Luật Thương Mại Việt Nam 1, bài tập học kỳ, Quy chế thành viên HTX theo quy định pháp luật hiện hành

Quy chế thành viên hợp tác xã theo quy định pháp luật hiện hành, Bài tập lớn Đại học Luật Hà Nội Luật Thương Mại Việt Nam 1, Quy chế thành viên hợp tác xã theo quy định pháp luật hiện hànhQuy chế thành viên hợp tác xã theo quy định pháp luật hiện hànhQuy chế thành viên hợp tác xã theo quy định pháp luật hiện hành

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I, KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ 2

1, Khái niệm về hợp tác xã 2

2, Đặc điểm của hợp tác xã 4

3, Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã 5

II, QUY CHẾ THÀNH VIÊN HỢP TÁC XÃ THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH .6

1, Xác lập tư cách thành viên của Hợp tác xã 6

1.1 Điều kiện chung của thành viên hợp tác xã 6

1.2 Điều kiện đối với từng loại thành viên HTX 7

a Đối với thành viên là cá nhân 7

b Đối với thành viên là hộ gia đình 8

c Đối với thành viên là pháp nhân 9

2 Quyền và nghĩa vụ cơ bản của thành viên hợp tác xã 9

3 Chấm dứt tư cách thành viên HTX 12

III, THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY CHẾ THÀNH VIÊN HỢP TÁC XÃ THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH 13

1 Hiện trạng về thành viên và hoạt động của hợp tác xã 13

2 Những bất cập của quy chế thành viên hợp tác xã hiện hành 13

2.1 Về tỷ lệ tiền lương của hợp tác xã chi trả cho người lao động 14

2.2 Về tỷ lệ góp vốn của các thành viên hợp tác xã 14

2.3 Về các quy định pháp lý dành cho thành viên hợp tác xã 14

KẾT BÀI 15

Danh mục tài liệu tham khảo 16

BÀI TẬP HỌC KÌ: Môn Luật Thương Mại Việt Nam 1

Họ và tên: Nguyễn Ngọc Mai MSSV: 430953

Lớp: N05 – TL2 – Nhóm 02

Đề bài số 05: “Quy chế thành viên HTX theo quy định pháp luật hiện hành”

MỞ ĐẦU

Với một nguyên tắc tổ chức và hoạt động phù hợp với nhiều hộ gia đình, người lao động, các doanh nghiệp thành viên,… thì hợp tác xã ở Việt Nam sẽ ngày càng

ổn định, phát triển sâu rộng, góp phần tích cực tạo việc làm cho mọi người Cho nên có thể thấy điều kiện để trở thành thành viên hợp tác xã hay quy chế thành viên hợp tác xã theo quy định pháp luật hiện hành là một vấn đề rất được quan tâm

Vì lý do trên, em xin phép được tìm hiểu và nêu quan điểm của mình về vấn đề

“Quy chế thành viên HTX theo quy định pháp luật hiện hành”.

NỘI DUNG

I, KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ

1, Khái niệm về hợp tác xã

Mô hình HTX được những người lao động hưởng ứng và phát triển sâu rộng vì

nó là tổ chức kinh tế mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc HTX là tổ chức kinh tế được tổ chức và hoạt động dựa trên các giá trị tương trợ, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết

Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay từ giai đoạn đầu của sự nghiệp cách mạng, cũng đã nhận thức rõ ràng về bản chất, vai trò của HTX đối với việc cải thiện điều kiện sống và làm việc của các tầng lớp nhân dân lao động và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Người đã đúc rút lí luận và kinh nghiệm tổ chức, hoạt động của các HTX ở Anh, Pháp, Đức, Nga, Nhật Bản và phổ biến một cách rất dễ hiểu cách thức tổ chức các loại hình HTX khác nhau ở Việt Nam.1

Tuy từ trước tới nay chưa có một khái niệm chung nhất về HTX, nhưng về cơ bản, định nghĩa HTX đều có sự thống nhất chung về quan điểm giữa các nước trên thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài đó Tại đại hội ICA (Internatyonal Cooperatyve Aliance - Liên minh HTX Quốc tế) lần thứ 31 tại Manchester (Anh)

1 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.259 – 287.

1

tháng 9/1995, ICA đã nêu rõ bản chất của HTX trong định nghĩa có tính pháp lý trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm hình thành và phát triển của các HTX trên thế giới

trong gần 200 năm qua; đó là: “HTX là tổ chức/hiệp hội tự chủ của các cá nhân

liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một doanh nghiệp được sở hữu

Đặc biệt ở nước ta, khái niệm HTX cũng được nhận thức ngày một đúng đắn hơn và thay đổi theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Đến nay Luật Hợp tác

xã năm 2012 là Luật Hợp tác xã mới nhất đã có hiệu lực Khái niệm HTX tại Điều

3 như sau: “HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do

ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX”.

2, Đặc điểm của hợp tác xã

Căn cứ vào khái niệm HTX, có thể thấy HTX có các đặc điểm chủ yếu như sau:

Thứ nhất, HTX là một tổ chức kinh tế tập thể, có các thành viên là cá nhân

hoặc tổ chức

HTX là một tổ chức kinh tế tập thể được tổ chức và hoạt động trên cơ sở sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất và tài sản Tài sản, vốn và tư liệu sản xuất của HTX được hình thành chủ yếu từ sự đóng góp của các thành viên, khi họ gia nhập HTX Ngoài các thành viên là cá nhân, các hộ gia đình, các tổ chức, các doanh nghiệp khác cũng có thể được kết nạp làm thành viên HTX Trong trường hợp này, các hộ gia đình, các tổ chức, doanh nghiệp sẽ cử ra người làm đại diện thể hiện nguyện vọng và tiếng nói của họ trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của HTX

Thứ hai, HTX là một tổ chức kinh tế mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc.

Tính xã hội và nhân văn của HTX được thể hiện rõ trong các nguyên tắc tổ chức

và hoạt động của nó, đó là tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi, quản lý dân chủ HTX thực hiện những công việc giúp đỡ, hỗ trợ cho các thành viên và gia đình họ trong sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ, trong việc cải thiện điều kiện sống và làm việc của họ, giúp các thành viên nâng cao trình độ văn hóa và nghiệp vụ chuyên môn

Mục tiêu của HTX không chỉ là về kinh tế và lợi nhuận mà còn là việc cải thiện đời sống tinh thần, nâng cao trình độ văn hóa và năng lực, trình độ, bảo đảm an sinh xã hội cho các thành viên

Thứ ba, HTX là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân

Bộ luật Dân sự 2015 quy định một tổ chức có tư cách pháp nhân được thể hiện ở bốn dấu hiệu HTX có đầy đủ bốn dấu hiệu này, đó là HTX được thành lập một cách hợp pháp khi đăng kí kinh doanh ở UBND cấp huyện và được cấp Giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh; HTX có cơ cấu tổ chức chặt chẽ khi thành lập các

cơ quan quản lý, điều hành và kiểm soát( như đại hội thành viên, hội đồng quản trị,

…); HTX có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó với các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác; HTX cũng nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập, có thể là nguyên đơn, bị đơn trước các cơ quan tài phán như Tòa án, trọng tài thương mại

Ngoài ra, HTX có một số đặc trưng khác với các thể loại hình doanh nghiệp khác ở chỗ tư cách thành viên HTX không được quyết định bởi quy mô, độ lớn của

số vốn mà các thành viên góp vào mà bởi chính bản thân các thành viên đó Dù đóng góp nhiều hay ít, mỗi thành viên cũng chỉ có một phiếu biểu quyết Điều này khác hẳn cơ chế dân chủ ở đa số các loại doanh nghiệp khác, đó là cơ chế dân chủ theo cổ phần

3

Thứ tư, HTX được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách

nhiệm

Các HTX có tư cách pháp nhân, có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc hoạch định quy hoạch, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và làm dịch vụ HTX có quyền chủ động trong việc huy động vốn, kết nạp, khai trừ thành viên, kí kết và thực hiện các hợp đồng kinh tế, tự chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và nghĩa

vụ tài chính trong phạm vi vốn và tài sản của HTX

Quyền tự chủ của HTX được thể hiện qua việc các HTX có các quyền cơ bản như: Thực hiện mục tiêu hoạt động của HTX; tự chịu trách nhiệm trong hoạt động của mình; quyết định tổ chức quản lý và hoạt động của HTX; thuê và sử dụng lao động theo nhu cầu; tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm theo ngành, nghề đã đăng kí,…

Thứ năm, HTX thực hiện việc phân phối thu nhập cho các thành viên lao động,

theo vốn góp và theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX

Nguồn vốn cơ bản và chủ yếu phục vụ hoạt động kinh doanh của HTX là do các thành viên đóng góp khi họ gia nhập Do đó, thành viên dóng góp nhiều vốn vào HTX đương nhiên được hợp tã xã phân phối thu nhập nhiều hơn thành viên đóng ít vốn hơn

Thứ sáu, HTX được hưởng các chính sách bảo đảm, hỗ trợ và ưu đãi của Nhà

nước

HTX là một tổ chức kinh tế có tính xã hội và nhân văn sâu sắc Mục đích và sứ mạng của HTX là giúp đỡ, hỗ trợ cho những người lao động, những hộ gia đình, các doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn

3, Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã

Hiện nay, các nguyên tắc hoạt động của HTX được quy định tại Điều 7 Luật Hợp tác xã năm 2012 Một số nguyên tắc cơ bản được hiểu như sau:

- Tự nguyện: các thành viên mong muốn gia nhập HTX luôn thể hiện ý chí tự nguyện của mình bằng đơn xin gia nhập HTX Không có bất kì ai có quyền

ép buộc, áp đặt các thành viên phải gia nhập hay rút khỏi HTX, chuyển nhượng,

- Dân chủ, bình đẳng: mỗi thành viên có một phiếu biểu quyết và có giá trị như nhau, có cơ hội bầu cử, ứng cử vào các chức danh như nhau không phụ thuộc vào tỉ lệ góp vốn

- Hợp tác: đây là nguyên tắc xuyên suốt và chủ đạo của mô hình HTX Theo

đó, các thành viên khi tham gia HTX phải đề cao tính xây dựng chung với HTX qua việc cùng góp tài sản vào HTX để có nguồn tài chính hoạt động, cùng đóng góp công sức để tạo ra sản phẩm, lợi ích cho HTX; cùng đóng góp vào việc tiêu thụ sản phẩm của HTX; bán chung các sản phẩm, dịch vụ của HTX ra thị trường,…

II, QUY CHẾ THÀNH VIÊN HỢP TÁC XÃ THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH

1, Xác lập tư cách thành viên của Hợp tác xã

1.1 Điều kiện chung của thành viên hợp tác xã

Theo Khoản 1 Điều 13 Luật Hợp tác xã 2012, cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân Việt Nam có nhu cầu tham gia vào HTX để hợp tác với các thành viên và sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX phải viết đơn xin gia nhập, tán thành điều lệ HTX và tiến hành góp vốn vào HTX Như vậy, kể từ thời điểm cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân Việt Nam được HTX chấp thuận gia nhập và tiến hành góp vốn vào HTX thì

tư cách thành viên của chủ thể này được xác lập Thành viên HTX không được góp vốn quá 20% vốn điều lệ của HTX 3

Thời hạn, hình thức và mức góp vốn điều lệ theo quy định của điều lệ, nhưng thời hạn góp đủ vốn của thành viên không vượt quá 06 tháng, kể từ ngày HTX, liên

3 Khoản 1 Điều 7 Luật Hợp tác xã 2012

5

hiệp HTX được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoặc kể từ ngày được kết nạp Khi góp đủ vốn, thành viên được HTX cấp giấy chứng nhận vốn góp

Ngoài ra, cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có thể là thành viên của nhiều HTX; cũng như việc HTX có thể là thành viên của nhiều liên hiệp HTX trừ trường hợp điều lệ HTX, liên hiệp HTX có quy định khác Quy định này đã góp phần đảm bảo nguyên tắc tắc tự nguyện cho các thành viên khi tham gia HTX

1.2 Điều kiện đối với từng loại thành viên HTX

a Đối với thành viên là cá nhân

Ngoài những điều kiện chung đối với mọi loại thành viên HTX như đã nêu phía trên, theo Khoản 1 Điều 13 Luật Hợp tác xã 2012 thì cá nhân muốn trở thành thành viên HTX phải đáp ứng các yêu cầu sau: là công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam, từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân

sự đầy đủ

Như vậy, quy định này vẫn giữ giới hạn về độ tuổi nhưng đã xoá bỏ giới hạn về quốc tịch đối với những người muốn gia nhập HTX Do đó, để trở thành thành viên HTX thì cá nhân là công dân Việt Nam cần có đủ các điều kiện về tuổi tác (từ 18 tuổi trở lên), phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ Đối với cá nhân là người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam thì có quy định chi tiết hơn tại Điều 4: Điều kiện trở thành thành viên của HTX đối với cá nhân là người nước ngoài của Nghị định 193/2013/NĐ-CP như sau:

“Ngoài việc đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Khoản 1, Điều 13 Luật Hợp tác xã, cá nhân là người nước ngoài tham gia vào hợp tác xã ở Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện sau đây:

1 Đang cư trú hợp pháp tại Việt Nam, từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật Việt Nam.

2 Trường hợp tham gia hợp tác xã tạo việc làm thì phải thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam đối với lao động là người nước ngoài.

3 Đối với hợp tác xã có ngành nghề kinh doanh hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn của người nước ngoài thì việc tham gia của người nước ngoài vào hợp tác xã phải tuân thủ các quy định của pháp luật đầu tư liên quan tới ngành nghề đó.

4 Các điều kiện khác do điều lệ hợp tác xã quy định.”

Việc mở rộng cơ bản đối tượng có thể trở thành thành viên của HTX theo pháp luật hiện hành so với trước đây là hoàn toàn phù hợp nguyên tắc “kết nạp rộng rãi” của HTX, và phù hợp với thực tế xu hướng thị trường hàng hoá, lao động ngày càng đa dạng trong nền kinh tế hội nhập như hiện nay ở nước ta

Còn 2 loại cá nhân cũng có thể là đối tượng trở thành thành viên HTX đó là công chức và viên chức Tuy nhiên, 2 đối tượng này luôn bị hạn chế và chịu sự quản lý nghiêm ngặt bởi các quy định của pháp luật về việc hạn chế quyền kinh doanh và tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh Quy định này được quy định tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Luật Hợp tác xã 2003, Luật Doanh nghiệp 2014, Luật phòng, chống tham nhũng 2005, Luật Cán bộ, công chức 2008, Luật Viên chức 2010,… Theo như quy định tại các văn bản đó, thì công chức và viên chức vẫn có thể tham gia vào HTX với vai trò góp vốn, chứ không được tham gia vào các hoạt động quản lý, điều hành 4

b Đối với thành viên là hộ gia đình

Hộ gia đình có người đại diện hợp pháp theo quy định của Bộ luật dân sự cũng

là đối tượng có thể trở thành thành viên của HTX Theo các quy định tại Chương

VI của Bộ luật dân sự 2015, mặc dù không đưa ra cụ thể khái niệm về Hộ gia đình, tuy nhiên qua đó có thể thấy Hộ gia đình khi tham gia vào các quan hệ pháp luật dân sự thì phải có một số đặc điểm đó là: có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để tham gia hoạt động kinh tế, có người đại diện hợp pháp được gọi là chủ hộ (có thể là cha, mẹ, hoặc thành viên khác trong gia đình) Nếu hộ gia đình đáp ứng

4 Những việc cán bộ, công chức, viên chức không được làm theo Luật phòng, chống tham nhũng 2005.

7

đầy đủ các đặc điểm nêu trên và các điều kiện chung như đã nêu ở phần trên thì hoàn toàn có thể gia nhập HTX với tư cách thành viên

c Đối với thành viên là pháp nhân

Pháp nhân là một tổ chức có đủ điều kiện được quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân

sự 2015, được phép tham gia HTX khi đáp ứng thêm được các điều kiện được nêu tại Điều 3 Điều kiện trở thành thành viên của HTX đối với pháp nhân Việt

Nam của Nghị định số 193/2013/NĐ-CP như sau:

“1 Pháp nhân Việt Nam theo quy định của Bộ luật Dân sự có nhu cầu hợp tác với các thành viên khác và nhu cầu sử dụng sản phẩm, dịch vụ của hợp tác xã.

2 Pháp nhân Việt Nam khi tham gia hợp tác xã phải có đơn tự nguyện gia nhập và tán thành điều lệ của hợp tác xã Người ký đơn phải là người đại diện theo pháp luật của pháp nhân đó.

3 Người đại diện của pháp nhân tại hợp tác xã là người đại diện hợp pháp (đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền) của pháp nhân đó.

4 Góp vốn theo quy định tại Khoản 1 Điều 17 Luật Hợp tác xã và điều lệ hợp tác xã.

5 Các điều kiện khác do điều lệ hợp tác xã quy định.”

Như vậy, những pháp nhân Việt Nam đáp ứng đầy đủ những điều kiện trên thì hoàn toàn có thể tham gia vào HTX với tư cách thành viên giống như các đối tượng khác Tuy nhiên, pháp nhân là các cơ quan nhà nước, đơn vị thuộc lực lượng

vũ trang nhân dân thì không được sử dụng tài sản của Nhà nước và công quỹ để góp vốn vào HTX

2 Quyền và nghĩa vụ cơ bản của thành viên hợp tác xã

Quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX được quy định lần lượt tại Điều 14 và Điều 15 của Luật Hợp tác xã 2012 Vì các quy định này còn xen lẫn áp dụng đối với HTX thành viên (HTX là thành viên trong các liên hiệp HTX) nên để rõ ràng

hơn thì có thể phân chia các quyền và nghĩa vụ đã được ghi nhận của thành viên HTX thành các nhóm như sau:

- Về việc sử dụng các sản phẩm, dịch vụ do HTX cung ứng

Nhu cầu chung sử dụng các sản phẩm, dịch vụ của HTX là 1 trong các điều kiện

cơ bản để trở thành thành viên của HTX, do đó vấn đề này cùng được quy định tại Khoản 1 Điều 14 và Khoản 1 Điều 15 để vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của thành viên tham gia HTX Khi đó, các thành viên HTX vừa có quyền sử dụng các sản phẩm, dịch vụ do HTX cung ứng theo hợp đồng dịch vụ, vừa có nghĩa vụ giữ vững những sự hỗ trợ giữa các thành viên và đảm bảo cho hoạt động của HTX

- Về vấn đề góp vốn

Thành viên HTX có nghĩa vụ góp vốn và đúng thời hạn số vốn đã cam kết góp, hạn góp vốn không quá 06 tháng kể từ ngày HTX được cấp giấy đăng ký hoặc kể

từ ngày được kết nạp, khi góp đủ vốn thì được cấp giấy chứng nhận vốn góp5 Thành viên cũng có quyền được trả lại vốn góp khi ra khỏi HTX.6

- Về quản lý HTX

Quyền tham gia quản lý của các thành viên HTX là bình đẳng Thành viên được tham dự (hoặc bầu đại biểu tham dự) đại hội thành viên HTX, ứng cử hoặc đề cử các thành viên hội đồng quản trị, ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh khác được bầu của HTX, liên hiệp HTX Việc thông qua các quyết định của HTX là dựa trên nguyên tắc đa số thành viên biểu quyết (tỷ lệ cụ thể theo quy định tại Điều 34 Luật Hợp tác xã và điều lệ của HTX) Mỗi thành viên HTX hoặc đại biểu thành viên tham dự đại hội thành viên có một phiếu biểu quyết Phiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau, không phụ thuộc vào số vốn góp hay chức vụ của thành viên HTX hoặc đại biểu thành viên

Ngoài ra, thành viên HTX có quyền kiến nghị, yêu cầu hội đồng quản trị, ban giám đốc (tổng giám đốc), ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên giải trình về hoạt

5 Khoản 1, 2 Điều 17 Luật Hợp tác xã 2012

6 Khoản 10 Điều 14 Luật Hợp tác xã 2012

9