Đề tài Phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam: Kinh nghiệmquốc tế và một số gợi ý

Bài viết của nhóm sẽ đi vào nghiên cứu kinh nghiệm một số quốc gia trong việc phát triển ngân hàng xanh, cũng như thực trạng phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

- -HỘI THẢO NCKH SV: VẬN HÀNH NGÂN HÀNG TRONG THỜI

ĐẠI MỚI

Đề tài Phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam: Kinh nghiệm

quốc tế và một số gợi ý

Thành viên nhóm: Nguyễn Thị Thu Huyền

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

Hà Nội, 2017

Mục Lục

1.KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG XANH 3

1.1Khái niệm ngân hàng xanh 4

1.2Các lợi ích của ngân hàng xanh 5

2 KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI NGÂN HÀNG XANH CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 7

2.1 Đức 7

2.2 Bangladesh 9

2.3 Trung Quốc 10

3 THỰC TRẠNG NGÂN HÀNG XANH TẠI VIỆT NAM 11

4 GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG XANH TẠI VIỆT NAM 14

4.1 Về phía Nhà nước 14

4.2 Về phía các ngân hàng thương mại 15

Tài liệu tham khảo 17

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ADB Ngân hàng phát triển Châu Á

EPFIs Nguyên tắc Xích đạo

IFC Công ty tài chính quốc tế

KfW Ngân hàng chính sách Đức

NHTM Ngân hàng Thương mại

NHTW Ngân hàng Trung ương

UNESCA

P

Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc

WB Ngân hàng Thế giới

PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG XANH TẠI VIỆT NAM: KINH NGHIỆM

QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ GỢI Ý

Nguyễn Thị Thu Huyền- K17KTC SĐT: 01666815627, Gmail: tkuhuyen1710@gmail.com

Nguyễn Thị Hồng Hạnh- K17NHL SĐT: 0963657876, Gmail: honghanhhoha@gmail.com

Tóm tắt

Hiện nay, đối với các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, phát triển kinh tế bền vững trong dài hạn đã trở thành một nhu cầu thiết yếu Tuy nhiên, muốn phát triển bền vững đòi hỏi phải có sự cân bằng giữa phát triển kinh tế

và bảo vệ môi trường Do đó, nhiều quốc gia trên thế giới đã lựa chọn phát triển kinh

tế xanh, trong đó “ ngân hàng xanh” có vai trò quan trọng Họ cũng cho rằng “ngân hàng xanh” là một mô hình ngân hàng trong tương lai khi cân bằng các lợi ích và chi phí giữa kinh tế và môi trường của tất cả các bên có liên quan trong hoạt động ngân hàng Bài viết của nhóm sẽ đi vào nghiên cứu kinh nghiệm một số quốc gia trong việc phát triển ngân hàng xanh, cũng như thực trạng phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra một số gợi ý về chính sách cho Việt Nam.

Từ khóa: ngân hàng xanh, kinh tế xanh, phát triển bền vững, kinh nghiệm quốc tế,

Việt Nam.

1.KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG XANH

Sau khoảng 30 năm hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã trở thành một trong các nền kinh tế đang phát triển thành công nhất trên thế giới Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những nguy cơ về môi trường, bao gồm tổn thất đa dạng sinh học, mất rừng, ô nhiễm không khí hay phát thải khí nhà kính, đe dọa nghiêm trọng những thành tựu kinh tế Nhằm ứng phó với tình hình, Chiến lược quốc gia về

tăng trưởng xanh đã được Chính phủ phê duyệt vào tháng 9/2012 cho giai đoạn 2011-2020

và tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu tăng hiệu quả tài nguyên của nền kinh tế và tăng tính bền vững trong khi vẫn đạt được các mục tiêu về phát triển kinh tế Trong đó, ngân hàng xanh sẽ là nguồn lực quan trọng để thực hiện Chiến lược xanh đến năm

2020 Lĩnh vực ngân hàng được coi là thân thiện với môi trường, không có tác động nhiều tới môi trường tự nhiên thông qua các hoạt động nội bộ, tuy nhiên lĩnh vực ngân hàng lại là nguồn tài trợ chính cho những dự án thương mại là những dự án có đóng góp quan trọng cho sự tăng trưởng kinh tế Các tác động môi trường không trực tiếp liên quan đến hoạt động của ngân hàng mà liên quan đến hoạt đông bên ngoài được tạo bởi khách hàng của họ Tác động của những hoạt động này dù lớn song rất khó có thể ước tính một cách chính xác Vì vậy, có thể nói, ngành ngân hàng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc thúc đầy các khoản đầu tư theo hướng phát triển bền vững

và trách nhiệm cộng đồng

1.1Khái niệm ngân hàng xanh

Ngân hàng xanh hiểu theo nghĩa rộng là Ngân hàng bền vững (Imeson M., và Sim A., 2010), trong một ngân hàng để phát triển bền vững thì các quyết định đầu tư cần nhìn vào bức tranh lớn và hành động một cách có lợi cho người tiêu dùng, kinh tế,

xã hội và môi trường Ngân hàng chỉ có thể phát triển bền vững khi đặt các lợi ích của ngân hàng gắn liền với lợi ích của xã hội, môi trường

Theo cách hiểu thứ hai, nghĩa hẹp, “Ngân hàng xanh” chỉ các hoạt động nghiệp

vụ của ngân hàng, khuyến khích các hoạt động vì môi trường và giảm phát thải cacbon, ví dụ như khuyến khích khách hàng sử dụng sản phẩm, dịch vụ xanh; áp dụng tiêu chuẩn môi trường khi cấp tín dụng ưu đãi cho dự án giảm CO2, năng lượng tái tạo… (UNESCAP, 2012) Như vậy, Ngân hàng xanh là ngân hàng khi cung cấp các dịch vụ có gắn với các cam kết bảo vệ môi trường, đầu tư cho vay sản xuất xanh, sạch

Ngân hàng xanh vẫn là một khái niệm mới được biết đến những năm gần đây, đặc biệt đối với các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam bởi sự ưu tiên phát triển kinh tế thay vì yêu cầu bảo vệ môi trường Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, hầu hết các quốc gia trên thế giới phải nhìn nhận lại cách thức tổ chức

hệ thống tài chính của mình, kể cả hệ thống ngân hàng Các vấn đề về phát triển bền vững gắn liền với bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội được quan tâm hơn hết Và

từ đây, Ngân hàng xanh được phổ biến rộng rãi hơn và được coi là mô hình phát triển ngân hàng lý tưởng mà mọi quốc gia hướng tới

Theo SOGESID (2012) Ngân hàng xanh là ngân hàng hoạt động như một ngân hàng truyền thống và cung cấp các dịch vụ vượt trội cho nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời thực thi các chương trình giúp ích cho cộng đồng và môi trường Những ngân hàng xanh không phải là một doanh nghiệp họat động thuần túy vì trách nhiệm

xã hội (CSR), cũng không hoàn toàn là doanh nghiệp thuần túy vì lợi nhuận; chúng là

sự kết hợp mới đảm bảo sự hài hòa và bền vững về cả kinh tế- môi trường-xã hội

Năm 2003, Nguyên tắc Xích đạo (EPFIs) về tài trợ dự án được Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và 9 ngân hàng quốc tế quyết định xây dựng dựa trên những tiêu chuẩn đã có của IFC về trách nhiệm của các ngân hàng đối với phát triển tài chính Đến nay đã có gần 80 tổ chức tài chính tham gia cam kết Bộ tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc phân loại và xếp hạng các ngân hàng xanh hiện nay Một ngân hàng được coi là ngân hàng xanh khi thỏa mãn đầy đủ các tiêu chuẩn trong bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội (23 tiêu chuẩn), trách nhiệm môi trường (47 tiêu chuẩn) (EPFI 2003)

Các hoạt động ngân hàng xanh rất rộng, bao gồm từ việc tiết kiệm giấy sử dụng của khách hàng và ngân hàng, áp dụng ngân hàng trực tuyến (online bankings), giảm

số lượng các chi nhánh, văn phòng cho đến việc áp dụng tiêu chuẩn môi trường khi duyệt vốn vay hay cấp tín dụng ưu đãi cho dự án giảm CO2, dự án về năng lượng tái tạo… (Kaeufer, K.,2010)

Như vậy, Ngân hàng xanh không chỉ có ảnh hưởng tới lĩnh vực tài chính mà còn ảnh hưởng tới môi trường, xã hội, giáo dục, công nghệ thông tin… khi mà các ngân hàng thực hiện việc cấp tín dụng gắn với điều kiện đảm bảo về môi trường, góp phần chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng “xanh hóa”

1.2Các lợi ích của ngân hàng xanh

Một ngân hàng xanh đảm bảo sự phát triển bền vững về cả ba yếu tố kinh tế- xã hội- môi trường đem lại các lợi ích:

Ngân hàng trực tuyến giúp tiết kiệm năng lượng và tài nguyên

Một ngân hàng trực tuyến đem lại rất nhiều tiện ích: các nghiệp vụ thanh toán, chuyển khoản, nhận báo cáo, mua bán các chứng chỉ tiền gửi giờ đây chỉ cần thông qua những thao tác trực tuyến đơn giản mà không cần phải trực tiếp đến ngân hàng thưc hiện Việc này giúp khách hàng tiết kiệm tiền bạc, thời gian và công sức đi lại Các ngân hàng giảm thiểu được việc sử dụng giấy tờ, các chi phí về chi nhánh, văn phòng, xây dựng các tòa nhà tiết kiệm năng lượng hơn, giảm các thủ tục phức tạp và tập trung nhân lực cho các phần qua trọng hơn so với các hoạt động ngân hàng thông thường

Dùng tài khoản thanh toán xanh

Mở một tài khoản thanh toán xanh giúp bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng nhiều hơn các dịch vụ ngân hàng trực tuyến Các tài khoản thanh toán xanh nên được ưu đãi với lãi suất cao và linh hoạt bởi việc sử dụng các tài khoản này đã giúp các ngân hàng giảm thiểu các chi phí của mình từ việc sử dụng tài khoản thanh toán xanh

Các tài khoản thanh toán xanh sẽ bao gồm các dịch vụ về ngân hàng di động, khả năng kiểm tra số dư tài khoản, chuyền khoản và thanh toán nhanh bất cứ lúc nào Khả năng bảo mật dữ liệu di động cũng được coi là tốt hơn rất nhiều so với hoạt động ngân hàng thông thường Điều này sẽ kéo theo sự gia nhập của các công ty điện tử viễn thông vào lĩnh vực tài chính ngân hàng, góp phần đáng kể vào việc kinh doanh và thu hút nhân lực trình độ cao

Hỗ trợ các dự án đảm bảo môi trường hay giúp ích cho cộng đồng

Đặc trưng của ngân hàng là thực hiện việc kiểm tra, phê duyệt và cấp tín dụng cho các dự án Vậy thì ngân hàng xanh sẽ tập trung vào việc cung cấp các khoản vay cho các dự án tiết kiêm năng lượng Nó hoạt động không chỉ vì mục tiêu lợi nhuận mà còn hướng tới phát triển bền vững trong tương lai, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng

Tạo ra các tác động liên ngành

Thông qua việc phê duyệt và cấp tín dụng cho các dự án, các Ngân hàng xanh góp phần tác động đến tình hình của nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau Mặt khác ngân hàng xanh đòi hỏi trình độ công nghệ cao để phục vụ các hoạt động ngân hàng

trực tuyến Điều này thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực công nghệ thông tin, tăng nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này, tạo công ăn việc làm nhiều hơn cho xã hội

Áp dụng mô hình Ngân hàng xanh thúc đẩy sự phát triển dịch vụ ngân hàng tiện lợi, góp phần giảm thiểu những tác động đến môi trường, tiết kiệm chi phí và nguồn lực Không những vậy, với những ưu đãi và tiện ích mà dịch vụ ngân hàng trực tuyến mang lại chắc chắn sẽ góp phần làm gia tăng lượng khách hàng tham gia sử dụng dịch vụ ngân hàng trong tương lai, hướng tới xây dựng một nền kinh tế văn minh và hiện đại

2 KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI NGÂN HÀNG XANH CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

2.1 Đức

Mặc dù là một nước Tây Âu phát triển, dân trí và ý thức của người dân về vấn

đề môi trường đều rất cao, song Đức vẫn không tránh khỏi việc phải gánh chịu áp lực

từ các vấn đề môi trường toàn cầu như: Hiệu ứng nhà kính, suy giảm tầng ozon, nước biển dâng, khan hiếm nguồn nước, thiếu hụt năng lượng Những vấn đề này trong tương lai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế Đức Để giải quyết vấn đề này, chính phủ đức cũng như các thành phần kinh tế khác cũng đã ý thức lại việc đầu tư cho các hoạt động môi trường

Hệ thống pháp luật của Đức tương đối hoàn thiện, chặt chẽ và đồng bộ Các bộ luật về môi trường như luật môi trường quốc gia, luật tái chế và rác thải, luật ràng buộc các công ty phải có trách nhiệm với môi trường trong suốt chu kì sống của sản phẩm… hỗ trợ và ràng buộc lẫn nhau tạo ra khung pháp lý chặt chẽ để quản lý môi trường

Kinh nghiệm của các công ty Đức cũng cho biết việc áp dụng những biện pháp bảo vệ môi trường sẽ làm tăng chi phi nói chung Tuy nhiên việc này khiến các doanh nghiệp phải cải tiến về kĩ thuật, công nghệ đưa sản phẩm theo hướng sản phẩm xanh hay sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường Chính sự thay đổi này lại giúp tiết kiệm năng lượng, nước, tiết kiệm chi phí xử lý chất thải, nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động Để các doanh nghiệp có thể đạt được những hiệu quả như trên không thể phủ nhận vai trò của các nguồn vốn từ NHTM dành cho các khoản vay vì môi trường

Ở Đức, các dự án môi trường ở Đức được Chính phủ Đức hỗ trợ tài trợ vốn thông qua thị trường vốn và cả ở hệ thống NHTM Tuy nhiên, Chính phủ Đức chỉ hỗ trợ chứ không can thiệp vào các sản phẩm xanh của các tổ chức Điều này tạo ra tính linh hoạt, tự chủ và độc lập cho mỗi một NHTM trong việc tự mình giải quyết vấn đề môi trường thông qua việc tạo ra các sản phẩm tín dụng xanh Các NHTM ở Đức sẽ áp dụng các chính sách hỗ trợ vay vốn cho các doanh nghiệp hoạt động trong ngành có tỷ

lệ ô nhiễm cao nhưng chưa có đủ năng lực tài chính để thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường Đồng thời, giám sát sau cấp vốn để đảm bảo nguồn vốn này được sử dụng đúng mục đích ban đầu

Sự thành công của Ngân hàng xanh tại Đức không thể không kể đến vai trò quan trọng của Ngân hàng chính sách Đức (KfW) khi mà Ngân hàng này có rất nhiều sáng kiến về sản phẩm trong tín dụng xanh; các khoản cho vay của ngân hàng chính sách Đức chủ yếu tập trung về lĩnh vực tiết kiệm năng lượng, bảo vệ đất, ô nhiễm nguồn nước, chiếm đến gần 30% tổng vốn giải ngân tín dụng của ngân hàng này

Trước khi thực hiện cấp tín dụng, KfW đã đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự

án và phê duyệt cho vay dựa trên mô hình quản lý rủi ro của các NHTM nói chung Khi quyết định cấp khoản tín dụng cho dự án, KfW sẽ xác định xem dự án đó có tuân thủ theo các Nguyên tắc xích đạo và các hướng dẫn về môi trường, sức khỏe và an toàn hay không, đồng thời liên tục kiểm tra, đánh giá tác động và rủi ro về cả sức khỏe lẫn an toàn mà dự án đem lại cho môi trường và xã hội khi đưa vào thực hiện, sau đó đưa ra các biện pháp nhằm xử lý giảm thiểu và khống chế các tác động tiêu cực đó

Vì KfW là ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước, nên ngân hàng này không chỉ đóng vai trò huy động vốn, cung cấp các gói tín dụng theo nhu cầu của các thành phần kinh tế và đảm bảo quá trình thanh toán không dùng tiền mặt mà còn chịu trách nhiệm điều tiết thị trường, thúc đẩy sự phát triển của các công ty, của hệ thống ngân hàng và của toàn bộ nền kinh tế Đức

KfW thực hiện chính sách không cạnh tranh với các NHTM mà hợp tác bán buôn cho các NHTM điều này có nghĩa là KfW không trực tiếp cấp tín dụng cho khách hàng mà chuyển qua các NHTM khác để có thể đến tay người vay vốn, do đó không

tạo ra sự cạnh tranh gay gắt mà tạo nên mối quan hệ hợp tác bền vững, mở rộng và phát triển hệ thống Ngân hàng xanh một cách đồng bộ, có hiệu quả

Mặc dù là ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước và tổ chức hoạt động có ban kiểm soát do chính phủ chỉ định, nhưng hoạt động của KfW không chịu sự can thiệp của chính phủ Việc này giúp KfW tự chủ hơn trong các quyết định của mình cũng như giảm thiểu sự trì trệ, phụ thuộc vào Chính phủ, tăng tính năng động cho bản thân ngân hàng cũng như, làm gương cho các NHTM

Nguồn vốn để tài trợ và cấp tín dụng xanh của KfW không phụ thuộc vào trợ cấp của Chính phủ Tuy nhiên ngân hàng này lại nhận được sự hỗ trợ của chính phủ trong việc tiếp cận với nguồn vốn có chi phí thấp trên thị trường vốn quốc tế nhờ vào việc Chính phủ Đức thực hiện bảo lãnh cho KfW Sự hỗ trợ tạo điều kiện của chính phủ chính là một trong những nguyên nhân giúp phát triển Ngân hàng xanh tại Đức

Nhìn chung Ngân hàng xanh tại Đức đã được xây dựng và hoàn thiện tương đối hiệu quả Để có được kết quả này chúng ta có thể thấy vai trò của Chính phủ Đức trong việc hỗ trợ tạo ra môi trường phát triển cho ngân hàng xanh cũng như vai trò người đi đầu của Ngân hàng chính sách Đức trong việc hỗ trợ các NHTM hoàn thiện các chính sách tín dụng xanh Đây chính là bài học quý giá cho chiến dịch tăng trưởng xanh của Việt Nam trong giai đoạn này

2.2 Bangladesh

Là một trong những nước kém phát triển, Bangladesh là một quốc gia điển hình chịu sự ảnh hưởng về môi trường nhiều nhất trên thế giới Năm 2011, Ngân hàng Bangladesh đã đưa ra chính sách ngân hàng xanh nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững Các hoạt động của ngân hàng xanh bao gồm sử dụng tất cả nguồn lực ngân hàng nhằm giảm thiểu tối đa việc sử dụng lãng phí, gây ảnh hưởng đến môi trường, ưu tiên cho các hoạt động phát triển bền vững Đến năm 2013, đã có 47 ngân hàng ở Bangladesh có bộ phận ngân hàng xanh và đã thông qua các chính sách hướng dẫn về ngân hàng xanh Các hướng dẫn về ngân hàng xanh này tập trung vào phân loại các hoạt động đầu tư theo mức độ rủi ro cao, trung bình, thấp tương ứng với các danh mục yêu cầu thẩm định Từ đó nâng cao năng lực của ngân hàng trong việc đánh giá rủi ro môi trường trước khi quyết định cho vay và đầu tư