Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật Tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay

Bên cạnh đó, các côngtrình nghiên cứu trước đây chủ yếu đánh giá dựa vào quy định của Bộ luật TTHSnăm 1988 và Bộ luật TTHS năm 2003, chưa có công trình nào nghiên cứuchuyên sâu vấn đề nà

HÀ NỘI - 2021

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĂN THÀNH

TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO

VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĂN THÀNH

TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO

VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số: 9.38.01.04

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Võ Khánh Vinh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu, tư liệu được sử dụng trong Luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng; những phát hiện đưa ra trong Luận án

là kết quả nghiên cứu của chính tác giả.

TÁC GIẢ

LÊ VĂN THÀNH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8

1.1.Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

1.2.Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án 26

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM 30

2.1 Khái niệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình tự, thủ tục, mối quan hệ phối hợp và kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 30

2.2 Những yếu tố cơ bản tác động đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 59

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 677

Chương 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG 68

3.1 Khái quát quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 68

3.2 Thực tiễn áp dụng các quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam 83

3.3 Nhận xét, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về tiếp nhận,

giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 113

Chương 4: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 114

4.1 Yêu cầu nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm trong giai đoạn hiện nay 114

4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 123

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 146

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 150

TÀI LIỆU THAM KHẢO 151

PHỤ LỤC 165

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

khởi tố vụ án hình sự 169Bảng 3.6: Nguồn tố giác, tin báo về tội phạm 170Bảng 3.7: Hình thức tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm 171Bảng 3.8: Thống kê các biện pháp cấp bách thường được sử dụng trong

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 171Bảng 3.9: Thống kê số liệu các biện pháp sử dụng kiểm tra, xác minh tố

giác, tin báo về tội phạm 171Bảng 4.1: Thống kê tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật 174

MỞ ĐẦU

Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có vai trò quan trọng trongcông tác đấu tranh phòng, chống tội phạm Đây là khâu mở đầu của quá trìnhTTHS, có ý nghĩa to lớn, những thiếu sót trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm có thể làm mất đi những thông tin, tài liệu, chứng cứchứng minh hành vi phạm tội, mà không thể thu thập lại được, dẫn đến HĐĐTkhám phá tội phạm tiếp theo gặp nhiều khó khăn, thậm chí đi vào bế tắc Thựctiễn, trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2019 các cơ quan có thẩmquyền đã tiếp nhận 949.416 tố giác, tin báo tội phạm, trong đó đã giải quyết866.140 tố giác, tin báo tội phạm, tỷ lệ giải quyết đạt 91,22%, từ đó góp phầnnâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và phòng, chốngtội phạm của các cơ quan chức năng Bên cạnh kết quả đã đạt được, thực tế cũngphản ánh rằng công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm vẫn cònnhững hạn chế, thiếu sót, bất cập, còn tình trạng bỏ lọt thông tin về tội phạmđiều này có thể dẫn tới bỏ lọt tội phạm; cơ quan, tổ chức, công dân chưa pháthuy hết hiệu quả cũng như trách nhiệm của mình trong việc tố giác, cung cấpthông tin về tội phạm; cơ quan có thẩm quyền trong tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm còn chưa chú trọng đến hoạt động này; cơ cấu tổ chức, quytrình tiếp nhận, giải quyết còn nhiều yếu kém, chưa đồng bộ, thống nhất và hiệuquả, nguồn lực dành do hoạt động này cũng chưa được chú trọng đúng mức Từ

đó làm làm giảm hiệu quả công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm

Về mặt lý luận, cho đến nay cũng đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu cảtrong và ngoài nước đề cập đến vấn đề này với các tiếp cận nghiên cứu ở nhiềuphương diện, góc độ khác nhau, từ đó cũng đã làm rõ được nhiều vấn đề liênquan về mặt lý luận, pháp luật TTHS thực định và thực trạng áp dụng quy định

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các địa bàn, lĩnh vực khácnhau Tuy nhiên, phương pháp tiếp cận,

phạm vi nghiên cứu khác nhau nêu nhiều vấn đề có liên quan đến tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo,đồng bộ ở nhiều chiều cạnh và trên phạm vi cả nước Bên cạnh đó, các côngtrình nghiên cứu trước đây chủ yếu đánh giá dựa vào quy định của Bộ luật TTHSnăm 1988 và Bộ luật TTHS năm 2003, chưa có công trình nào nghiên cứuchuyên sâu vấn đề này kể từ khi Bộ luật TTHS năm 2015 được ban hành, trongkhi đó, Bộ luật TTHS năm 2015 có nhiều quy định mới về tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm, những quy định này có tác động rất lớn đến công tácnày, qua đó góp phần khắc phục những bất cập của quy định pháp luật trước đây,tuy nhiên, hiện nay thực tiễn thi hành Bộ luật TTHS năm 2015 đã bộc lộ nhiềubất nên cần phải nghiên cứu, tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành nội dung này

để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo vềtội phạm là cấp thiết

Vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay” làm

luận án tiến sĩ là cần thiết trên cả phương diện lý luận và thực tiễn

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu của luận án: Góp phần xây dựng và thống nhất

nhận thức về lý luận, nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật về tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của Bộ luật TTHS

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án: Để đạt được mục đích nghiên

cứu của luận án, nhiệm vụ được xác định của luận án là:

- Nghiên cứu, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoàinước có liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, từ đórút ra những vấn đề cần tiếp tục tập trung nghiên cứu trong luận án;

- Làm rõ những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam như: Khái niệm tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; các yếu tố tác động đến việc tiếpnhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm trong TTHS;

- Phân tích quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Khảo sát, tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm của các cơ quan có thẩm quyền theo quyđịnh của Bộ luật TTHS trên các khía cạnh: Thực trạng tình hình, kết quả đạtđược, những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân;

- Đưa ra các yêu cầu cần phải nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật vềtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và đề xuất các giải phápnhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận trong và

ngoài nước, pháp luật thực định, thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật TTHS ViệtNam

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu các quy định vềtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong Bộ luật TTHS năm

2003 và Bộ luật TTHS năm 2015 và thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm;

- Phạm vi về chủ thể: CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số HĐĐT thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; VKS có thẩm quyền tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Bộ luật TTHS năm 2003 và

Bộ luật TTHS năm 2015;

- Phạm vi về địa bàn: Nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc;

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2019

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được dùng chủ yếu đểnghiên cứu, đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu nhằm hệ thống cácquan điểm lý luận, kết quả nghiên cứu từ các công trình khoa học đã công bốliên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; tổng hợp các

số liệu, tài liệu phản ánh thực trạng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm từ đó rút ra các kết luận tổng quát;

- Phương pháp phân tích: Phương pháp này được sử dụng trong tất cảcác chương, mục, tiểu mục của luận án để phân tích các số liệu, tài liệu vànhững vấn đề có liên quan để phát hiện, luận giải những vấn đề có tính chấtquy luật trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Phương pháp nghiên cứu, phân tích lịch sử: Phương pháp này sử dụngtrong Chương 3 của luận án để khái quát quá trình hình thành và phát triểncủa quy định tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong quy địnhcủa pháp luật TTHS nước ta;

- Phương pháp thống kê hình sự: Phương pháp này được sử dụng để thuthập, phân tích số liệu liên quan đến thực trạng tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm;

- Phương pháp chuyên gia: Phương pháp này được sử dụng để tổ chứcxin ý kiến các chuyên gia, nhà nước học, nhà nghiên cứu lý luận và cán bộ

thực tiễn có chuyên môn sâu về lĩnh vực nghiên cứu để bổ sung, hoàn chỉnh kếtquả nghiên cứu;

- Phương pháp nghiên cứu điển hình: Nghiên cứu sinh đã trực tiếpnghiên cứu hồ sơ tài liệu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạmđiển hình trong thời gian từ 2011 đến năm 2019

4.3 Hướng tiếp cận của luận án

Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội;tiếp cận pháp luật thực định; tiếp cận xã hội học pháp luật; tiếp cận chính sáchhọc pháp luật Cụ thể:

- Tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội: Nghiên cứu tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm phải đặt ở nhiều phương diện, đachiều cạnh để hiểu biết tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theohướng sâu sắc, toàn diện, hệ thống hơn

- Tiếp cận pháp luật thực định: Đây là phương pháp nghiên cứu được

sử dụng chủ yếu của luận án Hướng tiếp cận luật học thực định phần lớn triểnkhai nghiên cứu pháp luật dưới phương diện thực định Luận án đã sử dụngphương pháp này để nghiên cứu về nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, phân loại

tố giác, tin báo về tội phạm

- Tiếp cận xã hội học pháp luật: Quy phạm về tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm khi đặt vào đời sống thực tế và coi pháp luật với tưcách là một hiện tượng xã hội, quá trình vận động và phát triển của pháp luật

có thể bị chi phối bởi các yếu tố khác nhau trong đời sống xã hội như quy luậtkhách quan

- Tiếp cận chính sách học pháp luật: Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm là một chính sách pháp luật TTHS, do vậy, luận án tiếp cận dưới cácnội dung sự hình thành, phát triển của quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm; quan niệm về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm; cơ chế thực hiện tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về hoạt độngtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật TTHS ở Việt Namhiện nay Do vậy, luận án có nhiều đóng góp mới cho khoa học chuyên ngành, cụthể:

Thứ nhất, tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận về hoạt động tiếp nhận,

giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Trong đó, làm rõ các nội dung như kháiniệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình tự, thủ tục tiếp nhận, giảiquyết, phương pháp kiểm tra xác minh và mối quan hệ phối hợp trong tiếp nhận,giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thứ hai, phân tích, khảo sát và đánh giá thực trạng quy định của pháp luật TTHS

hiện hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các khía cạnh:Thẩm quyền, trình tự thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, phântích đánh giá những kết quả, ưu điểm đạt được, những hạn chế, thiếu sót và nguyênnhân của những hạn chế thiếu sót trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm

Thứ ba, khảo sát, đánh giá thực trạng áp dụng quy định của pháp luật TTHS về tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở nước ta từ năm 2011 đến năm 2019,tập trung làm rõ những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, thiếu sót và nguyênnhân của những hạn chế, thiếu sót đó

Thứ tư, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận, thực trạng quy định, áp dụng quy

định về tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, các yêu cầu cần phải nângcao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã đề xuất các giảipháp có tính khả thi cao nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án có cả ý nghĩa về lý luận cũng như thực tiễn, cụ thể:

Về mặt lý luận: Kết quả đạt được khi nghiên cứu của luận án góp phần

bổ sung nhằm hoàn thiện hơn hệ thống lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm trong pháp luật TTHS Việt Nam;

Về mặt thực tiễn: Nội dung của luận án là cơ sở để các cơ quan có thẩm quyền

nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật TTHS Việt Namhiện hành về về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; đồng thời,nghiên cứu để kịp thời xây dựng, ban hành các văn bản quy định chi tiết vàhướng dẫn thi hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Các giảipháp được đề xuất trong luận án xuất phát từ việc nghiên cứu, đánh giá thựctrạng áp dụng về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nên có thểđược CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số HĐĐT, VKS cáccấp nghiên cứu vận dụng vào thực tiễn áp dụng tại cơ quan, đơn vị mình nhằmnâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong thựctiễn Bên cạnh đó, luận án có thể được sử dụng trong nghiên cứu, học tập, giảngdạy tại các trường CAND, các cơ sở đào tạo về luật, các cán bộ thực tiễn làmcông tác điều tra hình sự

7 Cấu trúc của đề tài luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo và phụ lục, luận án có kết cấu gồm 04 chương, cụ thể:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2 Những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm

Chương 3 Quy định của pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam về tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và thực tiễn áp dụng

Chương 4 Yêu cầu và các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

Xuất phát từ vị trí, vai trò rất quan trọng của tố giác, tin báo về tội phạm trongcông tác đấu tranh, phòng chống tội phạm, do vậy, vấn đề này đã và đang đượcnhiều nhà khoa học và hoạt động thực tiễn ở nước ta quan tâm nghiên cứu ởnhiều cấp độ khác nhau nhằm đưa ra các giải pháp, định hướng hoàn thiện cả vềmặt lý luận, thực tiễn và pháp luật thực định Cho đến nay đã có nhiều công trìnhnghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã được công bố,mỗi công trình nghiên cứu ở những góc độ, khía cạnh khác nhau điều này thểhiện mỗi tác giả đều có sự chọn lọc nghiên cứu mang tính trọng tâm, trọng điểmbảo đảm tính cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn Có thể kể đến một số côngtrình sau:

1.1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm rất phongphú, đang dạng ở nhiều chiều, cạnh khác nhau Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích,nhiệm vụ nghiên cứu, luận án chỉ tập trung phân tích, khai thác những vấn đề lýluận được cập nhật trong nội dung của luận án

Nghiên cứu lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thì cáchtiếp cận trước hết là nghiên cứu các vấn đề lý luận về tố giác, tin báo về tộiphạm Lý luận về tố giác, tin báo về tội phạm được đề cập ở nhiều khoa học ởcác cấp độ khác nhau như giáo trình, luận án, luận văn, sách chuyên khảo, từđiển Trước tiên phải kể đến hệ thống các giáo trình luật TTHS vì đây là nhữngcông trình nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhất về tố giác, tin báo vềtội phạm; có thể kể đến một số giáo trình sau: Giáo trình:

“Luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, do GS TS Nguyễn Ngọc Anh chủ biên, Đại học Cảnh sát nhân dân, xuất bản năm 2008 [3]; Giáo trình: “Luật Tố tụng hình

sự Việt Nam”, do PGS TS Khổng Văn Hà chủ biên, Học viện Cảnh sát nhân dân, xuất bản năm 2018 [59]; Giáo trình: “Luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, do

TS Phạm Mạnh Hùng chủ biên, Đại học Kiểm sát Hà nội, Nxb Chính trị quốc

gia sự thật, xuất bản năm 2016 [50]; Giáo trình:“Luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Tư pháp, xuất bản năm 2006 [51]; Giáo trình: “Lý luận chung về kỹ thuật, chiến thuật và phương pháp hình sự”, do

PGS TS Nguyễn Văn Nhật chủ biên, Học viện Cảnh sát nhân dân, xuất bản năm

2012 [60] Bên cạnh đó một số sách chuyên khảo, luận án, luận văn cũng đã

nghiên cứu lý luận về tố giác, tin báo về tôi phạm, tiêu biểu như: Sách “Khoa học hình sự Việt Nam, tập 1” chỉ đạo biên soạn GS TS Trần Đại Quang, tổng

chủ biên GS,TS Nguyễn Xuân Yêm, Nxb CAND xuất bản năm 2012 [77]; Từđiển Bách khoa CAND của Nxb CAND xuất bản năm 2005 [101]… Mặc dù cáccông trình nêu trên đưa ra khái niệm, đặc điểm khác nhau về tố giác, tin báo vềtội phạm nhưng cơ bản đều thống nhất chỉ ra rằng tố giác, tin báo về tội phạm:Thứ nhất, về chủ thể báo tin là công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức, chủ thể tiếp

nhận là Cơ quan điều tra, VKS và cơ quan khác; Thứ hai về đặc điểm: Một là, tố giác, tin báo về tội phạm mang đặc tính pháp lý; Hai là, tố giác, tin báo về tội phạm đa dạng về nguồn gốc và nội dung; Ba là, tố giác, tin báo về tội phạm phạm mang tính thời sự; Bốn là, tố giác, tin báo về tội phạm thường thiếu tính chính xác và không đầy đủ về nội dung; Thứ ba, tiêu chí phân loại: Một là, trên

cơ sở nội dung phản ánh thì chia làm 02 loại: Tố giác, tin báo trực tiếp phản ánh

về tội phạm, trường hợp này chủ thể trình báo phản ánh nội dung liên quan đếntội phạm một cách cụ thể, trực tiếp về tội phạm; Tố giác, tin báo gián tiếp phảnánh về tội phạm, trường hợp này qua thông tin mà chủ thể trình báo thì cơ quan

có thẩm quyền tiến hành xác minh, phát hiện thông tin về một loại tội phạm

khác; Hai là, trên cơ sở hình thức tố giác, tin báo về tội phạm có thể

chia thành hai loại: Tố giác, tin báo về tội phạm bằng miệng, trực tiếp hoặc quađiện thoại; tố giác, tin báo về tội phạm bằng văn bản (đơn thư tố giác đúng tên

người viết, đơn thư tố giác giấu tên hoặc nặc danh…); Ba là, trên cơ sở theo yêu

cầu của chủ thể tố giác, tin báo về tội phạm đối với việc sử dụng tin hoặc yêucầu nghiệp vụ của cơ quan chức năng có thể phân thành hai loại: Tố giác, tin báo

về tội phạm có thể xử lý thông thường, công khai; tố giác về tội phạm đòi hỏi

phải xử lý bằng các biện pháp nghiệp vụ bí mật; Bốn là, trên cơ sở phương diện

nghiệp vụ của các cơ quan có thẩm quyền, thì tố giác, tin báo về tội phạm chiathành hai loại: Tố giác, tin báo về tội phạm do các nguồn công khai cung cấp cho

cơ quan chức năng; tố giác, tin báo về tội phạm do các cơ sở bí mật cung cấp

Có thể thấy rằng việc xác định chủ thể, đặc điểm, cũng như phân loại về tố giác,tin báo về tội phạm như nêu trên là phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong công táctiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên, việc giới hạn chủthể báo tin về tội phạm chỉ có công dân như đề cập ở trên là quá hẹp; đặt trongthời điểm hiện nay cũng như thời gian tiếp theo thì chưa thực sự đầy đủ khi côngnghệ thông tin đang rất phát triển, dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ4.0 thì nhiều nguồn tin báo, tố giác về tội phạm được công khai và lan truyềnnhanh chóng trên các phương tiện thông tin, đại chúng đặc biệt là mạng xã hội,cùng đó tội phạm liên quan đến mạng internet ngày càng gia tăng, theo đó, bêncạnh các đặc điểm và cách phân loại nêu trên còn có các đặc điểm và cách phânloại khác Mặc dù kết quả nghiên cứu nêu trên còn có điểm chưa đầy đủ, tuynhiên những kết quả này cũng là cơ sở lý luận quan trọng để luận án tham khảo,

kế thừa, phát triển đưa ra khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và làm rõ cácđặc điểm pháp lý hoạt động này

Trên cơ sở phân tích lý luận tố giác, tin báo về tội phạm các công trình nêu trên

đã phân tích lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, theo đó,tuy cách tiếp cận khác nhau nhưng về cơ bản các tác giả đều khẳng định rằng:

Thứ nhất, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

là hoạt động tiếp nhận, giải quyết thông tin liên quan đến hành vi phạm tội hoặc

vụ việc khác có dấu hiệu tội phạm; thứ hai, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm được thực hiện theo một quy trình nhất định; thứ ba, thẩm quyền

giải quyết chỉ gắn với các chủ thể có thẩm quyền nhất định theo quy định của

pháp luật; thứ tư, mục đích là nhằm kiểm tra, xác minh thông tin về tội phạm (có

tội phạm xảy ra hay không) Đồng thời, cũng khẳng định rằng các nguyên tắc

trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm: Một là, tôn

trọng và bảo vệ quyền con người, quyền lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức,

cá nhân; hai là, mọi tố giác, tin báo về tội phạm phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời theo trình tự pháp luật TTHS quy định; ba là, chỉ cơ quan, người

có thẩm quyền nhất định theo quy định của pháp luật TTHS mới có thẩm quyền

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; bốn là, trong trường hợp tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm người có thẩm quyền phải thực hiệntheo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định củamình

Tuy nhiên, cũng qua nghiên cứu thấy rằng việc tiếp cận về thẩm quyền giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm trong các công trình nêu trên được tiếp cậndưới góc độ Bộ luật TTHS năm 2003 nên có nhiều điểm không còn phù hợp vớiquy định của Bộ luật TTHS năm 2015 như về chủ thể báo tin, thời gian giảiquyết và việc ra các quyết định giải quyết Bên cạnh đó, đặt trong giai đoạn hiệnnay khi công nghệ thông tin đang rất phát triển thì việc tiếp nhận sẽ phải có quytrình, cách thức khác so với hiện nay Tuy vậy, những kết quả này cũng là cơ sở

lý luận quan trọng mà luận án có thể kế thừa hoàn thiện lý luận về tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm

1.1.2.2 Nhóm các công trình nghiên cứu thực trạng áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thực trạng áp dụng quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm là một trong những hướng tiếp cận trọng tâmtrong phần lớn các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Có thể kể đến một số công

trình sau: Luận án tiến sĩ luật học: “Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền của CQĐT hình sự trong Quân đội nhân dân” của

tác giả Nguyễn Trọng Nga, Học viện Cảnh sát Nhân dân, năm 2016 [68];

Luận án tiến sĩ Luật học“Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan Cảnh sát điều tra” của tác giả Lê Ra, Học viện Cảnh sát Nhân dân, năm

2017 [91]; Luận án tiến sĩ Luật học“Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của lực lượng Cảnh sát hình sự” của tác giả Nguyễn Thị Hoa, Học viện Cảnh sát Nhân dân, năm 2018 [56]; Sách: “Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” do Tiến sĩ Lê Hữu

Thể chủ biên, Nxb Tư pháp, năm 2008 [95]; … Qua nghiên cứu thấy rằngcác công trình nêu trên thấy rằng, khi đánh giá về thực tiễn áp dụng pháp luậtTTHS về tiếp nhận, tố giác tin báo về tội phạm, các tác giả cho rằng đang cònnhững khó khăn, vướng mắc nhất định, như: Mô hình tiếp nhận tố giác, tinbáo về tội phạm hiện nay còn chưa thực sự tiếp cận được quần chúng nhândân; vai trò của công tác kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm chưathực sự được coi trọng; pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm còn hạn chế, vướng mắc; trình độ, năng lực của cán bộ trựctiếp tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm còn hạn chế; phương tiện kỹthuật phục vụ công tác còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu công việc Bên cạnh

đó, những công trình khoa học này chủ yếu trình bày thực trạng áp dụng phápluật tố tụng hình về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quyđịnh của Bộ luật TTHS năm 2003 và hệ thống văn bản quy định chi tiết vàhướng dẫn thi hành nên chưa cập nhật được thực trạng áp dụng quy định mớicủa Bộ luật TTHS năm 2015 nên còn có những điểm hạn chế nhất định vàphạm vi nghiên cứu chỉ gắn với việc một phạm vi, khía cạnh cụ thể nhất định

Luận văn thạc sĩ:“Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ

thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên” của tác giả Đào Nguyên Vũ,

bảo vệ tại Học viện khoa học xã hội năm 2017 [106] Tác giả đã tổng kết thựctiễn thi hành quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 về tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm theo chức năng của VKS nhân dân tỉnh Hưng Yên từnăm 2012 đến năm 2016 Theo đó, trong 05 năm thì cơ quan có thẩm quyền trênđịa bàn tỉnh Hưng Yên đã tiếp nhận 6.573 tin về tội phạm, tỷ lệ giải quyết trungbình đạt 90,4% Khi đánh giá về những hạn chế, thiếu sót trong áp dụng phápluật tố tụng về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tác giả cho rằng:Quy định của pháp luật chưa đầy đủ về thẩm quyền, trách nhiệm của CQĐT dẫnđến việc áp dụng trong thực tiễn còn hạn chế; Bộ luật TTHS và các văn bảnhướng dẫn không đầy đủ hoặc chưa rõ ràng; hệ thống biểu mẫu cho công táckiểm sát giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm chưa đầy đủ [106, tr.57; tr.58].Mặc dù luận văn chỉ khảo sát, tổng kết và đánh giá thực tiễn áp dụng quy địnhcủa pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trên địabàn một tỉnh, gắn với một cơ quan cụ thể trong thời gian 05 năm những cũng làcông trình nghiên cứu độc lập về hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm Do vậy, nghiên cứu sinh có thể tham khảo một số luận

cứ, nhận định, số liệu trong luận văn để phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụngpháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên,công trình này được nghiên cứu trước khi Bộ luật TTHS năm 2015 có hiệu lựcnên một số nội dung chưa được cập nhật, phạm vi nghiên cứu chỉ trong địa bànmột tỉnh, gắn với một lực lượng nên phản ánh chưa mang tính tổng thể

Luận văn thạc sĩ: “Kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi” của tác

giả Phan Văn Khai, bảo vệ tại Học viện khoa học xã hội năm 2018 [62] Thựctiễn thi hành quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 về tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm theo chức năng của VKS nhân dân tỉnh Quảng Ngãi

từ năm 2013 đến năm 2017 Theo số liệu báo cáo của VKS nhân dân tỉnh

Quảng ngãi từ năm 2013 - 2017, tổng số vụ án CQĐT đã khởi tố là 1.195 vụ án.Riêng từ năm 2013 đến tháng 11/2017 toàn ngành kiểm sát tỉnh Quảng Ngãi đãthụ lý kiểm sát 2.151 tin báo, tố giác về tội phạm CQĐT đã giải quyết bằng hìnhthức khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự là 1.963 tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố, đạt tỉ lệ giải quyết 91,25% (1.963/2.151 tố giác, tinbáo về tội phạm và kiến nghị khởi tố) Khi đánh giá về nguyên nhân của hạn chế,

khó khăn trong công tác tiếp nhận tác giả chỉ ra 03 nguyên nhân sau: thứ nhất, quy định của pháp luật TTHS chưa đầy đủ; thứ hai, công tác quản lý và chỉ đạo của

ngành đối với vấn đề kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm vẫn chưađáp ứng được yêu cầu và tương xứng với tính chất quan trọng của hoạt động kiểm

sát việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm; thứ ba, nguyên nhân về

quan hệ phối hợp giữa CQĐT và VKS nhân dân chưa được thống nhất, đồng bộ.Công trình này được nghiên cứu trước khi Bộ luật TTHS năm 2015 có hiệu lực nênmột số nội dung chưa được cập nhật, phạm vi nghiên cứu chỉ trong địa bàn mộttỉnh, gắn với một lực lượng nên phản ánh chưa mang tính tổng thể Tuy nhiên,nghiên cứu sinh có thể tham khảo một số vấn đề về mặt lý luận, thực tiễn trong luậnvăn này để bổ sung hoàn thiện lý luận, đánh giá thực trạng trong luận án

1.1.2.3 Nhóm các công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật tố tụng hình sự

Cùng với việc nghiên cứu về lý luận và thực trạng áp dụng thì các giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm trong pháp luật TTHS cũng là một nội dung nghiên cứu trọng tâm, cơbản trong nhiều công trình khoa học Trong đó, có thể kể đến một số công

trình sau: Luận văn thạc sĩ: “Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp huyện các tỉnh miền Tây Nam Bộ”, của tác giả

Nguyễn Văn Quốc, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2014 [88], Luận văn

thạc sĩ: “Nâng cao hiệu quả hoạt động khai thác mở rộng phạm vi tiếp nhận,

xử lý thông tin về tội phạm trong hỏi cung bị can phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Tiền Giang” của tác giả Bạch Quốc Hùng, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2000 [57], Luận văn thạc sĩ: “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT Viện kiểm sát nhân dân tối cao” của tác giả Nguyễn Phúc Tuấn, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2015 [98], Luận văn thạc sĩ: “Nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác về tội phạm của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng Bộ Công an” của tác giả Nguyễn

Thành Long, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2014 [65] Các công trình nàyđều đưa ra một số giải để nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin

báo về tội phạm, chủ yếu tập trung vào một số giải pháp sau: Một là, cần

thống nhất nhận thức toàn diện về vai trò và nội dung của tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố

tụng; Hai là, hoàn thiện quy định của pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm; Ba là, hoàn thiện quy trình về tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm; Bốn là, nâng cao trình độ cho cán bộ có

thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đây là giải pháptheo nghiên cứu sinh là tương đối phù hợp và đầy đủ có thể nghiên cứu kếthừa một số nội dung trong luận án

Luận văn thạc sĩ:“Tiếp nhận, xử lý tin báo tố giác tội phạm từ thực tiễn Công an thành phố Hà Nội” của tác giả Lê Hà Thắng, bảo vệ tại Học viện khoa

học xã hội năm 2016 [94] Trong luận văn này tác giả đưa ra 06 giải pháp nângcao chất lượng hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong

đó có một số giải pháp theo nghiên cứu sinh là tương đối toàn diện:

Một là, Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật tạo cơ sở pháp lý vững

chắc cho hoạt động tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác tội phạm [94, tr.65- 68].Trong giải pháp này tác giả cho rằng cần phải tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổsung các quy định của Bộ luật TTHS, đặc biệt trọng đó cần bổ sung chế tài xử lýtrường hợp CQĐT vi phạm thời gian xác minh để tránh tâm lý dễ

dãi, không có tinh thần trách nhiệm trong hoạt động xử lý tố giác, tin báo về tộiphạm của ĐTV, CBĐT Bên cạnh đó cần ban hành quy chế bảo đảm bị mật, antoàn tính mạng, sức khỏe cho chủ thể báo tin và người thân của họ.

Hai là, thống nhất nhận thức về vai trò và nội dung của công tác tổ chức, tiếp

nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm [94, tr.70-71] Trong giải pháp này tác giảđánh giá một bộ phận cán bộ làm công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm nhận thức chưa đầy đủ, chính xác về vai trò của tố giác, tin báo vềphạm trong công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm Do đó, tác giả cho rằngcần phải tăng cường hơn nữa công tác giáo dục nhận thức về tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm, thanh tra, kiểm tra giám sát hoạt động này

Thứ ba, tăng cường, đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất phục vụ tiếp nhận, xử lý tố

giác, tin báo về tội phạm [94, tr.73-75] Trong nội dung giải pháp này tác giả đưa

ra các giải pháp cụ thể về công tác cán bộ, tăng cường cơ sở vật chất phục vụ tốthơn cho công tác tiếp nhận, xử lý tố giác tin báo về tội phạm

Tuy luận văn này nghiên cứu hoạt động tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tộiphạm ở địa bàn một thành phố trực thuộc trung ương nhưng có thể nghiên cứu

để tham khảo số liệu, cũng như một số giải pháp vào trong nội dung của luận án

Luận văn thạc sĩ: “Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác tội phạm - thực trạng và các giải pháp nâng cao của công an các quận huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Duy Ngọc, bảo vệ tại Học Cảnh sát

nhân dân năm 2003 [70] Trong luận văn tác giả đã đưa ra 07 giải pháp nhằmnâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, trong đó

có một số giải pháp nghiên cứu sinh cho rằng là phù hợp có thể nghiên cứutham khảo trong nội dung của luận án, cụ thể:

Một là, dổi mới và tiến hành có hiệu quả các biện pháp phát động toàn dân tham

gia, phát hiện tố giác tội phạm [70, tr.107-109] Tác giả đánh giá phần lớn tốgiác, tin báo về tội phạm đến lực lượng Công an phần lớn từ quần

chúng nhân dân, vì vậy, phát động phong trào quần chúng phát hiện, tố giác tộiphạm là biện pháp cơ bản có ý nghĩa chiến lược để nâng cao hiệu quả công tácthu thập và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm Để đạt được điều này, việc phátđộng phong trào quân chúng phát hiện, tố giác, tội phạm phải được tiến hànhthường xuyên liên tục, nhất là ở những địa bàn trọng điểm, phức tạp về an ninh,trật tự.

Thứ hai, Tổ chức nghiêm ngặt công tác trực ban hình sự để tiếp nhận tố giác, tin

báo về tội phạm [70, tr.116-118] Theo nội dung giải pháp này thì lực lượngCông an cần phải thực hiện nghiêm ngặt trực ban 24/24 giờ trong ngày Bố trínhững cán bộ có năng lực, phẩm chất, trách nhiệm và năng lực chuyên môn làmcông tác trực ban hình sự và phải có chế độ ưu tiên khuyến khích thỏa đáng đốivới lực lượng này để khác phục tình trạng cán bộ làm công tác trực ban hạn chế

số 4/1996… Khái quát chung nhất về các công trình này cho thấy các tác giảcũng đề xuất, kiến nghị đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận,giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đó là kiến nghị về hoàn thiện pháp luậtTTHS và pháp luật khác có liên

quan; giải pháp về mặt tổ chức, con người; giải pháp về tăng cường đầu tư cơ sởvật chất, trang thiết bị cho lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ… Đây lànhững gợi mở mang tính định hướng để nghiên cứu tham khảo trong việc đưa racác kiến nghị, giải pháp trong luận án của mình.

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là một hoạt động quantrọng là khâu mở đầu của HĐĐT hình sự, do vậy, trong pháp luật TTHS củanhiều nước trên thế giới đã quy định cụ thể nội dung này Dưới góc độ công tácđiều tra hình sự, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bao hàm có cảbiện pháp nghiệp vụ, vì vậy đa phần thuộc bí mật quốc gia của các nước, vì vậy

ở góc độ lý luận thì mỗi nước đều có cái riêng ít trao đổi với nhau Nhưng nhìnchung tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã được nhiều học giả,nhà khoa học ở nước ngoài nghiên cứu ở các mức độ, khía cạnh khác nhau Trong

đó có một số công trình đã được giới thiệu ở Việt Nam

Qua nghiên cứu thấy rằng lý luận khoa học về HĐĐT nói chung và hoạtđộng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có nhiều công trìnhnghiên cứu ở nước ta chủ yếu là kế thừa có chọn lọc của Liên Xô cũ ngày nay

là Liên Bang Nga Ở Liên Bang nga đã có nhiều công trình nghiên cứu vềnhững vấn đề lý luận, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các góc độ, tầng nấc khác nhau mà luận án

có thể tham khảo Có thể kể đến một số công trình sau: Giáo trình: “Luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga” do A V Grinenco chủ biên, Nxb.Norma, Mátxcova, năm 2004 [138]; Luận án phó tiến sĩ Luật học: “Тактика предварительной проверки сообщения о преступлении”, Ильин Алексей Николаевич (Ilyin Alekcei Nikolaievich) (Chiến thuật kiểm tra ban đầu tin báo,

tố giác về tội phạm), Học viện quản lý Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2009 [139]; Luận án phó tiến sĩ Luật học: “Проверка сообщения о преступлении как форма уголовно- процессуального доказывания”, Аксенов Владимир Васильевич (Kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như hình thức chứng minh trong TTHS), Trường Đại

học tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2004 [140]; Luận án phó tiến sĩ

Luật học: “Предварительная проверка первичных материалов о преступлении”, Яшин Василий Николаевич (Kiểm tra sơ bộ các tài liệu ban đầu về tin báo, tố giác về tội phạm), Trường Đại học tổng hợp quốc gia Kuban,

năm 1999 [141] Đây là các công trình tiêu biểu nghiên cứu cả về lý luận vàthực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở Liên Bang Ngatrong thời gian gần đây Qua nghiên cứu các công trình này nghiên cứu sinh thấyrằng có nhiều nội dung liên quan đến luận án có thể tham khảo để hoàn thiện vềmặt lý luận, giải pháp cụ thể là:

Luận án phó tiến sĩ luật học: “Тактика предварительной проверки сообщения

о преступлении”, Ильин Алексей Николаевич (Ilyin Alekcei Nikolaievich) (Chiến thuật kiểm tra ban đầu tin báo, tố giác về tội phạm), Học viện quản lý Bộ

Nội vụ Liên bang Nga, năm 2009 [139] Luận án này đã phân tích làm rõ bản chấtcủa hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như là một trong nhữngphương tiện, công cụ trong hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật nhằmngăn chặn, phát hiện, điều tra và phòng ngừa các loại tội phạm Phân tích thựctiễn đảm bảo về mặt điều tra hình sự đối với hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác

về tội phạm; nghiên cứu các vấn đề về áp dụng phương tiện về biện pháp TTHS

và điều tra hình sự khi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác tội phạm và

đề xuất giải pháp hoàn thiện phương tiện, biện pháp này; bên cạnh đó, tác giả cònnghiên cứu các vấn đề về mối quan hệ phối hợp giữa ĐTV với cán bộ trinh sátkhi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, việc sử dụng sự trợgiúp của các chuyên gia và nêu các đề xuất về hoàn thiện công việc này Nêu racác khuyến nghị khoa học xác đáng nhằm hoàn thiện các thủ thuật, phương tiệnđược các cơ quan bảo vệ pháp luật sử dụng khi tiến hành hoạt động kiểm tra tinbáo, tố giác về tội phạm Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả làm rõ nội dungcác giả thuyết trong quá trình kiểm tra, nêu ra các khuyến nghị, chiến thuật về lập

kế hoạch kiểm tra ban đầu tố giác, tin

báo về tội phạm, cho thấy sự phụ thuộc việc lựa chọn thủ thuật và phương tiệnkiểm tra vào tình huống trước khi điều tra.

Có thể đánh giá đây và công trình nghiên cứu khá toàn diện về lý luận và thựctiễn công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Nghiên cứu luận

án này có thể tham khảo nội dung về bản chất của tố giác, tin báo về tội phạm;các vấn đề về mối quan hệ phối hợp giữa cán bộ của các đơn vị thuộc các cơquan bảo vệ pháp luật với nhau và với các cơ quan nhà nước khi tiến hành hoạtđộng kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm

Luận án phó tiến sĩ Luật học: “Проверка сообщения о преступлении как форма уголовно-процессуального доказывания”, Аксенов Владимир Васильевич (Kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như hình thức chứng minh trong TTHS), Trường Đại học tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2004

[140] Tác giả phân tích các quy phạm pháp luật TTHS, hình sự và ngang bộ quyđịnh trình tự kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm trong giai đoạn khởi tố vụ ánhình sự và ảnh hưởng tới hoạt động của các chủ thể TTHS trong giai đoạn này;thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật cụ thể ở giai đoạn hiện nay cũng như ởcác giai đoạn có hiệu lực pháp luật TTHS trước đó Chỉ rõ các quan hệ pháp luậthình thành trong phạm vi hoạt động của trinh sát viên, của lãnh đạo cơ quantrinh sát, ĐTV, KSV và tòa án về việc kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm; trongmối liên hệ với việc thực hiện kiểm tra, giám sát nguyên tắc pháp chế của hoạtđộng kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm Trong phần thực tiễn, tác giả đã dựavào kết quả thăm dò 320 cán bộ làm thực tiễn trong các cơ quan nội vụ và VKS

ở thành phố Moskva, các tỉnh Voronezh, Kaluzhk, Orlov và Tula, nghiên cứu

150 vụ án hình sự và 180 tài liệu (trong đó có 130 tài liệu có quyết định thôngqua sau khi Bộ luật TTHS Liên bang Nga có hiệu lực thi hành) Nghiên cứu thựctiễn được công bố của Tòa án tối cao liên bang, tòa án các tỉnh Tula vàVoronezh, các thông số thống kê và thực trạng đấu tranh với tình hình tội phạm

và việc bảo đảm nguyên tắc pháp chế trong hoạt động của các cơ quan nội vụ

ở Nga những

năm gần đây Khi nghiên cứu và phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật tác giả sửdụng kinh nghiệm của mình với tư cách là cán bộ lãnh đạo cơ quan trinh sát.Bên cạnh đó, những thành tố mới của công trình còn là sự giải thích rõ khái niệmkiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, các phương tiện của hoạt động này; làm rõđối tượng và giới hạn chứng minh ở giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, đề xuất cácphương án sử dụng có hiệu quả hơn các phương tiện chứng minh gắn liền với giaiđoạn khởi tố vụ án hình sự theo tố tụng; các phương thức hoàn thiện pháp luậtTTHS theo phương hướng này; nhấn mạnh thuộc tính không được phép mở rộng

mà không được kiểm soát chặt chẽ khả năng áp dụng hình thức cưỡng chế nhànước trong quá trình kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, trước hết là thông quacác HĐĐT được phép trong khi tiến hành điều tra

Qua nghiên cứu Luận án thấy rằng đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu về

cả lý luận và thực tiễn trong hoạt động kiểm tra tố giác, tin báo về tội phạm theoquy định của pháp luật TTHS Liêng bang Nga, trong đó, luận án đề xuất cácphương án sử dụng có hiệu quả giá trị chứng minh của nguồn tin báo, tố giác vềtội phạm, việc kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm phải được kiểm soát chặtchẽ, và một trong nguyên tắc quan trong trong hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác

về tội phạm đó là nguyên tắc pháp chế Nghiên cứu luận án giúp nghiên cứu sinhtìm hiểu khái quát thực trạng quy định và áp dụng pháp luật TTHS Liên bangNga về hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác về tội phạm, các nguyên tắc cơbản trong hoạt động này vào trong nội dung của luận án, các giải pháp hoàn hiện

về mặt pháp luật TTHS của Liên bang Nga

Luận án phó tiễn sĩ Luật học: “Предварительная проверка первичных материалов о преступлении”, Яшин Василий Николаевич (Kiểm tra sơ bộ các tài liệu ban đầu về tin báo, tố giác về tội phạm), Trường

Đại học tổng hợp quốc gia Kuban, năm 1999 [141] Trên cơ sở phân tích quyđịnh pháp luật hiện hành, tài liệu nghiệp vụ, hoạt động của ĐTV trong cơquan nội vụ và VKS vùng Krasnodar và kinh nghiệm thực tiễn công tác của

chính bản thân, tác giả đưa ra các kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luậtTTHS, và khuyến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra ban đầu Bên cạnh

đó, trong phần thực tiễn, trên cơ sở phân tích các quy định tại các văn bản hướngdẫn của cơ quan Bộ Nội vụ và VKS về các vấn đề tiếp nhận, đăng ký, thống kê

và kiểm tra thông tin về tội phạm các vụ tại nạn (sự cố), xác định những nguyênnhân của việc đăng ký không kịp thời và không đầy đủ các tin báo, tố giác về tộiphạm

Nghiên cứu luận án này tham khảo được những đặc thù của hoạt động kiểm sátcủa Viện kiểm tra đối với việc đăng ký kịp thời, đầy đủ thông tin về tội phạm vàcác hình thức kiểm tra của VKS Đồng thời, xác định được mối quan hệ giữa cơquan tiến hành tố tụng và lực lượng trinh sát trong hoạt động kiểm tra ban đầucác tố giác, tin báo về tội phạm

Sách chuyên khảo:“Criminal Investigation for the Professional Investigator”(Điều tra hình sự dành có các ĐTV chuyên nghiệp) của Tiến sĩ Warren J Sonne, Nxb.

Bưu điện Phlorida, Hoa Kỳ (port St Lucie, Florida), xuất bản năm 2006 [134].Cuốn sách này hướng dẫn chi tiết kỹ thuật cần thiết cho một ĐTV được đào tạo đểthực hiện trong suốt sự nghiệp điều tra tội phạm Cuốn sách bao gồm các chủ đềquan trọng như hiện trường vụ án làm thế nào để thu thập thông tin, tài liệu và antoàn cho họ khi đến nơi, làm thế nào để tương tác với các nhân chứng và nghiphạm, làm thế nào để có được một các chính xác lệnh khám xét… Trong đó mộtnội dung quan trọng đó là cung cấp chiến lược quan trọng cho ĐTV trong việc tiếpnhận, xử lý thông tin ban đầu về tội phạm

Nghiên cứu cuốn sách này giúp nghiên cứu sinh nắm được chiến thuật trong quátrình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của các nhà điều tra hình

sự Hoa kỳ Từ đó, nghiên cứu sinh có thể nghiên cứu bổ sung giải pháp nâng caohiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Sách chuyên khảo: “Operation for receiving and processing information about the crime of Criminal Investigation Agency U.S.Army”

(Hoạt động tiếp nhận và xử lý thông tin về tội phạm của CQĐT hình sự quân đội Hoa Kỳ) của Tiến sĩ Rodney L Johnson, Nxb Học viện Hải quân Hoa Kỳ

(United States Naval Academy); Annapolis, năm 2012 [135] Trong cuốn sáchnày tác giả giới thiệu, phân tích quy định của pháp luật Hoa Kỳ về quy trình,trình tự, thủ tục tiếp nhận, xử lý thông tin ban đầu về tội phạm trong Quân độiHoa Kỳ; phân tích quá trình chứng minh và xác lập giá trị chứng minh các thôngtin về tội phạm đã được xử lý; trong đó đặc biệt chú ý đến các thông tin thu nhận

từ hoạt động kỹ thuật nghiệp vụ (ghi âm, ghi hình)

Nghiên cứu cuốn sách này nghiên cứu sinh có thể tham khảo quy định về cơ cấu

tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền điều tra của CQĐT trong quân độiHoa Kỳ với CQĐT thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam từ đó có đề xuất để hoànthiện pháp luật TTHS về nội dung tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm thuộc thẩm quyền của CQĐT hình sự trong Bộ Quốc phòng nói riêng,CQĐT hình sự nói chung

Sách chuyên khảo: “The initial Investigation Xactivities of the criminal cases within the Jurisdiction of the criminal Investigation agency of Chinese People's Liberation Army”(HĐĐT ban đầu trong vụ án hình sự theo thẩm quyền của CQĐT hình sự quân đội Trung Hoa) của Zhengzhi Zhidu, Nxb.

nhân dân Thượng Hải, năm 2012 [136] Trong cuốn sách này tác giả đề cậpđến những quy định công khai về HĐĐT ban đầu các vụ án hình sự thuộcthẩm quyền của CQĐT hình sự Quân giải phóng Trung Quốc các cấp theo quyđịnh của Bộ luật TTHS hiện hành (ban hành 1994, sửa đổi các năm 1996 và2012) Trong đó, tác giả đã phân tích các quy định về thẩm quyền, quy trìnhtiếp nhận, xử lý thông tin về tội phạm trong quá trình điều tra ban đầu của cácCQĐT hình sự các cấp thuộc Quân giải phóng Trung Quốc Trong đó tác giảcũng so sánh với quy định pháp luật của một số nước như Liên bang Nga, ViệtNam, Triều Tiên, về việc chuyển hóa thông tin, chỉ ra sự khác biệt vàkhuyến nghị cần có sự học tập kinh nghiệm của các nước trên

Nghiên cứu cuốn sách này tác giả có thể tham khảo quy trình về tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT hình sự các cấp trong Bộ luậtTTHS Trung Quốc đề so sánh với quy định của Bộ luật TTHS Việt Nam hiệnhành về tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT hình sựthuộc Bộ Quốc phòng để từ đó rút ra những nội dung cần hoàn thiện trong phápluật TTHS Việt Nam về công tác này.

Công trình nghiên cứu: “The characteristics on the Korean Prosecution system and the Prosecutor’s direct Investigation” (Những đặc điểm của hệ thống Công

tố ở Hàn Quốc và công tác điều tra trực tiếp của Công tố viên) của tác giả Lee

Jung So - Phó Trưởng phòng công tố Suwon, Hàn Quốc (nguồn:www.unafei.or.jp) [137] Trong công trình, tác giả phân tích rõ vai trò quan trọngcủa cơ quan Công tố trong hệ thống tư pháp Hàn Quốc, đặc biệt là vai trò củaCông tố viên trong điều tra, giải quyết vụ án hình sự, bao gồm cách tiến hànhđiều tra và vấn đề nhân quyền trong TTHS, việc quyết định có truy tố một conngười cụ thể hay không? Đồng thời, những HĐĐT trực tiếp và quyền hạn củaCông tố viên cũng được đánh giá một cách chi tiết Nghiên cứu công trình nàynghiên cứu sinh thấy rằng khác với Việt Nam, cơ quan Công tố Hàn Quốc giữvai trò hàng đầu trong điều tra, giải quyết vụ án hình sự, trong đó có các hoạtđộng hướng dẫn và kiểm tra, giám sát việc tiếp nhận giải quyết tố giác tin báo vềtội phạm của cơ quan Cảnh sát trong điều tra các vụ án Đây là sự khác nhaugiữa nước thành lập Viện Công tố và nước không thành lập Viện công tố từ đó

có thể rút ra những giống và khác nhau của các mô hình này để phân tích sâuhơn những yếu tố tác động đến tiếp nhận giải quyết tố giác tin báo về tội phạmtrong luận án

Cuốn sách: “ Manual for compliance with the United nations convention against illicit traffic in narcotic drugs and psychotropic substances”(Sổ tay hướng dẫn thực hiện Công ước Liên Hiệp quốc về chống buôn bán ma túy trái phép và các chất hướng thần) của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ; Cuốn sách “Luật

TTHS bang Vichoria và Liên bang” của tác giả Richard G Fox – Giáo sư danh

dự cả Khoa Luật, Đại học Monash và Nadia M Deltondo - Luật sư trưởng, Vănphòng Công tố bang Victoria, Liên bang Australia, NXB Quốc gia năm 2015;

Sách chuyên khảo: “Những mô hình Tố tụng hình sự điển hình trên thế giới”,

đây là chuyên khảo do Tô Văn Hòa chủ biên, cập nhật các quan điểm mới nhấtcủa các học giả nước ngoài về mô hình TTHS ở một số quốc gia điển hình trênthế giới, trong đó đề cập khá rõ mối quan hệ giữa CQĐT và Viện công tố/VKStrong TTHS… Những công trình này nghiên cứu về mô hình TTHS của các quốcgia khác nhau, theo đó, tùy mô hình TTHS khác nhau mà thì thẩm quyền chỉ đạotrong HĐĐT nói chung và hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm là khác nhau, ví dụ như ở Hoa Kỳ và Australia thì cơ quan công tố khôngtham gia trực tiếp vào bất cứ HĐĐT nào của CQĐT những trong thực hiệnnhiệm vụ có sự phối hợp với nhau chặt chẽ Ở Pháp thì không thành lập CQĐTchuyên trách mà chỉ là cơ quan nhà nước được giao tiến hành tổ chức HĐĐTnhư cơ quan Cảnh sát, Hải quan, Thuế vụ… thì Viện công tố được giao tráchnhiệm tổ chức, chỉ đạo, quản lý điều tra và HĐĐT được xác định là một phầntrong quá trình công tố, vì vậy, để nằm chắc từ đầu quá trình điều tra, đối vớihoạt động tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm do Viện công tố thựchiện Ở Hoa Kỳ thành lập Trung tâm giải quyết khiếu nại, tố cáo tội phạm trênInternet (IC3) thuộc Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) thi IC3 là một hệthống báo cáo và tiếp nhận khiếu nại, tố cáo tội phạm trên Internet (trang web:http://www.ic3.gov), của người dân Hoa Kỳ và khắp nơi trên thế giới Thông quamẫu đơn tố giác trực tuyến và một nhóm chuyên gia phân tích, trinh sát, IC3giúp công chúng và các cơ quan thực thi luật pháp quốc tế và của Hoa Kỳ điềutra tội phạm Trang web của IC3 yêu cầu khai tên, địa chỉ e-mail và số điện thoạicủa người tố giác; tên, địa chỉ, số điện thoại và địa chỉ trang web (nếu có) của cánhân hay tổ chức bị tình nghi; chi tiết về việc người tố giác làm cách nào, khinào

và tại sao lại cho rằng người ta đã phạm tội; và mọi thông tin khác chứng minhcho đơn tố giác của mình Trong thời đại toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và trước

sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ hiện nay thì việc học tập kinhnghiệm hoạt động của IC3 như trên để áp dụng ở Việt Nam là cần thiết

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án

Các công trình nêu trên chưa thể đầy đủ về hệ thống các công trình nghiên cứu

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy vậy, trên cơ sở đánh giákhái quát các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án như nêu trên,

nghiên cứu sinh có một số nhận xét, đánh giá chung như sau:

Thứ nhất, do có sự khác nhau về chế độ chính trị, truyền thống lập pháp và kinh

nghiệm tổ chức bộ máy nhà nước, bộ máy đấu tranh phòng chống tội phạm nên

ở mỗi quốc gia có cách thức đấu tranh phòng, chống tội phạm riêng, phù hợp vớiđặc điểm tình hình và yêu cầu đặt ra Bên cạnh đó, hoạt động tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm luôn là đối tượng nghiên cứu của khoa họcpháp lý ở nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, việc nghiên cứu hoạt động tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS

là chưa có nhiều công trình nghiên cứu mà chỉ nghiên cứu dưới góc độ của mộtlực lượng, một số loại tội phạm cụ thể

Thứ hai, ở trong nước, trải qua gần 30 năm kể từ khi Bộ luật TTHS đầu tiên

(năm 1988) ra đời đến nay, việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề về tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm mới chỉ dừng lại ở dưới góc độ mộtlực lượng, cơ quan, một số loại tội phạm cụ thể, có rất ít tác giả, tập thể tác giảnghiên cứu chuyên sâu về lý luận chung nhất của hoạt động tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm đặc biệt là sau khi Bộ luật TTHS năm 2015 được banhành

Thứ ba, các công trình nghiên cứu khoa học nói trên mặc dù có đề cập đến hoạt

động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, nhưng chủ yếu dừng lại ởnhững phạm vi, khía cạnh cụ thể xoay quanh nội dung tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm Chưa có công trình nghiên cứu nào đưa ra khái niệm

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội Hơn nữa,

các công trình khoa học đó nghiên cứu trên cơ sở các văn bản pháp luật quy địnhtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trước đây Hiện nay theo quyđịnh của Bộ luật TTHS năm 2015 thì quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác,tin báo về tội phạm có nhiều thay đổi nhưng chưa có công trình nào nghiên cứuchuyên sâu về vấn đề này.

Do vậy, trên cơ sở kết quả đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu như nêu trên,căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu đã đặt ra, luận án cần tiếptục nghiên cứu để làm rõ những vấn đề cơ bản sau đây theo rộng hơn hoặc sâuhơn hoặc hướng mới:

Thứ nhất, tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận về hoạt động tiếp nhận,

giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Trong đó, làm rõ các nội dung như kháiniệm, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, cơ sở pháp lý, trình tự, thủ tục, mối quan

hệ trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đặc biệt, luận án sẽđặt ra nghiên cứu, luận giải về những yếu tố tác động đến tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm Đây là vấn đề lý luận mới

Thứ hai, phân tích, khảo sát và đánh giá thực trạng quy định của pháp luật TTHS

hiện hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các khía cạnh: Tổchức tiếp nhận; trình tự, thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đặc biệtkhảo sát đánh giá việc áp dụng quy định mới của Bộ luật TTHS năm 2015 về thựctiễn áp dụng quy định về thời hạn giải quyết, việc tạm đình chỉ việc giải quyết (đây

là vấn đề thực tiễn mới); đánh giá những kết quả, ưu điểm đạt được, những hạnchế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót trong tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thứ ba, đưa ra các yêu cầu nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin

báo về tội phạm trong giai đoạn hiện nay kết hợp với phân tích, đánh giá nhữnghạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót để đưa ra cácgiải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.Các giải pháp đề xuất dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đảm bảo tính hệ thống,khả thi trong thực tiễn

Trên cơ sở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như nêu trên, luận án

tiếp tục đặt ra các giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu sau đây

* Các giả thuyết nghiên cứu: (1) Quy định về tiếp nhận, giải quyết tố

giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật TTHS, cũng như việc áp dụng cácquy định này trên thực tiễn là rất cần thiết; (2) Thực tiễn quy định và áp dụngquy định của pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm còn những vấn đề bất cập; (3) Tiếp tục hoàn thiện pháp luật TTHS vềtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là tất yếu và việc hoànthiện này phụ thuộc vào nhiều yếu tố

* Câu hỏi nghiên cứu chính:

(1) Những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hiện

nay như thế nào? Cụ thể câu hỏi này thành các câu hỏi sau: Một là, hiện nay khái

niệm tố giác, tin báo về tội phạm và khái niệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin

báo về tội phạm được nghiên cứu như thế nào? Hai là, Nguyên tắc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm những nguyên tác nào? Ba là, chủ thể,

nhiệm vụ, trình tự, thủ tục, mối quan hệ trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

tội phạm như thế nào? Bốn là, việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm chịu tác động bởi những yếu tố nào? (2) Các quy định của pháp luật vềtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm được hoàn thiện từ trước đếnnay như thế nào? Cụ thể câu hỏi này thành câu hỏi sau: quy định của pháp luậtTTHS của Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từ trướcđến nay như thế nào? gồm những giai đoạn nào? (3) Thực tiễn tiếp nhận, giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS ở Việt Nam

từ năm 2011 đến 2019 như thế nào (kết quả, thành tựu, những khó khăn, vướngmắc, bất cập, nguyên nhân…)? (4) Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề có liênquan như nêu trên thì cần đưa ra những giải pháp gì để từng bước nâng cao hiệuquả áp dụng pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

ở nước ta trong thời gian tới nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng,chống tội phạm, xây dựng nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền con người,quyền công dân?

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Xuất phát từ vai trò của tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trongđấu tranh phòng, chống tội phạm, hệ thống lý luận, pháp luật TTHS của nhiềunước trên thế giới đã và đang nghiên cứu, quy định về tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm, ở Liên Xô, Liên Bang Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc,Pháp, Hoa Kỳ đã có nhiều công trình nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tốgiác, tin báo về tội phạm nói riêng với các chiều, cạnh, phạm vi khác nhau Theo

đó, hệ thống các công trình này cũng đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong TTHS như: Khái niệm;đặc điểm; chủ thể; quan hệ phối hợp Ở trong nước, thời gian vừa qua đã vàđang có nhiều công trình khoa học nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp đề cậpđến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Mặc dù tiếp cận ở các góc

độ, chiều cạnh, mức độ nghiên cứu khác nhau, nhưng có thể khái quát chung làcác công trình khoa học này đều nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm trên các khía cạnh: Lý luận, thực trạng áp dụng và giải phápnâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo phápluật TTHS

Nghiên cứu tổng quan về các công trình nghiên cứu đó, cho thấy đây là lĩnh vựcnghiên cứu đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm cũng đã được làm sáng tỏ,nên có giá trị để luận án tham khảo, kế thừa và phát triển Tuy nhiên, bên cạnhnhững kết quả như vậy, các công trình khoa học đã được công bố vẫn còn vấn đềliên quan đến đề tài luận án còn chưa được đề cập, luận giải một cách triệt để vàsâu sắc như: Những yếu tố tác động đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm; đánh giá khái quát quy định của pháp luật TTHS Việt nam vềtiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từ trước đến nay Trên cơ sở

đó, nghiên cứu sinh đã xác định được những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu làm

rõ trong nội dung của luận án

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC,

TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

2.1 Khái niệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình

tự, thủ tục, mối quan hệ phối hợp và kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

2.1.1 Khái niệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

* Khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm

Trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, thông tin về hoạt động của tội phạm có

ý nghĩa rất quan trọng, là cơ sở đề ra các kế hoạch, chương trình, biện pháp đấutranh phòng, chống tội phạm; đồng thời là cơ sở để tiến hành các HĐĐT làm rõtính hiện thực khách quan của vụ án hình sự Thông tin về tội phạm cũng chính

là kết quả phản ánh của hoạt động của tội phạm trong hiện thực khách quan

Ở phương diện điều tra khám phá tội phạm, tố giác, tin báo về tội phạm là thôngtin ban đầu có ý nghĩa vô cùng quan trọng cho cơ quan có thẩm quyền xem xéttính chất nghiêm trọng hay không của sự việc đã được báo tin, tố giác đến; tínhchính xác và độ tin cậy của các thông tin đến đâu, có dấu hiệu của tội phạm haykhông… Tố giác, tin báo về tội phạm là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiếnhành các HĐĐT, xác minh theo quy định

Theo Từ điển Bách khoa CAND thì: “Tố giác là công dân tố cáo trước cơ quannhà nước, tổ chức xã hội về người hoặc hành động phạm pháp đã, đang và sẽ xảy

ra Tố giác là một trong những nguồn tin ban đầu về những vụ việc có tính hình sự,

là nội dung phản ánh đầu tiên về vụ, việc đó” [101, tr.1242] Khái niệm này đã nêuđược chủ thể tố giác (công dân) và vai trò, mục đích của tố giác về tội phạm, đây

là những nội dung sẽ được kế thừa trong kết quả nghiên cứu của luận án Tuynhiên, khi nghiên cứu khái niệm này thấy rằng, việc xác định chủ thể tố giác làcông dân là hơi bó hẹp (chỉ bao gồm công dân Việt

Nam); đối tượng bị tố giác là người hoặc hành động phạm pháp đã, đang và sẽxảy ra là quá rộng, chưa phù với phạm vi nghiên cứu trong TTHS, vì khi đề cậpđến tố giác trong TTHS là tố giác hành vi có dấu hiệu phạm tội khác với hành vi

vi phạm hành chính, dân sự

Theo Đại từ điển Tiếng việt thì: “Tố giác được hiểu là báo cho cơ quan chínhquyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó” [35, tr.789] Khái niệmnày chỉ nêu được chủ thể tiếp nhận tố giác đó là cơ quan chính quyền và chủ thể

bị tố giác (người hoặc hành động phạm pháp nào đó), đây là nội dung sẽ đượctham khảo, kế thừa trong luận án Tuy nhiên, khái niệm này còn rất nhiều điểmhạn chế như chưa chỉ ra chủ thể tố giác là ai, chủ thể tiếp nhận chưa được giảithích rõ (cơ quan chính quyền gồm những đơn vị nào), chủ thể bị tố giác rất rộng(hành động phạm pháp nào đó bao gồm phạm pháp về hình sự, hành chính, dân

sự, kinh tế)

Theo tác giả Phan Văn Khai: “Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá nhânphát hiện, tố cáo người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có

thẩm quyền giải quyết theo quy định của Bộ luật TTHS” [62, tr.13] Khái niệm

đã nêu được chủ thể của việc tố giác hành vi phạm tội; chủ thể bị tố giác và nộidung tố giác (hành vi có dấu hiệu tội phạm) Tuy nhiên, trong khái niệm này vẫncòn thiếu sót như chưa đề cập đến trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết

Theo tác giả Đào Nguyên Vũ: “Tố giác là hành động của công dân khi phát hiệncác hoạt động phạm pháp của một đối tượng hay một nhóm đối tượng Hànhđộng này thể hiện ở việc tố cáo các hành vi của đối tượng vi phạm trước cơ quanpháp luật và các cơ quan có trách nhiệm phải tiếp nhận, giải quyết các thông tin

do người dân cung cấp Tố giác về tội phạm chỉ bao gồm các hành vi vi phạmpháp luật bị phát hiện có thể cấu thành tội phạm đã được quy định trong Bộ luậtHình sự” [106, tr.10] Khái niệm này đã nêu được chủ thể tố giác (công dân),thông tin tố giác (hoạt động phạm pháp), cách xử thế của công dân khi pháthiện hành động phạm pháp, chủ thể bị tố

giác là ai, hình thức của tố giác (tố cáo hành vi phạm pháp), chủ thể tiếp nhận.Tuy nhiên, chủ thể tố giác chỉ xác định là công dân là chưa đầy đủ, vì bên cạnhcông dân Việt Nam thì còn có người nước ngoài sinh sống, làm việc, du lịch tạiViệt Nam cũng có thể tố giác tội phạm; thông tin tố giác quá rộng (hoạt độngphạm pháp có thể là phạm pháp hình sự, dân sự, hành chính), chưa phân biệtđược tố giác và tố cáo Bên cạnh đó, tác giả chưa được ra khái niệm về tiếpnhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.

Theo tác giả Hồ Trọng Ngũ thì: Tố giác tội phạm được hiểu là sự tố cáo của côngdân về những hành vi nào đó mà họ cho rằng đó là tội phạm Khái niệm này đềcập được chủ thể tố giác và xử thế của công dân (chủ thể tố giác) đối với hành vi

họ cho là tội phạm Tuy nhiên, khái niệm này còn thiếu sót như chưa cụ thể đượcchủ thể bị tố giác, chủ thể tiếp nhận, giải quyết tố giác

Giáo trình Luật TTHS Học viện An ninh nhân dân đồng quan điểm với tác giả

Hồ Trọng Ngũ khi cho rằng: Tố giác của cá nhân là sự tố cáo về những hành vinào đó họ cho rằng là tội phạm [58, tr.202]

Ngoài các quan niệm nêu trên, còn khá nhiều các khái niệm khác nhau về tố giáctội phạm được trình bày trong các công trình nghiên cứu khác như sách chuyênkhảo, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, giáo trình luật TTHS, tạp chí khoa học nhưng tựu chung lại, các khái niệm này đều được xây dựng trên cơ sở nghiên cứucác quy định của Bộ luật TTHS năm 1988 (sửa đổi, bổ sung năm 1990, 1992 và2000) và Bộ luật TTHS năm 2003, số ít các khái niệm về tố giác tội phạm đượcxây dựng trên cơ sở các quy định của Bộ luật TTHS năm 2015 Qua nghiên cứuthấy rằng dù tiếp cận ở các khía cạnh khác nhau, nhưng các khái niệm nêu trên

đã cơ bản xác định được chủ thể tố giác, chủ thể bị tố giác, chủ thể tiếp nhận vàthông tin tố giác Tuy nhiên, các khái niệm còn những thiếu sót nhất định cần phảitiếp tục nghiên cứu làm rõ Theo tác giả có thể khái quát một số nội dung thuộc về

mặt lý luận của tố giác tội phạm như sau: Thứ nhất, tố giác tội phạm là xử thế

hợp pháp của cá nhân khi phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật hoặc sự việckhác có dấu hiệu của các tội phạm

được quy định trong Bộ luật Hình sự; thứ hai, hành vi xử thế hợp pháp này thể

hiện ở việc tố cáo hành vi của các đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật có dấuhiệu tội phạm trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền và cơ quan này có tráchnhiệm tiếp nhận và xử lý các thông tin do cá nhân cung cấp

- Tin báo về tội phạm

Khái niệm về tin báo về tội phạm được nghiên cứu ở nhiều chiều cạnh, góc độkhác nhau, có thể kể đến một số quan điểm sau:

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì “tin báo” là nội dung của

sự phản ánh, là thuộc tính bản chất của vật chất Do vậy, tin báo sẽ tồn tại kháchquan và nội dung khái niệm của nó gắn liền với khái niệm vật chất và ý thức.Trong Đại từ điển tiếng Việt phổ thông thì: “Tin báo được xác định là điều báocho biết sự việc, tình hình xảy ra” [35, tr.879] Dưới góc độ ngôn ngữ học thì tin

là điều được truyền đi, báo đi cho biết về sự việc, tình hình xảy ra; sự truyền đạt,

sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới chung quanh vànhững quá trình xảy ra trong nó

Theo tác giả Hồ Trọng Ngũ thì: “Tin báo về tội phạm được hiểu là thông tin,thông báo, báo cáo của cơ quan, tổ chức với CQĐT, VKS, Tòa án về những hành

vi vụ việc đã xảy ra mà các cơ quan, tổ chức đó cho là tội phạm” Khái niệm này

đã trình bày được bản chất của tin báo tội phạm, chủ thể báo tin về tội phạm (cơquan, tổ chức), chủ thể tiếp nhận tin báo và xử thế của chủ thể báo tin về tộiphạm đối với vụ việc đã xảy ra có dấu hiệu tội phạm Tuy nhiên, khái niệm nàychưa đầy đủ về chủ thể báo tin về tội phạm (không có cá nhân), cơ quan tiếpnhận tin báo tội phạm bị giới hạn (CQĐT, VKS, Tòa án)

Giáo trình Luật TTHS Học viện An ninh nhân dân cho rằng: Tin báo về tội phạm

là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thôngbáo với cơ quan có thẩm quyền [58, tr.202] Khái niệm này tương đối toàn diện

đã khái quát được bản chất, chủ thể báo tin, chủ thể tiếp nhận tin báo, cách xửthế của chủ thể báo tin về những thông tin về tội phạm Tuy