“Tên tuổi của Banzăc sẽ hòa vào vệt ánh sáng mà thời đại chúng ta sẽ để lại trong tương lai”. Nhân loại đang đứng trước ngưỡng cửa của một thời đại mới, thời đại của văn minh, của sự giàu có, của khoa học tiên tiến, hiện đại. Và dường như, xã hội càng giàu có, cuộc sống vật chất của con người ngày càng được đảm bảo thì đời sống tinh thần của họ lại ngày càng bị đe dọa, nền tảng đạo đức xã hội càng suy đồi. Ở nước ta, khi cơ chế thị trường xuất hiện, khi nền kinh tế hội nhập thế giới cũng là lúc đồng tiền có sức chi phối mạnh mẽ đến đời sống xã hội. Nó được đẩy lên vị trí hàng đầu và khiến con người quan tâm đến nó hơn bao giờ hết. Đồng tiền mang lại cuộc sống ấm no, đầy đủ, hạnh phúc, tiện nghi cho con người nhưng nó cũng là kẻ thù chi phối đời sống tình cảm của họ. Đồng tiền có khả năng thống trị xã hội, làm thay đổi vận mệnh con người, làm băng hoại các giá trị đạo đức tinh thần. Lần giở những trang văn của “bậc thầy chủ nghĩa hiện thực”, ắt hẳn mọi người càng thấy rõ điều đó. Chúng ta bắt gặp rất nhiều công trình nghiên cứu, rất nhiều lời bình về “bộ bách khoa toàn thư” Tấn trò đời, hết thảy đều nói tới vấn đề đồng tiền với sự ngoi lên của những gã tư sản hãnh tiến và những số phận, những bi kịch do đồng tiền gây nên. Đồng tiền đã trở thành chủ đề không thể thiếu khi người ta nghiên cứu về Banzăc, đặc biệt là mối quan hệ cũng như sức hủy diệt của nó đối với tình cảm con người. Bài tiểu luận tìm hiểu “Nhân vật đồng tiền qua một số tác phẩm của Banzăc” giúp ta hiểu hơn về thời đại của Banzăc, thời đại kim tiền, hiểu hơn “bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực” và qua đó giúp ta có cái nhìn chân thực hơn về ma lực của đồng tiền, sự chi phối của đồng tiền trong đời sống của con người thời đại hôm nay. Trong quá trình tìm hiểu, chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Người viết mong nhận được sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Thành phố Hồ Chí Minh
MỤC LỤC
Trang 2MỤC LỤC 2
DẪN NHẬP 3
1 Lí do chọn đề tài 4
2 Phạm vi nghiên cứu 5
3 Phương pháp nghiên cứu 6
NỘI DUNG 6
1 Giới thiệu chung 6
1.1 Vài nét về tác giả - Bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực: 6
1.2 Thời đại Banzăc – Thời đại kim tiền 7
2 Nhân vật đồng tiền qua một số tác phẩm của Banzăc 9
2.1 Đồng tiền thống trị xã hội 9
2.2 Đồng tiền làm băng hoại các giá trị đạo đức tinh thần 12
2.2.1 Tình cha con 12
2.2.2 Tình vợ chồng 15
2.2.3 Tình yêu, tình bạn 17
3 Vài nét về nghệ thuật phơi bày sức hủy diệt của nhân vật đồng tiền 19
3.1 Thủ pháp tái xuất hiện nhân vật………… 19
3.2 Nhân vật điển hình……… 19
KẾT LUẬN 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 3Ở nước ta, khi cơ chế thị trường xuất hiện, khi nền kinh tế hội nhập thế giới cũng
là lúc đồng tiền có sức chi phối mạnh mẽ đến đời sống xã hội Nó được đẩy lên vị tríhàng đầu và khiến con người quan tâm đến nó hơn bao giờ hết Đồng tiền mang lạicuộc sống ấm no, đầy đủ, hạnh phúc, tiện nghi cho con người nhưng nó cũng là kẻ thùchi phối đời sống tình cảm của họ Đồng tiền có khả năng thống trị xã hội, làm thayđổi vận mệnh con người, làm băng hoại các giá trị đạo đức tinh thần
Lần giở những trang văn của “bậc thầy chủ nghĩa hiện thực”, ắt hẳn mọi ngườicàng thấy rõ điều đó
Chúng ta bắt gặp rất nhiều công trình nghiên cứu, rất nhiều lời bình về “bộ bách
khoa toàn thư” Tấn trò đời, hết thảy đều nói tới vấn đề đồng tiền với sự ngoi lên của
những gã tư sản hãnh tiến và những số phận, những bi kịch do đồng tiền gây nên.Đồng tiền đã trở thành chủ đề không thể thiếu khi người ta nghiên cứu về Banzăc, đặcbiệt là mối quan hệ cũng như sức hủy diệt của nó đối với tình cảm con người
Bài tiểu luận tìm hiểu “Nhân vật đồng tiền qua một số tác phẩm của Banzăc” giúp
ta hiểu hơn về thời đại của Banzăc, thời đại kim tiền, hiểu hơn “bậc thầy của chủ nghĩahiện thực” và qua đó giúp ta có cái nhìn chân thực hơn về ma lực của đồng tiền, sự chiphối của đồng tiền trong đời sống của con người thời đại hôm nay
Trong quá trình tìm hiểu, chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót Người viết mongnhận được sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn
Sinh viên thực hiện
Từ Thị Thơ
Trang 42 Phạm vi nghiên cứu
Banzăc là nhà văn kì tài khi viết về đồng tiền Trong các sáng tác củaBanzăc, ở tác phẩm nào, dù ít hay nhiều chúng ta cũng bắt gặp vấn đề này.Đồng tiền trong các sáng tác của Banzăc thực sự đã trở thành một “nhân vật” –một “nhân vật” có sức hấp dẫn, lôi cuốn, chi phối tất cả các nhân vật còn lại.Qua một số tác phẩm của Banzăc như “Lão Gôriô”, “Ảo mộng tiêu tan”, “Đại táSabe”, “Ơgiêni Grăngđê”, người viết sẽ đi sâu tìm hiểu về nhân vật trên
Trang 53 Phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu về “Nhân vật đồng tiền qua một số tác phẩm của Banzăc”người viết
sử dụng phương pháp đọc tài liệu, phân tích, so sánh, đối chiếu, tổng hợp
Trang 6NỘI DUNG
1 Giới thiệu chung
1.1 Vài nét về tác giả - Bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực:
“Ông ĐơBanzăc ở trong số những người hàng đầu của những người vĩ đại nhất,thuộc những người cao nhất trong số những người ưu tú nhất” (Huygô)Hônôrê Đơ Banzăc sinh tại Tours, thành phố nhỏ phía tây nam thủ đô Pari, thủ phủcủa xứ Tuaren (Tourain), nổi tiếng giàu đẹp ở giữa nước Pháp Nơi đây là quêhương của văn hào Rabơle, tác giả nổi tiếng của Gác-găng-chuya và Păng-ta-gruy-
en nổi tiếng với tiếng cười trào lộng đã trở nên bất tử Banzăc sinh 1799, cùng năm
đó, nước Pháp diễn ra một biến cố lịch sử quan trọng gắn liền với tên tuổi củaNapoleon Bonaparte, con người mà Banzăc lấy làm thước đo cho sự nghiệp khiông nói “Những gì mà Napoleon chưa làm được bằng thanh kiếm, tôi sẽ làm đượcbằng ngòi bút”
Cha ông là Bernard Francois Balssa, một người nông dân thành đạt sau cáchmạng tư sản Mẹ Banzăc xuất thân trong gia đình thương nhân, trẻ hơn chồng rấtnhiều
Banzăc “không có những ngày thơ ấu đẹp đẽ trong khu vườn Phơiăngtin” nhưHuygô bởi sau khi sinh Banzăc được một năm, mẹ ông có liền một bé gái nữa vàBanzăc được gửi đến ở nhà một người vú nuôi Rồi từ 8 đến 14 tuổi, Banzăc họctại trường dòng Vendôme 15 tuổi ông theo gia đình chuyển lên Pari Đến 1816, hếtbậc trung học vào ngành luật theo ý gia đình Học xong trường luật năm 1819, vìyêu văn chương nên ông quyết định theo đuổi sự nghiệp sáng tác Nhưng ôngkhông được sự ủng hộ của gia đình Với lòng say mê văn chương và niềm lạc quantin tưởng, vượt qua tất cả mọi khó khăn thử thách, Banzăc dần dần vươn đến tầmcao văn học Trong suốt 20 năm, từ 1828 – 1848, Banzăc đã say sưa miệt mài, laođộng không mệt mỏi, không ngừng nghỉ Banzắc đã để lại cho nhân loại áng vănxuôi bất hủ, một bộ “bách khoa toàn thư” về xã hội Pháp thế kỉ XIX Banzăc từng
nói rằng ông “chứa cả một xã hội trong đầu” Quả không sai! Bởi Tấn trò đời tập
hợp của toàn bộ tiểu thuyết, truyện vừa, truyện ngắn của ông gồm 97 tác phẩm với
Trang 7hơn 2000 nhân vật Quả là một “xã hội” thực sự Một xã hội với tất cả đầy đủ bộmặt của nó Giữa lúc tài năng đang nở rộ, Banzăc ra đi đột ngột, bỏ lại sau lưngmột công trình dang dở và sự nuối tiếc trong lòng người hâm mộ “Cái chết ấy làmột tai họa tinh thần thực sự, chỉ có cái chết của Byron mới so sánh được” Sự ra
đi của ông là một tổn thất lớn cho nền văn học nhân loại Banzăc ra đi nhưng tên
tuổi của ông, bộ “Bách khoa toàn thư” Tấn trò đời mãi mãi tồn tại cho đến hôm
nay và cả mai sau
1.2 Thời đại Banzăc – Thời đại kim tiền
Thời đại của Banzăc sống là thời đại của đồng tiền và dục vọng cá nhân Năm
1799, tướng Napoleon Bonaparte thành lập chế độ Tổng tài cũng là năm Hônôrê
Đơ Banzăc ra đời Như vậy, cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Banzăc trải quasuốt nửa đầu thế kỉ XIX, một thời kì đấu tranh chính trị xã hội sôi sục và mãnh liệt
ở nước Pháp và ở cả Châu Âu Xã hội tư sản phát triển đến đỉnh cao và dần đi vàothời kì khủng hoảng với toàn bộ những xấu xa, thối nát của nó Đồng tiền được đưalên bệ thờ, thói hãnh tiến, dục vọng thống trị làm sa đọa, hư hỏng biết bao thanhniên, làm hoen ố, băng hoại biết bao giá trị đạo đức tinh thần Có thể nói rằng thờiđại Banzăc là thời đại xã hội “xây dựng tượng đài cho đồng tiền”
Như chúng ta đã biết, nước Pháp thế kỉ XIX sục sôi với những chuyển biến lịch
sử, trải qua nhiều thể chế chính trị (cộng hòa 1, Đốc chính tổng tài, chế độ Phục hồivương chính, chế độ quân chủ tháng Bảy, chế độ cộng hòa…) Nước Pháp luôn ởtrong tình trạng chiến tranh bởi các cuộc chinh phạt nuôi mộng bá chủ Châu Âucủa Napoleon Bonaparte Theo các cuộc chiến tranh, giai cấp tư sản dần dần lớnmạnh Cách mạng tư sản Pháp 1789, đưa bộ phận tư sản tài chính của bọn chủ ngânhàng, chủ thuyền buôn, chủ mỏ, chủ đất, bọn đầu cơ, cho vay nặng lãi lên nắmchính quyền Cách mạng tháng 7-1830, đã đánh gục hẳn giai cấp quý tộc phongkiến, đưa giai cấp tư sản thực sự nắm hẳn quyền thống trị Đứng đầu chế độ quânchủ tháng Bảy là “ông vua của bọn con buôn” Louis Philip Kinh tế và công nghiệpphát triển mạnh mẽ, toàn bộ ưu thế về chính trị và chi phối kinh tế đất nước tậptrung trong tay giai cấp tư sản Cách mạng tháng Hai 1848 do mâu thuẫn giữa tư
Trang 8sản cầm quyền và một bộ phận tư sản khác đã thiết lập chế độ cộng hòa II, chế độcủa bộ phận đại tư sản có xu hướng bảo hoàng.
Cùng với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, phong trào đấu tranh xã hộichống phong kiến và đòi quyền lợi đã đưa cách mạng tư sản Pháp “phát triển theohướng đi lên”, tạo tiền đề cho sự toàn thắng của Chủ nghĩa tư bản giữa thế kỉ XIX.Chủ nghĩa tư bản ra đời thúc đẩy xã hội phát triển nhất là về kinh tế Lực lượngsản xuất phát triển, tư liệu sản xuất được cơ khí hóa, năng suất lao động tăng cao.Nền sản xuất được xã hội hóa, chuyển từ nền sản xuất nhỏ, lạc hậu lên nền sản xuấtlớn, hiện đại Thế nhưng, cùng với sự phát triển ấy, nó đã để lại những hậu quảkhôn lường Nó làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, mâu thuẫn giữa cácgiai cấp, mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của nền sản xuất và sự chiếm đoạt tưbản chủ nghĩa gây ra các cuộc chiến tranh, cảnh bần cùng đói khát của quần chúnglao động và vô số những ảnh hưởng khác đối với đời sống của con người Nó chiphối con người sống vì lợi nhuận, vì đồng tiền Biến con người thành nô lệ củađồng tiền, làm biến chất quan hệ tình cảm giữa con người với con người, thay vào
đó là các “mối lợi lạnh lùng” của một xã hội mà ở đó đồng tiền được đặt lên “bệthờ” một cách trân trọng
Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”, Marx và Engels đã nói:
“Tất cả những mối quan hệ phức tạp và muôn màu muôn vẻ ràng buộc con ngườiphong kiến với “những bề trên tự nhiên” của mình đều bị giai cấp tư sản thẳng tayphá vỡ, không để lại giữa người và người mối quan hệ nào khác, ngoài mối lợi lạnhlùng và lối “trả tiền ngay” không tình nghĩa Nó đã biến phẩm giá con người thànhmột giá trị trao đổi đơn thuần, nó đã đem tự do buôn bán độc nhất và tàn nhẫn thaycho nhiều tự do đã dành được bằng một giá rất đắt”
Sức phá hoại của đồng tiền đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống xã hội.Làm băng hoại các giá trị đạo đức tinh thần Nó phá hoại gia đình, tình yêu, tàinăng, đạo đức “giai cấp tư sản đã xé toang tấm màn tình cảm bao phủ quan hệ giađình và làm cho những quan hệ ấy chỉ còn là những quan hệ đơn thuần mà thôi”
Họ chạy theo đồng tiền, mua danh bán tước để củng cố địa vị thống trị của mình.Nhiều thanh niên “vỡ mộng”, rồi rơi vào ngay cái xã hội họ từng lên án Họ một
Trang 9thời sống với lí tưởng đẹp đẽ, nay lại mắc phải căn bệnh hãnh tiến, tham danh,tham vị, tham tiền
Vâng! Ma lực của đồng tiền thật ghê gớm, nó làm tha hóa biến chất con người
“Anh càng làm nhiều tiền bao nhiêu thì anh càng ít làm người bấy nhiêu”, nó cóthể mua danh bán tước, đổi trắng thay đen, nó thống trị cả toàn xã hội Qua một sốtác phẩm của Banzăc, chúng ta sẽ thấy rõ những vấn đề nêu trên
2 Nhân vật đồng tiền qua một số tác phẩm của Banzăc
1.3 Đồng tiền thống trị xã hội
Banzắc là nhà văn thật sự xuất sắc khi viết về đồng tiền Trước Banzắc, có nhiều
nhà văn đã viết về đồng tiền Trong số đó, phải kể đến Môlie với vở kịch Lão hà tiện.
Có lẽ đó là một tác phẩm tiêu biểu nói về đồng tiền và những tác hại của nó Nhưngđến Banzắc, đồng tiền mới thực sự trở thành “nhân vật” “Nhân vật” này có sức mạnhvạn năng, có sức cám dỗ thật ghê gớm “Nhân vật” này có khả năng thống trị xã hội
Đồng tiền có thể coi là một trong những nhân vật quan trọng bậc nhất của Tấn trò đời Những kẻ nắm trong tay đồng tiền vàng như Tayơphe, như Gốpxếch, trở thành
chủ nhân, hiện thực số một đương thời Bọn chúng đứng trên cả pháp luật và quyềnlực quốc gia Tayơphe đã trắng trợn tuyên bố: “Thưa các ngài, xin nâng cao cốc chúccho quyền lực của vàng, ông ĐơValăngtanh trở thành sáu lần triệu phú là nắm đượcquyền hành Từ nay đối với ông, lời ghi trên Pháp điển “Mọi người Pháp đều bìnhđẳng trước pháp luật”, là một lời nói láo, ông ấy sẽ không tuân theo pháp luật, phápluật sẽ tuân theo ông ấy”
“Đồng tiền ngay cả khi vấy máu, cũng chẳng tố cáo điều gì mà lại đại diện cho tất cả.Miễn là xã hội thượng lưu biết gia sản anh có bao nhiêu, anh có thể được đánh giángay bằng số tiền của anh và chẳng ai hỏi xem gia phả của anh ra sao, vì mọi ngườiđiều biết là nó chẳng đáng giá bao nhiêu” (Xarazin)
Gốpxếch (1830) là tác phẩm đầu tiên của Banzăc khắc họa uy lực của đồng tiền.
Qua hình tượng “vị chúa tể thầm lặng” thống trị cả Pari bằng tiền, Banzăc đã bắt đầu
một trong hai chủ đề nổi bật của Tấn trò đời : Đồng tiền và tham vọng cá nhân Hai
sức cám dỗ có tính ma lực của con người trong xã hội tư sản Gốpxếch khắc họa thành
Trang 10công hình tượng kẻ tích trữ, cho vay nặng lãi, và dùng chính những đồng tiền “lời” ấy
để chi phối cả xã hội Lão đã “mua được lương tâm của nhiều kẻ giật dây các bộtrưởng”, lão đã thống trị cả Pari trong “thầm lặng” bằng chính những đồng tiền củamình Thế nhưng, chính lão cũng không phải là ông chủ mà chỉ là nô lệ cho đồng tiền
ấy Lão phục dịch một cách trung thành dưới uy quyền của nó Lão hoài nghi hết thảy
và ẩn mình trong gian phòng nhỏ tối tăm để nghiền ngẫm về sức mạnh của đồng tiềnvàng Lão đã phụ thuộc vào đồng tiền vàng về cả lí trí và tình cảm một cách điên dại.Đồng tiền vàng và sức mạnh của nó lưu thông trong tim, trong máu của lão già DoThái nhưng nó cũng góp phần làm băng lạnh trái tim “con người” của Lão Lão chỉquen nghe âm thanh leng keng, say mê ngắm màu vàng sáng rực của đồng tiền, củanhững con số ghi trên phiếu thực lợi Lão không quan tâm đến người bên cạnh – kể cảkhi họ chết Để rồi cuối cùng lão được gì? Lão chết đơn độc, lạnh lẽo bên cạnh đốngvàng trong gian nhà đổ nát
Rõ ràng đồng tiền vàng đã thống trị con người về cả lí trí và tình cảm
Mở đầu tác phẩm Đại tá Sabe, tác giả giới thiệu tình cảnh bi đát của sĩ quan quân
đội Hiaxanh Sabe Ông là “vị đại tá đã chết trận ở Âylô” có “biên bản tử vong lập theođúng những quy tắc thiết chế nhà binh” Nhưng ông không chết Ông trở về Nhưngđau đớn thay, ông không được xã hội công nhận Ông bị tước đi quyền làm người cùngvới mọi quyền lợi khác Sỡ dĩ điều đó xảy ra vì giờ đây Sabe không còn là một vịtướng với những vinh quang và những hiển hách, mà bây giờ là một kẻ tứ cố vô thân,bẩn thỉu nghèo khổ và đặc biệt “không một xu dính túi” Điều đó làm mọi người xalánh ông Ông tìm đến văn phòng luật sư Đécvơli để nhờ sự trợ giúp Ông muốn tìmlại công bằng, tìm lại chính mình Thế nhưng, đối với một kẻ “khố rách áo ôm” nhưông, liệu có chỗ đứng trong xã hội hay không? Một xã hội coi trọng đông tiền, coitrọng “ địa vị” liệu có chỗ cho ông tồn tại hay không? Luật pháp cũng bị chi phối bởiđồng tiền Văn phòng luật sư thờ ơ lãnh đạm với đại tá Sabe bởi vì ông không có tiền.Sabe đã thất vọng kêu lên với Đécvơli rằng “Tôi đã bị chôn dưới những ngườichết, nhưng giờ đây tôi dang bị chôn dưới những người sống, dưới những chứng từ,những sự kiện, dưới tất cả xã hội, họ chỉ muốn tôi trở lại dưới đất đen”
Trang 11Đồng tiền đã thống trị xã hội Xã hội Sabe đang sống là xã hội tôn thờ đồng tiền,coi trọng đồng tiền như một vị thần hiện đại duy nhất mà người ta tín ngưỡng, tôn thờ
và phục tùng nó Cán cân công lí sẽ nghiêng về phía những kẻ có tiền: “Cuộc sốngriêng tư thiêng liêng, sự tự do của cá nhân, nó bắt đầu từ đâu? Từ năm vạn đồng tiềnlợi tức” Thật đáng thương cho đại tá Sabe đã trở về không đúng lúc Và có lẽ càngđáng thương hơn khi phải sống trong một xã hội tối tăm, ngột ngạt “mùi” tiền như thế
Đến với tác phẩm Ảo mộng tiêu tan ta càng thấy rõ sức mạnh của đồng tiền trong
quá trình thống trị xã hội Nhân vật Luyxiêng được giới thiệu là một thanh niên tốtbụng, đẹp trai, có tài năng Anh và người bạn của mình là Đavit là những người đam
mê văn chương và khoa học Họ đọc sách quên cả ăn uống và cuộc sống đối với họ làmột giấc mộng vàng Họ nuôi mộng đạt đỉnh vinh quang bằng lao động của con tim vàkhối óc Nhưng khi sống trong xã hội mà đồng tiền được đưa lên “bệ thờ”, “là vị chúatể” thì Luyxiêng đã không giữ được mình
Qua một quá trình bị xã hội đồng tiền nhào nặn, Luyxiêng đã nhận ra “phải có tiềnbằng bất cứ giá nào Đồng tiền là quyền lực duy nhất bắt cái xã hội này phải quỳ gối.Anh thâm nhập vào thế giới quyền năng của đồng tiền và bằng mọi cách để nắm bắt
nó Trong đầu anh luôn hiện hữu những suy nghĩ: “điểm tựa của trí tuệ là đồng tiền”,
“vàng là trước hết” Luyxiêng nhận ra sức mạnh của đồng tiền Nó chính là sợi dây vôhình xâu chuỗi các mối quan hệ xã hội với nhau Có tiền là có tất cả Tiền càng nhiềucàng có điều kiện thống trị xã hội
Luyxiêng càng đi sâu vào cuộc sống Pari thì càng vỡ mộng và thấy tài năng không
có nghĩa gì khi nó thiếu đồng tiền làm điểm tựa Chàng thi sĩ Luyxiêng năm xưa đãnhận ra tất cả và ngấm sâu trong tư tưởng của chàng lúc bấy giờ là: có tiền là có tất cả.Đồng tiền đã giết chất một tâm hồn thi ca, làm tha hóa một con người Nếu trước đâyanh quan niệm “những câu thơ là hạt giống sẽ đâm hoa, kết quả trong trái tim conngười” thì giờ đây, bên xác người yêu, anh đã làm những bài ca tục tỉu rẻ tiền mua vuicho quán rượu đẻ lấy tiền chôn cất người yêu, khiến người chết phải đau đớn, buồn tủinơi chín suối
Đồng tiền còn thống trị cả văn chương, một lĩnh vực tưởng như “dị ứng” với nó.Chưa bao giờ, văn học nghệ thuật lại trở thành một món hàng như lúc này Tòa soạn,