Đề xuất xây dựng mô hình cảnh báo sớm khủng hoảng hệ thống ngân hàng thương mại tại việt nam dựa trên kinh nghiệm thế giới

Các nguyên nhân khác ..... 08/224, International Monetary Fund.. Developed Countries”, IMF Staff Papers Vol.. 45, No, 1, International Monetary Fund... ii R i ro thanh kho n 5 Borio and

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-o0o -

Công trình tham d Cu c thi

Sinh viên nghiên c u khoa h c Tr ng i h c Ngo i th ng 2012

DANH M C B NG

B ng 1: Ch s d báo kh ng ho ng tài chính và nh ng lý do kinh t đ l a ch n 23

B ng 2: Các giai đo n đ v theo m c đ c a ngành ngân hàng n 35

B ng 3: K t qu mô hình Ordered Probit v i các ch s chính 38

B ng 4: T ng h p k t qu các giai đo n kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i M 48

B ng 5: Ch s n đ nh h th ng ngân hàng c a M 49

B ng 6: Ch s d báo kh ng ho ng h th ng ngân hàng M 50

B ng 7: K t qu mô hình Probit c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i M 53

B ng 8: Tác đ ng c a các ch s t i xác su t x y ra kh ng ho ng ngân hàng t i M 54

B ng 9: T ng h p ch s phát tri n tài chính c a Vi t Nam n m β011 58

B ng 10: Các ch s cho mô hình c nh báo kh ng ho ng h th ng ngân hàng Vi t Nam 72

B ng 11: Tác đ ng d ki n c a các bi n s t i xác su t kh ng ho ng ngân hàng c a Vi t Nam 73

DANH M C HÌNH Hình 1: Các giai đo n c a ch s đ v ngành ngân hàng 21

Hình 2: Ch s đ v ngành ngân hàng (BSF) cho n (3/2000-11/2009) 34

Hình 3: Trung tâm d báo kh ng ho ng ngân hàng theo đ xu t 77

DANH M C BI U

Bi u đ 1: Thay đ i tín d ng ch a thanh toán cho khu v c phi th c ph m theo tháng

c a các Ngân hàng Th ng m i n (Tính theo đ ng Rs.Crore) 30

Bi u đ 2: V n đ u t gián ti p ròng theo tháng c a n (Rs Crore) 31

Bi u đ 3: Lãi su t FED giai đo n 2000-2011 43

Bi u đ 4: Thay đ i t ng tín d ng th c cho kh v c t nhân, t ng ti n g i theo n m

c a NHTM M (2001-2011) 46

Bi u đ 5: Thay đ i n ngo i t , tài s n ngo i t và d tr ngo i t theo n m c a h

th ng NHTM M (2001-2011) 46

Bi u đ 6: Ch s đ v ngành ngân hàng c a M giai đo n 2001-2011 47

Bi u đ 7: Lãi su t huy đ ng c a Vi t Nam và m t s n c trong khu v c 63

Bi u đ 8: So sánh các ch s cho vay/ti n g i, cho vay/tài s n, cho vay/GDP c a h

M C L C

L I M U 1

CH NG I: T NG QUAN V KH NG HO NG H TH NG NGÂN HÀNG TH NG M I VÀ XÂY D NG MÔ HÌNH C NH BÁO S M KH NG HO NG H TH NG NGỂN HÀNG TH NG M I TRÊN TH GI I 5

1 1 Kh ng ho ng h th ng ngơn hƠng th ng m i 5

1.1.1. nh ngh a 5

1.1.2 Nguyên nhân 7

1.1.2.1 Nguyên nhân liên quan đ n các y u t vi mô 7

1.1.2.2 Nguyên nhân liên quan đ n chính sách kinh t v mô 9

1.1.2.3 Nguyên nhân liên quan đ n chi n l c và ho t đ ng c a t ng ngân hàng

10

1.1.2.4 Các nguyên nhân khác 11

1.1.3. nh h ng c a kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i t i n n kinh t qu c dân 11

1.1.3.1 T i t ng s n ph m qu c dân 12

1.1.3.2 T i khu v c phi s n xu t c a n n kinh t 12

1.1.3.3 T i các chính sách kinh t c a chính ph 12

1.1.3.4 T i th t nghi p và c c u lao đ ng c a qu c gia 13

1 2 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng 13

1.2.1 Khái ni m v mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng 13

1.2.1.1 Khái ni m 13

1.2.1.2 Các mô hình th c nghi m đư đ c áp d ng 14

1.2.2 Quy trình xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng 15

1.2.2.1 Xác đ nh các giai đo n kh ng ho ng 15

1.2.2.2 L a ch n các ch s c nh báo 22

1.2.2.3 c l ng xác su t kh ng ho ng 24

1.2.3 Mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i u 26

CH NG II KINH NGHI M XÂY D NG MÔ HÌNH C NH BÁO S M

KH NG HO NG H TH NG NGỂN HÀNG TH NG M I T I M T S

QU C GIA TRÊN TH GI I VÀ BÀI H C CHO VI T NAM 29 2.1 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i n

giai đo n 2000-2009 29 2.1.1 Nh ng khó kh n trong h th ng ngân hàng n giai đo n 2000-2009 29

2.1.2 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng

m i t i n giai đo n 2000-2009 31

2.1.2.1 Xác đ nh các giai đo n x y ra kh ng ho ng ngân hàng t i n b ng

ph ng pháp ch s 322.1.2.2 L a ch n các ch s c nh báo cho kh ng ho ng ngân hàng t i n 362.1.2.3 c l ng xác su t x y ra kh ng ho ng ngân hàng t i n b ng

ph ng pháp tham s 37

2.2 Xây d ng mô hình báo s m kh ng ho ng h th ng ngơn hƠng th ng m i

t i M giai đo n 2000 –2011 40 2.2.1 Nh ng nguyên nhân và di n bi n chính c a cu c kh ng ho ng tài chính t i

M 502.2.2.3 c l ng xác su t x y ra kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i M b ng

ph ng pháp tham s 51

2.3 Bài h c kinh nghi m rút ra t th c ti n xây d ng mô hình c nh báo s m

kh ng ho ng h th ng ngơn hƠng th ng m i t i n và M 55 2.3.1 Ch s đ v ngành ngân hàng c n đ c xác đ nh thông qua các r i ro h

th ng và đi u ch nh nh ng tác đ ng ng n h n 55

2.3.2 L a ch n m c ng ng xác đ nh kh ng ho ng linh ho t 55

2.3.3 Vi c s d ng mô hình Probit đ c l ng xác su t kh ng ho ng đã phát

huy tác d ng 56

CH NG III GI I PHÁP XÂY D NG MÔ HÌNH C NH BÁO S M KH NG HO NG H TH NG NGỂN HÀNG TH NG M I T I VI T NAM D A TRÊN KINH NGHI M TH GI I 57

3.1 Th c tr ng xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hƠng th ng t i Vi t Nam 57

3.1.1 Th c tr ng h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam 57

3.1.2 Th c tr ng xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam 60

3.2 S c n thi t xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hƠng th ng m i t i Vi t Nam 61

3.3 Gi i pháp xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hƠng th ng m i t i Vi t Nam 62

3.3.1 L a ch n mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam 62

3.3.2 Xây d ng ch s xác đ nh các giai đo n kh ng ho ng 62

3.3.2.1 Xác đ nh nh ng r i ro h th ng c a ngành ngân hàng Vi t Nam 62

3.3.2.2 Xây d ng ch s đ v ngành ngân hàng t i Vi t Nam 67

3.3.3 L a ch n các ch s c nh báo 70

3.3.4. c l ng xác su t kh ng ho ng 72

3.4 Ki n ngh đi u ki n th c hi n mô hình c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng t i Vi t Nam 74

3.4.1 i v i Chính ph 74

3.4.2 i v i Ngân hàng Nhà n c 74

3.4.2.1 Th ng nh t các quy đ nh trong vi c x lý và công b thông tin c a các ngân hàng th ng m i 74

3.4.2.2 Hoàn thi n công tác giám sát các ngân hàng th ng m i 75

3.4.2.3 a ra l trình xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i 76

3.4.3 i v i h th ng ngân hàng th ng m i 78

3.4.3.1 Nâng cao m c đ chính xác và minh b ch trong công b thông tin 78

3.4.3.2 Nâng cao ch t l ng qu n tr r i ro 79

K T LU N 80

TÓM T T TÀI

tài “ xu t xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngơn hƠng th ng m i t i Vi t Nam d a trên kinh nghi m th gi i” s g m 03

ch ng:

Trong Ch ng I, sau khi đ a ra khái ni m, nguyên nhân và nh h ng c a

kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i, nhóm nghiên c u s gi i thi u m t cách

t ng quát v quy trình xây d ng m t mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng theo các ph ng pháp khác nhau K t thúc Ch ng I, mô hình t i u đ c

l a ch n là mô hình k t h p gi a hai ph ng pháp ch s đ v ngành ngân hàng và tham s (sau đây g i t t là mô hình BSF-tham s ) Mô hình này s đ c s d ng trong

nghiên c u các ch ng ti p theo

Trong Ch ng II, ph n đ u, đ tài s t p trung vào vi c nghiên c u kinh

nghi m áp d ng mô hình BSF-tham s đ c nh báo kh ng ho ng h th ng ngân hàng

t i n T đó, nhóm nghiên c u đ a ra đ c m t s bài h c kinh nghi m trong vi c

áp d ng mô hình t i n T i M , sau cu c kh ng ho ng tài chính b t đ u t n m

2008, h th ng NHTM c a qu c gia này đư r i vào kh ng ho ng nghiêm tr ng T đó,

m t s bài h c kinh nghi m v xây d ng mô hình c ng đư đ c rút ra

Trong Ch ng III, v i m c đích đ xu t xây d ng m t mô hình c nh báo s m

kh ng ho ng h th ng NHTM cho Vi t Nam d a trên kinh nghi m c a hai qu c gia trên, đ tài đư đi phân tích th c tr ng c a h th ng NHTM n c ta c ng nh s c n thi t đ xây d ng m t mô hình c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng Sau đó, mô hình

c nh báo BSF-tham s đư đ c đ xu t đ xây d ng cho Vi t Nam M c dù ch a th

ki m đ nh đ c m c chính xác c a mô hình này do khó kh n trong vi c tìm ki m s

li u, nhóm nghiên c u c ng đư ki n ngh nh ng gi i pháp nh m xây d ng mô hình đ

xu t và đi u ki n đ th c hi n mô hình m t cách hi u qu t i Vi t Nam

L I M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u 2008 b t ngu n t M đư lan ra toàn th

gi i và nh h ng nghiêm tr ng t i h th ng ngân hàng c a nhi u qu c gia Kh ng

ho ng ngân hàng hay kh ng ho ng h th ng ngân hàng là c m t đ c r t nhi u chuyên gia kinh t - tài chính nh c đ n đ miêu t tình tr ng đ y h n lo n này v i r t nhi u v phá s n, thâu tóm và sáp nh p trong h th ng ngân hàng Tiêu bi u trong đó

là v s p đ c a ngân hàng đ u t l n th t c a M t n t i trong su t 158 n m - ngân hàng Lehman Brother Tr c giai đo n này, th gi i c ng đư ghi nh n r t nhi u cu c

kh ng ho ng trong h th ng ngân hàng t i các qu c gia nh Mexico (1994 -1995), khu

n nhi u r i ro Do đó, vi c xây d ng mô hình c nh báo v nguy c kh ng ho ng h

th ng ngân hàng là h t s c c n thi t và c n đ c nghiên c u toàn di n đ giúp Vi t Nam tránh đ c các cu c kh ng ho ng ngân hàng trong t ng lai

T nh ng phân tích trên, nhóm nghiên c u quy t đ nh ch n đ tài: “ xu t xây

d ng h th ng c nh báo s m kh ng ho ng h th ng NHTM t i Vi t Nam d a trên kinh nghi m th gi i” cho công trình nghiên c u c a nhóm

2 T ng quan tình hình nghiên c u

Mô hình c nh báo s m kh ng ho ng tài chính (EWS) th h th nh t đ c xây

d ng và phát tri n b i Giáo s kinh t Krugman (1979) Cu i nh ng n m 90, mô hình

c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng đ c nghiên c u m t cách đ c l p, đư có m t s công trình nghiên c u nh sau:

 Demirgüc-Kunt và Detragiache (1998), s d ng mô hình Logit đ gi i thích m i quan h gi a các bi n gi i thích và xác su t x y ra kh ng ho ng h th ng ngân hàng

 Kaminsky và Reinhart (1999), Borio và Lowe (2002), Borio và Drehmann (β009), đ a ra mô hình phi tham s đ c nh báo kh ng ho ng ngân hàng

 Duttagupta và Cashin 2008, Karim 2008, Davis và Karim (2008b), s d ng mô hình nh phân đ d báo kh ng ho ng d a trên nh ng bi n s kinh t

 Kibritciouglu (2002), xây d ng ch s BSF – ch s đ v khu v c ngân hàng đ

d báo th i gian x y ra kh ng ho ng

Thay vì s d ng ph ng pháp d a trên s ki n đ xác đ nh th i gian kh ng

ho ng và ph ng pháp phi tham s (signal approach) đ đ a ra c nh báo, nhóm nghiên

c u s ti n hành nghiên c u xây d ng và tính toán ch s đ v ngành ngân hàng đ có

th xác đ nh đ c các giai đo n kh ng ho ng, sau đó dùng ph ng pháp tham s đ

đ a ra c nh báo cho 2 qu c gia là n và M Nh ng bài h c kinh nghi m rút ra

đ c t vi c nghiên c u và xây d ng mô hình c nh báo cho 2 qu c gia trên s đ c

v n d ng trong vi c đ xu t xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i Vi t Nam

 xu t mô hình d ki n c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng t i Vi t Nam,

d a trên kinh nghi m trên th gi i

7 K t c u đ tài

 Ch ng 1: T ng quan v kh ng ho ng ngân hàng và các mô hình c nh báo

s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i trên th gi i

 Ch ng 2: Kinh nghi m xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h

th ng ngân hàng th ng m i m t s n c trên th gi i và bài h c cho Vi t Nam

 Ch ng 3: Gi i pháp xây d ng và hoàn thi n mô hình c nh báo s m kh ng

ho ng h th ng ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam d a trên kinh nghi m

th gi i

đ i Tùy theo quan đi m, m c đích nghiên c u c ng nh k t qu nghiên c u c a m i nhà nghiên c u mà các đ nh ngh a c a h v KHHT NHTM l i có nh ng đ c đi m khác nhau Trong đó, có m t s đ nh ngh a đ c coi là khá toàn di n vì chúng hàm

ti n m c quá cao khi n các ngân hàng ph i t m ng ng quá trình chuy n đ i này”

Th hai, theo quan đi m c a Caprio & Klingebiel (1996) 2, KHHT NHTM x y

ra khi giá tr ròng c a h th ng ngân hàng h u nh ho c hoàn toàn b c n ki t

Th ba, theo quan đi m c a Luc Laeven & Fabian Valencia (2005) 3 , m t cu c

kh ng ho ng h th ng ngân hàng s x y ra khi khu v c tài chính và doanh nghi p c a

1Poonam Gupta; β00β, “Banking Crises: A SurveỔ of the Literature”, International Monetary Fund, xem ngày

The World Bank

m t qu c gia r i vào tình tr ng không đ kh n ng tr n , đ ng th i các đ nh ch tài chính và các doanh nghi p s ph i đ i m t v i các khó kh n nghiêm tr ng trong vi c hoàn tr các h p đ ng đúng h n K t qu là, các kho n n x u (NPLs) t ng m nh khi n cho ph n l n ho c t t c v n c a toàn b h th ng ngân hàng s b c n ki t

Th t , quan đi m c a Demirguc – Kunt & Detragiache 4đ c bi t đ n l n đ u tiên vào n m 1998, sau đó đ c b sung 02 l n vào các n m β00β và β004 Theo đó,

m t cu c kh ng ho ng ngân hàng đ c coi là có tính h th ng khi “các thành ph n quan tr ng trong khu v c ngân hàng b r i vào tình tr ng phá s n ho c m t tính thanh kho n, và không th ti p t c ho t đ ng n u không có s tr giúp đ c bi t t các chính sách ti n t và giám sát” Th i gian b t đ u m t cu c KHHT NHTM đ c xác đ nh

n u ít nh t m t trong 4 đi u ki n sau x y ra:

“T n th t th c t ho c c tính trong ho t đ ng ngân hàng khi n m t lo t các ngân

hàng không còn kh n ng thanh toán các kho n n cho khách hàng ho c bu c chính

ph ph i can thi p ng n không cho tình tr ng đó lan ra trên di n r ng gây thi t h i

cho n n kinh t , làm tê li t h th ng ngân hàng” (IMF 1998)

08/224, International Monetary Fund

Developed Countries”, IMF Staff Papers Vol 45, No, 1, International Monetary Fund

1.1.2 Nguyên nhân

1.1.2.1 NguỔên nhân liên quan đ n các y u t vi mô

S b t n c a tình hình kinh t vi mô có th là nguyên nhân chính d n đ n s

b t n c a h th ng ngân hàng Các y u t vi mô đ c đ c p nhi u trong các nghiên

c u g n đây nh nh ng nguyên nhân gây ra KHHT NHTM bao g m r i ro lãi su t, r i

ro tín d ng, r i ro thanh kho n và r i ro th tr ng

i) R i ro tín d ng

Các nghiên c u c a Borio & Lowe (2002) 5 , Eichengreen & Arteta (2000) 6,

Kaminsky & Reinhart (1999) 7 đư ch ra r ng t ng tr ng tín d ng nóng là m t nguyên nhân d n đ n kh ng ho ng h th ng NHTM T ng tr ng tín d ng nóng có th xu t phát t nhi u lý do khác nhau Trong m t s tr ng h p, nó chính là k t qu c a vi c

t do hóa tài chính hay bãi b các quy đ nh v tài chính, cho phép ngân hàng có nhi u

Vi c tài tr cho quá nhi u các d án đ u t có m c r i ro cao trong khi ng i đi vay l i không có kh n ng đ hoàn tr kho n vay s khi n cho giá tr tài s n có c a ngân hàng gi m kéo theo giá tr ròng c a ngân hàng b gi m sút và th m chí có th d n

t i phá s n

ii) R i ro thanh kho n

5 Borio and Lowe (β00β) “Asset prices, financial and monetary stability: exploring the nexus”, BIS WP 114

6 Eichengreen and Arteta (β000) “Banking crises in Emerging Markets: presumptions and evidence” Centre for

International and Development Economics, WP C00-115

7 Kaminsky and Reinhart (1999) “Twin Crises: The causes of Banking and Balance-ofPayment Problems”, The

American Economic Review, vol 89 No 3

V n đ r i ro thanh kho n xu t phát t chính đ c đi m kinh doanh c a ngân hàng đó chính là dùng nh ng kho n ti n g i ng n h n đ cho vay trung và dài h n nh

đư đ c p trên Do đó, n u nh x y ra s rút v n t t nh ng ng i g i ti n, các ngân hàng s r t d ph i đ i m t v i v n đ m t tính thanh kho n S rút v n t t

nh ng ng i g i ti n có th xu t phát t m t vài nguyên nhân khác nhau M t trong

nh ng h ng đ gi i thích v n đ này đó chính là s b t cân x ng trong thông tin gi a

ng i g i ti n và h th ng ngân hàng M t lý gi i khác cho hi n t ng này đó chính là

s kích đ ng tâm lý c a đám đông h n lo n8 khi nh ng ng i g i ti n cho r ng nh ng

ng i g i ti n khác c ng đang rút v n kh i ngân hàng th m chí k ra khi b ng cân đ i tài s n c a ngân hàng v n ch a h b nh h ng b i b t k tác nhân tiêu c c nào iii) R i ro lãi su t

S t ng đ t bi n c a lãi su t đ c xem xét nh là m t trong nh ng nguyên nhân

d n đ n v n đ thông tin b t cân x ng trong ho t đ ng ngân hàng Thông th ng,

nh ng ng i s h u các d án có đ r i ro l n nh t l i th ng s n sàng ch p nh n đi vay v i m t m c lãi su t cao h n nh ng ng i đi vay khác Do đó n u lãi su t càng cao thì càng có kh n ng d n t i s m t n đ nh tài chính vì khi đó các ngân hàng s có

xu h ng gi m b t tín d ng đ phòng ng a tr ng c p tín d ng cho nh ng d án có đ

r i ro cao Vì v y, có th nói r i ro lãi su t có liên quan ch t ch v i r i ro tín d ng

T ng lưi su t c ng có th nh h ng đ n b ng cân đ i k toán c a ngân hàng Thông th ng, bên tài s n n c a ngân hàng ch y u là ti n g i ng n h n trong khi bên tài s n có bao g m c nh ng kho n cho vay ng n và dài h n T ng lưi su t trong ng n

h n khi n cho ngân hàng ph i t ng lưi su t ti n g i Thêm vào đó, nh ng kho n cho vay dài h n c a ngân hàng th ng đ c n đ nh t i m t m c lãi su t c đ nh nên l i

su t sinh l i trên tài s n không th đ c đi u ch nh m t cách đ nhanh nh vi c đi u

ch nh t ng lưi su t bên m c tài s n n Khi đó, s d n đ n vi c gi m giá tr hi n t i c a

8

Kindleberger - 1978, Diamond, Dybvid - 1983

l i nhu n ròng và khi n cho ngân hàng s r i vào tình tr ng l i nhu n gi m ho c th m chí là thua l

iv) R i ro t giá

R i ro t giá là kh n ng x y ra nh ng t n th t mà ngân hàng ph i ch u khi t giá h i đoái thay đ i v t quá thay đ i d tính Trong c ch th tr ng, t giá th ng xuyên dao đ ng S thay đ i này cùng v i tr ng thái h i đoái c a ngân hàng t o ra thu

nh p th ng d ho c thâm h t t m th i Tuy nhiên, có nh ng thay đ i t giá ngoài d

ki n có th d n đ n t n th t cho ngân hàng

c bi t, r i ro t giá có th tác đ ng tr c ti p đ n nh ng kho n m c tài s n n

và tài s n có ngo i t trong b ng cân đ i k toán c a ngân hàng S bi n đ ng trong t giá h i đoái s làm thay đ i giá tr c a đ ng ti n n i t đ i v i các tài s n có (ho c n ) này Bên c nh đó, bi n đ ng t giá c ng có th tác đ ng gián ti p đ n kh n ng t o l i nhu n c a các ngân hàng Vi c m r ng danh m c đ u t c a mình sang các s n ph m phái sinh, trong đó có phái sinh ngo i t , khi n các ngân hàng càng ph i đ i m t v i r i

ro t giá

1.1.2.2 NguỔên nhân liên quan đ n chính sách kinh t v mô

i) Nh ng h n ch trong c ch lu t pháp, k toán, v.v

Nh ng đi m ch a hoàn thi n trong c ch ki m toán, k toán có th gây ra khó

kh n ho c trì tr trong vi c phát hi n các v n đ liên quan đ n tính m t thanh kho n

ho c phá s n c a ngân hàng Bên c nh đó, nh ng thi u sót trong h th ng pháp lu t

c ng có th là tr ng i trong vi c th c thi quy n s h u ho c nh ng cam k t và th c

hi n đ i v i tài s n đ m b o trong vi c h tr vay v n ngân hàng

ii) Quá trình t do hóa tài chính kém hi u qu

V m t dài h n, nh ng l i ích mà t do hóa tài chính mang l i cho nh ng n c đang phát tri n là r t rõ ràng Tuy nhiên, s thay đ i này c ng mang đ n cho h th ng

ngân hàng nh ng r i ro không th tránh kh i, đ c bi t là trong tr ng h p h th ng ngân hàng n c đó ch a có s chu n b k l ng và thích h p cho vi c t do hóa

Trong giai đo n chuy n đ i c a t do hóa tài chính, các ngân hàng s ph i đ i

m t v i r t nhi u nh ng khó kh n đi n hình nh s bi n đ ng m nh c a lãi su t, bùng

n tín d ng đen, th tr ng tr nên c nh tranh h n khi xu t hi n nhi u “đ i th ” đ n t

c trong và ngoài n c, v.v T t c nh ng y u t này có th s khi n các ngân hàng không k p th i thích ng đ c v i môi tr ng kinh doanh m i và kéo theo đó là s

c ng th ng c ng nh m t ph ng h ng ho t đ ng trong h th ng ngân hàng

iii) S can thi p quá m c c a chính ph

S can thi p quá m c ho c không đúng đ n c a chính ph c ng là m t nguyên nhân gây ra kh ng ho ng h th ng NHTM Nh ng can thi p này có th xu t phát t hành đ ng gây áp l c trong vi c c p tín d ng cho nh ng cá nhân/đ i t ng c th , áp

đ t m c lãi su t, duy trì hay m r ng nh ng ngân hàng không còn ho t đ ng t t, quy

đ nh m c d tr không h p lý ho c quy đ nh b t bu c tr c p cho thi u h t trong ngân sách nhà n c t phía ngân hàng,…

iv) S thi u minh b ch trong h th ng ngân hàng

S thi u minh b ch trong ho t đ ng c a các ngân hàng chính là m t trong

nh ng tác nhân khi n th tr ng khó đ t đ c tính hi u qu cao Nó s gây ra nh ng

r i ro liên quan đ n thông tin b t cân x ng khi ng i g i ti n (ng i dân), ng i đi vay (doanh nghi p), c đông và nh ng bên khác có liên quan đ n các ho t đ ng c a ngân hàng không có đ thông tin đ l a ch n nh ng ngân hàng ho t đ ng t t

1.1.2.3 NguỔên nhân liên quan đ n chi n l c và ho t đ ng c a t ng ngân hàng

Kh ng ho ng h th ng ngân hàng có th xu t phát t chính nh ng kh ng ho ng

c a t ng ngân hàng riêng l Do tính ch t ho t đ ng mang tính “m ng l i”, nên kh ng

ho ng c a t ng ngân hàng s d dàng b lan r ng và nh h ng đ n c h th ng Thông

th ng, nh ng y u t sau đây có th gây ra kh ng ho ng c a t ng ngân hàng:

 Y u kém trong vi c th m đ nh tính d ng;

 M t cân đ i trong vi c c p tín d ng và vi c vay v n gi a các ngân hàng;

 Nh ng r i ro liên quan đ n lãi su t ho c t giá h i đoái;

 Ho t đ ng trong nh ng l nh v c m i ch a nhi u kinh nghi m;

 Nh ng y u kém liên quan đ n trình đ qu n lý, nhân s , công ngh

1.1.2.4 Các nguyên nhân khác

M t s tác nhân khác nh gian l n hay tham nh ng c ng có th góp ph n gây ra

kh ng ho ng h th ng ngân hàng Nh ng nguyên nhân này nhìn chung xu t phát t trong chính n i b ngân hàng nh nhân viên, ban đi u hành; nh ng ch th khác bên ngoài h th ng ngân hàng nh ng i g i ti n, doanh nghi p, chính ph , … H n n a,

v i s phát tri n nhanh chóng cùng v i s đa d ng hóa trong các ho t đ ng ngân hàng, các hành vi gian l n và tham nh ng c ng có th th c hi n d i nhi u cách th c và

ph ng th c khác nhau, đi n hình nh qua h th ng các thi t b đi n t nh , máy vi tính, ATM, …

1.1.3 nh h ng c a kh ng ho ng h th ng ngân hàng th ng m i t i n n

kinh t qu c dân

Khi x y ra kh ng ho ng, h th ng ngân hàng th ng m i s b tác đ ng m t cách

tr c ti p và m nh m nh t Vi c rút v n n t kh i h th ng s khi n cho kh n ng thanh kho n c a các ngân hàng b gi m sát, t đó các ngân hàng s ph i gia t ng chi phí đ đáp ng nhu c u thanh kho n c a mình Bên c nh đó, ho t đ ng tín d ng c ng

s b gián đo n và m c gia t ng n x u, l i nhu n c a các ngân hàng s b nh h ng

n ng n

Bên c nh đó, h th ng ngân hàng luôn đ c coi là “huy t m ch” c a n n kinh t nên nh h ng c a cu c kh ng ho ng h th ng ngân hàng ch c ch n s tác đ ng đ n

t ng tr ng c a n n kinh t qu c dân C th :

1.1.3.1 T i t ng s n ph m qu c dân

Kh ng ho ng h th ng NHTM s gây t n th t t i t ng s n ph m qu c n i Khi

x y ra kh ng ho ng ngân hàng, ho t đ ng c a các NHTM s b gián đo n, trì tr do b phá s n, đóng c a ho c sáp nh p T đó, các ngân hàng s th n tr ng h n trong vi c ra quy t đ nh c p tín d ng cho các ch th trong n n kinh t vì lo ng i r i ro cao K t qu

là, khu v c s n xu t s khó ti p c n v i ngu n v n vay và không th m r ng đ c s n

xu t H u qu thi t y u là GDP c a qu c gia s b s t gi m Theo nghiên c u c a Haugh, D.,P Ollivaud & D.Turner (2009)9 v tác đ ng c a kh ng ho ng ngân hàng

đ i v i các n c OCED thì h u kh ng ho ng, s n l ng đ u ra c a qu c gia s b thi t

h i t β đ n 3 l n ho c nhi u h n n a so v i giai đo n tr c kh ng ho ng và th i gian

đ ph c h i l i m c s n l ng tr c kh ng ho ng c n ít nh t 2 l n quãng th i gian x y

ra kh ng ho ng

1.1.3.2 T i khu v c phi s n xu t c a n n kinh t

Khi x y ra kh ng ho ng ngân hàng, khu v c phi s n xu t c a n n kinh t c ng

s b nh h ng n ng n Không ch có khu v c s n xu t, mà khu v c phi s n xu t, c

th là kinh doanh b t đ ng s n và ch ng khoán s ph i ch ng ki n m t s s t gi m đáng k trong đ u t i u này c ng đ c gi i thích là do vi c h n ch c p tín d ng

c a ngân hàng, đ c bi t là cho nh ng ngành có đ r i ro cao nh ch ng khoán và b t

s p đ nh m c u các ngân hàng này tr c hi n t ng rút ti n hàng lo t, ng n ch n

9 Haugh, D., P Ollivaud and D Turner (β009), “The Macroeconomic Consequences of Banking Crises in OECD Countries”, OECD Economics Department Working Papers, No 68γ, OECD Publishing

ph n ng dây chuy n, h n ch t i đa nh ng thi t h i c a cu c kh ng ho ng Tình

hu ng này bu c NHNN ph i áp d ng chính sách ti n t l ng mà m c tiêu không ph i là kích c u Nói cách khác m c đích c a chính sách ti n t , tài khóa đư b “bóp méo”

1.1.3.4 T i th t nghi p và c c u lao đ ng c a qu c gia

Kh ng ho ng ngân hàng làm t ng nguy c l m phát, th t nghi p và nh h ng

c c u lao đ ng c a qu c gia N u kh ng ho ng x y ra do vi c rút v n t c a ng i

g i ti n thì h th ng NHTM s r i vào tình tr ng thi u h t ti n tr m tr ng NHNN do

đó s có th ph i b m ti n vào h th ng đ ph c v và duy trì ho t đ ng c a các NHTM Vi c cung ti n t ng cao s t o áp l c gây ra l m phát, gi m s c c nh tranh c a

n n kinh t T đó, n n kinh t c ng ph i đ i m t v i nh ng h u qu k ti p nh th t nghi p, c c u lao đ ng qu c gia b nh h ng

1 2 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng

1.2.1 Khái ni m v mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng

1.2.1.1 Khái ni m

T nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i, theo nhóm tác gi , mô hình

c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng đ c xây d ng d a trên các ch s liên quan đ n ho t đ ng c a toàn b h th ng ngân hàng trong m t qu c gia theo m t

chu i th i gian ồác đ nh, t đó đ a ra c l ng v xác su t x y ra m t cu c kh ng

ho ng khu v c ngân hàng trong t ng lai, giúp chính ph và các c quan ch c n ng

có liên quan đ a nh ng chính sách và hành đ ng nh m tránh ho c gi m thi u nh ng

r i ro và h u qu mà cu c kh ng ho ng mang l i

i v i kh ng ho ng ngân hàng, y u t “s m” trong thu t ng “c nh báo s m”,

theo nghiên c u c a Goldstein, Kamisky & Reinhart (2000), đ c xác đ nh là t 1 đ n 1β tháng tr c khi b t đ u m t cu c kh ng ho ng ho c ch m nh t là đ n 12 tháng sau khi cu c kh ng ho ng b t đ u Có hai lý do cho v n đ này:

 Các cu c kh ng ho ng ngân hàng th ng kéo dài 4-5 n m;

 nh đi m c a kh ng ho ng ngân hàng th ng di n ra vài n m sau khi nó b t

th k 20 thì kh ng ho ng ngân hàng m i b t đ u đ c nói đ n trong th p niên 90 c a

th k ây c ng là giai đo n x y ra nhi u cu c kh ng ho ng ngân hàng nh t trên th

gi i

ng th i, mô hình c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng th ng đ c nghiên

c u trong m i quan h v i kh ng ho ng ti n t , hay còn đ c g i là “kh ng ho ng kép” (twin crisis) M t s nghiên c u v mô hình này có giá tr nh :

Demirguc – Kunt & Detragiache (1998) đư xây d ng mô hình Logit đa bi n

c a xác su t x y ra kh ng ho ng ngân hàng, xác su t này đ c mô t b ng véc-t c a

bi n gi đ i v i các bi n gi i thích v i m u th ng kê bao g m các qu c gia có và ch a

có kh ng ho ng ngân hàng

Kaminsky & Reinhart (1999) xây d ng mô hình phi tham s c nh báo s m

kh ng ho ng ti n t và kh ng ho ng ngân hàng d a trên s phát tín hi u c a các ch s

đ c l a ch n v i các m c ng ng khác nhau đ d báo kh ng ho ng ngân hàng Các

m c ng ng đ c phân chia thành hai vùng: vùng bình th ng và vùng nguy hi m c n

c vào xác su t x y ra kh ng ho ng i v i m i giai đo n nghiên c u, n u nh k t

qu quan sát c a m t ch s v t qua m c ng ng và r i vào vùng nguy hi m thì ch

s s phát ra tín hi u c nh báo

Borio & Lowe (2002) đư phát tri n d a trên nghiên c u c a Kaminsky & Reinhart (1999), h xây d ng nh ng ch s t ng h p đ t đó phân tách thành các tín

hi u c a cu c kh ng ho ng ngân hàng Các tác gi l a ch n các ch s đ c cho là

ch a thông tin d đoán cu c kh ng ho ng ngân hàng, sau đó t ng h p các bi n đ t o

ra m t tín hi u t ng h p Tín hi u v kh ng ho ng ngân hàng đ c b t n u t t các bi n thành ph n v t qua ng ng c a mình cùng m t lúc

1.2.2 Quy trình xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân

hàng

1.2.2.1 Xác đ nh các giai đo n kh ng ho ng

i Theo ph ng pháp s ki n

Trong các nghiên c u v kh ng ho ng ngân hàng, các nhà nghiên c u th ng s

d ng hai ph ng pháp đ xác đ nh th i đi m x y ra kh ng hoàng ngân hàng Ph ng pháp đ u tiên d a trên s k t h p các s ki n đ nh n đ nh và xác đ nh th i gian x y ra

kh ng ho ng ngân hàng Nh ng s ki n này th ng bao g m:

kh ng hoàng ngân hàng bùng n

Trong công trình nghiên c u này, nhóm tác gi xin đ a ra m t ch s mang tính

t ng h p và có tính đ nh l ng cao, ph n nh t t c các r i ro mà h th ng ngân hàng

ph i đ i m t, đó là ch s đ v ngành ngân hàng (Banking Sector Fragility – BSF)

a Các r i ro liên quan t i vi c tính toán ch s BSF

S đ v c a h th ng ngân hàng xu t phát t r t nhi u r i ro, nh ng ph n l n là:

 R i ro tín d ng

 R i ro thanh kho n

 R i ro th tr ng, trong đó r i ro th tr ng bao g m r i ro lãi su t, r i ro t giá,

r i ro giá v n ch s h u và r i ro giá hàng hóa

Trong nghiên c u c a Aykut Kibritcioglu (2002), ch s BSF đ c xây d ng

d a trên r i ro thanh kho n, r i ro tín d ng và r i ro t giá Nh ng r i ro này đ c th

hi n tr c ti p qua nh ng bi n quan sát đ c R i ro thanh kho n đ c l ng hóa qua

s thay đ i trong t ng ti n g i ngân hàng (đ t bi n rút ti n g i và ti n m t), r i ro tín

d ng đ c đo l ng b ng s thay đ i trong t ng tín d ng ngân hàng đ i v i khu v c

n i đ a và r i ro t giá th hi n qua s thay đ i c a n n c ngoài b ng ngo i t c a ngân hàng

R i ro tín d ng đ c xác đ nh là r i ro quan tr ng nh t đ i v i h th ng ngân hàng Lo i r i ro này th hi n qua s gia t ng c a nh ng kho n m t mát ti m n đ i

v i ng i cho vay t nh ng kho n n x u, khi ng i đi vay không có kh n ng tr n Trong giai đo n kinh t t ng tr ng cao, s t ng tr ng tín d ng cao có th xu t phát

t s phát tri n m nh m c a đ u t th c, xu t kh u và nh p kh u, s t ng tr ng c a lao đ ng và s t ng l ng10, nh ng các y u t này không đi kèm v i s gia t ng c a

nh ng kho n n x u Vì v y, t l nh ng kho n n x u đ i v i t ng tín d ng cho vay

đ c xem nh ch s hi u qu đ đo l ng r i ro tín d ng Ngoài ra, s bùng n c a th

10

Theo Festic và Romihi 2008

tr ng cho vay th ch p M c ng có th là c n c đáng tin c y đ xây d ng bi n s trong c u trúc ch s BSF

R i ro thanh kho n đ c đo l ng qua s thay đ i c a t ng tín d ng ngân hàng Ngoài ra, m t ch s tài chính c ng có tác đ ng đ n r i ro thanh kho n:

 Tín d ng c a ngân hàng trung ng đ i v i các đ nh ch tài chính: S thay

đ i l n trong tín d ng c a ngân hàng trung ng đ i v i ngân hàng th ng m i

và các đ nh ch tài chính th ng đi kèm v i nh ng v n đ thanh kho n trong khu v c tài chính

 L ng ti n g i trong l ng cung ti n: Nh ng kho n cho vay gi m trong l ng

cung ti n M2 c a h th ng ngân hàng có th xu t phát t v n đ v tính thanh kho n trong khu v c này (ho c s s t gi m ni m tin t khu v c t nhân, khách hàng chuy n sang nh ng đ nh ch phi ngân hàng đ vay ti n)

 Các ch s gi a tài kho n cho vay và tài kho n ti n g i: Ch s tín d ng/ ti n

g i có th là d u hi u cho th y kh n ng huy đ ng ti n g i đ đáp ng nhu c u tín d ng c a khách hàng (đ c quan sát trong c giai đo n, ti n g i liên ngân hàng đ c lo i tr )

 C u trúc kì h n c a tài s n và n ph i tr c a các đ nh ch tài chính: Vi c

quan sát c u trúc kì h n trong danh m c tài s n cho vay và n ph i tr có th

nh n th y s không t ng ng gi a kì h n cho vay và kì h n tr n , do đó c n thi t ph i quan tâm h n đ n v n đ qu n lý thanh kho n

 Tính thanh kho n c a th tr ng th c p: Th tr ng v i c u trúc và chi u sâu

c a nh ng tài s n d thanh kho n, đây là th tr ng mà ngân hàng r t a chu ng khi có nhu c u v tính thanh kho n, do đó th tr ng này r t quan tr ng trong đánh giá vi c ngân hàng x lý th nào đ i v i nh ng cú s c v thanh kho n Ngoài ra, ch s đo l ng s rút ti n g i đ t ng t c ng là m t y u t quan tr ng trong vi c đánh giá kh ng ho ng ngân hàng

R i ro v t giá đ c đo l ng b ng s thay đ i trong tài kho n n n c ngoài

b ng ngo i t c a ngân hàng i u này là bình th ng khi ngân hàng có n cao đ i v i ngo i t xu t phát t vi c vay trên th tr ng tài chính qu c t Tình hu ng này có th

d n t i s gi m giá c a đ ng n i t , t đó s s t gi m giá tr tài s n ròng c a ngân hàng

b C u trúc c a ch s BSF

T nh ng phân tích trên, ch s đo l ng s đ v c a khu v c ngân hàng theo

quan đi m c a Aykut Kibritcioglu đ c tính toán d a trên 3 y u t sau:

 S thay đ i trong ti n g i ngân hàng, là đ i di n cho s thay đ i trong r i ro tính thanh kho n

 S thay đ i trong tín d ng đ i v i khu v c t nhân, là đ i di n cho s thay đ i trong r i ro tín d ng

 S thay đ i trong n n c ngoài c a ngân hàng, là đ i di n cho s thay đ i trong r i ro t giá

Công th c ch s đ v ngành ngân hàng nh sau:

 FL: thay đ i n n c ngoài th c theo n m c a ngân hàng (%);

 DEP: thay đ i t ng ti n g i th c theo n m c a ngân hàng (%);

 µ: giá tr s h c trung bình c a m i bi n trên;

 : đ l ch tiêu chu n c a m i bi n trên

M t ch s d báo th ng có tính xu h ng ho c tính th i v đ m b o r ng các ch s d báo có s n đ nh và không b nh h ng, ph ng pháp này đi u ch nh các ch s b ng vi c tính toán t l ph n tr m thay đ i s li u theo tháng phù h p v i giá tr c a ch s đó vào cùng th i đi m n m tr c đó T đó, gi m đ c sai l ch c a các bi n d báo n u nh ch xem xét s thay đ i theo tháng m t cách đ n thu n

K t qu tính toán c a ch s BSF có th có m t s sai s do nh ng nguyên nhân sau:11

 Ph ng pháp ch n bi n và cách tính toán ch s BSF

Trong nghiên c u c a Aykut Kibritcioglu ch tính đ n 3 r i ro mà ngân hàng

th ng g p ph i nh t Tuy nhiên, s đ v c a h th ng c a h th ng ngân hàng có th

xu t phát t nh ng nguyên nhân khác M t trong nh ng y u t đó chính là tình tr ng

ho t đ ng c a h th ng ngân hàng, th ng đ c th hi n qua m c an toàn v n t i thi u

và l i nhu n hay thu nh p ròng c a ngân hàng Thu nh p gi m sút và nh ng v n đ n y sinh trong vi c duy trì m c an toàn v n có th là d u hi u cho đi u ki n tài chính d đ

v c a ngân hàng Nh ng d u hi u này ph n ánh r i ro lãi su t trong h th ng ngân hàng

 Vi c xác đ nh y u t đ xác đ nh r i ro tín d ng: S t ng tr ng tín d ng không

ph i luôn đ ng ngh a v i vi c t ng các kho n n x u

 Xác su t sai s ti m n: Các ch s th hi n ph n tr m thay đ i theo n m trong

nh ng bi n quan sát, nh ng ch s BSF đ c tính d a trên s thay đ i theo tháng c a

s li u Trong m t s tr ng h p, s thay đ i đ t ng t c a b t kì bi n nào trong vòng 1 tháng s có nh h ng đ n vi c tính toán 12 giá tr BSF khác (m i tháng đ c tính c trong 12 l n)

c M t s chú ý v giá tr c a BSF

11 Theo quan đi m c a Bc Svatopluk Svoboda, Diploma Thesis Financial Stability and Fragile Banking System,

2009

Giá tr BSF càng cao th hi n r ng ho t đ ng c a ngân hàng ch a đ ng càng nhi u 3 r i ro đ c l ng hóa trên N u các ngân hàng cung c p quá nhi u kho n cho vay, xác su t các kho n cho vay không hi u qu tích l y càng cao, ngân hàng s ph i

đ i m t v i r i ro tín d ng N n c ngoài t ng trong b ng cân đ i k toán khi n ngân hàng d b t n th ng h n khi t giá h i đoái thay đ i, do đó, r i ro v t giá c ng t ng lên T ng ti n g i ngân hàng càng cao, ngân hàng ph i đ i m t v i r i ro tính thanh kho n càng cao B i vì, b t kì kho n rút ti n m t l n t phía ng i g i ti n s khi n ngân hàng khó kh n trong gi i quy t Tóm l i, ch s BSF có giá tr cao m c dù không

ph i là d u hi u c a tính đ v , nh ng nó th hi n r ng ho t đ ng ngân hàng đang g p

r t nhi u r i ro, vì v y ch s này có th là s c nh báo v đ v trong t ng lai

Giá tr BSF càng gi m th hi n s đ v trong khu v c ngân hàng i v i r i

ro tín d ng, t ng tr ng tín d ng th p có th là d u hi u ngân hàng đang ph i đ i di n

v i nguy c nh ng kho n n x u cao, đi u này khi n ngân hàng ph i th n tr ng h n trong vi c c p nh ng h p đ ng tín d ng m i T ng ti n g i ngân hàng gi m là d u hi u

c a s gi m tính thanh kho n trong khu v c ngân hàng S t ng tr ng th p trong n

n c ngoài (k c s t ng tr ng tiêu c c) c ng là d u hi u c a r i ro t giá đang đ c

c th hóa i u này có th là h u qu t s t t giá c a đ ng n i tê (kh ng ho ng ti n

t ) hay s s t gi m kì v ng t ng lai c a đ ng n i t

d Mô hình gi đ nh kh ng ho ng ngân hàng v i kho ng giá tr c a ch s BSF

T nh ng thay đ i c a ch s BSF trong giai đo n nghiên c u, m t cách lý thuy t, tác gi có th xác đ nh đ c giai đo n x y ra kh ng ho ng ngân hàng, hay ít

nh t có th xác đ nh giai đo n s đ v c a khu v c ngân hàng là cao hay th p

Nghiên c u c a Aykut Kibritcioglu đ a ra các m c ng ng đánh giá m c đ đ

v c a ngành ngân hàng nh sau:

 0 > BSF-3 > - 0, 5: H th ng ngân hàng trong giai đo n đ v m c trung

bình

 BSF-3 ≤ -0, 5: H th ng ngân hàng trong giai đo n đ v m c cao

ng th i, tác gi phân chia s bi n đ i c a ch s BSF thành 5 giai đo n:

Hình 1: Các giai đo n c a ch s đ v ngành ngân hàng

Ảiai đo n 1: Ch s BSF t ng l n h n 0 m t cách đáng k Ch s BSF t ng là

d u hi u cho th y s đ v c a khu v c ngân hàng th p ng th i, d u hi u này c ng

nh n m nh r ng h th ng ngân hàng đang trong giai đo n ph i ch u r i ro quá m c ó

có th là d u hi u t n t i c a n n kinh t bong bóng và t ng tr ng quá nóng

Ảiai đo n 2: Ch s BSF b t đ u s t gi m ây có th là s kh i đ u c a giai

đo n kh ng ho ng, có th kh ng ho ng ngân hàng s còn gia t ng h n n a M c đ đ

v c a h th ng ngân hàng c ng t ng d n theo

Ảiai đo n 3: Ch s BSF b t đ u gi m xu ng d i giá tr 0, nh ng v n cao h n

giá tr th hi n s đ v c a khu v c ngân hàng12

Trong su t giai đo n này, h th ng ngân hàng ti n g n h n t i m c mà x y ra kh ng ho ng th c s S đ v c a khu v c ngân hàng gia t ng đáng k

Ảiai đo n 4: Ch s BSF đi qua m c giá tr x y ra kh ng ho ng ngân hàng S

12

đ v c a khu v c ngân hàng ti p t c gia t ng Ph n l n, kh ng ho ng ngân hàng di n

ra tr m tr ng nh t trong giai đo n này

Ảiai đo n 5: Ch s BSF b t đ u t ng tr l i v giá tr 0 D i góc đ c a s đ

v trong khu v c ngân hàng, đây là giai đo n ph c h i M c đ v b t đ u gi m Các ngân hàng d n d n qu n tr đ c r i ro tr l i Khi giá tr BSF ch m t i 0 ho c r t g n

v i giá tr 0, có th nói r ng, kh ng ho ng ngân hàng đư đi qua

ki m nghi m ý ki n cho r ng, hi n t ng đ t bi n rút ti n g i không gi vai trò quan tr ng tr ng kh ng ho ng ngân hàng hi n đ i, Aykut Kibritcioglu đư xây d ng

m t ch s đ v ngân hàng thay th BSF-β, đ c tính toán nh sau:

Kaminsky, Lizondo và Reinhard (1998) đư th c hi n m t cu c đi u tra toàn

di n v r t nhi u d ng khác nhau c a các ch s d báo đ c s d ng trong 15 nghiên

c u th c nghi m v kh ng ho ng ti n t (B ng 1) M c dù nguyên nhân c a kh ng

ho ng ngân hàng th ng ph c t p h n so v i nguyên nhân c a kh ng ho ng ti n t , trong các nghiên c u th c nghi m tr c cho th y các ch s đ c dùng đ gi i thích

ho c d báo kh ng ho ng ngân hàng không quá khác so v i các ch s đ c dùng cho

kh ng ho ng ti n t 13

13ADB, β005 “Các c ch c nh báo s m kh ng ho ng tài chính – Áp d ng cho khu v c ông Á”

B ng 1: Ch s d báo kh ng ho ng tài chính và nh ng lý do kinh t đ l a ch n

tranh th tr ng qu c t có th d n đ n s suy thoái, đ

v kinh doanh và gi m ch t l ng cho vay Kh ng ho ng

V i s gia t ng toàn c u hóa và h i nh p tài chính, tài

kho n v n có v n đ có th làm cho m t qu c gia tr nên

v i s t ng tr ng tín d ng quá nhanh do cung ti n t

t ng quá m c nhi u n c Trong khi đó ti n g i ngân

hàng gi m, lãi su t th c trong n c cao, biên đ gi a lãi

su t ti n g i và cho vay l n Nh ng bi u hi n này th ng

ph n ánh tình tr ng nguy hi m và nh ng t n t i trong khu

Khu v c tài chính công

 Tín d ng ngân hàng trung ng cho khu

v c công/GDP

 Cân đ i ngân sách/GDP

 Tiêu dùng c a chính ph /GDP

 Tín d ng ròng cho khu v c công/GDP

Thâm h t ngân sách l n có th làm t i t cán cân tài kho n vãng lai, cu i cùng có th gây s c ép đ i v i t giá

S suy thoái kinh t bên ngoài có th nh h ng và kéo

theo suy thoái các n n kinh t n i đ a Giá d u th gi i

m c cao t o ra m i nguy hi m đ i v i tài kho n vãng lai

và c ng có th d n đ n suy thoái trong n c Lãi su t

cao trên th tr ng th gi i th ng thúc đ y lu ng v n ra

i v i nhi u n c ông Á, s m t giá c a đ ng Yên so

v i đ ng đô la M có th gây s c ép cho các đ ng ti n

b n t khác

Ngu n: ADB 2005, ‘Các c ch c nh báo s m kh ng ho ng tài chính – Áp d ng cho khu v c ông Á’

H u h t các ch s đ c l y theo tháng, nh ng có m t s ch s có đ c theo quý và n m V i nh ng ch s này, s li u theo tháng đ c n i suy t các s li u theo quý ho c theo n m

1.2.2.3 c l ng xác su t kh ng ho ng

Sau khi xác đ nh đ c th i gian x y ra tình hu ng kh ng ho ng ngân hàng và

l a ch n các ch s c nh báo, giai đo n ti p theo c a mô hình đó là đ a ra nh ng d đoán v xác su t kh ng ho ng đ i v i t ng qu c gia trong t ng th i k

th i gian h p lý N u sau m t tín hi u mà không có kh ng ho ng trong m t th i gian

nh t đ nh, nó đ c g i là tín hi u sai, ho c “nhi u” Các ch s t t (x u) là nh ng ch

s có t l th p (cao) c a h s nhi u tín hi u

Cách ti p c n theo tín hi u tìm ki m m t ng ng t i u cho m i ch s đ t i đa hóa kh n ng d báo c a ch s đó V i cách ti p c n theo tín hi u, xác su t c a m t

cu c kh ng ho ng đ c xác đ nh b ng bình quân gia quy n c a các ch s v t quá

m c ng ng t i u, trong khi t tr ng là kh n ng d báo trong quá kh c a các ch s Các giai đo n c a kh n ng x y ra kh ng ho ng cao là nh ng giai đo n mà nhi u ch

s v t qua m c ng ng t i u Ví d , n u 12 trong s 25 ch s phát tín hi u t i m t

n c A, t c là các ch s này đư v t đ n m c ng ng, ng c l i 18 ch s phát tín

hi u cho n c B, chúng ta có th k t lu n r ng n c B có nhi u kh n ng x y ra kh ng

ho ng h n n c A (gi thi t r ng các ch s phát tín hi u đ i v i n c B có m c tin

c y nh n c A) T ng t , n u có nhi u ch s phát tín hi u trong th i gian cu i n m

1995 so v i cu i n m 199γ n c A thì chúng ta k t lu n r ng n m 1995 là th i gian

có kh n ng x y ra kh ng ho ng cao h n

ii Theo ph ng pháp phi tham s

Ph ng pháp này s d ng các mô hình h i quy v i bi n ph thu c là r i r c Probit ho c Logit

Mô hình Probit đ c đ xu t b i Goldberger (1964) v i gi thi t r ng: Y s

nh n giá tr 1 ho c 0 tùy thu c vào đ th a d ng I đ c xác đ nh b i các bi n đ c l p

1.2.3 Mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i u

 i v i ph ng pháp xác đ nh th i gian x y ra kh ng ho ng, ph ng pháp

d a trên s ki n r t d dàng tìm ki m thông tin v s can thi p c a chính ph và nh ng

thay đ i trong quy đ nh c a các ngân hàng, nh ng nh Kibritcioglu (2002) 14 đư ch ra,

- Không ph i luôn luôn d phán quy t r ng m t cu c kh ng ho ng là có tính h

th ng hay không, đ c bi t n u ng i ta ch dùng thông tin v s can thi p c a chính ph ;

- Nhìn chung, vi c s d ng các n m kh ng ho ng b h n ch đ i v i nh ng mô hình b gi i h n bi n ph thu c (logit, probit…) Do đó, mô hình th ng đ c

s d ng cho c c u đa qu c gia đ t ng s l ng kh ng ho ng đ c xem xét;

- i v i nh ng nhà nghiên c u cá nhân, không d dàng đ tìm ki m thông tin v

nh ng khó kh n c a khu v c ngân hàng trên th gi i

Ng c l i, ph ng pháp d a trên ch s cung c p m t công c đ ki m soát và

gi i thích s phát tri n l nh v c ngân hàng theo s li u tháng D a trên các m c đ

c a các ch s , ng i ta có th xác đ nh các tiêu chí đ phân bi t s khác nhau gi a các

cu c kh ng ho ng có tính h th ng và không có tính h th ng Ngoài ra, ch s BSF theo tháng còn có th d dàng s d ng đ đ a ra c nh báo kh ng ho ng đ i v i t ng

qu c gia riêng l

Các h n ch c a ph ng pháp này ch y u liên quan đ n v n đ s li u Các s

li u tin c y c a khu v c ngân hàng không ph i lúc nào c ng s n có S li u có đ c có

< http://www.business.uiuc.edu/Working_Papers/papers/0β−0114.pdf> , xem ngày 10/02/2012

th th l i b sai l ch do các v n đ v báo cáo hay do nh ng quy đ nh c th c a m i

qu c gia

Vì nh ng u th n i tr i c a ph ng pháp ch s so v i ph ng pháp s ki n,

ph ng pháp ch s thông qua vi c xây d ng ch s BSF đ nh l ng tính đ v c a h

th ng ngân hàng đụ đ c l a ch n đ ồác đ nh các giai đo n kh ng ho ng

 i v i vi c c l ng xác su t x y ra kh ng ho ng ngân hàng, ph ng pháp

phi tham s đ a ra c nh báo kh ng ho ng d a trên vi c phát tín hi u c nh báo c a các

ch s v t qua m c ng ng quy đ nh T đó, mô hình cho phép k t lu n nh ng ch s

t t nh t đ c nh báo kh ng ho ng đ i v i t ng qu c gia trong t ng giai đo n Tuy v y,

h n ch c a cách ti p c n này là vi c mô ph ng đ th s nh h ng c a các ch s đ i

v i xác su t x y ra kh ng ho ng Nói cách khác, cách ti p c n tín hi u không th đ a

ra chính xác xác su t x y ra kh ng ho ng ngân hàng H n ch này c a ph ng pháp phi tham s chính là u th n i b t c a ph ng pháp tham s Cách ti p c n h i quy,

mà trong nghiên c u này là mô hình Probit, có th tính toán chính xác xác su t và th i gian x y ra kh ng ho ng ngân hàng

Ngoài ra, trong k t qu th c nghi m nghiên c u c a Goldstein, Kamisky và Reinhart (2000), ph ng pháp ti p c n theo tín hi u đư không ho t đ ng t t đ i v i

c nh báo kh ng ho ng ngân hàng Trong s 5 n c đ c xác đ nh là có kh n ng b t

n nh t, ch có 2 n c đư có kh ng ho ng trong giai đo n ngoài m u nghiên c u Và trong 5 n c đ c xác đ nh là có kh n ng b t n th p nh t thì không có n c nào th c

s có kh ng ho ng Thêm vào đó, nghiên c u c a Juzhong Zhuang 15

v kh ng ho ng tài ch nh châu Á t i 6 qu c gia ông Á c ng đư đ a ra k t lu n r ng, mô hình phi tham

T nh ng phân tích phân tích trên, k t h p v i nh ng nghiên c u th c nghi m đáng tin c y trên th gi i, mô hình c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng t i u đ c

đ a ra đó là mô hình d a trên ph ng pháp s d ng ch s BSạ đ xác đ nh th i gian

x y ra kh ng ho ng k t h p v i c l ng xác su t x y ra kh ng ho ng b ng

ph ng pháp tham s , sau đây g i là mô hình BSF – tham s đ xây d ng mô hình

c nh báo s m kh ng ho ng ngân hàng cho n , M và Vi t Nam nh ng ch ng

ti p theo

CH NG II KINH NGHI M XÂY D NG MÔ HÌNH C NH BÁO S M

QU C GIA TRÊN TH GI I VÀ BÀI H C CHO VI T NAM

2.1 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng t i n

giai đo n 2000-2009

2.1.1 Nh ng khó kh n trong h th ng ngân hàng n giai đo n 2000-2009

K t sau cu c kh ng ho ng cán cân thanh toán đ u nh ng n m 1990, kinh t

n đư ti n hành hàng lo t nh ng c i cách v th ng m i, công nghi p và đ u t

Nh ng thay đ i này đư ph n nào làm t do hóa n n kinh t m t cách hi u qu , k t thúc

th i k đóng c a v i th tr ng hàng hóa và tài chính qu c t c a n T đó, n n kinh t c a qu c gia này c ng tr nên h i nh p h n v i n n kinh t th gi i S thay

đ i đáng k trong vi c c i cách n n kinh t c a n đ c th hi n rõ ràng thông qua tài kho n v n c a qu c gia này Dòng v n đ u t n c ngoài c a n đư t ng t 2 t USD vào n m tài khóa β001-2002 lên 29 t USD vào n m β007-2008 Ngu n v n đ u

t tr c ti p n c ngoài (FDI) c ng t ng t 6.1 t USD vào n m β001-2002 lên 34.3 t vào n m β007-2008

Luôn đ c đánh giá là n n kinh t có s t ng tr ng đ u đ n trong nhi u n m qua, n là m t trong s nh ng tr ng h p hi m hoi ít b ch u tác đ ng t cu c

kh ng ho ng tài chính toàn c u n m β008 b t ngu n t Hoa K Khu v c tài chính c a

n , đ c bi t là ngành ngân hàng đ c đánh giá là không ch u nhi u nh h ng tr c

ti p t cu c kh ng ho ng trên Tuy nhiên, v i s liên k t càng ngày càng ch t ch v i

n n kinh t th gi i, n ch c ch n đư b tác đ ng ít nhi u b i nh ng tác đ ng thay

đ i bên ngoài H th ng ngân hàng t i n c ng ch u nh h ng m t cách gián ti p

t nh ng b t n trong tình hình kinh t - tài chính trên th gi i

Th nh t, s s p đ c a t p đoàn Lehman Brothers t i Hoa K đư gây ra nh ng tác đ ng tiêu c c v tính thanh kho n trên th tr ng th gi i, đ ng th i c ng khi n cho

các ngân hàng và doanh nghi p t i n chuy n c u tín d ng t các ngu n v n n c ngoài sang khu v c ngân hàng n i đ a S chuy n d ch này đư t o ra nhi u áp l c đ i

v i tính thanh kho n t i th tr ng n i đ a và d n đ n lãi su t cho vay ng n h n t ng

đ t bi n Lãi su t money-call16c ng t ng lên g n β0% trong tháng 10 n m β008 và duy trì m c cao trong kho ng th i gian m t tháng sau đó17

Th hai, tín d ng ngân hàng dành cho khu v c phi th c ph m có nh ng bi n

đ ng không n đ nh Sau đ t t ng tr ng đ u n m β008 đ n tháng 5/2008, tín d ng cho khu v c phi th c ph m đ t ng t gi m t tháng 11/2008, d n đ n t ng tr ng tín

d ng theo tháng có d u hi u g n v i m c 0 vào đ u n m 2009 (Bi u đ 1) Vi c ngu n

c u v tín d ng gi m đư khi n cho l i nhu n c n biên theo tháng c a ngành ngân hàng

đ u t vay đ chi tr các tài kho n ký qu

<http://www.rbi.org.in/scripts/BS_ViewBulletin.aspx?Id=13072>, xem ngày 28/03/2012

Th ba, ngu n v n đ u t gián ti p (FII) c a n đư có s đ o chi u k t

đ u n m β008 (Bi u đ 2) N u nh trong n m β007, ngu n v n đ u t gián ti p vào

n đ t 20.3 t USD thì sang n m β008, t ng v n đ u t gián ti p ròng đư gi m

xu ng m c – 15 t USD i u này đ c gi i thích là do nhi u nhà đ u t n c ngoài

mu n rút v n v n c đ c i thi n tình hình thanh kho n t i các công ty chính qu c

S ch y v n m nh này c a FII đư gây ra m t cú s c l n trên th tr ng ch ng khoán

n

Bi u đ 2: V n đ u t gián ti p ròng theo tháng c a n (Rs Crore)

Ngu n: y ban Ch ng khoán và Ngo i h i n (SEBI)19

2.1.2 Xây d ng mô hình c nh báo s m kh ng ho ng h th ng ngân hàng

th ng m i t i n giai đo n 2000-2009

nghiên c u vi c xây d ng mô hình BSF – tham s đ c nh báo kh ng ho ng

h th ng ngân hàng t i n , đ tài đư s d ng nghiên c u “Mô hình Ordered Probit

c a h th ng c nh báo s m d đoán kh ng ho ng tài chính t i n ” c a tác gi

Thangjam Rejeshwar thu c Ngân hàng Trung ng n nh ngu n tham kh o chính