Luận văn thạc sĩ đh điều dưỡng nhận thức về yếu tố nguy cơ và biểu hiện cảnh báo đột quỵ não của người bệnh có nguy cơ cao đột quỵ não tại khoa nội bệnh viện đa khoa tỉnh đắc lắc năm 2016

ntớiđộtquỵnãocóthểkểtới:tănghuyếtáp,hútthuốclá,nghiệnrượu,béophì,tiểuđường,mỡlipittrongmáutăngcao,stress,dịdạngmạchmáonão,bệnhtimvàítvậnđộng [11], [12], [19], [34].Theo dự báo của Hội ti

LỜICẢMƠN Nhândịpkhóahọcđượchoànthành,vớilòngkínhtrọngvàbiếtơnsâusắc,tôixinđượcbàytỏlòngbiếtơntới:Đảngủy,Bangiámhiệunhàtrường,phòngĐàoTạoSauĐạihọccủatrườngĐạiHọcĐiềuDưỡngNamĐịnhđãtạođiềukiệnchotôihọctậpvànghiêncứukhoahọcmộtcáchtốtnhất

TôixinđượcgửilờicảmơnđếncácgiảngviênđếntừtrườngĐạiHọcĐiềuDưỡngBaylor-HoaKỳvàtrườngĐạiHọcBurapha-

TháiLancùngđộingũcácgiảngviênlàtiếnsĩvàthạcsĩchuyênngànhđiềudưỡngcủatrườngĐạihọcĐiềuDưỡngNamĐịnhđãtruyềnđạtkiếnthứcvàkinhnghiệmquýbáutronglĩnhvựcđiềudưỡngđãgiúpíchchotôitrongquátrìnhhọctập,nghiêncứuvàgiảngdạy

TôixinchânthànhcảmơnbangiámđốcBệnhviệnđakhoatỉnhĐăkLăk,phòngKếHoạchTổngHợpcủabệnhviệnvàtậpthểcánbộvànhânviênhaikhoakhoaNộiTimMạchvàkhoaNộiTổngHợp

Tôicũngxincảmơntớiquýđồngnghiệpvàđốitượngnghiêncứucùnggiađìnhhọđãnhiệttìnhcộngtáctrongthờigianthunhậpsốliệumộtcáchthuậnlợivàchínhxác;cùngtấtcảtácgiảtrongvàngoàinướccócôngtrìnhnghiêncứukhoahọcthamkhảocholuậnvăn

TôicũngxincảmơnthầyĐinhHữuHùng,TiếnSĩ-BácSỹchuyênngànhThầnKinhcủakhoaYDược–

ĐạihọcTâyNguyên.Thầyđãchỉbảotậntình,hướngdẫntôitrongquátrìnhhọctậpvànghiêncứukhoahọcđểhoànthànhluậnvănnày

Cuốicùngtôixingửilờicảmơnsâusắcđếngiađìnhvàbạnbècủatôitronggiaiđoạnthựchiệnđềtàiđãđộngviên,khíchlệgiúpđỡtôitrongcuộcsốngvừacảtinhthầnlẫnvậtchấtđểtôicóthểhoànthànhmộtcáchtốtnhất

ĐắkLắk,ngày25tháng3năm2017

LỜICAMĐOAN Tôixincamđoanđâylàcôngtrìnhnghiêncứukhoahọccủatôi

Cácsốliệuvàkếtquảnghiêncứutrongluậnvănlàtrungthựcvàchínhxácvàchưatừngđượcaicôngbốtạicáccôngtrìnhnghiêncứukhoahọcnàotrướcđây

Tácgiảluậnvăn

VũThịThuHường

MỤCLỤC

ĐẶTVẤNĐỀ 1

MỤCTIÊUNGHIÊNCỨU 3

CHƯƠNG1:TỔNGQUANTÀILIỆU 4

1.1.MỘTSỐVẤNĐỀVỀĐỘTQUỴNÃO 4

1.2.NGHIÊNCỨUTRONGVÀNGOÀINƯỚC 14

1.3.ÁPDỤNGHỌCTHUYẾTTRONGNGHIÊNCỨU 19

1.4.VÀINÉTVỀBỆNHVIỆNĐAKHOATỈNHĐĂKLĂK 22

CHƯƠNG2:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 23

2.1.ĐỐITƯỢNGNGHIÊNCỨU 23

2.2.THỜIGIANVÀĐỊAĐIỂMNGHIÊNCỨU 24

2.3.THIẾTKẾNGHIÊNCỨU: 24

2.4.MẪUVÀPHƯƠNGPHÁPCHỌNMẪU: 24

2.5.CÁCBIẾNSỐNGHIÊNCỨU: 26

2.6.Cáckháiniệm,tiêuchuẩnđánhgiá: 28

2.7.PHƯƠNGPHÁPTHUTHẬPSỐLIỆU: 29

2.8.PHƯƠNGPHÁPPHÂNTÍCHSỐLIỆU 31

2.9.ĐẠOĐỨCTRONGNGHIÊNCỨU 32

2.10.SAISỐVÀBIỆNPHÁPKHẮCPHỤCSAISỐ: 32

CHƯƠNG3:KẾTQUẢNGHIÊNCỨU 34

3.1.Đặcđiểmchungcủađốitượngnghiêncứu 34

3.2.Nhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão: 37

3.3.Mốiliênquangiữamộtsốyếutốảnhhưởngtớinhậnthứcvềyếutốnguycơvàbiểuhiệnc ảnhbáođộtquỵnão 42

CHƯƠNG4:BÀNLUẬN 52

4.1.Nhậnthứccủađốitượngnghiêncứuvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáocủađộtq uỵnão 52

4.2.Bànluậnvềảnhhưởngcủamộtsốyếutốliênquanđếnnhậnthứcvềyếutốnguycơvàbiểu hiệncảnhbáođộtquỵnão: 59

KẾTLUẬN 69 KHUYẾNNGHỊ 70

DANHMỤCCÁCCHỮVIẾTTẮT Tênviếttắt Tênđầyđủ

WHO WorldHealthOrganization(TổchứcYtếThếGiới)

DANHMỤCHÌNHVÀBIỂUĐỒ

Biểuđồ3.1.Phânbốnhậnthứcvềcácyếutốnguycơđộtquỵnão 34 Biểuđồ3.2.Phânbốnhậnthứcvềcácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão 35 Biểuđồ3.3.Phânbốnguồnthôngtinvềđộtquỵnãocủađốitượngnghiêncứu 36 Biểuđồ3.4.Phânbốvềhànhđộngkhigặpmộttrườnghợpnghingờđộtquỵnão 37

TÓMTẮTĐỀTÀI:

Mụctiêu:(1)MôtảthựctrạngnhậnthứcvềyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãođiềutrịtạibệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknăm2016.(2)XácđịnhmốiliênquangiữamộtsốyếutốảnhhưởngtớinhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãođiềutrịtạibệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknăm2016

Phươngpháp:Nghiêncứumôtảcắtngangvớibộcâuhỏimởvềnhậnthứcđộtquỵnão(yếutốnguycơ,biểuhiệncảnhbáo,nguồnthôngtin,vàhànhđộngkhigặptrườnghợpnghingờđộtquỵnão).Thờigiannghiêncứulà5thángcủanăm2016,chúngtôiđãphỏngvấn196ngườibệnhcónguycơcaođộtquỵnãoởkhoaNội,BệnhviệnĐakhoatỉnhĐắkLắk.DữliệuđượcphântíchbằngSPSS16.0

Kếtquả:Nhậnthứcvềyếutốnguycơđộtquỵnão:Tănghuyếtáp(67,3%);Tiềnsửgiađìnhcóngườibịđộtquỵnão(49,5%);Lớntuổi(28,1%).Nhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáo:“Độtngộttêhoặcyếuliệtvậnđộngnửangười”(46,4%);“Độtngộtnóikhóhoặckhôngnóiđượchoặcgiảmkhảnăngthônghiểu”(31,1%).Nhậnthứcđạtcủangườibệnhvềyếutốnguycơđộtquỵnãolà84,7%,vềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãolà43,8%.Thôngtinvềđộtquỵnãochủyếuquanhânviênytế(70,9%),quagiađình,bạnbèvàhàngxóm(63,3%)vàquativi,đài(59,2%).Hànhđộngđượclựachọnkhigặptrườnghợpnghingờbịđộtquỵnão:Đưangườibệnhđếnbệnhviện(53,8%).Cácyếutốcóliênquanvớinhậnthứcđạtvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão:Tuổitừ65trởlên,cóviệclàm,trìnhđộvănhóatrêntiểuhọc,sốngcùngvợ(chồng)vàcóthunhậptrungbìnhtrởlên.Trongđótrìnhđộhọcvấncómốiliênquanđộclập

Kếtluận:Nhậnthứcvềyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaođộtquỵnãocònhạnchế.Cầnnângcaotựnhậnthức,nguồnthôngtintừnhânviênytếđểdựphòngvàđiềutrịđộtquỵnãokịpthờivàchínhxác

Từkhóa:Nhậnthức,yếutốnguycơ,biểuhiệncảnhbáo,ngườibệnh,độtquỵnão

ĐẶTVẤNĐỀ Độtquỵnão(ĐQN

)luônlàmộttháchthứcquantrọngđốivớinềnytếtrêntoàncầubởiđâylànguyênnhângâytửvongđứngthứhaitrêntoànthếgiớivàđứnghàngđầuởcácquốcgiacómứcthunhậptrungbình [72].Hơn2thậpkỷqua,gánhnặngcủađộtquỵnãođãtăng26%.Hơn80%trườnghợpĐQN xảyraởcácnướccóthunhậpthấpvàtrungbình,baogồmcảViệtNam.Mặtkhác, ĐQN đangcóxuhướngngàycàngtrẻhóa

[74].TheoChủtịchTổchứcĐộtquỵnãothếgiới,mỗinămtrêntoàncầucó16triệucamắcmớivàkhoảng6triệucatửvong

[69].MộtthốngkêmớinhấttạiMỹchothấycứmỗi40giâycómộtngườibịđộtquỵnão,mỗi4phútcómộttrườnghợptửvong

[34].Dựbáođếnnăm2030,theoHiệpĐộtquỵHoaKỳ,độtquỵnãosẽtăngthêm20,5%sovớinăm2012.Chiphíđểđiềutrịđộtquỵnãocóthểtănglên183130triệuđôlasovới71550triệuđôlanăm2010 [31]

Hơnnữa,độtquỵnãolànguyênnhângâytàntậthàngđầu.TheoOvbiagelevàcộngsự(2013)thìcó90%ngườibệnhđộtquỵnãocókhuyếttậtcònlạivàchỉcó10%hồiphụchoàntoàn [59].TạiViệtNamcũngnhưnhiềunướcchâuÁkhác,tỷlệđộtquỵnãocaohơnnhiềusovớicácnướcởphươngTây.Mỗinămcókhoảng200.000ngườimắcbệnhvàcóhơn50%trườnghợptửvong

[14].Đểlàmgiảmgánhnặngdođộtquỵnãogâyrathìdựphòngvàđiềutrịsớmđộtquỵlàvấnđềhếtsứcquantrọng.Đểthựchiệntốtđiềuđóchúngtacầnphảihiểubiếtrõvềnhậnthứccủangườibệnhđốivớicácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnão

Theoyvăn,trênthếgiớiđãcónhiềucôngtrìnhnghiêncứuvềvấnđềnày.Trongđó,hầuhếtcáctácgiảđềunhấnmạnhrằngnhậnthứcvềđộtquỵnãocủangườidânnóichungcònhạnchếvàthựcsựcầnphảinângcaonhậnthứcvềđộtquỵnão(baogồmcảnhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàcácbiểuhiệncảnhbáo),trongđócóngườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnão [35], [68].Nhìnchung,kếtquảthuđượcgiữacácnghiêncứuchưađượcđồngnhất.Cụthể,tỷlệđốitượngnghiêncứucóthểkểtênítnhấtmộtyếutốnguycơđộtquỵnão,thayđổitừ18%đến94%v

àítnhấtmộttrongnhữngbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãodaođộngtừ25%đến72%

[50].Trongnhữngngườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnão,chỉcó42,7%ngườibệnhkểđượcítnhất2biểuhiệncảnhbáovà28,5%ngườibệnhkểđượcítnhất2yếutốnguycơ

[68].Trongkhi31%ngườidânkểđượcítnhất2biểuhiệncảnhbáovà71%ngườidânkểđượcítnhất2yếutốnguycơđộtquỵnão [46]

ỞViệtNam,thựctếchothấyđãcómộtsốnghiêncứuvềnhậnthứcđộtquỵnãonhưngsốlượngcònhạnchếvàcáctácgiảchưađisâuvàotìmhiểucácyếutốliênquanvớinhậnthứcvềđộtquỵnão.TheoniêngiámthốngkêcủaBộYtế,tỷlệmắcđộtquỵnãolà47,6/100.000dânvàchiphítrựctiếpđểđiềutrịbệnhnàylà144tỷđồngmỗinăm.Trongđóhậuquảdotănghuyếtápgâyralênđến85,4tỷđồng.Cókhoảng15.990ngườibịliệt,tànphế,mấtsứclaođộngdoĐQN /năm [3].Thốngkêtrongchươngtrìnhquốcgiaphòngchốngbệnhtănghuyếtápcóđến77%ngườidânchưahiểuđúngvềnguycơbịđộtquỵnão

[5].Mộtsốnghiêncứucũngchothấytỷlệhiểubiếtcủangườidâncònhạnchế,hơn2/3ngườidânbịtănghuyếtápkhôngcónhậnthứcđượcyếutốnguycơ,chỉcó25%xácđịnhđượcítnhấtmộtbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnão

[20],70%ngườibệnhnghĩrằngđáitháođườnglàyếutốnguycơcủađộtquỵnão;chỉcó5,7%ngườibệnhnghĩrằngtiềnsửđộtquỵ/cơnthiếumáunãothoángqualàyếutốnguycơgâyđộtquỵnão

[28].Sốlượngbiểuhiệncảnhbáođượckểlạităngtheotuổi,84%ngườitrưởngthànhdưới40tuổiđãkểrằnghọkhôngtrảiquabấtkỳbiểuhiệncảnhbáonào,75,3%cácđốitượng70tuổitrởlênkểrằnghọđềutrảiquacácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão [39]

RiêngtạiĐắkLắk,mộttỉnhthuộckhuvựcTâyNguyênvớinhiềuđặcthùriêngvềcácdântộccùngsinhsống,vềkhíhậu,tậpquán,lốisống,vàtrìnhđộdântrí,chođếnnayvẫnchưacótácgiảnàonghiêncứuvềnhậnthứcđộtquỵnão.Vìvậyviệcchúngtôitiếnhànhthựchiệnđềtài:“NhậnthứcvềyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaođộtquỵnãotạikhoaNội,BệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknăm2016”làthựcsựcầnthiết,nhằmgópphầncungcấpnhữngthôngtinquantrọngvềthựctrạngnhậnthựcđộtquỵnãoởViệtNam,từđógópphầnlàmgiảmgánhnặngdođộtquỵnãogâyra

MỤCTIÊUNGHIÊNCỨU

1.MôtảthựctrạngnhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãođiềutrịtạibệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknăm2016 2.XácđịnhmốiliênquangiữamộtsốyếutốảnhhưởngtớinhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocủangườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãođiềutrịtạibệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknăm2016

1.1.2.Phânloại

Baogồm:độtquỵthiếumáucụcbộvàđộtquỵchảymáunão [19], [27], [30]

1.1.2.1.Độtquỵthiếumáucụcbộ

Độtquỵnhồimáunãođượcmôtảlàtìnhtrạngbệnhgâyradosựtắcnghẽnmạchmáunãolàmngừngtrệdòngmáulênnuôinãophíasauchỗtắc [27]

Sựtắcnghẽnnàydocácnguyênnhângâyhẹpmạchmáutạichổhaydocụcmáuđôngtừnơikháctrôitớithườnglàtừtim,trongquátrìnhcobópđượcđẩytrôilênnão

Bệnhchiếm20-25%sốngườibệnhđộtquỵnão,gồmcó:

-Chảymáunão

-Chảymáudướinhện

1.1.3.Dịchtễhọc:

đãcóxuhướnggiảm,cáctỷlệmớimắcvàhiệnmắccũnggiảmởcácnướcÂuMỹnhưnglạicóxuhướngtăngởkhuvựcChâuÁsongsongvớigiatăngtầnsuấtbệnhtimmạchvàđáitháođường [3].ĐQN

làmốiquantâmcủayhọcvàxãhộihiệnnay,đãcónhiềucôngtrìnhnghiêncứukhảosáttỷlệmắcmới,tỷlệhiệnmắcvàtỷlệtửvongđểgópphầntrongcôngtácphòngvàđiềutrịbệnhđượctốthơn.Cácnghiêncứuđãchỉrasựkhácbiệtvềđộtuổimớimắctrênphạmvitoànthếgiớivàchorằngtỷlệmắcmớikhônggiảmtrongvòng20nămquavàcóxuhướnggiatăngdotăngtỷlệdânsốgi

trêntoànthếgiớicủađộtquỵnãolà16,9triệungười,chiphíđiềutrịlà33triệuUSD

[34].Độtquỵnãolànguyênnhânthứhaidẫnđầutoàncầuvềcáichếtđằngsaubệnhtim,chiếm11,13%tổngsốtrườnghợptửvongtrêntoànthếgiới.Độtquỵnãolànguyênnhânthứ5tửvongởHoaKỳ,giếtchếtgần129.000ngườimộtnăm.TỷlệmớimắccủaMỹtừ500.000đến750.000ngườimỗinăm,chỉcó3triệungườicònsốngsau ĐQN ,tiêutốn20tỷđôlaMỹ [71].Dựbáo,năm1995có12,8%ngườiMỹlớnhơn65tuổimắc ĐQN thìđếnnăm2025sẽlà18,7%.Tỷlệsốngsótlà12.000/1triệudâncó7%táiphátđộtquỵnãotrongbanămđầu

[31].TạiChâuÂu,tỷlệmớimắccủaLonDon(Anh)là123,9/100.000dân,Dijon(Pháp)là100,4/100.000dân,Erlangen(Đức)là136,4/100.000dân

[36].Tươngứngtỷlệtửvonglà27%;34%;41%;TỷlệmớimắctạiEstonialà227/100.000dân

;TạiNgacó3,36/1000dân;TạiScotlenlà280/100.000dân,tỷlệtửvonglà10,1%,saumộtnă

lầnđầuvàYTNCcaonhấtlàtănghuyếtáp(THA)tạiMartinique,Pháplà164/100.000dântrongđóTHAchiếm69,1%,ĐTĐchiếm29,5% [55].TạiHàLanlà170/100.000dântuổitừ55-59;698/100.000dântrên95tuổi [34].TạiViệtNam,theoBộYTếnăm2015 [3]tửvongdođộtquỵnãođứngđầutrongcácnguyênnhângâytửvongởcảnamvànữgiới:18

%tửvongdođộtquỵnãoởnamvà23%tửvongởnữ,ướctínhhằngnămcókhoảng200nghìnngườibịđộtquỵnãovàsốlượngngườimắcđangcóxuhướngtrẻhóa.Nhìnchung,cácyếutốdẫ

ntớiđộtquỵnãocóthểkểtới:tănghuyếtáp,hútthuốclá,nghiệnrượu,béophì,tiểuđường,mỡ(lipit)trongmáutăngcao,stress,dịdạngmạchmáonão,bệnhtimvàítvậnđộng [11], [12], [19], [34].Theo dự báo của Hội tim mạch, đến năm 2017, Việt Nam sẽ có 1/5 dân số mắc bệnh tim mạch và tăng huyết áp Đặc biệt, trong những năm gần đây, bệnh lý tăng huyết ápđang được trẻ hóa với rất nhiều đối tượng trong độ tuổi lao động Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết ápở những người từ 25 tuổi trở lên chiếm 25,1% Cứ 3 phụ nữ tử vong thì có 1 người tử vong là do bệnh lý tim mạch Riêng ở Đắk lắk Tỷ

lệ người bị thừa cân và béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường lần lượt là 22,8%, 19,66%, 17,06% và 30,1% Tỉ lệ dự báo nguy cơ mắc bệnh mạch vành 5,93% nguy

TheoTrịnhViếtThắngkhinghiêncứu20.898hộgiađìnhtạiKhánhHòatrongvòng1nămtừ3/2007đến3/2008,tỷlệhiệnmắcđộtquỵnãotạiKhánhHòalà294,7/100.000,tỷsốnam/nữ1,54/1,tuổihiệnmắctrungbình65,95±11,5.Tỷlệmớimắcnăm2007-

2008là96,2/100/000dân/năm,tỷchết/mắc11,2%

[24].Khảosátvềnhậnthứccủangườidântrongchươngtrìnhquốcgiaphòngchốngtănghuyếtápnăm2011có77%ngườidânhiểusaivềbệnhTHAvàcácyếutốnguycơcủabệnh

[5],hơn70%trườnghợpkhôngbiếtcáchpháthiệnsớmvàdựphòngbệnhTHA

[16].Nhậnthứccủangườidânvềbệnhđộtquỵnãocònhạnchếởkhuvựcnôngthôn [10], [39],ngườilớntuổi [6], [21]vàtrìnhđộhọcvấnthấp[7], [28]

Giớitính

Namgiớithườngbị ĐQN nhiềuhơnnữgiới1,5đến2lần.Tỷlệmớimắc ĐQN cònphụthuộcvàotuổiởnamcaohơnởnữ.Tuynhiênởlớptuổi35–

44vàtrên85tuổi,tỷlệmớimắcởnữcaohơnởnam.Việcdùngthuốctránhthaicùnglàmtăngtỷlệmắc ĐQN ởphụnữtrẻ [12], [30], [42]

Ditruyền

Tiềnsửgiađìnhcóbốhoặcmẹbịđộtquỵnãođềulàmtăngnguycơbịbệnhnày.CónhiềucơchếliênquanđếnhiệntượngnàynhưditruyềncácyếutốnguycơcủaĐQ,ditruyềntínhnhạycảmđốivớicácnguycơnày,giốngnhauvềvănhóa,lốisốngvàtươngtácgiữayếutốditruyềnvàngoạicảnh.Cácbấtthườngvềditruyềncóthểlàmbộclộcácyếutốnguycơnhưtănghuyếtáp,đáitháođường,tănglipidmáu,rốiloạnđôngmáu [34], [59]

đốivớingườiđãcótiềnsửbịtaibiếnmạchmáunãohaythiếumáunãothoángqualà7lầntrongvòng5năm,nguycơnàyđặcbiệtcaotrongnămđầutiên(13-16lần) [44]

1.1.4.2.Nhómcácyếutốnguycơcóthểthayđổiđược:

Tănghuyếtáp

Tănghuyếtápđượcxemlàyếutốnguycơhàngđầutrongcơchếbệnhsinhcủa ĐQN [34].Tănghuyếtáplâudàigâytổnthươngthànhmạchhìnhthànhcácmảngxơvữa,tạohuyếtkhốitắcmạch,phìnhmạchnhỏtrongnão,dễgâytrạngtháinhồimáuổkhuyếtchảymáunãovàcácrốiloạnkhác

[42].Tănghuyếtáptâmthu,tâmtrươnghoặccảtâmthulẫntâmtrươnglàyếutốnguycơđộclậpgâyratấtcảcácloại ĐQN [16], [30].Tuynhiên,tỷlệcácloạităngHAgây ĐQN cònchưacónhiềunghiêncứuđềcập.Khihuyếtáp>160/95mmHgsẽlàmtăngnguycơ ĐQN làkhoảng4lầnsovớicánhâncóhuyếtápbìnhthườngvà>140-159/90-94thìsẽtăngnguycơ ĐQN gấp2lầncánhâncóhuyếtápbìnhthường [14]

Đáitháođường

Hiệnnaycácnghiêncứuđãchứngminhrằngđáitháođườnglàyếutốnguycơgâyracácthể

[25].Ngườitachorằngđáitháođườnglàyếutốlàmtăngtìnhtrạngxơvữamạchmáunão [29].Khimứcđườnghuyếtlà11mmol/Lsovớimứcđườnghuyết6,4mmol/Lnguycơtương

đốicủađáitháođườngvới ĐQN làtừ1,4-2lần [25].Phốihợpvớitănghuyếtáp,đáitháođườnglàmtăngtỷlệmắcnhồimáunão.TácgiảYoonnhậnđịnhđáitháođườnglàmtăngnguycơ ĐQN ởngườibệnhdưới<55tuổilên11,6lần [73].TheoMozafariannăm2016

[56]chothấyđáitháođườnglàmtănggấp2đến3lầnnguycơxơvữađộngmạch.TheotácgiảHoàngKhánhnăm2009lạithấyrằngđáitháođườngchỉchiếm1,99%ởthểNMNvà2,57%ởthểCMN

[12]Tănghuyếtáp(THA)cóquanhệmậtthiếtvớiđáitháođường(ĐTĐ)type2,THAlàmộtthànhphầnquantrọngtronghộichứngchuyểnhóa,vốncóliênquanđếnđềkhánginsulingâyraĐTĐtype2,ngượclạiĐTĐlànguyênnhângâytổnthươngmạchmáu,gâynênTHA [3],

[56].PhốihợpTHAvàĐTĐsẽlàmgiatăngnguycơbiếnchứngvàtửvongdotimmạchởngườibệnhĐTĐvớinguycơbệnhmạchvành,độtquỵnãovàtửvonggiatănggấp2-

3lầnsovớingườibệnhĐTĐkhôngcóTHA

[8].CácnghiêncứuchothấyviệcđiềutrịTHAởngườibệnhĐTĐlàmgiảmrõrệttỉlệtửvongvàtỉlệbiếnchứngởngườibệnhĐTĐ,đặcbiệtlàbiếnchứngmạchmáu [34]

Hútthuốclá

ThuốclálàmbiếnđổinồngđộlipidmàquantrọnglàgiảmHDLlipit,ngoàiracòntăngfibrinogen,tăngtínhđôngmáu,độnhớtmáu,tăngkếtdínhtiểucầu [12 below], [34].ThuốclácũnggâyảnhhưởngkhácnhautớicácthểkhácnhaucủaĐQN.NhómtuổicóthóiquenhútthuốclákhácnhausẽgâyảnhhưởngkhácnhautớiĐQN.Tuổidưới55màhútthuốclásẽcónguycơtươngđốicaolà2,9,nguycơnàylà1,8ởtuổi55–74và1,1trên75tuổi [34] Cáccôngtrìnhnghiêncứuđãxácđịnhrằnghútthuốclálàmtăngnguycơđộtquỵnãonhưngnguycơcủađộtquỵnãogiảmrõmỗinămsaukhingừnghútthuốclávàgầnnhưkhôngcònởcáccánhânsau5nămkhônghútthuốchoặcchưatừnghút.Hútthuốcláthụđộnghaytrựctiếpđềulàmtăngnguycơbệnhlýtimmạch,vàlàyếutốđộclậpgâyđộtquỵnãoởcảhaigiới,mọilứatuổivàtăng50%sovớinhómkhônghútthuốclá [56]

Rungnhĩ

4%trongquầnthểtuổi60hoặchơn,rungnhĩảnhhưởngnhiềuhơn10%ởnhữngngườitrên80tuổi.Có1/6trườnghợpđộtquỵnãothểnhồimáunãoởngườitrên60tuổidorungnhĩ.Tỷlệrungnhĩtăngtheotuổi,từ1.3%ởnhómtuổi50-59tuổiđến5.1%ởnhómtuổi80-

Lànguyênnhânđầutiêncủabệnhlývềtimgâyrađộtquỵnão,rungnhĩcóthểxảyra2%-89tuổi.Sosánhvớidânsốchung,rungnhĩcónguycơtăngđộtquỵnãoởnữnhiềuhơnởnam.TạiHuế,theonghiêncứucủaHoàngKhánh,“rungnhĩ”là4,16%ởthểNMN [12]

doxơvữađộngmạch.TuynhiêngiảmLipit<160mg/dLcóthểđikèmvớitănghuyếtáptâmtrươngcóliênquanđếntăngxuấthuyếtnãogặpnhiềuhơnởnhómtăngcholesterol [34]

Béophì

Béophìphầnlớnliênquanđếnthóiquenănuống,chếđộănuống.Vềyếutốnguycơcủađộtquỵnão,nghiêncứusứckhỏedinhdưỡngđãxácđịnhrằngtăngBMI(>27kg/m2)vàtăngcânnặngsau18tuổi,tươngtựcảBMIvàtăngcânđềulàmgiatăngkhôngnhữnglàmtăngnguycơcủađộtquỵnãothểnhồimáunãonóiriêngvàđộtquỵnãonóichung

Béobụnglàmộtyếutốnguycơkhôngtrựctiếpgâyđộtquỵnãomàthôngquacácbệnhlýtimmạch

[12].Trọnglượngtăngquáhơn30%làmtăngnguycơđộtquỵnãovàtăngtươngđốiởnhómcóBMIcaolà2,33sovớinhómthấphơnởnamgiới [34]

Ítvậnđộng

Nhiềunghiêncứuchứngminhrằngítvậnđộngthểlựclàmtăngnguycơđộtquỵnãochocảhaigiớivàkhôngphânbiệtchủngtộc.Ởnamgiớithườngxuyênhoạtđộngđủmạnhđểướtđẫmmồhôigiảm20%nguycơđộtquỵnão,thểdụclàmgiảmnhồimáucơtimdođócũnglàmgiảmđộtquỵnão.Ngườitậpthểdục(4-

5lần/tuần)đãgiảm50%nguycơtửvongdođộtquỵnãohơnnhữngngườiíttậpthểdục(íthơn1lần/tuần) [71]

Uốngrượunhiều:Uốngtrungbìnhnhiềuhơn1lymỗingàychophụnữhayhơn2lymộtngàych

[12].Sayrượucóthểdẫnđếnđộtquỵnão.Nguycơtươngđối1,6%gâyđộtquỵnãoxảyraởcảhaigiới [13]

Stress/loâu

StresslàYTNCcóthểdẫnđếnđộtquỵnão.Khibịstress,cơthểtiếtquámứcnhữngchấtlàmtăngnhucầuoxycơtimnhấtlàadrenalin,làmcomạchvành,rốiloạnchứcnăngđôngmáu,thà

cóthểliênquanvớinhaudonhữngngườiloâucòncókhuynhhướnghútthuốcnhiều,ítvậnđộng,uốngrượunhiềunêndễmắctimmạchhơn [16]

1.1.5.Cácbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnão [22], [30], [56], [59]:

1.1.5.1.Độtngộtnóikhó/khôngnóiđược,hoặcđộtngộtgiảmkhảnăngthônghiểu

MấtngônngữvậnđộngkhitổnthươngvùngBroca(vùngsauhồitrán3)làmchongườibệnhkhôngnóithànhlờinhưngvẫngiữkhảnăngtrìnhbàythônghiểulờinói(úớ,nóingọng),cầnphânbiệtvớinóikhódorốiloạnởcơlưỡi,họng

1.1.5.2.Độtngộtchóngmặthoặcmấtthăngbằng,điđứngkhókhăn

Làbiểuhiệnbáohiệuchứcnăngtiềnđìnhngoạivihaytrungươngbịkíchthíchmàtrongbệnhđộtquỵnãothìhaygặpchóngmặttiềnđìnhtrungươngdorốiloạntuầnhoànsaunhồimáuhoặcxuấthuyếtởtiểunãohoặcthânnão,thiếumáucụcbộthoángqua.Hầunhưbiểuhiệnchóngmặtcònkèmtheorốiloạnvậnnhãn,mấtđiềuhòavậnđộng

1.1.5.3.Độtngộttêhoặcyếuliệtvậnđộngnửangười

,mứcđộliệtnửangườitronglâmsàngcóthểgiúpđịnhkhutổnthương,liệtnửangườikhôngđồngđềutayhoặcchânnặnghơngặptrongtổnthươngvỏnão

1.1.5.4.Độtngộtđauđầudữdộikhôngrõnguyênnhân

Thườngđauđầudữdội,độtngột,cườngđộđaucaongaytừkhikhởiphát,đaunhưmuốnvỡtungđầu,thườngkèmtheonônói,gáycứngvàdấumàngnão

1.1.5.5.Độtngộtgiảmkhảnăngnhìnởmộthoặchaimắt

Thườnggặplàmấtthịlực,thịtrườngvànhìnđôi,mấtthịlựcmộthayhaibên

1.1.5.6.Độtngộtlúlẫnhoặcmấtýthức

Bìnhthườngthìhệthôngdẫntruyềncủathânnãotrênvàcácneuronđồithịsẽkíchhoạthệthốnglướivàtiếpnốichúngvớihaibáncầunãogâyrasựthứctỉnh.Khihệthốnglướikíchhoạtbịgiảmhoạtđộngvà/hoặchaibênbáncầunãohoạtđộngsuygiảmsẽgâyrarốiloạnýthứcvàhônmê Nếuchúngtacóthểkiểmsoát,giảmcácyếutốnguycơthìcóthểphòngđược80%nguycơđộtquỵnão

[59]chonênngườidânnóichungvàngườibệnhnóiriêngbiếtđược,nhậnthứcđượccácdấuhiệuvàyếutốnguycơsẽgiúpphòngngừatốthơntrướckhixảyrađộtquỵvìphòngbệnhluôntốthơnchữabệnh [2]

1.1.6.Chẩnđoánđộtquỵnão: [1], [22], [72]

Đểchẩnđoánquyếtđịnhđộtquỵnãodựavàolâmsàngvàcậnlâmsàng

1.1.6.1.Dấuhiệutrênlâmsàng,cáctriệuchứngthầnkinhkhutrú

Khởiphátđộtngột(tínhbằnggiây,phút,giờ)vớibiểuhiệnchínhlàcáctriệuchứngthầnkinhkhutrú(còngọilàcụcbộhoặcđịnhvị)hơnlàlantỏa

Cáctriệuchứngthầnkinh:

Thườngtiếntriểnnhanh,đạtmứcđộnặngtốiđangaytừnhữnggiờđầuvàthườngkhôngthoáiluitrước24giờ

Trongtrườnghợpcáctriệuchứngphụchồihoàntoàntrongvòng24giờthìđólàcơnthiếumáunãothoángqua(TIA)màchưaphảilàđộtquỵnãothựcsự.Tuynhiên,gầnđâymộtsốtácgiảđãđềnghịthayđổiđịnhnghĩavềcơnthiếumáunãothoángquanhưđãtrìnhbàyởtrên

Ngườibệnhthườngcókèmtheomộtsốyếutốnguycơcủađộtquỵnãonhưtănghuyếtáp,béophì,đáitháođường,hútthuốclá,rốiloạnlipitmáu,rungnhĩ,loâu,trầmcảm,

1.1.6.2.Cậnlâmsàng:

Cáccậnlâmsàngthườngquy:

- Xétnghiệmmáu:Côngthứcmáu,urê,crêatinin,đườngmáu,ionđồ,mentim(troponinT),chứcnănggan,bộmỡ,bộđôngmáu

1.2.MỘTSỐNGHIÊNCỨUTRONGVÀNGOÀINƯỚCCÓLIÊNQUANĐẾNVẤNĐỀNGHIÊNCỨU

1.2.1.TrênThếgiới

NghiêncứucủaGregoryP.SamsavàCSnăm1998

[66]:NghiêncứukhảosátnhiềutrungtâmchămsócsứckhỏeởAnhvới621ngườibệnhnộitrútrongđộtuổikhácnhaucủanămtrungtâmytếhọcthuật;n=321ngườibệnhtừ65tuổicủacácviệnnghiêncứusứckhỏetimmạch;n=319ngườibệnhnộitrúvàngoạitrútuổinhỏhơn65tuổiởtrungtâmchămsócsứckhỏeđểkhảosátnhậnthứcnguycơbịđộtquỵnãocủahọ.Kếtquảlàchỉcó41%sốngườiđượchỏiđãnhậnthứcđượcnguycơcủađộtquỵnão.Khoảng74%ngườibệnhbiếtđượcthôngtinđộtquỵnãonhờbácsĩ.Khoảng62%nhữngngườicótiềnsửTIAđãnhậnthứcđượcYTNCcủađộtquỵnão,sovới42%ngườibệnhcótiềnsửđộtquỵnãovà34%sốngườicónguycơđộtquỵnãocao.Khoảng50%ngườibệnhdưới65tuổiđãnhậnthứcđượcYTNCđộtquỵnãosovới30%nhữngngườituổitừ65trởlên.NhómngườibệnhcầncónhậnthứcvềYTNClàngườibệnhtrẻtuổi,trầmcảm,sứckhỏeyếu,vàtiềnsửTIA

NghiêncứucủaGupta2002

[43]:Nghiêncứuđượctiếnhànhvới410ngườibệnhcóyếutốnguycơđộtquỵnão(Rungnhĩ,bệnhtiểuđường,tănghuyếtáp,độtquỵtrướcđó,cơnthiếumáunãothoángqua)tạibệnhviệnLandough,PenarthtạiAnhngườibệnhđãđượcphỏngvấnvàtrảlờichomộtcâuhỏibáncấutrúc.Tổngcộng336ngườibệnhcóthểnhậnbiếtcácbiểuhiệncảnhbáomộtcáchchínhxác;sốcònlạikhôngchắcchắnhoặcchocâutrảlờikhôngchínhxác,267xácđịnhđượcítnhấtmộtyếutốnguycủađộtquỵnão.VềnhậnthứccủangườibệnhvềcácYTNCchínhgâyđộtquỵnão,có213ngườixácđịnhlàcăngthẳng,lolắng;Chỉcó197ngườichorằngtănghuyếtáplàYTNCchínhgâyrađộtquỵnão;Chỉcó62ngườibệnhtựnhậnbiếtmìnhcónguycơtăngđộtquỵnão.Córấtítcácđốitượng(n=90)nóirằnghọđượccungcấpthôngtintừnhânviênytế,đâycóthểđượcxemlàmộtđiềukiệncơbảnkhiếnchohọdễmắcĐQN.Hầuhếtngườibệnhkhôngtựcoimìnhlàcónguycơtiếptụcbịđộtquỵnão.Theotácgiảcầncóchiếnlượcphòngngừađộtquỵnãothôngquagiáodục,loạibỏnhữngquanniệmsailầmvềđộtquỵnãovànhậnthứcđúnghơnvềYTNCvàBHCBcủa ĐQN cũngnhưlàhànhđộngđúngkhigặpngườibịđộtquỵnão

NghiêncứucủaCarrollvàCSnăm2003

[33]:NghiêncứuđượctiếnhànhtạiBệnhviệnDerrifordởPlymouthtạiAnhvớihainhómngườibệnhđượcchẩnđoánlàđộtquỵnãohoặcTIA(trongvòng48giờnhậpviện)vànhómngườibệnhcónguycơcaođộtquỵnão.Hainhómsẽhoànthànhbảngcâuhỏiđểxácđịnhnhậnthứccủahọvềcácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão,cácyếutốnguycơvàcáchànhđộngmàhọđãhoặcsẽlàmkhigặpmộttrườnghợpxảyrađộtquỵnão.Kếtquả:Có40%ngườitrongnhómngườibệnhđộtquỵnãocóthểxácđịnhđượcYTNCđộtquỵnãocủahọ,80%ngườibệnhgọibácsĩđếnnhàthayvìgọicấpcứu.Trongnhómngườibệnhcónguycơcao,có93%ngườitrongđãcóthểliệtkêđượcítnhấtmộtBHCBCủa

ĐQN,cũngnhư88%chocảhainhómnóichung,73%sẽgọixecứuthươngnếugặptrườnghợpnghingờđộtquỵnãovàchỉcó7,5%biếtđượcthôngtinvềđộtquỵtừcácnhânviênytế.Theot

caocầnđượcnângcaonhậnthứcvềđộtquỵnãođặcbiệtlànhậnthứcYTNCvàBHCBcủa ĐQN vàcáchtiếpcậndịchvụytế

NghiêncứucủaShafaeeM.AvàCSnăm2006

[68]:Khảosát400ngườibệnhcóyếutốnguycơđộtquỵnãotạiBệnhviệnĐạihọcSultanQaboos,Omani.Nghiêncứuchỉrarằngcó35%sốđốitượngnóirằngnãolàcơquanbịảnhhưởngbởimộtcơnđộtquỵnão,68%đượcxácđịnhmộtcáchchínhxácítnhấtmộtbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnãovà43%mộtcáchchínhxácđượcxácđịnhítnhấtmộtyếutốnguycơđộtquỵnão;42,7%ngườibệnhkểđượcítnhất2biểuhiệncảnhbáo,và26%ngườibệnhkểđược3hoặcnhiềuhơncácBHCBcủaĐQN.Có43%ngườibệnhtrảlờiđượcítnhất1YTNC;28,5%ngườibệnhtrảlờiđược2YTNC;14%ngườibệnhtrảlờiđượctrên3YTNCđộtquỵnão.Đasố(62%)khôngtinrằnghọcónguycơtăngđộtquỵnão,và98%đãkhôngđượctưvấnbởibácsĩcủahọ.Theotácgiả,ởnhữngngườitrẻtuổicótrìnhđộhọcvấncaothìcónhậnthứctốthơnvềcácbiểuhiệncảnhbáo,yếutốnguycơcủađộtquỵnão

NghiêncứucủaDominicisL.DvàCSnăm2006

[35]:Nghiêncứuđượcthựchiệnvới352ngườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãolànhữngngườibệnhngoạitrúở3khoacủabệnhviệntrongvùngMarche(Italy)đãđượcyêucầutrảlờimộtbảngcâuhỏi.Dữliệuđượcthuthậpvào:(1)Đặcđiểmnhânkhẩuhọc;(2)Yếutốnguycơđược

xácđịnhbằngcáchsửdụnghệthốngtínhđiểmCoppola.(3)Nhậnthứcvềcáctriệuchứng,cácyếutốnguycơ,mộtphầncủacơthểbịthươngvàlựachọnhànhđộngkhipháthiệnbịĐQN.Trongsố352ngườiđượchỏi,có52%ngườibệnhkhôngkểđượcítnhấtmộtbiểuhiệncảnhbáo ĐQN

,58,4%sốngườicónguycơđộtquỵnãocaokhônghềbiếtbấtkỳyếutốnguycơ.Chỉcó59,4%chọnlàđưangườibệnhlênkhoaCấpcứukhipháthiệnngườibệnhbịđộtquỵnão.Nghiêncứunàykhẳngđịnhnhậnthứcvềđộtquỵnãocònhạnchếtrongdânsốnghiêncứu,đặcbiệtlàởnhữngngườicónguycơđộtquỵnãocao

NghiêncứucủaAnneHickeyvàCSnăm2012

[46]:Nghiêncứuđượctiếnhànhvới1000ngườilớn(≥18tuổi)ởcộngđồngcủaIrelandđãđượcphỏngvấnquađiệnthoạivềnhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão,thôngtinđượcthuthậpbằngcáchsửdụngbộcâuhỏinhậnthứcđộtquỵnão(SAQ).Nghiêncứuchothấycó71%ngườithamgiaxácđịnhđượchaihoặcnhiềuyếutốnguycơđộtquỵnão.Có31%ngườithamgiaxácđịnhhaihoặcnhiềubiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão;Chỉcóíthơn50%ngườidânsẽchọngọixecứuthươngnếubịđộtquỵnão

NghiêncứucủaDuqueA.SvàCSnăm2015

[37]:Nghiêncứutại4khoacủabệnhviệnSanFansicotạiAnh.Hainhómđượcchọnthamgianghiêncứulàtănghuyếtápvàngườigià.vớicỡmẫun=252ngườibệnhđãđượclựachọnngẫunhiênphỏngvấn,146ngườibệnhlànữgiới(58,9%).Tuổitrungbìnhlà60,56±16,7tuổi(khoảng21-

90tuổi).Sốlượngtrungbìnhcủayếutốnguycơđộtquỵđượcngườibệnhkểlà4,44±2,09.Cácyếutốnguycơđộtquỵnãophổbiếnđượcxácđịnhlàtănghuyếtápvới209ngườibệnh(84,3%)nhớlạiítnhấtmộtyếutốnguycơnhất,thườnglàtănghuyếtáp,rốiloạnlipidmáuvàcăngthẳng.Có184ngườibệnh(74,2%)kểđượcítnhấtmộtbiểuhiệncảnhbáo,thườngxuyênnhấtlàliệtnửangười,nóikhóvàliệtmặt,nhưngrấtít(6,5%)nhớlạibabiểuhiệncùngnhau.169ngườibệnh(69,5%)nóisẽgọicấpcứukhigặpngườibệnhđộtquỵnão.Trongsốngườibệnhcónguycơc

thìngườibệnhtănghuyếtáp,trìnhđộhọcvấncaocónhậnthứctốthơn,khôngcósựkhácbiệtvềtuổi

1.2.2.TạiViệtNam

NghiêncứuVũAnhNhịvàCSnăm2003

[28]:NghiêncứuđượcthựchiệntạikhoaThầnKinhbệnhviệnChợRẫy,thànhphốHồChíMinhvớin=200ngườithamgianghiêncứubaogồm42ngườibệnhvà158thânnhânngườibệnh ĐQN

cácyếutốcầnkhảosátbaogồm:Tuổi,giới,dântộc,trìnhđộhọcvấn,cácyếutốnguycơ,hiểubiếtvềYTNC,BHCB,tiếntriển,biếnchứng,khảnăngphòngngừa,làmgiảmcácYTNCvàmo

dựavàobảngcâuhỏiđượcthiếtkếsẵnởdạngđóng.Kếtquảlàtrongnhómngườibệnhcótiềnsửtănghuyếtápcó89,5%ngườibệnhvà100%ngườinhànghĩrằngTHAchínhlànguycơgâyĐQN.Trongnhómngườibệnhkhôngbịtănghuyếtápthì100%ngườibệnhvà91%ngườinhànghĩrằngTHAchínhlànguycơgây

ĐQN.TrongnhómngườibệnhcótiềnsửĐTĐthì100%ngườibệnhvà83,3%ngườinhànghĩrằngĐTĐchínhlànguycơgâyĐQN.Ngượclại,trongnhómngườibệnhkhôngbịĐTĐthì70

%ngườibệnhvà59,2%ngườinhànghĩrằngĐTĐlàYTNCgâyĐQN.Nghiêncứuchỉracó5,7%ngườibệnhvà80%ngườinhànghĩrằngtiềnsửđộtquỵ/cơnthiếumáunãothoángqualàYTNCgâyĐQN.Có97.6%ngườibệnhvà96,8%ngườinhànhậnbiếtđượcítnhất1YTNC;có92,8%ngườibệnhvà93,7%ngườinhànhậnbiếtđượcítnhất1BHCBcủaĐQN

NghiêncứucủaNguyễnVănTriệuvàCSnăm2007

[20].NghiêncứuđượctiếnhànhtạicộngđồngcủatỉnhHảiDươngvớin=1056ngườidânthamgia.Kếtquảnhậnthứcvềcácyếutốnguycơđộtquỵnãonhưsau:Tănghuyếtáp(27,3%),hútthuốclá(26,2%)vàthừacân,béophì(16,1%).Trongnhữngngườicótănghuyếtápthìhơn2/3ngườidânkhôngnhậnthứcđượctìnhtrạngcủahọ,1/4ngườithamgiatrảlờixácđịnhđượcítnhấtmộtBHCBcủađộtquỵnão.Nghiêncứucũngchothấy84%ngườidưới40tuổikhôngnhậnbiếtđượcbấtkỳBHCBnàocủađộtquỵnãovàgiảmxuốngcòn63,5%khi70tuổitrởlên.Kếtquảđiềutracũngchothấytănghuyếtáp,tăngcholestetolmáu,đaungực,hútthuốclá,tăngcânbéophìđượccoilàyếutốnguycơcủađộtquỵnão.CácBHCBchủyếucủađộtquỵnãođượcmọingườinhậnthấylàliệtnửangười(71,4%),dịcảm(41,2%),nóikhó(58,8%).Chínhvìsựnhậnthứccủacộ

cònthấpnênviệctuyêntruyền,giáodụcchongườidânởcộngđồngđểnângcaohiểubiếtcơbảnvềđộtquỵnãolàrấtcầnthiết

NghiêncứucủaDươngĐìnhChỉnhnăm2012

[10]:Nghiêncứuđượctiếnhànhtạicộngđồngcủacáchuyện,thànhphốởNghệAnvớin=403đốitượnglàngườinhàngườibệnhbịđộtquỵnão,tỷlệngườinhàcónhậnthứcvềbệnhđộtquỵnãocaonhấtlàởVinh(98,6%),tiếpđếnlàHưngNguyên(97,1%),TươngDương(78,2%).Vinhlànơingườidânbiếtvềcácyếutốnguycơcủabệnhđộtquỵnãonhiềunhất.TỷlệngườinhàcónhậnthứcvềbệnhđộtquỵnãocaonhấtlàởVinh(98,6%),tiếpđếnlàHưngNguyên(97,1%),TươngDương(78,2%).Trongđó,Vinhlànơingườidânbiếtvềcácyếutốnguycơcủabệnhđộtquỵnãonhiềunhất.TỷlệnhậnbiếtvềcácBHCBcủađộtquỵnãocủangườidânlàkhácaoởcảkhuvựcthànhphốlẫnmiềnnúi.Điềunàychứngtỏkhingườibệnhđãbịbệnh,cáctriệuchứngđãrõràngthìđasốngườidânđềunhậnbiếtđượcđólàbệnhlýcủađộtquỵnão

NghiêncứucủaFitzpatrickvàNgôVănQuảngnăm2013

93nămvớiđộtuổitrungbình52±12,5và56,1%làphụnữ.Trongđónamvànữkhôngcósựkhácbiệttheođộtuổi,khácbiệttheokhuvựcđịalý,thunhập,giáodục,tìnhtrạnghútthuốc,tănghuyếtápvàmộtsốbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãovớip<0,01.Trongđócó443ngườitănghuyếtáp,302ngườiđãkhôngbiếtvềtìnhtrạngcủahọ.Biểuhiệncảnhbáođộtquỵnãođượcxácđịnhkhácnhautheogiới.Liênquanđếncácvấnđềtầmnhìnđãđượckểlạibởi22%nữvà15%nam.Gần13

[39].Nghiêncứuđãđưan=1621ngườilớntừ883hộgiađình.Độtuổicủangườithamgiatừ35-%nữvà8%namkểrằngđãtrảiquamộtmấtmátđộtngộtcủamộtnửabênmắthoặccảhaibênmắtcủahọ.CácBHCBđộtquỵnãophổbiếnkhácthìkhôngđượckểđếnnhiều.SốlượngBHCB

đượckểlạităngtheotuổi.Trongkhigầnnhư84%ngườitrưởngthànhdưới40tuổiđãkểrằnghọkhôngtrảiquabấtkỳnhữngBHCBcủaĐQN

nào;75,3%cácđốitượngđộtuổi70tuổitrởlênkểrằnghọđềutrảiquacácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão

NghiêncứucủaĐặngThịKimNhungnăm2015

[7]với38thânnhânngườibệnhđộtquỵnãotạikhoaThầnKinhbệnhviệnLãokhoaTrungƯơ

caonhấtlà“Têbì,méomiệng”(30%),tiếptheolàbiểuhiện“Choángváng,mấtthăngbằng”và“Lúlẫn”lầnlượtlà22,9%và18%.Nguồncungcấpthôngtinquaphươngtiệntruyềnthôngchiếmtỷlệcaonhất(31,4%),từnhânviênytế(25,8%)vàthấpnhấtlàthôngtintừbáochí(4,3%).Nhưvậy,nhậnthứcvềđộtquỵnãođốivớiđốitượnglàngườibệnhđộtquỵnão,ngườibệnhcónguycơcaođộtquỵnăohayngườinhàchămsócngườibệnhđộtquỵnãođềulànhữngngườiđượcquantâmđểnângcaonhậnthứcdựphòngvàđiềutrịbệnhđộtquỵnão

1.3.ÁPDỤNGHỌCTHUYẾTTRONGNGHIÊNCỨU

MôhìnhnângcaosứckhỏecủaPendernăm1996đượcsửdụngđểđịnhhướngchonghiêncứunày

[63].Đểđánhgiáhoặcdựđoánmongmuốncủamỗicánhânvàchủđộngthayđổihànhvicủahọ,chúngtacầnphảihiểunhữngyếutốảnhhưởngđếnnhậnthứcvềhànhvicũngnhưmongmuốnthựchiệnhoặcthayđổihànhviđó.Mỗiconngườicónhữngđặcđiểmxãhộihọc,kinhnghiệmcánhân,vànhậnthứchoàntoànriêngbiệtvànhữngđiềunàysẽảnhhưởngđếncamkếtcủamỗingườivềnhậnthứcvàbảovệsứckhỏe.Nhữngđặcđiểmriêngbiệtnàycungcấptừnhữngkinhnghiệmcơbảncủamỗicánhân,từđóhọcóthểlựachọnhànhđộngđểthamgiavàocáchànhvilànhmạnh Đặcđiểmxãhộihọcvàkinhnghiệmcánhânbaogồmcáchànhvicóliênquantrướcđóvàcácyếutốcánhân,tâmlývàvănhóaxãhội.Mặcdùcácyếutốcánhân,tâmlývàvănhóaxãhộicóthểảnhhưởngvàdựđoánhànhvisứckhỏe,cácyếutốnàykhôngdễdàngthayđổivàcanthiệpđư

ợc

Trongkhiđó,cáchànhvicóliênquantrướcđócóthểcókhảnăngảnhhưởngđếnhànhvitrongtươnglaidựatrêntầnsuấtcủahànhvitrước.Penderđềxuấtrằnghànhvicóliênquantrướccóảnhhưởngtrựctiếpvàgiántiếpđếnhànhvinhậnthứccủangườibệnh

- Trongnghiêncứunày,khiđánhgiánhậnthứccủangườibệnhvềyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão,chúngtôighinhậnlạicácthôngtinvềnhậnthứccủangườibệnhvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãobằngkhảnăngghinhớlạisựkiệnhoặctiếpcậnthôngtinbằngnhiềucách

 Nộidungbaogồmcácbiếnsốvềnhânkhẩuhọcnhư:Tuổi;Giớitính;Dântộc;Nơicưtrú;Trìnhđộhọcvấn;Tìnhtrạnghônnhân;Thunhậpbìnhquân

- Yếutốliênquantrướcđóbaogồm:Tănghuyếtáp,Đáitháođường [68]

- Nhậnthứcvềcácyếutốnguycơđộtquỵnãohiệntạibaogồm [44]:

(1)NhómYTNCkhôngthểthayđổi:Tănghuyếtáp;Đáitháođường;Tiềnsửđộtquỵ/cơnthiếumáunãothoángqua(TIA);Bệnhmạchvành;Rungnhĩ;Tiềnsửgiađìnhcóngườimắcđộtquỵnão;tăngcholesterolmáu;Lớntuổi

(2)NhómYTNCcóthểthayđổi:Hútthuốclá;Uốngnhiềurượu;Béophì;Ítvậnđộng;Chếđộănkiêngkhôngphùhợp(ănmặn);Stress/loâu

- Nhậnthứcvềcácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãobaogồmcác [44]:

(1)Độtngộttêhoặcyếuliệtkhuônmặt,cánhtayhaychân,đặcbiệtởmộtbêncủacơthể; (2)Độtngộtlẫnlộn(nhầmlẫn,lúlẫn);

(3)Độtngột,khónóihoặckhóhiểubiết,khảnăngnhìnđộtngộtkhókhănởmộthoặccảhaimắt;

(4)Độtngộtkhóđi,chóngmặt,mấtthăngbằnghoặcphốihợpcơthể;

(5)Độtngột,nhứcđầudữdộikhôngrõnguyênnhân

TừmôhìnhnângcaosứckhỏecủaPender,chúngtôixâydựngmốiliênquangiữacácbiếnsốnhânkhẩuhọcvàcácbiếnsốnhậnthứcvềYTNCvàBHCBcủa ĐQN đượcthểhiệntrongkhungnghiêncứusau(Hình1):

- Đột ngột lẫn lộn(nhầm lẫn, lú lẫn);

- Đột ngột, khó nói hoặc khó hiểu biết, khả năng nhìn đột ngột khó khăn ở một hoặc

cả hai mắt;

- Đột ngột khó đi, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc phối hợp cơ thể;

- Đột ngột, nhức đầu dữ dội không

rõ nguyên nhân

Nhóm YTNC không thể thay đổi

 Tăng huyết áp

 Đái tháo đường

 Tiền sử đột quỵ/cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)

 Bệnh mạch vành

 Rung nhĩ

 Tiền sử gia đình

có người mắc đột quỵ não

 Tăng cholesterol máu

 Lớn tuổi Nhóm YTNC có thể thay đổi

 Hút thuốc lá

 Uống nhiều rượu

 Béo phì

 Ít vận động

 Chế độ ăn kiêng không phù hợp

Nâng cao nhận thức

về YTNC

và BHCB của ĐQN

Kết quả

Nhận thức về BHCB của Đột quỵ não

Nhận thức về YTNC của Đột quỵ não

1.4.VÀINÉTVỀBỆNHVIỆNĐAKHOATỈNHĐẮKLẮK [4]:

BệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắknằmởngaytrungtâmThànhphốBuônMaThuột,tỉnhĐắkLắk,làBệnhviệnhạngIvớiquymôgần1000giường,35khoaphòngvàtổngsốcánbộcôngnhânviênchứclà1105trongđócó515điềudưỡngđểchămsócchogần2triệudântrênđịabàntỉ

nh

Khámbệnh-

Bệnhviệnthựchiệnchứcnăng,nhiệmvụtheoquiđịnhcủaBộYtếbaogồm:Cấpcứu-Chữabệnh;Đàotạocánbộytế;Nghiêncứukhoahọcvàpháttriểnkỹthuật;Chỉđạotuyểndướivềchuyênmôn,kỹthuật;Phòngbệnh;Hợptácquốctếvàquảnlýkinhtếytế.Mạnglướikhámchữabệnhcủabệnhviệnvớiđachuyênkhoavớisốlượtngườikhámbệnhmỗinămtrungbìnhlà350000lượtngười,tiếpnhận42000ngườibệnhnộitrú,phẫuthuậtcho17000trườnghợp.Vềcậnlâmsàng,bệnhviệnđãthựchiệnđược910.000lầnxétnghiệm,86.000lượtsiêuâm,40000lượtđođiệntim,4500lượtđođiệnnão,95000lượtchụpXQuang,11000lượtchụpCT.Scanner,triểnkhaithựchiệnchẩnđoánbằngmáyMRI,DSA

Trongđó,khoaNộiTổngHợpthànhlậpnăm1975,gồmcó5bácsỹChuyênkhoaI,1Thạcsỹ,16Bácsỹ,2Cửnhân,30Điềudưỡngvà3hộlý,hiệncó70giườngbệnhnhưnglúcnàocũngcótừ120đến140ngườibệnhnằmđiềutrị

VàkhoaNộiTimMạchthànhlậpnăm2010,gồm1bácsỹChuyênkhoaII,2Thạcsỹ,5bácsỹChuyênkhoaI,4Bácsỹ,14Điềudưỡngvà2hộlý,hiệncó35giườngbệnhnhưnglúcnàocũngcótrên70ngườibệnhnằmđiềutrị

HiệntạihaikhoaNộiTổngHợpvàNộiTimMạchcủabệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắkđãđượctrangbịđầyđủcácthiếtbịmáymóchiệnđạicùngđộingũcánbộytếcótrìnhđộchuyênmôncaođápứngnhucầucấpcứuvàđiềutrịbệnhnộikhoa,đặcbiệtlàcácbệnhmạntínhnhưcaohuyếtápvàđáitháođườngtạođiềukiệnchongườidânđượcthụhưởngdịchvụbảohiểmytếchấtlượngcaongaytạiđịaphương,khôngnhữnggópphầnbảovệsứckhỏechongườibệnhmàcòntiếtkiệmchiphíđiềutrịnếuphảichuyểntuyến

CHƯƠNG2:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

2.1.ĐỐITƯỢNGNGHIÊNCỨU

Nhữngngườibệnhthuộcnhómcónguycơcaobịđộtquỵnão,baogồmngườibệnhbịtănghuyếtáp,đáitháođườngvàođiềutrịtạikhoaNộiởbệnhviệnĐakhoatỉnhĐắkLắknăm2016vàthỏamãnmộtsốtiêuchuẩnsau:

NgườibệnhđượcchẩnđoánxácđịnhđáitháođườngkhiđangdùngthuốcđiềutrịbệnhđáitháođườnghoặcxétnghiệmmáuthỏamãntiêuchuẩnchẩnđoáncủaHộiđáitháođườngHoaKỳ

- Nhữngngườibệnhkhôngđồngýthamgianghiêncứu

Đốivớitỷlệđốitượngnghiêncứucónhậnthứcđạtvềcácbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnão(kểđượcítnhất2yếutốnguycơ):chọnp =0,427 [68]

d:làđộchínhxácmongmuốn.Trongnghiêncứunày,chúngtôiđãchọngiátrịd=0,07.Thaythếvàocôngthứctrêntacó:

- Cỡmẫucầnthiếtchoviệcxácđịnhtỷlệđốitượngcónhậnthứcđạtvềcácyếutốnguycơlà:1

60

n = Z

2 (1-/2)  p (1-p)

d2

- Cỡmẫucầnthiếtchoviệcxácđịnhtỷlệđốitượngcónhậnthứcđạtvềcácbiểuhiệncảnhbáolà:192

Đểđảmbảotínhchínhxác,chúngtôichọn192làcỡmẫulớnnhấtcủanghiêncứu.Mặtkhác,dựphòngnhữngngườikhôngthamgianghiêncứu,chúngtôităngcỡmẫuthêm2%.Nhưvậycỡmẫucầnphảilấytrongnghiêncứunàylà196

2.4.2.Phươngphápchọnmẫu:

Chúngtôichọnliêntiếptấtcảnhữngngườibệnhthuộcnhómcónguycơcaobịđộtquỵnão(nhưđãtrìnhbàyởphầntrên)đangnằmđiềutrịtạibệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắktrongthờigiannghiêncứuvàphảithỏamãntiêuchuẩnchọnmẫuvàphảiđảmbảocỡmẫutốithiểuchonghiêncứu Sau khi nghiên cứu trên 196 người bệnh thỏa mãn tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu, chúng tôi có kết quả như sau: Có 173 người mắc cao huyết áp (88,3%); 41 người mắc đái tháo đường (20,9 %) trong đó có 18 người mắc cả hai bệnh cùng lúc (9,2%) Đạt 100% tỷ lệ người bệnh đồng ý tham gia nghiên cứu Không có người nào xin tự ý rút tham gia nghiên cứu và tất cả đều hài lòng khi được tham gia nghiên cứu vì được phỏng vấn bằng phương pháp mặt đối mặt, được lắng nghe và tư vấn giải đáp thắc mắc sau khi phỏng vấn bằng thái độ nghiêm túc, nhiệt tình và hiệu quả

hônnhân n)vàsốngcùngvợ(chồng)

2.5.2.Biếnsốvềnhậnthứccủangườibệnhđốivớicácyếutốnguycơcủađộtquỵnão [34], [37], [68]:

Đâylàbiếnsốđịnhtính,có3giátrị,baogồmtốt,đạt,vàkhôngđạt:

+

Tốt:Kểđượcítnhất3yếutốtrongcácyếutốnguycơcủađộtquỵnãođãđượcliệtkêsẵntrongbảngthuthậpsốliệu(baogồm:lớntuổi,tiềnsửbảnthânbịđộtquy,tiềnsửgiađìnhcóngườithânbịđộtquỵ,tănghuyếtáp,đáitháođường,rungnhĩ,bệnhmạchvành/TIA,béophì,hútthuốclá,nghiệnrượu,tăngcholesterolmáu,ítvậnđộng,stress/loâu,chếđộănkhônghợplý) + Đạt:kểđượcítnhất2yếutốnguycơcủađộtquỵnãotrongcácyếutốvừakểtrên

+ Khôngđạt:khôngthõamãncáctiêuchuẩntrên

2.5.3.Biếnsốvềnhậnthứccủangườibệnhđốivớicácbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnão [34], [37], [68]:

Đâylàbiếnsốđịnhtính,có3giátrị,baogồmtốt,đạt,vàkhôngđạt:

+

Tốt:Kểđượcítnhất3biểuhiệncảnhbáođộtquỵnãođãđượcliệtkêsẵntrongbảngthuthậpsốliệu,baogồm(1)Độtngộttêhoặcyếuliệtvậnđộngnửangười,(2)Độtngộtlúlẫnhoặcmấtýthức,(3)Độtngộtnóikhóhoặckhôngnóiđược,hoặcđộtngộtgiảmkhảnăngthônghiểu,(4)Độtngộtchóngmặthoặcmấtthăngbằng,điđứngkhókhăn,(5)Độtngộtgiảmkhảnăngnhìnởmộthoặchaimắt,(6)độtngộtđauđầudữdộikhôngrõnguyênnhân

+ Đạt:Kểđượcítnhất2biểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnãotrongcácbiểuhiệnkểtrên

+ Khôngđạt:Khôngthõamãncáctiêuchuẩntrên

2.5.4.Biếnsốnguồnthôngtinngườibệnhbiếtvềđộtquỵnão [34], [37], [68]:

Đâylàbiếnsốđịnhtính,có7giátrị,baogồm:(1)Tivi,đài;(2)Sách,báo;(3)Internet;(4)Ngườicùngbịbệnh;(5)Nhânviênytế;(6)Giađình/bạnbè/hàngxómvà(7)Nguồnthôngtinkhá

c

2.5.5.Biếnsốhànhđộngcủangườibệnhkhipháthiệnratrườnghợpnghingờbịđộtquỵnão [34], [37], [68]:

Đâylàbiếnsốđịnhtính,có8giátrị,baogồm:(1)Khônglàmgìcả;(2)Gọiđiệncấpcứu115;(3)Gọichobácsĩ;(4)Tựđimuathuốcchongườibệnhdùng;(5)Gọiđiệnchobệnhviện;(6)Đưathẳngtớibệnhviện;(7)Dùngcácphươngphápgiatruyềntạinhà;(8)Đưathẳngđếnphòngkhámtưnhân

2.6.Cáckháiniệm,tiêuchuẩnđánhgiá:

2.6.1.Cáckháiniệm:

Nhậnthức:Đượcđịnhnghĩalànhữnghiểubiếtmàbảnthânthuthậpthôngquaquátrìnhhọctập,nghiêncứu.Nóđượcđặctrưngnhưsựhiểubiếtvềlýthuyếthaythựchànhvềmộtchủđềhaylĩnhvựcnàođó [37]

Ngườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnão:

Đượcđịnhnghĩalànhữngngườibệnhđượcchẩnđoánbịtănghuyếtápvà/hoặcđáitháođường [43], [66], [68]

(1)Đườngmáulúcđói≥126mg/dL(7,0mmol/L),hoặc

(2)Đườngmáusau2hkểtừkhilàmnghiệmphápdungnạpglucose:≥200mg/dL(11,1mmol/L),hoặc

(3)Đườngmáubấtkỳ≥200mg/dL(11,1mmol/L)ởnhữngngườibệnhcócáctriệuchứngđáitháođườngcổđiểnnhưtiểunhiều,uốngnhiều,ănnhiều,vàsụtcânkhônggiảithíchđược,hoặc

(4)HbA1C≥6,5%(xétnghiệmtheophươngphápsắckýlỏngcaoáp)

TrườnghợpkhônglàmđượcxétnghiệmHbA1Cthìđođườngmáulúcđói,ítnhất2lầnởnhữngngàykhácnhau

2.7.PHƯƠNGPHÁPTHUTHẬPSỐLIỆU:

2.7.1.Côngcụnghiêncứu:

-Làbộcâuhỏimởdùngđểphỏngvấntrựctiếpcácngườibệnhthamgianghiêncứu.Bộcâuhỏinàyđãđượcchúngtôixâydựngchặtchẽ,cósựthamkhảotừcácnghiêncứutươngtựkháctrênkhắpthếgiới [35], [37], [46], [68]đượctrìnhbàychitiếtởphầnphụlục

Banđầu,bảndựthảocủabộcâuhỏiđãđượcthiếtkếnhằmđểđánhgiácácmứcđộnhậnthứccủangườibệnhvềđộtquỵnão

Cáccâuhỏiđãđượcthửnghiệmtrướcvới30ngườibệnhcónguycơcaođộtquỵnão.Sauđóđượcđemvàoxửlývàđiềuchỉnhlạichophùhợp

- Bộcâuhỏiđượcchiathành2phần:

+

Phầnđầutiênthuthậpthôngtincánhânbaogồmtuổi,giớitính,nghềnghiệp,trìnhđộhọcvấn,nơicưtrú,tìnhtrạnghônnhânvàthunhậpbìnhquân

+

Phầnthứhailàbảnghỏivềnhậnthứccủađộtquỵnãobaogồmvềyếutốnguycơ,biểuhiệncảnhbáo,nguồnthôngtinvềđộtquỵnãovàhànhđộngkhigặptrườnghợpnghingờbịđộtquỵnã

o

2.7.2.Phươngpháptiếnhànhthuthậpsốliệu:

Nhữngngườibệnhđượccholàthuộcnhómnguycơcaobịđộtquỵnãovàokhoanộitổnghợ

pvànộitimmạchcủabệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắksẽđượckhámlâmsàngtỉmỉvàcholàmđầyđủcáccậnlâmsàngđểchẩnđoánxácđịnhtănghuyếtáptheotiêuchuẩnJNC 7 [44], [56]và/hoặcđáitháođường(theotiêuchuẩncủahộiđáitháiđườngHoaKỳ [29]

Ngườibệnhsẽđượcgiảithíchrõràngvềmụcđíchcũngnhưlợiíchcủanghiêncứuđểhọcảmthấyyêntâmvàtựnguyệnthamgiavàonghiêncứu

Chúngtôitiếnhànhphỏngvấnngườibệnhtheokiểumặtđốimặtbằngbộcâuhỏiđãđượcsoạnsẵn(phầnphụlục1và2)vớicácnộidungsau:Đặcđiểmvềnhânkhẩuhọc,nhậnthứcvềđộtquỵnãobaogồmcácyếutốnguycơvàcácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão,cácnguồnthôngtinmàngườibệnhcóđược,vàhànhđộngkhigặptrườnghợpnghingờbịđộtquỵnão(taibiếnmạchmáunão)

- Cụthể,nhữngcâuhỏisẽđượcđặtrachotừngngườibệnhvềnhậnthứcđộtquỵnãobaogồm: +

Bằngnhữnghiểubiếtcủamình,Ông/bàvuilòngkểracácyếutố/tìnhtrạngcóthểlàmgiatăngnguycơbịđộtquỵnão(taibiếnmạchmáunão)?

+

Bằngnhữnghiểubiếtcủamình,Ông/bàvuilòngkểracácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão(taibiếnmạchmáunão)?

+

Ông/bàvuilòngkểranhữngnguồnthôngtinmàmìnhcóđượcliênquanvớinhữnghiểubiếtvềcácyếutốnguycơvàcácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão(taibiếnmạchmáunão)?

+

Ông/bàsẽphảilàmgìtrướcmộtngườibịnghingờmắcchứngđộtquỵnão(taibiếnmạchmáunão)?

Trongquátrìnhphỏngvấn,chúngtôiluôntạorasựthânthiện,cởimở,chânthànhđểngườibệnhcóthểgiaotiếpmộtcáchthoảimáinhất

Đồngthờichúngtôiluônđểchongườibệnhcóđủthờigiansuynghĩ,nhớlạivàtrảlờimộtcáchchínhxácnhấtnhằmhạnchếtìnhtrạngbuôngxuôi,trảlờichoxong

Tấtcảnhữngthôngtinmàngườibệnhtrảlờiđềuđượcchúngtôilắngnghevàghichépđầyđủvàobảngthuthậpsốliệuđãsoạnsẵn

2.8.PHƯƠNGPHÁPPHÂNTÍCHSỐLIỆU

- SốliệuđượcnhậpbằngphầnmềmEpidata3.1vàxửlýbằngphầnmềmthốngkêSPSS16 -

Thốngkêmôtả:Cácbiếnsốđịnhtínhđượctrìnhbàydướidạngtầnsốvàtỷlệphầntrăm.Cácbiếnsốđịnhlượngđượctrìnhbàydướidạngtrungbình±độlệchchuẩn

Thốngkêphântích:Cácbiếnsốnhânkhẩuhọcđượcthuthậplúcngườibệnhnhậpviệnnhưtuổi,giới,dântộc,trìnhđộhọcvấn,thunhậpbìnhquân, đượcxemnhưlàcácbiếnsốđộclậpvàbiếnsốnhậnthứcđạtvềcácyếutốnguycơhoặccácbiểuhiệncảnhbáocủađộtquỵnãolàbiếnsốphụthuộc

Việcxácđịnhmốiliênquangiữatỷlệngườibệnhcónhậnthứcđạtvàmộtsốyếutốthôngquaphântíchđơnbiếnvàđabiến

- Trướchết,chúngtôixácđịnhgiátrịOR,95%CIvàpđốivớitừngbiếnsốquaphântíchđơnbiến(dùngphépkiểmChibìnhphương)

- Để xác định các yếu tố liên quan độc lập (xác định giá trị OR hiệu chỉnh), chúng tôi

sử dụng phân tích hồi quy logistic đa biến Trên thực tế, có nhiều cách chọn các biến số đưa vào phương trình hồi quy đa biến Tuy nhiên, trong nghiên cứu này chúng tôi sử dụng cách mà các nghiên cứu trước đây thường sử dụng Các yếu tố có ý nghĩa thống

kê (p < 0,05 ) hoặc gần có ý nghĩa thống kê (p < 0,1) qua phân tích đơn biến sẽ được đưa vào phân tích hồi quy logistic đa biến nhằm xác định giá trị OR hiệu chỉnh Qua

đó, chúng tôi sẽ xác định được các yếu tố liên quan và liên quan độc lập với tỷ lệ người bệnh có nhận thức đạt về các yếu tố nguy cơ và biểu hiện cảnh báo đột quỵ não

2.9.ĐẠOĐỨCTRONGNGHIÊNCỨU

Việctiếnhànhđềtàinàykhôngviphạmvấnđềyđứctrongnghiêncứukhoahọcbởivìtrướckhiđượcchọnvàomẫunghiêncứu,ngườibệnhvàngườinhàngườibệnhđãđượcgiảithíchrõràngvềmụcđíchvàcáchtiếnhànhcủanghiêncứu

- Từđó,họđồngýthamgiamộtcáchhoàntoàntựnguyện.Nếunhậnthứccủangườbệnhkhôngđạtsẽđượctưvấnđầyđủvàchínhxác

- Vàhọcóthểtựrútkhỏinghiêncứucủachúngtôimàkhôngcầncólído

Ngoàimụcđíchduynhấtlàphụcvụchokhoahọc,nghiêncứunàykhôngcóbấtkỳmụcđíchnàokhác

- Tấtcảnhữngthôngtincánhâncủangườibệnhđềuđượcgiữbímật

2.10.SAISỐVÀBIỆNPHÁPKHẮCPHỤCSAISỐ:

2.10.1.Saisốcủanghiêncứu:

- Đâylànghiêncứudựavàobệnhviệnnênchưathểđạidiệnđầyđủchocộngđồngngườidâncủatỉnhnhà

- Nhữngthôngtinvềbiếnsốnhậnthứcđộtquỵnãomàngườibệnhtrảlờicóthểbịsailệchdođốitượngnghiêncứungạisuynghĩhoặctrảlờichoxong

2.10.2.Biệnphápkhắcphụcsaisố

Kiểmsoátsailệchchọnlựa:Chọnđốitượngnghiêncứuphảichặtchẽ,thỏamãntiêuchuẩnchọnmẫu

- Kiểmsoátsailệchthôngtin:

 Địnhnghĩarõràng,cụthểcácbiếnsốnghiêncứu

 Xâydựngchặtchẽbộcâuhỏiphỏngvấnngườibệnh(cósựthamkhảonhiềunghiêncứutrướcđâyởtrongvàngoàinước)

 Chúngtôiđãgiảithíchchongườibệnhvàngườinhàngườibệnhhiểurõmụcđíchvàlợiíchcủanghiêncứunàyđểhọcóthểyêntâmhợptáckhithamgiavàonghiêncứu

 Tiếnhànhnghiêncứuthửtrênkhoảng30ngườibệnh