Hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện mối tình đầu của i s turgenev

Từ những lí do trên cùng với sự cảm phục và yêu mến nhà văn I.S Turgenevcũng như những tác phẩm viết về đề tài tình yêu và phụ nữ của nhà văn, chúng tôi đã chọn đề tài “Hình tượng nhân v

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA NGỮ VĂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHÓA 2013 - 2017

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NỮ TRONG TẬP TRUYỆN

MỐI TÌNH ĐẦU CỦA I.S TURGENEV

Sinh viên thực hiện: TRẦN THỊ TUYẾT SƯƠNG Lớp: D13NV02

Khoá: 2013 - 2017 Hệ: Chính quy

—^oơo^—

Bình Dương, tháng 04, năm 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA NGỮ VĂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHOÁ: 2013 -2017

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NỮ TRONG TẬP TRUYỆN

MỐI TÌNH ĐẦU CỦA I.S TURGENEV

Người hướng dẫn: PGS.TS NGUYỄN VĂN KHA Sinh viên thực hiện: TRẦN THỊ TUYẾT SƯƠNG Lớp: D13NV02

Sau một thời gian đầu tư thực hiện, khóa luận Hình tượng nhân vật nữ trong

tập truyện Mối tình đầu của I.S Turgenev đã hoàn thành Đó là kết quả của một quá

trình làm việc nghiêm túc với sự hỗ trợ nhiều mặt từ phía Nhà trường, quý Thầy, Côcùng bạn bè Trước tiên, tôi xin được gởi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến thầygiáo PGS.TS Nguyễn Văn Kha - người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốtquá trình hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong khoa Ngữ văn, Trường Đạihọc Thủ Dầu Một đã tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Dù rất cố gắng nhưng khóa luận vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, rấtmong nhận được ý kiến đóng góp của Thầy, Cô và các bạn quan tâm đến đề tài đểkhóa luận được hoàn thiện hơn

Bình Dương, tháng 04, năm 2017

Sinh viên

Trần Thị Tuyết Sương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung tôi trình bày trong khóa luận là kết quả quátrình nghiên cứu của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của thầy giáo PGS.TS NguyễnVăn Kha cùng các Thầy, Cô trong khoa Ngữ Văn - Trường Đại học Thủ Dầu Một.Những nội dung này hoàn toàn không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giảkhác Những tài liệu và dẫn chứng dùng để khảo sát trong đề tài có nội dung chính xác

MỤC LỤC

• •

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

2.1 Tình hình nghiên cứu hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev ở ngoài nước 2

2.2 Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam liên quan đến đề tài 4

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

3.1 Mục đích nghiên cứu 6

3.2 Đối tượng nghiên cứu 6

3.3 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

4.1 Phương pháp lịch sử - xã hội 7

4.2 Phương pháp thống kê 7

4.3 Phương pháp so sánh 7

5 Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp 8

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 10

1.1 Từ cuộc đời đến những sáng tác văn học của I.S Turgenev 10

1.1.1 Cuộc sống tại quê hương và những ảnh hưởng từ cha - mẹ 10

1.1.2 Thời kì trưởng thành và những trang tình yêu 11

1.1.3 Sự nghiệp văn chương 13

1.2 Vài nét về hình tượng nhân vật nữ trong nền văn học Nga thế kỉ XIX 14

1.2.1 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của A.X Puskin 16

1.2.2 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của L.Tolstoy 24

Tiểu kết 29

CHƯƠNG 2: VẺ ĐẸP TÍNH CÁCH CỦA CÁC NHÂN VẬT NỮ TRONG TẬP TRUYỆN MỐI TÌNH ĐẦU 31

2.1 Vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tài năng 31

2.1.1 Vẻ đẹp hình thể 31

2.1.2 Vẻ đẹp tài năng 36

2.2 Sự hồn nhiên và nhạy cảm - những biểu hiện tâm lý sinh động của nhân vật nữ 39

2.3 Thẳng thắn và mạnh mẽ - sức sống mãnh liệt của nhân vật nữ 47

2.4 Chân thành và vị tha - vẻ đẹp giàu nhân tính 51

Tiểu kết 55

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT NỮ TRONG TẬP TRUYỆN MỐI TÌNH ĐẦU 57

3.1 Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật 57

3.1.1 Xây dựng nhân vật qua nghệ thuật miêu tả 57

3.1.1.1 Tả chân dung nhân vật 57

3.1.1.2 Tả thiên nhiên 63

3.1.2 Nghệ thuật thể hiện cá tính nhân vật 67

3.2 Điểm nhìn nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật 71

Tiểu kết 79

KẾT LUẬN 81

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ TƯ LIỆU KHẢO SÁT 84

Ivan Sergeyevich Turgenev

(1818 - 1883)

say đắm, luôn vươn tới cái mới cái thiện trong tập truyện Mối tình đầu của I.S

Turgenev

Nói đến I.S Turgenev nhà văn cổ điển Nga, đa số bạn đọc Việt Nam đều biết

đến ba tác phẩm lớn của nhà văn này đã được dịch ra tiếng Việt: Bút kí người đi săn, Một tổ quý tộc, Cha và con Tuy nhiên, ngoài những vấn đề về số phận, về hiện thực

nước Nga trong ba tác phẩm trên, ngòi bút của Turgenev còn viết rất nhiều câu

chuyện cảm động về tình yêu, về người phụ nữ và Mối tình đầu là một tập truyện

như thế Đó là những câu chuyện về những “mối tình đầu” đúng nghĩa, những mốitình đã từng đẹp, từng mãnh liệt và cũng đã từng “cháy” với đủ giai điệu “dữ dội vàdịu êm” của những cô gái trẻ trung, hồn nhiên và yêu đời Họ yêu chân thành sayđắm, luôn vươn tới cái mới, cái thiện nhưng không bao giờ thực hiện được vì cá tính

và khát vọng của họ đối lập với thực tại xã hội nước Nga dưới chế độ Sa hoàng

Hơn nữa, I.S Turgenev còn là một trong những tác giả của văn học Nga có tácphẩm được đưa vào giảng dạy trong chương trình giáo dục tại Việt Nam Tuy nhiên,nội dung chương trình dạy học chỉ đề cập đến một phần nhỏ trong số những sáng táccủa I.S Turgenev Chính vì vậy, việc tìm hiểu sâu về nhà văn Turgenev cũng nhưnhững tác phẩm của ông đặc biệt là những sáng tác về đề tài người phụ nữ là mộtviệc làm cần thiết

Từ những lí do trên cùng với sự cảm phục và yêu mến nhà văn I.S Turgenevcũng như những tác phẩm viết về đề tài tình yêu và phụ nữ của nhà văn, chúng tôi đã

chọn đề tài “Hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu của I.S

1

Turgenev” để nghiên cứu Hi vọng với đề tài này, hành trình đến với nhà văn I.S

Turgenev nói riêng và văn học Nga nói chung sẽ có thêm một trang mới bổ ích chonhững ai có nhu cầu tìm hiểu và học tập

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác

của Turgenev ở ngoài nước

Tại nước Nga, theo sự hiểu biết của người viết khóa luận, từ giữa thế kỷ XIXcác nhà nghiên cứu đã chú ý đến hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác củaTurgenev Khi nghiên cứu những tác phẩm viết về tình yêu và người phụ nữ của nhà

văn I.S Turgenev, nhà phê bình N.Đbrôliubốp đã từng khẳng định: “Là ca sĩ của tình yêu trong sáng, lí tưởng ở người phụ nữ, Tuôcghênhep đã đi sâu vào tâm hồn non trẻ trinh bạch của họ; và với nỗi niềm xốn xang hào hứng, với ngọn lửa nhiệt tình, đã

am hiểu tường tận và họa lại những phút giây kì diệu của tâm hồn họ đến nỗi làm cho chúng ta cảm thấy, từ trong câu chuyện của ông kể cái dáng vẻ hồi hộp của lồng ngực, nhịp thở êm ái, cặp mắt long lanh và như nghe thấy tiếng đập của trái tim xao xuyến; rồi cả chính trái tim chúng ta, cũng lặng đi ngây ngất vì xúc động cùng những giọt lệ biết ơn bao lần lăn trên gò má, và như có một cái gì đó cứ trào lên trên lồng ngực - dường như chúng ta được gặp lại một người bạn cũ sau những ngày tháng xa cách hoặc được trở về quê hương từ nơi đất khách quê người Vinh quang thay cho những người phụ nữ được tác phẩm của Tuôcghênhep ngợi ca.” [5; 322]

N.Đbrôliubốp cũng có những đánh giá khách quan cho từng nhân vật nữ trong một

số sáng tác của Turgenev Với nàng Êlêna trong tác phẩm Ngày hôm trước, N.Đbrôliubốp đã có nhận định như sau: “Êlêna một tính cách anh hùng tự giác của nước Nga Hình ảnh của cô thể hiện một nỗi lưu luyến mơ hồ đối với một cái gì đó, một nhu cầu gần như vô thức nhưng bức thiết đòi hỏi cuộc sống mới, con người mới; nhu cầu đó giờ đang bao trùm khắp xã hội Nga, và thậm chí không chỉ riêng cái bộ phận được gọi là có học thức cao của nó.” [9; 174]

Nói về thành công của Turgenev trong việc xây dựng hình tượng nhân vật nữ,

Tolstoy trong bức thư gởi cho Chekhov đã khẳng định: "Tuôicglìênlìep đã làm một

2

việc vĩ đại là sáng tạo nên những bức chân dung tuyệt vời về phụ nữ.” [5; 325]

Trong thời kỳ Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết còn tồn tại, đã cónhiều công trình nghiên cứu về I.S Turgenev Đó là những công trình nghiên cứu

của: Bôgôxlôpxki, Bialưi, Clêman, v.v Có thể kể đến công trình Biên niên cuộc đời

và sáng tác của Ivan Turgenev của Clêman, Nhà xuất bản Academia Cùng hướng nghiên cứu với Clêman, Bôgôxlôpxki cũng hoàn thành công trình mang tên I-Van Tuốc-ghê-nhép (công trình nghiên cứu này đã được Mai Hương, Bích Thư dịch sang

tiếng Việt và được phát hành bởi nhà xuất bản Cầu Vồng) Trong khi nghiên cứu sựnghiệp sáng tác của nhà văn, các tác giả cũng đồng thời đề cập đến hình tượng nhân

vật nữ Bôgôxlôpxki trong cuốn I-Van Tuốc-ghê-nhép khi đề cập đến nhân vật nữ trong tác phẩm Một Tổ quý tộc đã từng có nhận định như sau:

“Trong số phận của La-vrét-xki và Lida, có cái gì đó giống với Pa-ven lếch-xan-đrô-vich và Vê-ra: trong Phao-xtơ, tấn trò đời được kết thúc bằng cái chết của nhân vật nữ, còn trong tiểu thuyết - bằng việc cô bỏ vào nhà tu kín, tức là đoạn

A-tuyệt hẳn với cuộc đời Cả trong Một tổ quý tộc cũng nlư Plao-xtơ đều không thể có

kết cục có hậu được vì tự do đôi lứa ở đây bị những kiềm tỏa và những thành kiến lâu đời của cái xã hội thời đó ràng buộc.

Vê-ra, một phụ nữ có chồng, đã đem lòng yêu Pa-ven A-lếch-xan-đrô-vich Clàng đã tlức tỉnh tâm hồn nàng Nlưng nlững suy nglĩ về tình trạng yêu vụng nhớ thầm, về tính chất không hợp pháp trong tình cảm đã dày vò nàng: nàng lâm bệnh và chết Cũng nlư vậy, ý thức về tội lỗi trong quan hệ tình cảm với chàng La- vrét-xki có gia đìnl cũng đã kliến cho Lida phải bỏ nlà ra đi, clôn mìnl trong nlà tù kín.” [4;

242]

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu nói trên đã ít nhiều đề cập đến vẻđẹp nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev Mặc dù chưa đi vào khai thác hết các nhân vật nữ trong tất cả các sáng tác của Turgenev nhưng với những đánhgiá, nhận xét khách quan từ quá trình tìm hiểu và nghiên cứu nội dung tác phẩm cũngnhư bối cảnh lịch sử đất nước Nga vào thế kỉ XIX, các nhà nghiên cứu góp phầnlàm nổi bật vẻ đẹp hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev, đồng thời tạo

3

được những nền tảng bổ ích cho những nghiên cứu về sau.

2.2 Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam liên quan đến đề tài

Ở Việt Nam, trong cuốn Lịch sử văn học Nga - Nhà xuất bản Giáo dục (2009),

các tác giả đã đề cập khá đầy đủ về cuộc đời và sự nghiệp của I.S Turgenev; làm rõđược những chủ đề chính trong các tác phẩm của nhà văn, đồng thời cũng chỉ rađược những yếu tố thời đại đã tác động trực tiếp đến con đường sáng tác của ông

Cũng trong cuốn Lịch sử văn học Nga, các tác giả đã tóm lược những đặc điểm nổi

bật về mặt nội dung, nghệ thuật trong một số sáng tác tiêu biểu của I.S Turgenev

như: Bút kí người đi săn, Một tổ quý tộc, Ruđin, Đêm trước, Cha và con, Đất hoang,

v.v từ đó đưa ra nhiều nhận định khách quan về vai trò và đóng góp của I.STurgenev đối với nền văn học Nga:

“Đất nước Nga những năm 40 chìm đắm trong mây mù ảm đạm của chế độ chuyên chế nông nô, những trang sách của Tuôcghênhep xuất hiện như những tia sáng giữa thế giới âm u Đóng góp lớn lao nhất ở đây là nhà văn đã nắm bắt được

vẻ đẹp tâm hồn trí tuệ, phẩm chất của lớp người mugich, miêu tả họ với lòng đồng cảm nhiệt thành và trân trọng đáng mến, ngợi ca sức lao động sáng tạo của họ ”

[5; 293]

Hay:

“Kế thừa Puskin, Lecmôntôp, Gôgôn, v.v với tài năng lỗi lạc của mình, Tuôcghênhep đã làm rạng rỡ nền văn học, tạo nên một bước tiến mới của chủ nghĩa hiện thực Nga và nền tiểu thuyết Nga Các tác phẩm đã phản ánh được đầy đủ một chặng đường lịch sử xã hội ở giai đoạn bước ngoặt từ phong kiến tàn tạ chuyển sang chủ nghĩa tư bản ” [5; 325]

Liên quan đến vấn đề hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev,

các tác giả của cuốn Lịch sử văn học Nga đã đưa ra đánh giá về nữ nhân vật Lida trong tác phẩm Một tổ quý tộc như sau:

“Con đường của Lida phản ánh một khía cạnh hiện thực của xã hội: thoát li cuộc sống, phản kháng bằng tôn giáo là một trong những đặc điểm của thời đại bởi

lẽ hoạt động chính trị xã hội bị kìm kẹp gắt gao Song tu viện không đem lại cho

4

Lida sự yên tĩnh tâm hồn Cái cảnh nàng vận đồ tu nữ gặp lại Lavrexki lần cuối nơi

tu viện, nàng đi hên cạnh chàng, không ngước mắt nhìn chàng nhưng hàng mi của nàng rung lên, đầu cúi xuống thấp hơn và đôi tay càng xiết chặt vào nhau, phải chăng cũng thể hiện ý nghĩa phản kháng của hình tượng Lida.” [5; 303]

Tiếp nối chủ đề về nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev, dịch giả Mộng

Quỳnh, Lê Văn Viện và Anh Trúc trong tập truyện Mối tình đầu - Nhà xuất bản Văn

học (1981) có nhận định như sau:

“Một nét tiêu biểu trong sáng tác của Tuôcghênhep: phụ nữ bao giờ cũng chiếm một vị trí đặc biệt trong bố cục tác phẩm và bao giờ ông cũng dành cho những nhân vật nữ yêu mến của ông cái quyền phán xét nam giới, vì bản tính của nữ giới là mãnh liệt, không khoang nhượng, toàn vẹn, nhạy hén và mơ mộng ” [24; 4]

Những năm gần đây, tại Việt Nam đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu

về những đặc điểm nội dung và nghệ thuật trong sáng tác của I.S Turgenev Tiêu biểu

có thể kể đến đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường năm 2002 (Trường Đại họcKhoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) của Trần

Thị Phương Phương: Ngày thực sự đã tới - tiểu thuyết Cha và con Người viết đã chỉ

ra được những vấn đề trọng tâm trong tiểu thuyết Cha và con của I.S Turgenev, làm

nổi bật được những cái hay, cái đặc sắc và những đóng góp cũng như ảnh hưởng củatác phẩm này đến thời đại và đến nền văn học Nga Tiếp đến là khóa luận tốt nghiệp

của Ngô Thị Thảo, với đề tài Thế giới nhân vật trong Một tổ quý tộc của Ivan Turgenev (năm 2015, Đại học sư phạm Hà Nội 2) Ngô Thị Thảo đã chỉ ra được các kiểu nhân vật chính trong tiểu thuyết Một tổ quý tộc, nêu lên những đặc sắc nghệ

thuật trong việc xây dựng hình tượng nhân vật của Turgenev

Trong các công trình nghiên cứu trên, một số tác giả đã có nhận xét liên quanđến vấn đề hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev nhưng lại chưa cótính chuyên sâu Tuy nhiên, đây chính là những gợi ý quý giá để chúng tôi tiếp tục đisâu và tìm hiểu về thành tựu nổi bật trong sự nghiệp của nhà văn I.S Turgenev là

hình tượng nhân vật nữ ở tập truyện Mối tình đầu trong khuôn khổ của một khóa

luận tốt nghiệp cử nhân ngành sư phạm Ngữ văn

5

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Với tính chất của đề tài khóa luận, để giải quyết vấn đề đặt ra từ đề tài, người

nghiên cứu tập trung tìm hiểu hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu, làm rõ vẻ đẹp trong tính cách của người phụ nữ Nga qua tập truyện Mối tình đầu của

I.S Turgenev Để thực hiện mục đích trên, chúng tôi đề ra những nhiệm vụ cụ thểsau:

- Xác định những biểu hiện nổi bật về tính cách của các nhân vật nữ trong tập

truyện Mối tình đầu.

- Chỉ ra được các biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong tập truyện

Mối tình đầu của Turgenev.

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu của I.S Turgenev.

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Tập trung khảo sát 3 tác phẩm của Turgenev trong trong tập truyện Mối tình đầu: Axya, Mối tình đầu, Lũ xuân Văn bản sử dụng là bản dịch của Mộng Quỳnh, Lê Văn

Viện và Anh Trúc (1981), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp lịch sử - xã hội

Được dùng để làm rõ sự tác động của hoàn cảnh lịch sử, xã hội đến đời sống vănhọc Cần phải đặt các tác phẩm của Turgenev trong bối cảnh xuất hiện của nó để nhìnthấy những đóng góp mà tác giả đem lại so với thời kì trước đó

4.2 Phương pháp thống kê

Dựa trên cơ sở tìm hiểu về tập truyện Mối tình đầu của nhà văn I.S Turgenev,

người viết sẽ thống kê các yếu tố về nội dung và nghệ thuật liên quan đến đề tàinghiên cứu

4.3 Phương pháp so sánh

Người viết sẽ dùng phương pháp so sánh để thấy được sự tương đồng và dị biệt giữahình tượng nhân vật nữ của Turgenev (trong phạm vi khảo sát) với hình tượng cùng

6

loại của các nhà văn khác.

Ngoài các phương pháp nói trên, trong khi triển khai đề tài, khóa luận sử dụng lýthuyết tự sự, thi pháp học hiện đại, các thao tác phân tích, tổng hợp nhằm tìm ra

những đặc điểm tiêu biểu của hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu

của Turgenev

5 Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Từ cuộc đời đến những sáng tác văn học của I.S Turgenev

1.1.1 Cuộc sống tại quê hương và những ảnh hưởng từ cha - mẹ 1.1.2 Thời kì trưởng thành và những trang tình yêu

1.1.3 Sự nghiệp văn chương

1.2 Vài nét về hình tượng nhân vật nữ trong nền văn học Nga thế kỉ XIX

1.2.1 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của A.X Puskin 1.2.2 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của L.Tolstoy

? ĩ

rr« ■*> 1 _ ■*> À_

Tiểu kết

CHƯƠNG 2: VẺ ĐẸP TÍNH CÁCH CỦA CÁC NHÂN VẬT NỮ

TRONG TẬP TRUYỆN MỐI TÌNH ĐẦU

2.1 Vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tài năng

2.1.1 Vẻ đẹp hình thể 2.1.2 Vẻ đẹp tài năng

2.2 Sự hồn nhiên và nhạy cảm - những biểu hiện tâm lý sinh động của nhân vật nữ

2.3 Thẳng thắn và mạnh mẽ - sức sống mãnh liệt của nhân vật nữ

2.4 Chân thành và vị tha - vẻ đẹp giàu nhân tính

2 ĩ

rr« ■*> 1 _ ■*> À_

Tiểu kết

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT NỮ TRONG

TẬP TRUYỆN MỐI TÌNH ĐẦU

7

3.1 Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật

3.1.1 Xây dựng nhân vật qua nghệ thuật miêu tả

3.1.1.1 Tả chân dung nhân vật3.1.1.2 Tả thiên nhiên

3.1.2 Nghệ thuật thể hiện cá tính nhân vật

3.2 Điểm nhìn nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật

? ĩ

Tiểu kết

KẾT LUẬN

8

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Từ cuộc đời đến những sáng tác văn học của I.S Turgenev

1.1.1 Cuộc sống tại quê hương và những ảnh hưởng từ cha - mẹ

Ivan Sergeyevich Turgenev sinh ngày 28.10.1818 tại một trại ấp ở nông thônmiền Trung nước Nga thuộc tỉnh Oryol Cha là ông Sergei Nikolaevich Turgenevsinh năm 1793, một sĩ quan cận vệ thuộc dòng dõi quý tộc đã sa sút Sau khi cầu hônVarvara Petrovna Lutovinova (một bà điền chủ giàu có nhất vùng nhờ được thừahưởng một số điền trang với hàng ngàn đê-xi-a-ti-na đất và hàng ngàn nông nô từngười bác), Sergei Nikolaevich Turgenev đã đưa gia đình mình thoát khỏi cuộc sống

sa sút và nguy cơ li tán

Sergei Nikolaevich Turgenev là một người đàn ông nghiêm khắc và lạnh lùng.Ông bận bịu với những chuyến đi săn, các cuộc ăn chơi, bài bạc và những cô gái xinhđẹp ở các trại ấp kế bên Vì vậy, cả Turgenev và người anh trai của nhà văn ngay từnhỏ đã luôn chờ đợi trong khao khát những giây phút hiếm hoi được người cha lạnhlùng ban phát tình yêu thương bằng những cử chỉ âu yếm, nhẹ nhàng Trong tác

phẩm Mối tình đầu, Turgenev đã dùng tiểu sử cuộc đời của bản thân để xây dựng câu

chuyện Ở đó nhà văn miêu tả cuộc sống của gia đình mình và miêu tả nhân vật PiôtrVavilits với những nét người tiêu biểu như chính cha của ông

Bên cạnh người cha hà khắc, vô tâm, cuộc đời và sự nghiệp văn chương củaTurgenev còn chịu rất nhiều tác động từ người mẹ Varvara Petrovna Lutovinova.Varvara Petrovna Lutovinova là một người phụ nữ có tính cách rất phức tạp và khóhiểu Những thử thách bà đã chịu đựng từ thuở bé và thời niên thiếu; lòng ghen tuông

âm ỉ luôn dai dẳng thường trực từ hồi bà lấy chồng đã làm tính tình bà thay đổi hẳn.Không dịu dàng, duyên dáng như những thiếu nữ đài cát, hay những người phụ nữ trithức quý tộc, mẹ của Turgenev là một người đàn bà “trái tính trái nết” hay cáu bẳn,tính tình đỏng đảnh bất thường, khó chịu và thậm chí là tàn nhẫn Đối với con cái,đôi khi bà tỏ ra nâng niu, chiều chuộng nhưng lại lắm lúc giao tiếp với con bằng roivọt, bằng “ngôn ngữ bạo lực”, và bằng sự trừng phạt Sự kiềm kẹp hà khắc này làmtuổi thơ của nhà văn tương lai Turgenev chìm vào bóng tối Cậu chủ nhỏ Turgenevlúc bấy giờ phải sống với tư cách của một người lính bị thúc quản và người lính bất

đắc dĩ này luôn phải nhận lấy những “trận đòn trời giáng” không lí do từ chính người

mẹ của mình Đối với nông nô, người phụ nữ quyền lực này luôn mặc định cho mìnhchế độ vô cảm và độc ác Những hồi ức về sự tàn độc của mẹ, sự thống khổ củanhững người nông nô bé nhỏ từ lâu đã ăn sâu vào tâm khảm nhà văn và sau nàynhững hồi ức ấy được dựng lên một cách mạch lạc và chi tiết trong các tập truyệnngắn và truyện dài của ông Có thể kể đến mụ địa chủ già khó tính hay nghi ngờ và

hay nổi cáu trong truyện ngắn MuMu; hay là bà nội Gla-phi-ra Pê- tơ-rốp-na kiêu ngạo, quyền uy của La-vrét-xki trong truyện dài Pu-nin và Ba-bu-rin.

Là một người phụ nữ quy củ, độc đoán và tàn nhẫn nhưng Varvara PetrovnaLutovinova lại đặc biệt yêu thích kịch và thơ ca Ngôi nhà lớn của bà luôn có sự xuấthiện của những chiếc tủ sách cổ kính, điều này đã tạo điều kiện để Turgenev đến gầnvới văn học và triết học các nước Ngay từ lúc lên tám, Turgenev đã có ý định lục

loại đống sách trong các chiếc tủ cổ kính đó và về sau, trong tác phẩm Tổ quý tộc

Turgenev đã ra mắt chi tiết này với bạn đọc

1.1.2 Thời kì trưởng thành và những trang tình yêu

Năm 1827, Turgenev bước vào trường trung học, rồi vào Đại học tổng hợpMoskva (1833) Turgenev học ở Trường Đại học tổng hợp Moskva không lâu, chỉvẻn vẹn một năm Sau đó, ông đến Đại học Peterburg để học văn học Nga và ngữvăn Thời gian này ông bắt đầu làm thơ

Ngày 15 tháng 5 năm 1838 Turgenev rời Peterburg và tiếp tục học tập tạitrường đại học tổng hợp Berlin Sau khi nghe tin trại ấp của mẹ bị hỏa hoạn, nhà văn

đã rời Berlin trở về trại ấp sống cùng mẹ và cuối thu năm đó ông lại rời tổ ấm quêhương lên Peterburg với ý định tiếp tục ra nước ngoài Tại Peterburg, Turgenev códịp được gặp Lermontov - nhà thơ yêu mến của mình Không lâu sau Turgenev đãđến thành Rom, tham quan một vài thành phố khác của Italia và Thụy Sĩ Chuyến dulịch kết thúc, Turgenev dành dụm số tiền ít ỏi còn lại để đến Berlin Trong thời gianchờ đợi chuyến xe đến Berlin khởi hành, tại một quán nước, nhà văn đã gặp con gáiông chủ - một cô gái xinh đẹp lạ thường Cô gái xúc động xin ông giải tỉnh cho ngườianh bị bất tỉnh của mình Cuộc gặp gỡ và mối thiện cảm nảy sinh bất ngờ này đã khơi

nguồn ý tưởng và làm cơ sở để nhà văn phát triển chủ đề cho truyện Lũ xuân mà ông

viết ba mươi năm sau.

Năm 1842, Turgenev bảo vệ luận án tiến sĩ ở Peterburg Năm 1843 tạiPeterburg có một gánh hát từ Italia tới lưu diễn, Turgenev là một trong số rất đôngnhững khán giả có mặt tại buổi biểu diễn này Sự xuất hiện tuyệt vời của nữ ca sĩPháp Pauline, một nhân vật nổi tiếng trên các sân khấu châu Âu đã làm trái timTurgenev rung động mãnh liệt Dù là một người phụ nữ đã có gia đình, nhan sắckhông mấy xinh đẹp nhưng Pauline là người phụ nữ đã được trái tim Turgenev traotrọn tình cảm Trong nhiều bước thư gởi cho Pauline, nhà văn tài hoa Turgenev đã

khẳng định: “Không gì trên thế gian này sánh được với em Được gặp em trên bước đường đời là diễm phúc lớn nhất của cả đời tôi, tình thủy chung và lòng biết ơn vô

bờ bến chỉ mất đi khi nào tôi nhắm mắt xuôi tay.” [4; 111] Trước khi phải lòng với nữ

ca sĩ Pauline, Turgenev đã đem lòng yêu cô gái làm thuê giản dị, xinh xắn tại trại ấpcủa bà Varvara Petrovna Độc giả có thể tìm thấy chi tiết này trong mối tình giữa

nhân vật Ivan Petrovich với cô hầu phòng ở tiểu thuyết Một tổ quý tộc, một tác phẩm

đặc sắc được nhà văn viết không lâu sau đó Về phần cô gái làm thuê - người tình củaTurgenev, khi Varvara Petrovna phát hiện mối tình giữa cô và con trai Turgenev củamình, bà đã lập tức đuổi cô gái ra khỏi trang ấp Lúc ra đi, cô gái này đã có mang,sau này đứa bé do cô hạ sinh đã được Pauline nhận nuôi Với tài năng của một nhàvăn lỗi lạc, Turgenev rất được phụ nữ yêu thích Về sau, nhà văn còn có thêm nhữngmối tình khác, tuy nhiên tất cả đều chỉ mang tính nhất thời, chóng vánh Trái tim nhàvăn trước sau vẫn trao trọn cho nữ ca sĩ Pauline

Từ 1847, Turgenev ra nước ngoài cho đến cuối đời Tháng 11 năm 1850, mẹmất, ông trở về quê hương để tang mẹ Turgenev qua đời tại Bougival vào lúc 2 giờchiều ngày 22 tháng 8 năm 1883 Trong cơn hấp hối, ở nơi xa Tổ quốc, Turgenev đã

đề nghị mai táng ông ở Peterburg nghĩa trang Voncovo, bên cạnh Belinxki

1.1.3 Sự nghiệp văn chương

Turgenev bắt đầu viết thơ trữ tình, kịch, trường ca lúc còn là sinh viên Chịuảnh hưởng sâu sắc từ dòng thơ lãng mạn của Puskin, Lermontov, nhà văn trẻTurgenev đã phải trải qua chặn đường hơn 10 năm mới tìm thấy được phong cáchcho riêng mình

Mùa đông năm 1842, Turgenev đã có cuộc gặp gỡ với Belinxki Cuộc gặp gỡđịnh mệnh này đã trở thành một cột mốc quan trọng cho sự nghiệp của nhà văn.Cũng trong năm 1842 Turgenev đã bảo vệ thành công luận án giáo sư triết học tại hộiđồng khoa học các giáo sư trường đại học tổng hợp Peterburg.

Năm 1852, từ Pari Turgenev về dự lễ tang Gogol Lúc này, Turgenev đã gửi

bài điếu văn đăng trên tạp chí Người Moskva Tuy nhiên, ban kiểm duyệt trung ương

không cho phép, lấy cớ đó, ngày 16.4.1852 chính quyền cảnh sát đã tống giamTurgenev một tháng, sau đấy bị đưa về quê quán quản thúc một năm trong trại ấp với

lí do “không phục tùng và quy phạm các quy tắc kiểm duyệt.”

Sáng tác của Turgenev mang đến cho độc giả những bức tranh rộng lớn, sinhđộng về cuộc sống hiện thực của nước Nga và nhân dân Nga trong khoảng những

năm 1840 đến 1870 Ông bắt đầu nổi tiếng ở Nga và cả châu Âu từ Bút kí người đi săn (gồm 25 truyện ngắn và bút kí), in lần đầu trên tạp chí Người đương thời năm

1852 Tác phẩm đã làm cho Nga hoàng cực kì phẫn nộ vì nội dung tư tưởng chốngđối chế độ nông nô Và đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến việc nhà vănTurgenev bị chính quyền cảnh sát tống giam Những ngày trong nhà tù, Turgenev đã

viết xong truyện vừa Mumu (1852) và có ý định viết tiểu thuyết Hai thế hệ nhưng đã

bỏ dự kiến đó

Sau khi được trả tự do, Turgenev trở về thủ đô tích cực cộng tác với tạp chí

Người cùng thời và bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết lớn đầu tiên Ruđin từ tháng 6.1885, tiếp đó ông hoàn thành các tác phẩm: Axya (1858); Một tổ quý tộc (1859); Đêm trước (1860); Mối tình đầu (1860), Cha và con (1862); Khói (1867); Lũ xuân (1872); Đất hoang (1877); v.v Ngoài ra, Turgenev còn viết rất nhiều truyện vừa, truyện

ngắn và dàn dựng một số vở kịch

Với tài năng phong phú dồi dào, Turgenev là nhà văn Nga đầu tiên sống ở

Pari được thế giới văn hóa nghệ thuật châu Âu công nhận là "Nhà văn viết tiểu thuyết

vĩ đại” Năm 1897, Turgenev được trường Đại học Oxford ở Luân Đôn tặng bằng tiến sĩ luật khoa về môn luật phong tục qua công trình nổi tiếng “Bút kí người đi săn”.

Là một người am hiểu sâu sắc về phong tục tập quán Nga, những tác phẩm

của Turgenev không chỉ là sứ giả mang vẻ đẹp Nga đến với độc giả phương Tây, màcòn góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của độc giả Nga nửa đầu thế kỷ XIX.Trong đó, nổi bật là hình tượng nhân vật nữ trong các sáng tác của ông.

1.2 Vài nét về hình tượng nhân vật nữ trong nền văn học Nga thế kỉ XIX

(Qua sáng tác của một số nhà văn tiêu biểu)

Trên văn đàn Nga thế kỷ XIX, một trong những dấu ấn thể hiện giá trị nhânvăn của nền văn học này là cái nhìn thuần khiết về người phụ nữ M.Gorki đã nóimỗi nhà văn Nga có một cá tính riêng nhưng họ đều có chung mối đồng cảm sâu sắc

với số phận của nhân dân, của đất nước Ông viết: "Văn học Nga mãnh liệt vì có chủ nghĩa dân chủ, khát vọng say sưa mong muốn giải quyết những nhiệm vụ của đời sống xã hội, vì nó truyền bá tinh thần nhân đạo, vì nó có những bài ca ca ngợi tự do, quan tâm sâu sắc đến đời sống nhân dân, có thái độ thuần khiết đối với phụ nữ ”

[9; 6]

Trong lịch sử phát triển của văn học thế giới, không có một nền văn học nàovươn lên tầm nhân loại kì diệu như văn học Nga thế kỉ XIX Trở mình và vươn dậymột cách ngoạn ngục, trong vòng một thế kỉ những tên tuổi lớn trên văn đàn Nganhư: Puskin, Lermontov, Gogol, Tolstoy, Turgenev, Belinxki, v.v đã thực hiện mộtcuộc cải cách vĩ đại đem tên tuổi các nhà văn và các tác phẩm văn học của xứ sởbạch dương vượt khỏi biên giới quốc gia Những chuyển biến lịch sử lớn lao diễn ra

ở châu Âu, chiến tranh vệ quốc (1812) và công cuộc vận động cách mạng ở nướcNga đều được phản ánh một cách đầy đủ và mau lẹ trong đời sống tư tưởng, trongsinh hoạt văn học đương thời Gánh trên vai trọng trách lớn của thời đại nhưng cáctác giả văn học Nga thời kì này vẫn không quên khẳng định vẻ đẹp Nga và tâm hồnNga trong các sáng tác của mình Thành công trong sáng tạo nghệ thuật ngôn từ, cácnhà văn Nga thế kỷ XIX đã làm nên những hình tượng có sức sống bất tử, trong số

đó, nổi bật là hình tượng nhân vật nữ

Trước khi đi vào làm rõ hình tượng nhân vật nữ trong nền văn học Nga thế kỷ

XIX, nhằm tạo tiền đề cho việc khảo sát hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu của Turgenev, thiết nghĩ cần thống nhất cách hiểu nội hàm khái niệm hình tượng Theo nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân: “Hình tượng văn học khá đa dạng về

kiểu thức, chủng lọai, quy mô” Tác giả Lại Nguyên Ân đã chia hình tượng văn học

thành ba dạng chính: hình tượng khách thể, hình tượng hàm nghĩa khái quát, hìnhtượng cấu trúc Với hình tượng hàm nghĩa khái quát, tác giả chia làm ba: hình tượng

cá thể, hình tượng tính cách, hình tượng điển hình Trong khóa luận, chúng tôi vậndụng cách hiểu của Lại Nguyên Ân về hình tượng tính cách, để cắt nghĩa khái niệm

hình tượng trong “Hình tượng nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu” của Turgenev: “Hình tượng tính cách biểu thị một tính quy luật của đời sống xã hội - lịch

sử (ghi nhận các lề thói, tập quán phổ biến ở một thời đại, một giới người)” [1; 151]

Trong nền văn học hiện thực ở nước Nga thế kỷ XIX, song song với nhữngkiểu “con người thời đại” “con người thừa”, “con người nhỏ bé”, “người tìm đường”,v.v sự xuất hiện của hình tượng nhân vật nữ mang đậm vẻ đẹp Nga đã khẳng địnhnhư thành, như vách vẻ đẹp tâm hồn ngàn đời của người phụ nữ Nga nói riêng củađất nước, con người Nga nói chung Các nhân vật nữ xuất hiện khá nhiều trong cácsáng tác của “Mặt trời thi ca Nga” Puskin, Tolstoy, Turgenev, v.v

Trong số đó, có thể nói Turgenev là một trong những đại diện tiêu biểu đã góp phầnkhông nhỏ vào việc củng cố địa vị của hình tượng nhân vật nữ trong nền văn họcNga đã và đang có trước đó Chính vì vậy, trước khi đi vào khảo sát sự thành công đócủa Turgenev, chúng tôi sẽ đi vào tìm hiểu vẻ đẹp hình tượng nhân vật nữ trong sángtác của A.X.Puskin và của L.Tolstoy để có thể thấy được sự tiếp nối truyền thống vănhọc Nga viết về người phụ nữ của nhà văn Turgenev Đồng thời từ đó thấy được sự

kế thừa cũng như những sáng tạo trong việc xây dựng hình tượng nhân vật nữ củanhà văn này

1.2.1 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của A.X Puskin

Puskin sinh ra trong một gia đình quý tộc, cuộc sống thượng lưu bận rộn vớinhững sinh hoạt hội hè, tất bật với những dạ tiệc quyền quý đã tham lam tước đoạtgần hết thời gian dành cho con cái của bậc phụ, mẫu trong gia đình Puskin Ngay từthuở ấu thơ, “mặt trời thi ca Nga” đã sống gần gũi bên cạnh bà nhũ mẫu ArinaRôđiônôpna Sau này khi bị Sa hoàng lưu đầy ở làng Mikhailovscoye, Puskin tiếp tụcsống với nhũ mẫu của mình một thời gian và cũng trong khoảng thời gian này, nhà

thơ đã nhận thêm nhiều ảnh hưởng tự nhiên tích cực từ bà Tuy thất học nhưng ngườiphụ nữ nông nô hiền lành này là nguồn sáng yêu thương ấp áp trong ngôi nhà quý tộc

mà Puskin đang sống Bà thuộc không biết bao nhiêu truyện cổ tích, thơ ca dân gian,tục ngữ, thành ngữ, bà am hiểu những tập tục cổ truyền, những nghi lễ hội hè chốnquê Và như một lẽ tự nhiên, nguồn sữa mẹ dân gian ngọt ngào trong sáng ấy đã gópphần bồi nên một hồn thơ lớn Puskin Có thể nói, người phụ nữ già thất học này làmột trong những nhân vật nữ đầu tiên vinh dự được bước vào sáng tác của Puskin

Đó là một người mẹ hiền luôn yêu con, dõi theo con và mãi hướng về con:

“Bạn thân mến trong những ngày cơ cực, Nguồn mến thương nâng bước đời con! ” [19; 48]

Quan hệ giữa người nhũ mẫu và Puskin không phải là quan hệ giữa tôi tớ vàchủ nhân Sự gắn bó, sự gần gũi của những trái tim ấm áp tình người đã đem đến cho

họ thứ tình máu mủ ruột thịt như mẹ với con Trong thơ của Puskin, người phụ nữ

này chính là Nguồn mến thương nâng bước đời con, là nguồn sức mạnh tinh thần vô

giá giúp nhà thơ vượt qua những giông tố của cường quyền, vượt qua những hà khắccủa cuộc sống:

“Rượu đâu, ơi người tri kỷ Tuổi xanh tuổi cực của con,

Ta hãy giải sầu nâng cốc, Rượu đây lòng sẽ vui hơn.

Hãy ca cho con khúc hát:

Chim sơn tước chốn biển khơi ” [19; 41]

Tác giả người Pháp Alexander Lutz đã từng khẳng định “Sắc đẹp của người phụ nữ Nga là tài sản vô giá của đất nước”, với Puskin một trong những tài sản vô

giá của nhà thơ chính là sắc đẹp tâm hồn của người nhũ mẫu Người phụ nữ nông nôgià nua, thấp kém này không đủ sức quyến rũ người nhìn bởi nhan sắc tuyệt vời nhưnhững cô gái Nga tuổi đôi mươi, nhưng tâm hồn của bà lại đủ đẹp, đủ bao la để chấpcánh cho một hồn thơ Trong đời sống và cả trong sáng tác của Puskin, bà là người

mẹ hiền yêu con; là người phụ nữ giản dị trong cách sống; mộc mạc, chân thànhtrong tình cảm và là kho báu vô tận mang đến những vốn ngôn từ sâu rộng trong văn

Liutmila trong bản trường ca Ruxlan và Liutmila, là nàng Demphira duyên dáng, hết mình vì tình yêu trong trường ca Đoàn người Sugan, là người phụ nữ có thật Anna

Olenia trong những vần thơ tình của Puskin, v.v Tuy nhiên, có thể khẳng định sự

xuất hiện của nhân vật nữ Tanhia trong tiểu thuyết thơ Epghênhi Ônhêghin mới là

bước ngoặt thành công nhất trong sự nghiệp xây dựng hình tượng nhân vật nữ mang

vẻ đẹp và tâm hồn Nga của Puskin

Khác với sự xuất hiện của các nhân vật nữ trong thế giới lí tưởng với bầukhông khí vô trùng của văn học lãng mạn, Tanhia trong cuốn “Bách khoa toàn thư về

đời sống Nga đầu thế kỉ XIX” (Belinxki) - Epghênhi Ônhêghin là một cô gái Nga

bằng da bằng thịt nàng sống và xuất hiện trong thế giới văn học như chính trong thếgiới hiện thực Nếu Epghênhi Ônhêghin là kiểu người thừa có vẻ lai Tây, sớm quencảnh nhung lụa xa hoa phù phiếm của giới quý tộc thượng lưu Peterburg thì Tanhia làmột cô gái Nga hoàn toàn, nàng lớn lên giữa những rừng sồi, những vườn táo, nhữnghội hè dân gian, những bài ca dân dã, những cô gái nông nô mộc mạc:

“Nàng chỉ thích trên ban công im lặng Ngồi trầm tư và đón đợi mặt trời Khi trên cao cả màn đêm nhợt trắng

Đã bắt đầu có những đốm sao rơi ” [20; 51]

Tanhia không phải là kiểu nhân vật của tưởng tượng, nàng là cô gái có thựctrong xã hội Nga thế kỉ XIX Với một cuộc sống mộc như thế, tại một vùng quê nhưthế thì ắt hẳn sẽ sinh ra những cô gái Nga như Tanhia Tất cả những gì có ở Tanhia:

từ dáng vẻ bề ngoài đến phẩm hạnh bên trong đều làm người đọc nghĩ đến một nướcNga với những tâm hồn đầy chất thơ Đó là đất nước của những con người ngàn đời

gắn bó với rừng bạch dương, với rừng sồi, rừng táo, v.v Họ yêu mùa đông, yêutuyết trắng của đất trời Nga như yêu chính con người mình:

“Là một người rất Nga, thưa bạn đọc, Tanhia không biết tự bao giờ,

Đã say mê mùa đông Nga tàn khốc Với âm thầm cái đẹp lạnh, nên thơ ” [20; 108]

Và thiên nhiên là tri kỉ, là cuộc sống của Tanhia nói riêng và của con người Nga nóichung:

“Như người bạn tâm tình quen biết nhất Nàng thủ thỉ rất riêng tư, bí mật Với rừng cây, đồng cỏ, những mái nhà.” [20; 164]

Giống như nhiều cô gái khác, Tanhia thích tiểu thuyết và thích nghe ngườinhũ mẫu già kể chuyện hằng đêm Tuy nhiên, cái hay trong việc xây dựng hình tượngnhân vật nữ của Puskin là ở chỗ nhà thơ luôn xây dựng nhân vật nữ trong thế đối lậpvới sự nhàm chán đến nhàn rỗi của nhân vật nam chính Nếu Epghênhi Ônhêghinxem tình yêu là địa ngục của tự do thì Tanhia xem tình yêu là đại dương bao la là bến

bờ hạnh phúc thần tiên, nàng luôn khát khao được thương, được nhớ và nàng sẵnsàng để yêu và để được yêu:

“Tanhia đã từ lâu trăn trở

Và bâng khuâng như thiếu một cái gì

Để nàng yêu, để nàng thương và nhớ Trái tim nàng trong ngực trẻ nhiều khi Như quá chật, muốn vượt ra, vùng dậy

Và chờ đón một chàng trai nào đấy.” [20; 62]

Tâm hồn của Tanhia là cây sồi non đầy sức sống, cây sồi ấy lấy nguồn sống từthiên nhiên nhưng lại mang khát vọng hạnh phúc lứa đôi của con người Và giốngnhư một cây sồi trưởng thành, ở Tanhia người ta lại tìm thấy vẻ đẹp của một cô gáimạnh mẽ và cá tính ngay từ bé:

“Nàng không biết chiều cha hay nũng mẹ Không thích ai mơn trớn, nghịch bao giờ ” [20; 50]

Rồi một ngày ước nguyện thành sự thật, trái tim của Tanhia đã tìm thấy đường

đi lối về của mình Cuộc gặp gỡ chóng vánh với Epghênhi Ônhêghin đã làm ngườicon gái Nga thổn thức Và người đọc tìm thấy một cô gái mang bệnh tương tư trongtrang thơ của Puskin:

“Vì đang yêu, Tanhia một chỗ Không ngồi yên, thơ thẫn dạo quanh nhà.

Nàng tư lự, khi nhìn ngang đâu đó.

Khi cúi đầu, chân chẳng bước đi xa ” [20; 67]

“Mặt trời thi ca Nga” Puskin không chỉ trân trọng và nâng niu từng khoảnhkhắc trong tâm hồn của người phụ nữ mà còn để cho họ những phụ nữ đã và đangsống trong xã hội của chế độ nông nô lúc bấy giờ chủ động thổ lộ cảm xúc của bảnthân và Tanhia là một minh chứng điển hình Khi con tim bị giày vò bởi một thứ tìnhcảm mãnh liệt, khi nỗi nhớ cứ bám lấy một người, Tanhia đã lập tức chủ động viếtthư bày tỏ nỗi lòng của mình:

“Cuộc đ)i em được sinh ra cũng chỉ Cốt gặp anh, và em biết thánh thần

Đã gửi anh, cho em yêu, em quý Anh là ngư)i bảo trợ, ân nhân

Của suốt cả đ)i em.” [20; 76]

Có thể thấy, từ trang thơ của Puskin nhân vật nữ trong văn học Nga đã có mộtđịa vị hẳn hoi Họ bình đẳng với cả nam giới trong quyền được mưu cầu hạnh phúc,

họ có khát vọng, có hoài bão và họ chủ động trong hành trình tìm kiếm hạnh phúc,tình yêu của cuộc đời mình.Vượt lên trên cả những con người thừa đang ngáp dàinhàm chán nơi đường phố lớn Peterburg như Epghênhi Ônhêghin, Tanhia là đại diệntiêu biểu cho vẻ đẹp của người phụ nữ Nga nói riêng và của nhân dân Nga nói chung

Đó là những cô gái có trái tim nhiệt thành, có tình yêu chân chính Họ yêu bằng tâmhồn, bằng thứ cảm xúc mãnh liệt của con tim và đến với nó không một chút mưutoan vụ lợi Là một chàng trai thông minh và đa cảm, Epghênhi Ônhêghin thừa sức

để thấu rõ trái tim vàng ngọc đáng quý ấy của người phụ nữ, nhưng chàng ta lại xemthứ vàng ngọc kia là cơ sở để sự dối lừa được lên ngôi:

“Với phụ nữ xưa hay nay cũng vậy Nếu chúng ta yêu họ ít, bao giờ

Họ cũng yêu chúng ta hơn, do vậy

Ta dễ bề dối họ, lắm thời cơ

Để bắt họ chết vì la ” [20; 84]

Tanhia không được Puskin xây dựng theo kiểu chuẩn mực công chúa, nàng làmột phụ nữ rất người Ở nàng, người ta tìm thấy đủ mọi cung bậc cảm xúc của một

cô gái khi yêu Nàng vừa mạnh mẽ, quyết luyệt vừa yếu đuối sợ hãi Nàng biết yêu

và yêu hết mình dù tình cảm đặt sai nơi, sai người Câu trả lời: “Tôi yêu cô như anh yêu em gái” của Epghênhi Ônhêghin làm Tanhia rơi vào hố sâu tuyệt vọng Sự tiều

tụy của con tim làm tâm hồn Tanhia héo mòn Tương lai bỗng bất chợt ảm đạm đốivới nàng, rồi giông tố vội vã kéo đến:

“Tanhia trong lòng đau tê tái, Càng yêu thêm, vô hy vọng, mong chờ, Đêm chợp chờn không ngủ, nghĩ bâng quơ ” [20; 92]

Tuy nhiên, trái tim yêu thương của Tanhia lại mang một nguồn sống bất diệt,

nó đau đớn, tuyệt vọng nhưng vẫn dai dẳng co bóp men tình, vận chuyển dòng máuyêu thương khắp cơ thể chủ nhân từ lí trí cho đến tâm hồn Bị từ chối, rồi sau đóhàng loạt biến cố đến với cuộc sống của Tanhia: Lenxki chết trong cuộc đấu súng vớiEpghênhi Ônhêghin, người thương Epghênhi Ônhêghin bỏ đi khỏi chốn quê, em gáiÔnga lấy chồng v.v nhưng tình cảm mà Tanhia dành cho Epghênhi Ônhêghin chưamột giây phút nguôi ngoai, thậm chí tần số yêu thương ấy còn tỉ lệ thuận với dòngchảy bất tận của thời gian Tình yêu của nàng là minh chứng sắc bén cho một tìnhyêu đẹp của người phụ nữ Tình yêu đẹp là tình yêu cho đi không cần nhận lại

Tiểu thuyết thơ Epghênhi Ônhêghin được Puskin sáng tác theo một phương

pháp mới: phương pháp sáng tác hiện thực Nhà văn trong một tác phẩm hiện thựcluôn phải phụ thuộc vào hoàn cảnh khách quan của cuộc sống, và thế giới mà anh tatái hiện không phải là thế giới mà anh ta tưởng tượng, mong ước Đó là một thế giớithực có diễn tiến khách quan, nhà văn không tài nào can thiệp hay cản trở đượcchuyển động của thế giới khách quan ấy Và “cái chết của nhà văn” là điều tất yếu để

câu chuyện được diễn tiến theo đúng bản chất của nó Theo đúng tiến trình của cuộc

sống thực, cô gái Tanhia trong Epghênhi Ônhêghin không thể chờ đợi một cái kết

“đoàn viên” với người mình thương, cuộc sống đã buộc nàng “sang sông” với mộtngười đàn ông khác và trở thành một người phụ nữ khác: quyền quý và cao sang

Trở thành phu nhân đài các với ngoại hình khác, thần thái khác trong thế giớithượng lưu xa hoa của ánh đèn Peterburg nhưng Tanhia vẫn giữ trong mình một tâmhồn Nga trọn vẹn Nàng lạc lõng giữa dòng người xô bồ:

“Sống ở đây nàng khó thở và buồn, Chỉ muốn sống lại chốn nông thôn, Với những người nông dân luôn nghèo khổ, Với đồng xanh yên tĩnh giữa trời chiều ” [20; 176]

Cuộc sống lại diễn tiến theo cách mà người ta không thể ngờ, cuộc hội ngộkhông hẹn giữa Epghênhi Ônhêghin và Tanhia đã diễn ra Lúc này nếu EpghênhiÔnhêghin nhìn người xưa cũ bằng một ánh mắt khác có pha chút tiếc nuối thì Tanhiavới cương vị của một phụ nữ đã có chồng lại tỏ ra bình thường đến hờ hững với sựxuất hiện của Epghênhi Ônhêghin:

“Thấy người xưa bỗng xuất hiện bất ngờ Nhưng như trước, nàng không hề thay đổi Chẳng nhiệt tình, song cũng chẳng thờ ơ ” [20; 186]

Trò đời đặt ra quá nhiều thử thách với Tanhia, khi cô yên bề gia thất, tình yêuxưa lại tìm đến với lời thành khẩn mong hồi đáp Vẫn là cô gái Nga lụy tình ngàynào, trái tim của Tanhia vẫn ưu ái dành tình yêu cho Epghênhi Ônhêghin, và nàngthẳng thắn khẳng định điều đó:

“Tôi yêu anh, vẫn yêu như ngày nọ (Chẳng việc gì phải che giấu) Nhưng nay Tôi đã được gã chồng, tuy khác ý, Nhưng là vợ, tôi suốt đời chung thủy.” [20; 203]

Lời khẳng định của Tanhia như tuyên ngôn sống cho người phụ nữ Nga.Người phụ nữ Nga đẹp bởi họ yêu hết mình, yêu bằng tất cả nhiệt thành và bằng tất

cả sự mạnh mẽ của mình, họ có thể hy sinh tất cả vì tình yêu nhưng Tanhia đã không

chọn lối đi ấy Nàng đẹp khi là một cô gái biết yêu và đẹp khi là một người vợ thủychung Đấy chính là một mặt không thể thiếu của “tâm hồn Nga”.

Yêu với nhiệt huyết hết mình và sống trọn nghĩa hết mình là tất cả những gìngười đọc có thể thấy ở cô gái Nga Tanhia Nàng là nốt nhạc kì diệu, mang thanh âmtrong sáng chen vào giữa bản nhạc xô bồ của thế giới quý tộc Peterburg Không đẹpbởi đỏm dáng, không đẹp bởi chân dài, Tanhia đẹp bởi tâm hồn của một cô gái Nga

Cô gái ấy yêu tiểu thuyết, thích nghe nhũ mẫu kể chuyện, yêu thiên nhiên, và yêutình nhân bằng một trái tim trọn vẹn trong sáng và thủy chung Puskin với tất cả tìnhyêu và lòng cảm mến với vẻ đẹp người phụ nữ đã xây dựng nhân vật Tanhia thànhmột “tâm hồn Nga” tuyệt đẹp, một tâm hồn sống động và chân thực mà không hề lítưởng hóa Sự xuất hiện của Tanhia trong sáng tác của dòng sông thượng nguồnPuskin đã đem đến những dòng phù sa màu mỡ cho những khúc sông sau của nềnvăn học Nga

1.2.2 Hình tượng nhân vật nữ trong sáng tác của L.Tolstoy

Kế tục sự nghiệp vĩ đại của Puskin, văn học xứ sở bạch dương lại kiêu hãnhviết tiếp những trang người, trang đời mới Nếu sự có mặt của nữ nhân vật Tanhia

trong Epghênhi Ônhêghin đã làm nên một tâm hồn Nga đẹp tuyệt bởi tình yêu và sự thủy chung của người phụ nữ thì sự xuất hiện của cô gái cá tính Natasha trong Chiến tranh và hòa bình của L.Tolstoy đã góp phần làm trọn vẹn hơn vẻ đẹp tâm hồn ngàn

đời của đất và người xứ sở bạch dương Nói đến nhân vật nữ trong sáng tác củaTolstoy bên cạnh Natasha, nàng Anna Karenina trong bộ tiểu thuyết cùng tên cũng làmột nữ nhân vật đã ghi lại những dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả Tuy nhiên, tâmhồn của Anna Karenina là tâm hồn nổi loạn đầy phức tạp của một người phụ nữ đãyên bề gia thất không chịu an phận chứ không phải là tâm hồn của một cô thiếu nữ

hồn nhiên thuở mới lớn như Tanhia (Epghênhi Ônhêghin), Natasha (Chiến tranh và hòa bình), Axya (Axya), Zinaitda (Mối tình đầu), v.v Anna Karenina vừa lấy được

cảm tình của người đọc nhưng lại vừa làm cho họ và cho cả tác giả bối rối khi đi vàođánh giá, phán xét người phụ nữ trong khuôn khổ chuẩn mực đạo đức Chính vì vậy,

để có thể dễ dàng thấy được những điểm tương đồng và dị biệt trong việc xây dựnghình tượng nhân vật nữ và cụ thể là vẻ đẹp của những nhân vật nữ từ thời kì thiếu nữ

cho đến thời kì trưởng thành trong văn học Nga thế kỉ XIX, ở phần này chúng tôi chỉ

chọn nữ nhân vật Natasha trong tiểu thuyết Chiến tranh và hòa hòa bình để đi vào

Với Chiến tranh và hòa bình, ngòi bút hiện thực của Tolstoy vừa làm trách

nhiệm của một người đạo diễn khi thực hiện những thước quay cận cảnh về chiếntranh vừa làm tròn trách nhiệm của một kĩ sư tâm hồn khi nhà văn đi vào khám phá

và khai quật những nét đẹp trong trái tim người phụ nữ từ thuở họ bé con cho đến khi

họ trưởng thành Theo đó, hình tượng nữ nhân vật Natasha trong tác phẩm đã đượcthể hiện qua ba quãng đời chính: em bé gái hồn nhiên, cô thiếu nữ duyên dáng đầyquyến rũ và một người vợ, người mẹ hiền Nếu Tanhia là một cô gái Nga với tínhngười trầm lặng, thích yên tĩnh, thích một mình với thiên nhiên, thì Natasha là conchim hay ca, hay hát giữa cuộc sống hội hè Tiếng hát của nàng như cơn mưa thánhthót đầu mùa nhẹ nhàng bước đến làm người đọc quên đi sự bỏng rát của chiến tranh

và làm tâm hồn của Andrew vực dậy sau những ngày tháng vùi sâu trong địa ngục biquan Khát vọng được bay bổng lên không trung với tiếng hát yêu đời của Natasha đã

gieo nên hạt giống tốt lành nơi “người thừa” Andrew: “Trong tâm hồn chàng bỗng trào lên một mớ ý nghĩ rối ren bất ngờ cùng với bao nhiêu hi vọng trẻ trung không

ăn nhập gì với cuộc đời chàng ” [22; 12] Giống như Puskin khi quan sát và miêu tả

người phụ nữ Tolstoy không mấy chú trọng đến hình thức, nhà văn tỏ ra thiên vị cho

vẻ đẹp tâm hồn nhiều hơn Ở Natasha bước đầu người đọc tìm thấy một cô bé Ngavới tâm hồn rạo rực sức sống, tâm hồn ấy yêu thiên nhiên bằng tất cả sự thèm khátcủa tuổi trẻ và tâm hồn ấy đủ đẹp, đủ sống động để quyến rũ một linh hồn tưởng

chừng như đã chết Đó là một trong những nét vẽ rất riêng của Tolstoy khi nhà văn tỏ

ra quan tâm đặc biệt đến những khát vọng bé con của người phụ nữ từ thuở họ mớilớn

Heinrich Heine một nhà thơ lớn của Đức đã từng khẳng định: “Tôi sẽ không nói là phụ nữ không có tính cách; đúng hơn là mỗi ngày họ đều có tính cách mới”.

Và Natasha trong Chiến tranh hòa bình chính là một minh chứng sống động cho lời

khẳng định của Heine Theo dòng chảy thời gian, tuổi thơ của Natasha qua mau bởinhững ước hẹn đầu đời với Boris Đến thuở nàng 16, ngòi bút của Tolstoy lại tỏ rakhá tinh vi khi chủ động tìm đến những kẻ tâm hồn tế nhị của người phụ nữ Ngườiđọc thấy Natasha bối rối khi lần đầu ăn vận lộng lẫy, rồi thấy được một Natasha hồi

hộp lo lắng chờ đợi bạn nhảy trong đêm vũ hội: “Chả nhẽ không ai đến mời mình, chả nhẽ mình không được khiêu vũ cùng những người khiêu vũ trước tiên Chả nhẽ tất cả những người đàn ông ấy không ai để ý đến mình ư.” [22; 71] Từng dòng cảm

xúc của Natasha được ngòi bút của Tolstoy khéo léo tóm lấy và nâng niu trân trọng,nhà văn vừa trân trọng những bối rối đáng yêu của Natasha vừa trân trọng và tônvinh vẻ đẹp tâm hồn đặc trưng của nàng Đó là nét tâm hồn mang thương hiệu của

riêng Natasha mà Andrew cảm nhận được: “Ở cô ta có một cái gì tươi mát, đặc biệt, không Peterburg một tí nào, làm cho cô ta khác hẳn những người khác.” [22; 78] và với Andrew: “Natasha là một thế giới đặc biệt, hoàn toàn mới lạ đầy những niềm vui

mà chàng chưa hề biết ” [22; 84]

Bên cạnh Natasha, thế giới nhân vật nữ trong Chiến tranh và hòa bình còn có

sự xuất hiện của rất nhiều cô gái có ngoại hình bắt mắt như: người đàn bà trụy lạc vớisắc đẹp không hồn Helene; người phụ nữ có duyên nhất Peterburg - Lise; cô gái khắckhổ, ngoan hiền Sonya, v.v Tuy nhiên họ chỉ là đàn bà đẹp chứ không phải conngười đẹp theo quan niệm của Tolstoy về người phụ nữ lý tưởng Tolstoy đã từng

khẳng định: “Người ta đáng yêu không phải vì đẹp mà đẹp vì đáng yêu” và Natasha

chính là điển hình cho quan niệm đấy của Tolstoy Natasha không xinh lắm, nhưngnàng lại là cô gái có tâm hồn duyên dáng và tràn đầy sức sống Tâm hồn ấy biết nũngnịu với thiên nhiên, biết suýt xoa trước mọi sự của cuộc sống và biết làm sống lạinhững gì tưởng chừng như đã chết

Tại Việt Nam, ông hoàng thơ tình Xuân Diệu đã từng táo bạo khẳng địnhrằng:

“Làm sao sống được mà không yêu.

Không nhớ không thương một kẻ nào”.

(Bài thơ tuổi nhỏ)

Người dân Việt Nam gọi những biểu hiện trên là triệu chứng của căn bệnh yêu mãn

tính mà loài người muôn thuở không thoát ra được Natasha trong Chiến tranh và hòa bình cũng là nạn nhân của căn bệnh trên Song song với việc khắc họa hành trình

chinh phục lí tưởng của hai nam nhân vật trung tâm, Tolstoy lại ưu ái dành riêng choNatasha những dòng văn đẹp nhất để viết nên những chùng chình, quanh co trongtâm hồn lúc cô gái này bắt đầu yêu Như một quy luật tất yếu của cuộc sống, Natasha

từ một cô gái hay cười hay nói, bỗng rũ rượi im lặng, bỗng ngồi buồn ngẩn ngơ, âu

sầu lo lắng khi vắng bóng người yêu - Andrew: “Đến tối nàng lần ra một chỗ kín ngồi khóc và tối tối không chạy sang phòng mẹ nữa Nàng đâm ra hay đỏ mặt và dễ phát bẳn Nàng có cảm giác là mọi người đều biết nàng thất vọng nên chế nhạo và thương hại nàng Trong khi nỗi buồn trong lòng nàng đang mãnh liệt thì nỗi buồn về lòng tự ái bị tổn thương lại càng làm cho nàng thêm khổ.” [22; 100]

Trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của lịch sử Nga có 90 phụ nữ đã trởthành Anh hùng Liên Xô, hơn một nửa trong số họ được truy tặng danh hiệu này.Hiện nay, có khoảng 50 ngàn phụ nữ phục vụ trong quân đội Nga Ta tự hỏi vì saonhững cô gái Nga chân yếu tay mềm với nhan sắc được xếp vào hạng bậc nhất thếgiới lại đủ kiên cường để đối mặt với chiến trường, với bom đạn khắc nghiệt nhưvậy Vì đơn giản họ cũng giống như chị Võ Thị Sáu, chị Út Tịch, v.v của Việt Nam

Họ cùng là những cô gái yêu tự do, yêu hòa bình, bác ái và yêu nước đến quên mình

Và tình yêu nước cũng là một vẻ đẹp tâm hồn mà Tolstoy đã thể hiện qua nhân vậtNatasha Hồn nhiên, vô tư nhưng không vô tâm đó là tất cả những gì người đọc cóthể tìm thấy ở cô gái Nga này Sống giữa tình cảnh loạn lạc của chiến tranh, tận mắtchứng kiến từng lượt thương binh từ chiến trường trở về oằn mình trong đau đớn,

không một phút do dự Natasha đã thuyết phục gia đình nhường xe cho thương binh.

Từ cách nàng giận dữ, đến cách nàng trách mẹ xem trọng tài sản gia đình hơn nỗi bấthạnh của những người thương binh đã cho thấy trách nhiệm của một công dân yêunước thực thụ Đây cũng chính là biểu hiện cao đẹp nhất trong tâm hồn Natasha.Natasha không chỉ đẹp bởi tiếng hát vô tư, yêu đời, bởi tâm hồn sống động mà cònđẹp bởi trái tim của một người phụ nữ biết đau trước nỗi đau của dân tộc và biết hànhđộng khi Tổ quốc cần

Là nữ nhân vật trung tâm của tác phẩm, Natasha được Tolstoy khai thác ở mọikhía cạnh, nàng có ưu điểm và cũng có khuyết điểm Nàng có khát vọng, có tình yêuchân chính cũng có tình yêu bồng bột Sự xa vắng của Andrew, sự lạnh nhạt của giađình Bolkonski, sự mưu mô của chị em Helene đã đẩy cô gái non nớt Natasha tớinhững sai lầm đáng trách Nếu tòa án lương tâm của Natasha từng giây, từng phútđày đọa cô gái trong nhục nhã ê chề, thì ngòi bút của Tolstoy lại tỏ ra sáng suốt khitìm thấy ở cô gái ấy sự đáng thương hơn là đáng trách Ở đây không có nghĩa làTolstoy thiên vị hay dung túng cho sai lầm của người phụ nữ mà là chính tác giảđang đồng cảm sâu sắc với nỗi lòng của họ Sai lầm của Natasha trong một chừngmực nào đó vẫn có thể cho phép, vì nàng sống tình cảm, nàng hành động theo bảnnăng nhiều hơn lí trí và vì nàng là con người mà con người có quyền sai lầm Chính

vì có sự cảm thông và thấu hiểu ấy của nhà văn mà cuộc đời của người phụ nữ trong

Chiến tranh và hòa bình lại được tiếp nối với những nét vẽ rất đặc trưng trong tâm

hồn người vợ, người mẹ Nga

Với ưu thế là một tiểu thuyết có dung lượng khá đồ sộ, trong Chiến tranh và hòa bình, mọi vấn đề của tác phẩm đều được Tolstoy khai thác và thể hiện một cách

triệt để Từ cuộc chiến vĩ đại của nhân dân Nga, đến hành trình chinh phục lí tưởngcủa lớp người tiền tháng Chạp; từ cuộc sống giả tạo nhàm chán của thế giới phòngkhách Peterburg đến những chặng đường đời của người phụ nữ Nga v.v tất cả đềuđược hiện lên một cách sống động và rõ nét Khép lại thuở hồn nhiên của Natashabằng những nốt trầm chua xót khi Andrew vĩnh biệt cõi đời, những trang văn sau củaTolstoy lại nhẫn nại mở ra một thời kì hồi sinh mới trong tâm hồn của cô gái này Từ

khi làm vợ, Natasha trở thành “một giống cái khỏe đẹp và mắn con”, nàng ăn bậnxuề xòa, thân hình nảy nở, sống bình dị và lười giao thiệp Là một người thông minh

và biết nhiều, Tolstoy thừa sức hiểu được tuyệt chiêu làm vợ của những người phụ

nữ Châu Âu: “Là con gái sau khi lấy chồng không nên buông lơi mình, không nên vứt bỏ tài năng của mình đi, mà phải chăm sóc đến bề ngoài của mình còn hơn cả thời con gái, phải quyến rũ chồng như đã quyến rũ người yêu” Tuy nhiên, tác giả

vẫn chọn cho Natasha cái kết của một người mẹ, người vợ Nga truyền thống Theo

đó, Natasha ở phần cuối tác phẩm sẽ là một người vợ, người mẹ Nga thương chồng,yêu con vô điều kiện và nàng sẵn sàng làm nô lệ cho chồng con Đây cũng chính làmẫu hình người phụ nữ lí tưởng theo quan niệm đạo đức của Tolstoy Tolstoy đã thấyđược tâm hồn, được vẻ đẹp giàu đức hy sinh của người phụ nữ, ông cảm thông, trântrọng và ca ngợi vẻ đẹp đó tuy nhiên nhà văn vẫn chưa thể giải phóng người phụ nữ

ra khỏi bốn bức tường quẩn quanh của gia đình và đó cũng chính là hạn chế lớn nhấttrong việc xây dựng hình tượng người phụ nữ của Tolstoy

sở để ông viết nên những dòng văn mượt mà đầy chất nhạc và đầy xúc cảm trong cácsáng tác của mình đặc biệt là các sáng tác về tình yêu và người phụ nữ Hơn nữa,trong quá trình tìm hiểu và phân tích về hình tượng người phụ nữ trong nền văn họcNga thế kỉ XIX chúng tôi nhận thấy, ngay từ thời đại này, người phụ nữ Nga đã cómột địa vị đặc biệt trên văn đàn Nga Họ trong mỗi sáng tác của người nghệ sĩ lại cómột nét đẹp riêng, một dấu ấn riêng mang đậm dấu ấn cá nhân trong quan niệm vềcái đẹp của chủ thể sáng tạo Chính vì vậy, việc tìm hiểu về hình tượng người phụ nữtrong sáng tác của Puskin, Tolstoy là cơ sở để chúng tôi có thể thấy được sự tiếp nốicủa dòng chảy văn học Nga viết về người phụ nữ mà Turgenev chính là chiếc cầu nối

kì diệu vừa kế thừa để duy trì vừa sáng tạo để làm mới và làm đẹp hơn hình tượng

nhân vật nữ trong nền văn học Nga thế kỉ XIX.

CHƯƠNG 2: VẺ ĐẸP TÍNH CÁCH CỦA CÁC NHÂN VẬT

NỮ TRONG TẬP TRUYỆN MỐI TÌNH ĐẦU

Cắt nghĩa về nội hàm khái niệm tính cách, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân

viết: “Trong tác phẩm văn học, sự hình dung về tính cách được tạo ra nhờ việc miêu

tả những biểu hiện bên ngoài và bên trong của cá nhân nhân vật (tâm lý, ngôn ngữ, ngoại hình), nhờ những nhận xét về nhân vật ấy do tác giả hoặc các nhân vật khác nêu ra, nhờ vị trí và vai trò của nhân vật trong sự phát triển cốt truyện.” [1; 320]

Vận dụng cách hiểu trên đây vào việc khảo sát tính cách của các nhân vật nữ trong

tập truyện Mối tình đầu của Turgenev, khóa luận sẽ tập trung tìm hiểu những biểu

hiện về ngoại hình, tài năng, những biểu hiện về tâm lý như sự hồn nhiên và nhạycảm, về cung cách ứng xử như sự thẳng thắn và mạnh mẽ, chân thành và vị tha, v.v

2.1 Vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tài năng

2.1.1 Vẻ đẹp hình thể

Không phải ngẫu nhiên mà cả thế giới đều nhất loạt đồng ý gọi phụ nữ là pháiđẹp Vì đơn giản, nếu tạo hóa ban cho đàn ông khung xương chắc nịch với cơ bắp vàthể lực cường tráng thì lại ban cho phụ nữ nét đường cong yêu kiều quyến rũ đầy mêhoặc Phụ nữ là phái đẹp vì hình thể, vì tâm hồn của họ mỏng manh như cánh hoatigôn và vì nhan sắc của họ từ ánh mắt đến đôi môi, từ mái tóc đến làn da, v.v đều cókhả năng làm cả thế giới say mê, ngưỡng mộ Chẳng vì thế mà trước hình thể tuyệtđẹp của người phụ nữ, Lý Diên Niên đời Hán của đất nước Trung Quốc đã từng thổnthức mà viết rằng:

“Bắc phương hữu giai nhân, tuyệt thế nhi độc lập Nhất cố khuynh nhân thành, tái cố khuynh nhân quốc”

Nghĩa là:

“Phương Bắc có người đẹp, một mình nhất thế gian Nhìn một cái thì nghiêng thành của người ta, nhìn hai cái thì nghiêng nước người

ta”

Bên cạnh thi nhân Trung Hoa, các nhà thơ, nhà văn của nhiều quốc gia trên thế giớicũng tỏ ra trân trọng và ngưỡng mộ trước vẻ đẹp hình thể của người phụ nữ quanhững sáng tác văn học Vẻ đẹp hình thể của người phụ nữ có thể được ví von nhưtấm poster của một bộ phim truyền hình sắp chiếu Tấm poster đẹp, độc đáo và hấpdẫn sẽ là một hứa hẹn thú vị cho bộ phim đầy triển vọng sắp sửa được công chiếu.Quy luật thu hút sự chú này cũng được Turgenev tận dụng triệt để khi nhà văn tập

trung khắc họa vẻ đẹp hình thể của các nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu.

Mark Twain một nhà văn tên tuổi của Mĩ đã từng khẳng định: “Dáng vẻ đẹp

đẽ và sức hấp dẫn vốn là hai thứ quan trọng, may mắn là không phải người con gái xinh đẹp nào cũng có sức hấp dẫn, thường những cô gái nhan sắc bình thường lại có chỗ yêu kiều” Và nhân vật nữ trong tập truyện Mối tình đầu của Turgenev là những

cô gái nhan sắc bình thường nhưng lại có chỗ yêu kiều như thế Ở họ người đọckhông tìm thấy những đường nét góc cạnh đầy mê hoặc của các cô gái đủ tiêu chuẩn

để tham dự các kì thi hoa hậu, cũng khó tìm thấy những con số lí tưởng về số đo bavòng theo chuẩn mực người mẫu Ở họ, đơn giản người đọc tìm thấy nét đẹp mộc,giản dị rất duyên của những cô gái đậm chất Nga Đó là một Axya trong truyện vừacùng tên với cơ thể còn đậm chất bé con của một cô bé vừa bước qua tuổi thiếu niên

để trở thành thiếu nữ hấp dẫn: “Trong tư chất nàng có nét gì đó riêng, rất độc đáo, trên khuôn mặt tròn, nước da rám nắng với cái mũi nhỏ thanh thanh, đôi má bầu bĩnh như má trẻ con, đôi mắt sáng đen lay láy Thân hình nàng nom rất duyên dáng nhưng hình như chưa thật phát triển.” [24; 12] Nhìn chung, cái đẹp của Axya nằm

trong sự đáng yêu của riêng nàng Từ khuôn mặt tròn đến nước da rám nắng, từ đôi

má bầu bĩnh đến đôi mắt sáng long lanh đều không phải là những đặc trưng của mộtngười phụ nữ đương thời con gái, đó là nét đẹp của một cô bé vừa ngấp nghé bướcsang thời thiếu nữ Từ nhân vật Axya người đọc có thể liên tưởng đến nhân vật

Natasha trong tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình của Tolstoy Giống như Natasha,

ngoại hình của Axya không bắt mắt nhưng sự kết hợp hài hòa giữa các chi tiết trênmột tổng thể đã làm nên một đặc trưng rất riêng ở nàng Đặc trưng này đã để lại mộtdấu ấn sâu sắc trong lòng nhân vật N Tuyệt vời hơn, ngoại hình của Axya còn cókhả năng đánh tan sự ám ảnh dai dẳng của người đàn bà đẹp tàn nhẫn đã và đang tồn

tại trong tâm trí N: “Tôi sực nhớ ra rằng suốt buổi tối hôm nay tôi không hề nhớ đến tới người đàn bà đẹp tàn nhẫn của tôi ” [24; 17]

Khi quan sát và miêu tả hình thể của người phụ nữ, ngòi bút của Turgenevluôn tỏ ra khách quan trong mọi trường hợp Trong tác phẩm của mình, ông thườngđóng vai một chiếc máy quay trung thực, chiếc máy quay ấy bắt lại một cách kịp thờinhững đường nét hiện diện trên cơ thể của người phụ nữ không chỉ trong một giây,một lát hay một khoảnh khắc mà là trong cả một quá trình luôn động của cuộc đời

họ Chính vì vậy, trong tập truyện Mối tình đầu, hình thể và tâm trạng của các nhân

vật nữ luôn có sự phối hợp ăn ý với nhau Cụ thể ở nhân vật Axya, khi cô bé bỡ ngỡ,rụt rè trước người lạ, máy quay của Turgenev ghi hình được nhan sắc của một cô gáimới lớn có phần thô cứng, bụi bặm và hơi khác người Ngược lại khi cảm xúc Axyathay đổi, máy quay của Turgenev lại thu được hình ảnh của một cô gái khác, cô gái

ấy từ cử chỉ đến trang phục, từ mái tóc đến thái độ đều toát lên vẻ sang trọng của một

tiểu thư thanh lịch và có giáo dục: “Về đến nhà nàng vào ngay phòng mình và mãi đến lúc ăn mới trở ra, nàng mặc bộ áo dài trắng rất đẹp đầu tóc chải gọn gàng, lại tết thêm cái nơ và mang bao tay, trong bữa ăn nàng tỏ ra rất lễ độ gần như nghiêm nghị.” [24; 22] Người Việt Nam thường bảo nhau rằng “người đẹp vì lụa” Tức là

trang phục bên ngoài là một trong những yếu tố quan trọng góp phần làm tôn lên vẻđẹp của người phụ nữ Trong sáng tác của mình, khi xây dựng hình tượng nhân vật

nữ, Turgenev cũng tận dụng triệt để bí kíp “đẹp vì lụa” này Khi quan sát và miêu tả

hình thể của người phụ nữ, nhà văn thường chú ý đến trang phục của họ, và thôngqua trang phục mà làm bật lên nét ngoại hình luôn mới và luôn sống động của người

con gái: “Tôi thấy Axya là một cô gái Nga chân chất, nhưng lại là một cô gái Nga giản dị, nom hệt như một cô hầu phòng, nàng mặc một chiếc áo dài hơi cũ tóc chải vắt ra sau mang tai và ngồi lặng bên cửa sổ, khâu vá nom thanh thản ” [24; 31] Ở

đây, cô hầu phòng đã trở thành “cái được so sánh”, một điều đặc biệt mà chúng takhó có thể thấy trong các sáng tác trước đó trên văn đàn Nga Dưới chế độ nông nôchuyên chế tàn độc, cùng chung với danh phận “nông nô”, người phụ nữ nông nô hầunhư không có quyền được nâng niu và tôn trọng trong xã hội Họ không chỉ bị bóclột sức lao động mà còn bị tước đoạt cả cơ hội tìm lấy hạnh phúc của đời mình Quay

lưng với sự thống trị của chế độ nông nô tàn độc, Turgenev chọn cho mình trái timbao dung giàu tình thương với người phụ nữ Trong sáng tác của nhà văn, ngay cả cô

hầu phòng cũng trở thành một biểu hiện của cái đẹp Ở Axya, nhà văn nhiều lần nhắc

đến những người hầu gái của nhân vật N như Kachia, Musa họ không xuất hiện đểtranh thủ lòng thương hại của độc giả mà lại xuất hiện như một minh chứng sốngđộng của cái đẹp Đó là cái đẹp bình dị, hiền hòa vốn có ở nữ nhân vật Axya Đâychính là điểm tiến bộ giàu tính nhân văn trong việc xây dựng hình tượng nhân vật nữcủa nhà văn Turgenev Quan điểm tiến bộ, đậm chất nhân văn này, độc giả cũng cóthể tìm thấy qua những vần thơ viết về người nhũ mẫu Arina Rôđiônôpna của mặttrời thi ca Nga Puskin

Nếu hình thể của Axya là hình thể còn bé con của một cô bé dân dã có phần

bụi bặm thì hình thể của nàng công chúa Zinaitđa trong truyện Mối tình đầu là hình thể quyến rũ của một thiếu nữ: “Trong mọi cử chỉ của thiếu nữ đều có một vẻ đẹp mê hồn, đầy sức quyến rũ, dịu dàng và đáng yêu ” [24; 82] Sự quyến rũ và đáng yêu ấy toát ra trong từng chi tiết trên cơ thể cô gái này: “Nàng ngồi quay lưng ra cửa, ở đấy che bức rèm trắng, xuyên qua bức rèm ánh nắng chiếu những tia nắng dịu dàng rọi vào mái tóc bồng vàng óng của nàng, vào cái cổ trinh bạch, vào đôi vai tròn trĩnh và

bộ ngực hiền lành êm ả của nàng.” [24; 93] Giống như sự quan tâm dành cho Axya,

Turgenev cũng dành rất nhiều câu văn để miêu tả ngoại hình của nữ nhân vậtZinaitđa, nhưng mỗi câu lại là mỗi nét vẽ khác nhau Đó là cơ sở để nhà văn vừa làmmới nhân vật của mình vừa khắc họa thành công quá trình tâm lí của người phụ nữ.Như một phép màu kì diệu, nhân vật của Turgenev lại sắm một vai mới khi tâm trạngthay đổi, và chiếc máy quay của nhà văn lại cần cù ghi lại từ bên ngoài những chuyểnbiến mới lạ này Khi trái tim vướng vào tình yêu, Zinaitđa sống trầm lặng hơn, ngoại

hình của nàng cũng trầm lặng như chính nếp sống ấy: “Một khuôn mặt ảm đạm, trang nghiêm, đẹp đẽ và dấu ấn không thể nào tả nổi của lòng thủy chung, buồn rầu, tình yêu và sự tuyệt vọng ” [24; 162]

Là một người thích trải nghiệm cuộc sống mới, Turgenev thường đi du lịchnhiều nơi và sống khá lâu ở nước ngoài Điều này, đã giúp cho nhà văn có dịp được

quen biết với nhiều tác giả văn học tên tuổi ở châu Âu và cũng là cơ hội để nhà văntiếp xúc với những nền văn minh mới Ở nơi đất khách quê người, ngòi bút củaTurgenev đã làm việc không ngừng nghỉ Nếu trước kia, thế giới nhân vật nữ trongsáng tác của nhà văn chỉ dừng lại ở những cô gái Nga đúng chất, Nga từ hình thứcđến tâm hồn thì những cuộc hội ngộ bất ngờ tại những vùng đất mới đã đem đếntrang văn của Turgenev hình ảnh của các nhân vật nữ đến từ các quốc gia khác Và

Đgiemma trong Lũ Xuân là một cô gái như thế Lấy ý tưởng từ cuộc gặp gỡ ngẫu

nhiên tại nước Đức giữa chính mình với một cô gái Ý xa lạ, Turgenev đã viết nênnhững trang văn đầy xúc cảm về “mối tình đầu” của cô gái theo phái cộng hòa Tôntrọng nguồn gốc của nhân vật, nhà văn đã ghi lại những đặc trưng về hình thể rất đậm

chất Ý của Đgiemma: “Mũi nàng hơi to một chút, nhưng đẹp và cong cong như mỏ đại bàng, những sợi lông tơ làm đậm nét thêm vành môi, nhưng mặt nàng có nước

da thật mịn màng, trắng trẻo - chẳng khác ngà voi hay hổ phách màu sữa, mái tóc của nàng gợn sóng và bóng mượt hệt như tóc nàng Anlôrieva trong bức tranh Palátxô-Piti và đặc biệt là đôi mắt nàng, đôi mắt màu xám sẫm với những quầng thâm viền quanh, một đôi mắt tuyệt vời đầy vẻ rạng rỡ.” [24; 178] Nhà mỹ học Immanuel Kant đã từng khẳng định: “Vẻ đẹp không nằm ở đôi má hồng của người thiếu nữ mà nằm trong mắt của kẻ si tình” Tức là, cái đẹp là sản phẩm của ý thức cá

nhân, và sở thích cá nhân là thẩm phán tối cao của cái đẹp Theo đó chúng ta có thểthấy, nếu xét theo một khuôn mẫu khắt khe nào đó về tiêu chuẩn của cái đẹp thì hìnhthể của các nhân vật nữ trong sáng tác của Turgenev chưa đạt đến độ “đỉnh cao”, họchỉ là những cô gái có ngoại hình bắt mắt, dễ nhìn và mới lạ vì họ đẹp theo cách củariêng mình Và theo cách này hay cách khác, họ đều đẹp trong mắt của những chàngtrai đã sớm phải lòng họ ngay từ cái nhìn đầu tiên Ở cô gái Ý Đgiemma, người đọccũng có thể tìm được điều này Trong mắt nam nhân vật Xanhin, vẻ đẹp của

Đgiemma “có bao giờ là vẻ đẹp rực rỡ đâu”, và chàng ta say mê Đgiemma vì cái

không rực rỡ ấy của nàng Ngay cả khi nàng mệt mỏi, chàng trai này cũng có thể tìm

thấy vẻ đẹp ở nàng: “Đgiemma mặc một chiếc áo rộng màu vàng, thắt chẽn ở ngoài bằng một chiếc thắt lưng da đen; nàng cũng có vẻ mệt mỏi và nước da hơi tái đi; những quầng thâm làm cho đôi mắt nàng nổi bật lên, nhưng không vì vậy mà ánh

mắt nàng mờ đi, còn vẻ nhợt nhạt của màu da chỉ làm cho những đường nét nghiêm nghị có vẻ cổ điển trên khuôn mặt nàng càng đượm thêm một vẻ gì thầm kín đáng yêu.” [24; 200]

Như vậy, hình thể người phụ nữ vừa hiện lên qua những nét tả khách quan củatác giả, vừa hiện lên qua những đánh giá chủ quan của các nhân vật nam, những kẻ

đã, đang và sẽ yêu Bước đầu, Turgenev đã để cho những chàng trai si tình trong tập

truyện Mối tình đầu thấy được những biểu hiện đáng yêu trong tính cách của người

phụ nữ đó là những đường nét hình thể đậm chất cá nhân của riêng họ Hay nói đúnghơn là chính nhà văn đã đặc biệt quan tâm tìm hiểu để thấy và trân trọng những nétđẹp ấy của người phụ nữ

2.1.2 Vẻ đẹp tài năng

Theo Đại từ điển Tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên): “Tài năng là năng lực xuất sắc là khả năng làm giỏi và có sáng tạo về công việc nào đó” [18; 1416] Trong tập truyện Mối tình đầu, Turgenev không trực tiếp khẳng định tài năng của bất kì

nhân vật nữ nào theo kiểu đưa ra định nghĩa một cách rõ ràng và cụ thể như thế Tàinăng của những cô gái trong các tác phẩm của Turgenev được thể hiện qua cách ứng

xử của họ với cuộc sống thực tại Trong truyện vừa Axya, cô bé “hoang dã” Axya là một cô bé “tinh ý, học khá, khá nhất trường” Bốn năm sống tại trường học, Axya tỏ

ra là một học trò bướng bỉnh, nàng “đơn độc” và lạc lõng giữa thế giới quần áo, lụa

là giàu sang của những tiểu thư nhà khá giả Tuy nhiên, nhờ trí tuệ và nghị lực sốngphi thường, Axya đã dành lấy cho riêng mình những thành tích đáng nể trong họctập Với Axya sống là để “dấn thân” để “nhập cuộc” và để tự tìm lấy hạnh phúc trên

chính đôi chân mình: “Đi đâu đó thật xa, để cầu nguyện, để giành lấy những chiến công đầy gian khổ) Nếu không, ngày tháng cứ qua đi, cuộc đời rồi cũng qua đi, và thử hỏi chúng ta đã làm được những gì?” [24; 45] Không chỉ có trí tuệ ưu tú, Axya

còn có cả kĩ năng và phong thái nhảy múa của một vũ công chuyên nghiệp Đằng saumột cô gái thích leo trèo, hay im lặng, hay cười vô cớ, tính tình cộc lốc lại là mộtthiếu nữ dịu dàng biết nhảy điệu Vanxơ và nhảy đẹp là đằng khác, theo nhận xét của

nhân vật N: “Axya nhảy rất đẹp và nàng nhảy rất say sưa.” [24; 47] Hết lần này đến