởi,cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, chiến dịch “Điện Biên Phủtrên không”); Hiệp định Pa-ri; tiến vào dinh độc lập

- Xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (từ 1975 đến nay): 3 bài (cả bài ôn tập):đất nước thống nhất, Nhà máy thủy điện Hòa Bình

1.3.5 Hình thức dạy học Lịch sử

Tổ chức học sinh thu nhập, tìm kiếm và chọn lựa các thông tin về lịch sử Trên

cơ sở các nguồn tri thức (Sách giáo khoa, tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, phương tiện nghenhìn,.) Và vốn hiểu biết của học sinh, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát, phân tích,

so sánh, hệ thống hoá kiến thức bước đầu khái quát hoá , tìm ra mối liên hệ giữa các sựvật , hiện tượng

Lịch sử là việc đã xảy ra, có thật và tồn tại khách quan Nhận thức lịch sử phảithông qua các “dấu vết” của quá khứ, nhũng chứng cứ về sự tồn tại của các sự kiện , hiệntượng, nhân vật đã diễn ra, do đó việc đầu tiên thiết yếu không thể bỏ qua là cho học sinhtiếp nhận thông tin từ sử liệu (Hiện vật , tranh ảnh, bản đồ ) thông qua đó học sinh táihiện được sự việc đã diễn ra

Có thể tổ chức cho học tập cả lớp , theo nhóm hoặc cá nhân với mục đích tăngcường khả năng độc lập suy nghĩ, sáng tạo của học sinh, đồng thời phát triển mối giaolưu, tương tác giữa thầy và trò, giữa trò và trò

Cần vận dụng tối đa các điều kiện , phương tiện ở địa phương để tổ chức cho họcsinh học ngoài lớp, cho học sinh tham quan các di tích lịch sử, văn hoá, các dấu vết quákhứ,

1.3.6 Phương pháp dạy học Lịch sử

Trong thực tế cho thấy có nhiều phương pháp dạy học có ưu thế trong việc pháthuy tính tích cực học tập của học sinh trong quá trình dạy học Lịch sử, điển hình cácphương pháp như:

- Phương pháp đàm thoại vấn đáp

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp trò chơi, sắm vai

1.3.7 Một số ưu điểm của việc dạy học theo nội dung Lịch sử theo chương trình năm 2000

Mục tiêu học tập được người học xác định rõ ràng ngay tại thời điểm học

Tránh những kiến thức, kĩ năng trùng lặp; phân biệt được nội dung trọng tâm vànội dung ít quan trọng; các kiến thức hình thành trong bài học gắn liền với kinh nghiệmsống của học sinh

Tạo điều kiện để hình thành và phát triển năng lực cho học sinh một cách hài hòa

ở nhiều lĩnh vực khác nhau

Dạy học tích hợp làm cho người học cảm thấy việc học có ý nghĩa vì họ giảiquyết được một tình huống, một vấn đề trong thực tiễn cuộc sống, từ đó có điều kiệnhình thành và phát triển kiến thức, kĩ năng liên quan

Dạy học tích hợp làm cho người học cảm thấy việc học thú vị vì hoạt động họcnhẹ nhàng, nội dung gần gũi với kinh nghiệm sống của bản thân

1.3.8 Một số hạn chế của việc dạy học theo nội dung Lịch sử theo chương trình năm 2000

Dạy học tích hợp đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức sâu thuộc các mônhọc khác nhau

Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khi dạy theo chủ

đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét, rà soát nội dung chươngtrình SGK hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhậtnhững thông tin mới, phù hợp Nội dung của phương pháp dạy tích hợp, liên môn cũngyêu cầu GV cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo

định hướng phát triển năng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảmgiác ngại thay đổi

Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học ở một số trường còn nhiều hạnchế, nhất là một số trường ở nông thôn

Học sinh đã quen với phương pháp dạy học cũ nên khi thay đổi mới học sinh sẽ cảm thấy

lạ lẫm và khó bắt kịp

CHƯƠNG 2 CÁCH THỨC XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LỊCH

SỬ Ở TIỂU HỌC

2.1 Nguyên tắc xây dựng chủ đề dạy học tích hợp [6]

Việc xây dựng chủ đề tích hợp được thực hiện theo nguyên tắc:

- Hướng đến mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảo mục tiêu giáo dục môn học

- Đảm bảo tích hợp nội dung phương pháp dạy học; nội dung chủ đề học sinh khaithác

- Vận dụng kiến thức của môn học để phát hiện và giải quyết vấn đề một cách chủđộng và sáng tạo với tinh thần hợp tác; gắn với thực tiễn, tác động đến tình cảm,đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh; phù hợp với năng lực hiện cócủa học sinh; phù hợp với điều kiện khách quan của trường học hiện nay

Đảm bảo để tổ chức cho học sinh học tập tích cực, giúp học sinh khai thác kiến thức môn, phát hiện một số kỹ năng, năng lực chung

2.2 Quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp [2]

Hoạt động lựa chọn và xây dựng bài học tích hợp cần thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Rà soát chương trình, sách giáo khoa để tìm ra các nội dung dạy học liênquan đến nhau và/ hoặc liên quan đến một vấn đề của đời sống cần giáo dục cho học sinh(bước này có thể thực hiện từ đầu năm học với sự phối hợp của nhiều giáo viên)

Bước 2: Dựa trên kết quả bước 1 để xác định bài học/ chủ đề tích hợp, bao gồmmôn học và tên bài học

Bước 3: Xác định mục tiêu của bài học/ chủ đề chuyên đề tích hợp bao gồm:

- Kiến thức

- Kĩ năng

- Thái độ

- Định hướng năng lực

Bước 4: Dự kiến thời lượng (số tiết) cho bài học tích hợp và thời điểm thực hiệnbài học tích hợp.

Bước 5: Xây dựng nội dung của bài học tích hợp Căn cứ vào mục tiêu, thời gian

dự kiến (thậm chí cả đặc điểm tâm sinh lí của học sinh và yêu tố địa bàn) để xây dựngnội dung dạy học tích hợp

Bước 6: Xây dựng kế hoạch bài học tích hợp (chú ý tới các phương pháp dạy họcnhằm phát huy tính tích cực của người học), bao gồm cả kế hoạch hoặc công cụ đánhgiá

2.3 Quy trình tổ chức dạy học tích hợp [1]

Việc tổ chức dạy học tích hợp cần được tổ chức một cách linh hoạt, thường có bảybước như sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu và đầu ra của HS khi kết thúc chủ đề.

Mục tiêu của chủ đề có thể là các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị,các năng lực chung hoặc các năng lực chuyên biệt định hướng phát triển/ hình thành cho

Sơ đồ: Mục tiêu và sản phẩm đầu ra của chủ đề học tập Bước 2: Lựa chọn chủ đề/ tình huống tích hợp.

QUÁ TRÌNH DẠY

Hợp tác vớibạn để thựchiện tốtnhiệm vụtrong nhóm

Các chủ đề tích hợp có thể sẽ được đưa ra hoặc gợi ý trong chương trình Tuynhiên, các GV cũng có thể cùng nhau xác định các chủ đề tích hợp cho phù hợp với điềukiện, hoàn cảnh của địa phương, tâm lí của I IS Để xác định các chủ đề tích hợp Khoahọc Xã hội cần lưu ý:

- Đối tượng IS: Cần xem xét và cân nhắc trình độ, kinh nghiệm và sở thích của IS

để lựa chọn chủ đề sao cho phù hợp và hấp dẫn

- Năng lực định hướng phát triển cho IS trong chủ đề: Đó có thể là năng lực chung

và các năng lực chuyên biệt, tuy nhiên cần có sự lựa chọn các năng lực địnhhướng hình thành để tránh ôm đồm phát triển quá nhiều năng lực cùng một lúc sẽkhông đạt được kết quả như mong muốn

- Các phạm vi môn học liên quan trong chủ đề: Khi xác định các chủ đề liên mônkhông nhất thiết phải đảm bảo sự công bằng về phạm vi nội dung giữa các mônhọc mà chỉ cần dựa vào mục đích của việc xây dựng chủ đề , việc giải quyết cácnhiệm vụ liên quan đến chủ đề bao gồm những phạm vi kiến thức nào

- Xác định loại chủ đề, có thể là:

+ Vận dụng kiến thức

+ Iình thành kiến thức mới

+ Phức hợp( kết hợp giữa loại một và loại hai)

- Xác định logic và mạch phát triển của chủ thể

- Xác định thời lượng cho chủ đề ( trong bao nhiêu tiết)

- Phương tiện và thiết bị dạy học

GV chú ý định hướng sử dụng những phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cựcnhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra, đặc biệt là mục tiêu phát triển/ hình thành nănglực

Bước 4: Thiết kế các hoạt động dạy học theo cách tiếp cận năng lực (GV căn cứ vào thời

gian dự kiến, mục tiêu dạy học, phương pháp, kĩ thuật dạy học, đặc điểm tâm sinh lí, yếu

tố vùng miền để thiết kế các hoạt động dạy học cho phù hợp)

Bước 5: Xây dựng công cụ đánh giá.

Công cụ đánh giá cho phép GV biết được mục tiêu dạy học đề ra có đạt được haykhông Quá trình đánh giá có thể lồng ghép với quá trình dạy học hoặc sử dụng các công

cụ đánh giá độc lập Do đó, công cụ đánh giá sẽ bao gồm cả những câu hỏi/ bài tập/ hoạtđộng trong quá trình thực hiện chủ đề/ tình huống và các câu hỏi/ bài tập/phiếu quansát/bảng đề mục ( Rubrics) đánh giá sau khi kết thúc chủ đề/ tình huống

Ví dụ

Nội dung kiến thức

của chủ đề

Mục tiêu dạy học Sản phẩm đầu ra Công cụ đánh giá

các yếu tố

Phân tích được mối liên quan giữa các yếu tố

Tìm ra được mối quan hệ giữa các yếu tố

Bài tập: vẽ sơ đồ

mô tả mối quan hệgiữa các yếu tố Nguyên nhân của

công nghệ thông tin

và truyền thông

Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để làm

Các sản phẩm công nghệ thông tin như bản trình chiếu trên PowerPoint,

website, bản in, tờ rơi thiết kế các phầnmềm tin học

Bảng đề mục đánhgiá sản phẩm dự án

Năng lực hợp tác Hợp tác với nhóm

bạn

Kết hợp để tạo ra sản phẩm nhóm

Phiếu đánh giánhóm

Bước 6: Tổ chức dạy học

Bước 7: Đánh giá và điều chỉnh kế hoạch dạy học

1

Bước 2

Bước 5

fj • • 1 • • • •

- Trò chơi học tập

V Hoạt động dạy học

1 Hoạt động 1: Nước Văn Lang

- Gv giới thiệu trục thời gian: Người ta quy ước năm 0 là năm công nguyên (CN),

phía bên trái là những năm trước công nguyên, phía bên phải là những nămsau công nguyên

0

I

Trước công Công Sau côngnguyên nguyên nguyên

- Gv cho HS quan sát lược đồ Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nay (sgk/11), yêu

cầu HS dựa vào kênh hình và kênh chữ trong SGK xác định địa phận vị trícủa nước Văn Lang và kinh đô của Văn Lang; xác định thời điểm ra đời trêntrục thời gian

Lược đồ Bắc Bộ và BắcTrung Bộ ngày nay

GV chốt ý rút ra kết luận

- Gv chia lớp thành nhóm 4, cho HS đọc thông tin SGK và điền nội dung sơ đồ tổ

chức XH thời Hùng Vương

2 Hoạt động 2: “Con Rồng cháu Tiên”

- Gv giới thiệu chủ đề

- Gv cho HS kể tên các câu chuyện về vua Hùng: Con Rồng cháu Tiên

- Gv cho HS kể chuyện trong nhóm

- Gv cho HS nói về nội dung của câu chuyện.

- Gv cho HS đóng vai kể trước lớp câu chuyện: Con Rồng Cháu Tiên.

- Gv kết luận: truyện Con rồng cháu tiên nhằm giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi

và thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng đồng người Việt

3 Hoạt động 3: Sự ra đời nước Âu Lạc

- Gv cho hs đọc thông tin SGK, trả lời các câu hỏi theo nhóm đôi:

+ Sau nhà nước Văn Lang, nước nào ra đời? thời gian?

+ Những thành tựu người Âu Việt đạt được?

Gv kết luận

- Gv cho HS xác định vùng Cổ Loa trên lược đồ Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ

- Gv cho HS làm bài tập theo hình thức cá nhân

+ Đều trồng lúa và chăn nuôi □

+ Tục lệ có nhiều điểm giống nhau □