TIỂU LUẬN văn học tiếp nhận “nỗi buồn chiến tranh” của bảo ninh

Lịch sử của dân tộc Việt Nam là lịch sử chống xâm lăng. Trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, chúng ta đã trải qua bao cuộc chiến đấu lâu dài và đã để lại nhiều chiến công hiển hách “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Ngược dòng thời gian trở về với những trang sử của dân tộc, chúng ta không thể không nhắc đến cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc ta là cuộc chiến tranh chống đế quốc Mĩ. Trải qua bao gian nan thử thách, bằng tinh thần đoàn kết, bằng ý chí quyết chiến quyết thắng, bằng niềm tự tôn dân tộc… Việt Nam đã chiến thắng đế quốc Mĩ không chỉ làm nức lòng nhân dân Việt Nam và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Đó là biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người.Tuy nhiên, cho đến nay khi chiến tranh đã lùi xa hơn ba mươi năm nhưng trong kí ức của mỗi người dân đất Việt, chiến tranh vẫn còn để lại những dấu ấn không thể nào quên. Để làm được những chiến thắng lừng lẫy đó, dân tộc ta đã phải hy sinh biết bao xương máu, của cải. Chiến thắng đã giành được, nền hòa bình được lập lại. Đó chính là khát vọng và niềm tự hào của mỗi người dân đất Việt. Song hậu quả của chiến tranh, những mất mát về vật chất và tinh thần, sự hy sinh to lớn của nhân dân và di chứng của chiến tranh để lại là vô cùng nặng nề. Tất cả những vấn đề đó được nhà văn Bảo Ninh thể hiện rất chân thực và sinh động qua tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”.

MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Lịch sử của dân tộc Việt Nam là lịch sử chống xâm lăng Trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, chúng ta đã trải qua bao cuộc chiến đấu lâu dài và

đã để lại nhiều chiến công hiển hách “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” Ngược dòng thời gian trở về với những trang sử của dân tộc, chúng ta không thể không nhắc đến cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc ta là cuộc chiến tranh chống đế quốc Mĩ Trải qua bao gian nan thử thách, bằng tinh thần đoàn kết, bằng ý chí quyết chiến quyết thắng, bằng niềm tự tôn dân tộc… Việt Nam đã chiến thắng đế quốc Mĩ không chỉ làm nức lòng nhân dân Việt Nam và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới Đó là biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người

Tuy nhiên, cho đến nay khi chiến tranh đã lùi xa hơn ba mươi năm nhưng trong

kí ức của mỗi người dân đất Việt, chiến tranh vẫn còn để lại những dấu ấn không thể nào quên Để làm được những chiến thắng lừng lẫy đó, dân tộc ta đã phải hy sinh biết bao xương máu, của cải Chiến thắng đã giành được, nền hòa bình được lập lại Đó chính là khát vọng và niềm tự hào của mỗi người dân đất Việt Song hậu quả của chiến tranh, những mất mát về vật chất và tinh thần, sự hy sinh to lớn của nhân dân và di chứng của chiến tranh để lại là vô cùng nặng nề Tất cả những vấn đề đó được nhà văn Bảo Ninh thể hiện rất chân thực và sinh động qua tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”

Nếu như trước đây do hoàn cảnh chiến đấu, các nhà văn đã sáng tác nên những tác phẩm văn chương mang tính chất cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu của quân và dân ta,cho nên chưa có điều kiện đi sâu, đi sát vào mọi mặt của thức tế đấu tranh của dân tộc ta với đầy đủ những khía cạnh của nó Đến nhà văn Bảo Ninh bằng tài năng của mình cùng với quá trình chiêm nghiệm về thực tế đấu tranh của dân tộc, ông đã tái hiện thực tế chiến đấu của dân tộc ta với đầy đủ khía cạnh của nó Chính vì vậy, với niềm yêu thích tác phẩm, Với mong muốn được hiểu thêm về cuộc chiến tranh hào hùng của dân tộc và thông qua tác phẩm này để cùng nhìn lại những đau thương và mất mát mà chúng ta phải gánh chịu trong chiến tranh… Bởi vậy, chúng tôi đã chọn

“Nổi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh làm đề tài tìm hiểu của mình

2.Phạm vi, đối tượng nghiên cứu

Đề tài “Tiếp nhận về Nổi buồn chiến tranh của Bảo Ninh” có phạm vi nghin cứu là trong tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”

Về đối tượng nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi tập trung vào phần nội dung

và nghệ thuật của tác phẩm

Trong phần nội dung chúng tôi tập trung vào hậu quả của cuộc chiến tranh, trong đó tìm hiểu hai vấn đề nổi bật là nổi buồn của những người lính trong chiến tranh và những hậu quả mà chiến tranh để lại cho người lính và những thân nhân của họ

3.Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp:

Phương pháp đọc tài liệu

Phương pháp tiền giả

Phương pháp đối chiếu, so sánh

Phương pháp phân tích tổng hợp

4 Mục đích nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi muốn tìm hiểu thêm về cuộc chiến tranh chống đế quốc Mĩ của dân tộc ta, thông qua đó thấy được rằng bên cạnh những chiên thắng, những gì đã làm được trong cuộc chiến tranh thì nhân dân ta đã phải gánh chịu những hậu quả hết sức nặng nề của cuộc chiến đấu đó Hay nói cách khác đó là những mặt trái, những cái giá của bất cứ cuộc chiến nào Qua đó, ta thấy bức tranh toàn cảnh của cuộc chiến tranh ấy

5.Ý nghĩa của đề tài

Qua đề tài này, người đọc sẽ có một tư liệu tương đối hoàn chỉnh về hậu quả, những nổi buồn của chiến tranh Trước đây ta mới chỉ tiếp xúc, tìm hiểu những áng thơ văn đề cập đến những thành công, những chiến thắng, tinh thần chiến đấu hăng say làm nên chiến thắng của dân tộc dù trong bất cứ hoàn cảnh nào Nhưng với tác phẩm này ta có thể thấy được những mặt trái, những hậu quả nặng nề của cuộc chiến đấu để

có cái nhìn khách quan, đầy đủ và thấy được cái giá phải trả cho những thắng lợi của dân tộc Việt Nam là như thế nào Song nhìn lại quá khứ để biết thêm, hiểu thêm chứ không phải để buồn phiền hơn Hiểu, trân trọng quá khư, quý hơn hiện tại và vững bước trên con đường đi tới tương lai

NỘI DUNG

1 Bối cảnh lịch sử khi tác phẩm ra đời

Như chúng ta đã biết, “Nổi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh ra đời sau khi cuộc chiến tranh chống Mĩ của dân tộc ta đã kết thúc được mười lăm năm Sau khi cuộc kháng chiến kết thúc, đất nước ta bước vào quá trình kiến thiết và xây dựng lại tổ quốc Tuy nhiên, do hậu quả nặng nề của chiến tranh cùng với những sai lầm khuyết điểm trong việc duy trì quá lâu cơ chế quan liêu bao cấp đã lỗi thời và trở kìm hãm sự phát triển của đất nước… Tất cả đã làm cho nước ta lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế

xã hội kéo dài vào đầu những năm 80 của thế kỉ XX Vì vậy, yêu cầu đặt ra lúc này là phải đổi mới để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và tiếp tục tiến lên Bên cạnh những thành tựu đã đạt được của công cuộc Đổi mới chúng ta đa mắc phải một số sai lầm khuyết điểm cùng những mặt chế của nền kinh tế thị trường Trước thực tế thực tế

đó của dân tộc, những người lính trở về với thực tế cuộc sống Họ mang trong mình nhiều nổi hoài vọng về quá khứ cũng như cảm thấy lạc lõng giữa cuộc sống hiện đại đất nước Nhà văn Bao Ninh cũng vậy, trải qua cuộc chiến đấu của dân tộc, được chứng kiến tận mắt những đau thương mất mát của dân tộc ta trong chiến tranh cũng như độ chín về tài năng… Trong bối cảnh đó nhà văn đã cho ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh” Như vậy, là nhà văn đã có một độ lùi về mặt thời gian khi sáng tác một tác phẩm với chủ đề là chiến tranh

Từ khi tác phẩm ra đời đến nay đã có tiếng vang lớn và có rất nhiều ý kiến nhận xét đánh giá về nội dung tư tưởng của nó Song, hầu hết đây là một cuốn sách được đánh giá cao và được công chúng đón nhận theo những hướng khác nhau Điều

đó tùy thuộc vào tầm đón nhận của bạn đọc Có những người thưởng với nội dung tư tưởng của tác phẩm nhưng cũng có những ý kiến nhận có phần còn khắt khe… Đó cũng là vấn đề bình thường trong tiếp nhận văn học thời kì hiện đại Nhưng theo thời gian thì nhưng giá trị làm nên thành công cho áng văn này ngày càng được khẳng định

Theo thống kê của Nhà xuất bản văn học nhận xét của bạn đọc là:

Không hay: 0%

Bình thường 0%

Hay 14%

Rất hay 86%

Có một nhà văn đã nhận xét rất hay về tác phẩm này như sau: “Tôi đà thấy cả một Hà Nội cổ xưa trầm lắng vùi mình trong chiến tranh và cả những thư tệ hại nhất thời hậu chiến, thấy hiện lên rõ mồn một cả chiến trường Việt Nam cả quân ta và quân chúng nó Một vạt Trường Sơn khói lửa, một Sài Gòn thê lương 30-4, thấy cả miền Đông Nam Bộ và nam Tây Nguyên và hơn hết là thấy người, nhiều lắm và cả người sống và người chết Hà Nội, Hà Nam, Nam Định…đủ cả Thấy đầy máu và nước mắt, xác người, ròi bọ, hồn ma, không thiếu thứ gì Thấy hết cả những vẻ đẹp bi hùng của những người lính và thấy cả những góc tối tăm và xấu xa, man rợ nhất trong chính họ nữa, ôi thấy… Để rồi thèm, thèm mình có được một nhân cách tốt đẹp hơn, một cuộc sống xứng đáng hơn Đọc không phải để bới móc quá khứ, khơi lại hận thù, cũng không phải để gợi lòng trắc ẩn, mà để nhắc nhau, để biết quên, biết sống”

Như vậy “Nổi buồn chiến tranh” là một tác phẩm viết về chủ đề chiến tranh nhưng được ra đời trong hòa bình lúc mà cả dân tộc đang có sự chuyển biến quan trong trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và Bảo Ninh đã có một độ lùi về thời gian cũng như sự trưởng thành về mặt nghề nghiêp Bởi vậy, những tư tưởng mà nhà văn khái quát trong tác phẩm của mình chứa đựng nhiều dấu ấn của thời đại và mang ý nghĩa xã hội sâu sắc

2 Tiếp nhận về “Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh về mặt nội dung

2.1 Khái niệm về tiếp nhận văn học

Hoạt động chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm văn học, bắt đầu từ sự cảm thụ văn bản ngôn từ, hình tượng nghệ thuật, tư tưởng, cảm hứng, quan niệm nghệ thuật, tài nghệ tác giả cho đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng trong trí nhớ, ảnh hưởng trong hoạt động sáng tạo, bản dịch, chuyển thể,…

Qua tiếp nhân văn học, nhờ được tri giác, liên tưởng, cắt nghĩa, tưởng tượng của người đọc mà tác phẩm trở nên đầy đặn, sống động, hoàn chỉnh; ngược lại, người đọc nhờ tác phẩm mà được mở rộng vốn hiểu biết, kinh nghiệm về đời sống, tư tưởng

và tình cảm cũng như năng lực cảm thụ, tư duy

Về thực chất, tiếp nhận văn học là một cuộc giao tiếp, đối thoại tự do giữa người đọc và tác giả qua tác phẩm Nó đòi hỏi người đọc tham gia với tất cả trái tim, khối óc, hứng thú và nhân cách, tri thức và sức sáng tạo Trong tiếp nhận văn học

người đọc ở vào một tâm trạng đặc biệt, vừa quên mình, nhập thân vừa sống và thể nghiệm nội dung của tác phẩm, vừa phân thân, duy trì khoảng cách thẩm mĩ để nhìn nhận tác phẩm từ bên ngoài, để thưởng thức tài nghệ hoặc nhân ra điều bất cập, hoặc cắt nghĩa khác với tác giả Tiếp nhận văn học là một hoạt động sáng tạo, nó thúc đẩy ảnh hưởng văn học, làm cho tác phẩm văn học không đứng yên mà luôn luôn lớn lên, phong phú thêm trong trường kì lịch sử Tiếp nhận văn học tạo thành đời sống lịch sử của tác phẩm văn học

Tiếp nhận văn học là một hoạt động có quy luật Lí luận văn học, truyền thống ghi nhận tiếp nhận văn học ở cấp độ cá thể, do các đặc điểm của cá tính, do các đặc điểm của cá tính, sự tu dưỡng của người đọc quy định Tri âm là sự tiếp nhận tác phẩm đúng như ý định của tác giả, kí thác là sự tiếp nhận mà người đọc mượn tác phẩm để bộc lộ nổi lòng của mình đối với đời Người đọc cũng có thể phát hiện những giá trị tư tưởng thẩm mĩ của tác phẩm ngoài tầm kiểm soát của tư tưởng tác giả, dựa trên các ấn tượng chủ quan về tác phẩm hoặc khám phá những ý tưởng ngược hẳn với tác giá

Lí luận văn học hiện đại còn xem tiếp nhận văn học là một hiện tượng có quy luật xã hội Sự đọc không phải là một hoạt động hoàn toàn tự do Người đọc trước hết

bị quy định bởi văn bản tác phẩm với các mà ngôn ngữ, mã nghệ thuật, mà văn hóa kết tinh ở trong đó Chẳng hạn, người đọc phải hiểu được nghĩa của ngôn từ, điển tích của các đối tượng thẩm mĩ,… Thứ đến người đọc bị quy định bởi kinh nghiệm tiếp nhận

do truyền thống văn học và sự tiếp nhận các tác phẩm đã có trước đó quy định Cuối cùng người đọc bị quy định bởi nhu cầu đời sống, họ chờ đợi ở tác phẩm những vấn

đề, những hiện tượng hiện thực làm họ quan tâm Dựa vào những quy luật này, người

ta có thể dựng lên bức tranh xã hội về sự tiếp nhận, với các xu hướng tiếp nhận khác nhau Theo quan niệm này, người ta ghi nhận sự hiểu nhầm hay cố tình hiểu chệch hay hiểu ngược lại tác giả, như là các sự thật của tiếp nhận, cho thấy các trạng thái tinh thần, đạo đức, trình độ văn hóa, nhu cầu tình cảm của đời sống xã hội Mặt khác, người ta cũng xây dựng lên lịch sử tiếp nhận tác phẩm lớn với vai trò phát hiện các giá trị lớn của chúng do các nhà phê bình, nhà văn tầm cỡ thực hiện Từ đó nổi lên sự thay thế, biến đổi của các hệ quy chiếu chấp nhận, các loại hình tiếp nhận và các kiểu người đọc đã tác động lên số phận tác phẩm

Hiện tượng tiếp nhận văn học xác nhận vai trò chủ động, sáng tạo của chủ thể người đọc trong việc chiếm lĩnh giá trị văn học, cho thấy vai trò của việc nghiên cứu phê bình văn học trong việc phát hiện giá trị văn học và nâng cao văn hóa tiếp nhận cho công chúng

Xưa nay chúng ta quan niệm, hoạt động văn học được quy định theo bốn khâu

có liên quan chặt chẽ với nhau đó là:

Nhìn vào sơ đồ ta thấy các mối quan hệ (ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp, toàn diện hay chỉ vài khía cạnh…) Giữa tác phẩm với hiện thưc, giữa tác phẩm với nhà văn và giữa tác phẩm với bạn đọc

Có các loại hình tiếp nhận văn học như: lí luận tiếp nhận văn học truyến thống

Lí luận tiếp nhận trong truyền thống chủ yếu quan tâm đến sự gặp gỡ của hai chủ thể

cá nhân (tác giả và người đọc), của hai thế giới nội tâm (ý thức và vô thức), tác giả với

ý thức và vô thức người đọc nhưng chưa quan tâm tới quy định văn hóa lịch sử đối với

sự gặp gỡ kia Vì vậy, tất yếu phải bổ sung lý luận khác

Tiếp đến lý luận tiếp nhận văn học hiện đại cho rằng tiếp nhận văn học còn là

sự tiếp nhận truyền thống văn hóa này với truyền thống văn hóa khác, của một xã hội này với một tác phẩm của xã hội khác, của công chúng xác định với một tác phẩm Quyết định số phận sáng tác của mỗi thời là tầm đón nhận của người đọc, của thế hệ người đọc quy định

Phản tiếp nhận là một hiện tượng văn hóa, biểu hiện yêu cầu đổi mới, đi ngược với truyền thống của thế hệ mới so với người đi trước, thường xảy ra trong các thời đại

có bước ngoặt lịch sử hoặc tiếp xúc với nền văn hóa khác Phản tiếp nhận là một cách tiếp nhận tác phẩm dưới dạng một hệ hình mới, một hiện tượng quy luật của những thời đại đang biến đổi

Quá trình tiếp nhận trải qua các khâu: Tái hiện để tái tạo, lí giải và ngộ nhận, đến trạng thái thông thường nhưng tốt đẹp trong mối quan hệ giữa sáng tác và tiếp nhận và hiệu quả của tiếp nhận văn học là đồng cảm, thanh lọc, bừng tỉnh, …

Trên cơ sở tiếp nhận ấy chúng tôi đi vao tiếp nhận tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh Trong đó chúng tôi tập trung chủ yếu vào phần nội dung của tác phẩm đó là nhưng nổi buồn đau trong chiến tranh và hậu quả mà nó để lại 2.2.Những nỗi buồn đau mà những người trực tiếp tham gia phải chịu trong chiến tranh

Như chúng ta đã biết, Bảo Ninh là thế hệ nhà văn trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước Ông là người đã trực tiếp tham gia chiến đấu và góp công sức của mình vào thắng lợi to lớn của dân tộc Là người có vốn sống phong phú,

có tài năng nghệ thuật và bằng chính sự quan sát trải nghiệm thực tế của đấu tranh dân tộc, đặc biệt nhà văn có độ lùi về mặt thời gian nên có điều kiện đi vào một số vấn đề mới mà từ trước tới nay các nhà văn khác ít có điều kiện biểu hiện Đó là hậu quả của cuộc chiến tranh chống xâm lược Mĩ “Nỗi buồn chiến tranh” ra đời năm 1990 cùng với tác phẩm “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường Những tác phẩm này ra đời lúc mà cả dân tộc ta đang kiến thiết xây dựng đất nước, đang trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa để thực hiện những bước đầu tiên của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong bối cảnh đó, “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh được ra đời đây là một tác phẩm mang nhiều ý nghĩa nhân sinh và xã hội sâu sắc

Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết là Kiên – một người lính trở về sau chiến tranh và theo dòng hồi tưởng của nhân vật này quá khứ của cuộc chiến tranh và hiện tại thời hậu chiến hiện lên rất sinh động tự nhiên Trước hết, ta thấy Kiên là một người lính có tinh thần trách nhiệm đối với vận mệnh của dân tộc Là người có nhiều ước

mơ, lý tưởng cao đẹp về tình yêu về cuộc sống Anh đem tất cả vào cuộc chiến đấu Kiên là một học sinh xuất thân từ tầng lớp tiểu tư sản vào Nam chiến đấu Kiên cùng với đồng đội chiến đấu và trực tiếp chứng kiến những cảnh tang thương chết chóc của chiến tranh: “Máu tung xối, chảy tóc, ồng ộc, nhoe nhoét, trên cái trảng hình thoi ở giữa truông, cái trảng mà nghe nói đến ngày nay cỏ cây vẫn chưa lại hồn để mọc lên nổi, thân thể dập vỡ, tanh bành, phùn phụt phì hơi nóng”, những người lính chiến đấu hăng say với tinh thần “Thà chết, không hàng”

Ngoài ra trong cuộc chiến tranh, mặc dù phải chiến đấu gian khổ và trong hoàn cảnh ác liệt, người lính còn phải chịu đựng thêm những thiếu thốn: “Khẩu phần lương thực đang sụt xuống nhanh như thể nước trong cái bình đập vỡ đáy, khổ sở vì đói, vì

sốt rét triền miên, thối hết cả máu, vì áo quần bục nát tả tơi và vì lở loét cùng người như phong hủi, cả trung đội chẳng còn ai trông ra hồn thằng trinh sát nữa.”

Sống và chiến đấu trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn đó, để lại những chấn động tâm lí cho người lính Can nói với Kiên rằng: “Tôi không sợ chết nhưng cứ bắn giết mãi thế này thì chết hoại tình người Dạo này đêm nào tôi cũng mộng thấy mình chết và tôi bơi ra khỏi xác và xác biến thành con ma cà rồng đi hút máu người”

Rõ ràng, chiến tranh luôn gắn với hy sinh, chết chóc Những người tham gia vào cuộc chiến tranh mới thực sự thấm thía cái cảnh chết chóc đáng sợ ấy: “Theo dần năm tháng những luồng sinh khí chết ấy đã đậm lại trong lòng anh Trở thành tiềm thức, trở thành bóng tối của tâm hồn anh Dằng dặc trôi qua trong hồi ức của Kiên vô vàn những hồn ma thân thiết, lẳng lặng âm thầm kéo lê mãi trong đời anh nỗi đau buồn của chiến tranh”

Có thể nói rằng, đến Bảo Ninh tất cả những nỗi buồn của chiến tranh, những nỗi buồn lo lắng về cuộc chiến, những phút yếu đuối và cả nạn đào ngũ của người lính được tái hiện một cáhc chân thực Nhà văn đã khái quát lên: “Chao ôi! Chiến tranh là cõi không nhà, không cửa, lang thang khốn khổ và phiêu bạt vĩ đại, là cõi không đàn ông, không đàn bà, là thế giới bạt sầu vô cảm và tuyệt tự khủng khiếp nhất của dòng giống con người” Bởi vậy, trong những phút giây yếu đuối của bản thân, những người lính trong trung đội của Kiên đã buộc Kiên “phải im lặng, buộc anh phải hết lòng cảm thông Chứ còn biết làm thế nào khác được trước tiếng gọi man rợ, hoang dã của tuổi thanh xuân” Đó cũng là thực tế của cuộc chiến đấu

Chiến tranh là phải chịu nhiều hi sinh và nền hòa bình dù có được lặp lại

“chẳng qua chỉ là thứ cây mọc lên từ máu thịt bao nhiêu anh em mình, để chừa lại chút xương Và những người được phân công nằm lại gác rừng sẽ là những người đáng sống nhất”

Những người hi sinh cho tổ quốc là vậy, còn những người đang sống và chiến đấu cho cuộc chiến đấu thì sao? Bảo Ninh khái quát “trong cuộc chiến tranh, cuộc sống của anh, của bao người khác thật kinh khủng thậm chí khó có thể bảo đó là cuộc sống nói gì đến việc tìm kiếm những sắc thái nghệ thuật trong đó Và trong lời người

bố dượng nói với Kiên trước lúc đi chiến đấu là : “Nghĩa vụ của một con người trước

cuộc sống là sống chứ không phải là hi sinh nó, là nếm trải sự đời một cách đủ ngọn ngành chứ không phải là chối bỏ”

Trong cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc nghĩa vụ của mỗi một công dân là phải góp công sức của mình vào đó để làm nên chiến thắng Những hi sinh của họ là

vô cùng lớn lao: “Họ bị cái chết dồn dập săn đuổi, xô dồn vào thế mất còn chỉ trong nháy mắt hoặc trong tấc gang Họ bị giết từng người một hoặc là hàng loạt, bị bắn gục tại chỗ hoặc bị thương mất máu chết dần,…Chưa kể những cơn ác mộng hủy diệt tâm hồn và lột trần nhân tính” Vì vậy, bên cạnh tinh thần chiến đấu hăng say thì những người lính như Kiên, như Sơn, như Hòa không tránh khỏi những “nỗi buồn chiến tranh” : “Nỗi buồn chiến tranh trong lòng người lính có cái gì tựa nỗi buồn của tình yêu, như nỗi nhớ nhung quê nhà, như biển sầu lúc chiều buông trên bến sông bát ngát” Cho nên bằng dòng hồi tưởng tác giả đã khái quát rằng: “Không được quên, không được quên tất cả đã xảy ra trong cuộc chiến tranh này, số phận chung của chúng

ta cả người sống lẫn người chết”

Thực hiện nghĩa vụ đối với tổ quốc, người lính phải từ biệt quê hương, gia đình

và cả người yêu dấu để bước vào cuộc chiến tranh Vì vậy, bên cạnh những lúc chiến đấu khó khăn gian khổ người lính như Kiên đã phải hi sinh mối tình đầu rất đẹp, rất lãng mạn với Phương- người con gái hà thành xinh đẹp Song trong lòng anh vẫn đau đáu, da diết nhớ nhung và ước mơ ngày đoàn tụ

Trong bất kì cuộc chiến nào, việc chết chóc là bình thường, nhưng trong cuộc đấu tranh giữ nước vĩ đại của dân tộc ta thì sự hi sinh của người lính thật sự cao cả Kiên đã lần lượt mất hết những người bạn, người anh em, người đồng đội chí thiết nhất Họ đã hi sinh tính mạng của mình vì nền hòa bình của dân tộc: “Một người ngã xuống để những người khác sống, điều đó chẳng có gì mới, thật thế! Nhưng khi anh và tôi thì sống còn những người ưu tú nhất, tốt đẹp nhất, những người xứng đáng hơn ai hết quyền sống trên cõi dương này đều gục ngã, bị nghiền nát, bị cổ máy đẫm máu của chiến trận trà đạp, đầy đọa, bị bạo lực tăm tối hành hạ, làm nhục rồi chết, bị chôn vùi,

bị quét sạch, bị tiêu diệt thì sự bình yên này, cuộc sống này, cảnh trời êm biển lặng này

là cả một nghịch lí quái gỡ

Như vậy những hi sinh, đau thương mất mát trong chiến tranh mà những người trực tiếp tham gia chiến đấu điển hình như người lính là vô cùng to lớn Đó cũng chính

là những mặt trái của cuộc chiến tranh Bảo Ninh đã tái hiện lại một cáh chân thật tự nhiên và gieo vào lòng người đọc bao liên tưởng bao suy nghĩ Nhà văn muốn khẳng định rằng: mọi thắng lợi đều phải trả giá và cái giá mà chúng ta phải trả là không nhỏ 2.3 Nỗi buồn hậu quả sau khi chiến tranh kết thúc

Trong đấu tranh chúng ta phải hi sinh xương máu, của cải rất nhiều nhưng sau khi hòa bình lặp lại thì những hậu quả mà chiến tranh để lại là vô cùng to lớn Điều này thể hiện qua những phương diện như: những chấn động , ám ảnh về tinh thần của những người trực tiếp tham gia chiến đấu, những bà mẹ mất con những người vợ mất chồng, những người lính còn sống khi trở lại với cuộc sống thì luôn bị ám ảnh và khó hòa nhập được… Họ cảm thấy hoài nghi trước hiện thực Tất cả những vấn đề đó đã được ngòi bút của Bảo Ninh tái hiện rất đậm nét Kiên là một trường hợp điển hình

Sau khi chiến tranh kết thúc anh trở về với thủ đô- nơi anh ra đã ra đi nhưng khi trở về thì mọi thứ đã đổi thay: Phương người yêu cũ không còn như xưa, bạn bè một phần hi sinh trong chiến đấu, một phần khi trở về với cuộc sống đã không giữ được bản lĩnh và ý chí nên đã xa ngã… Tất cả quá khứ, hiện tại cứ đan xen vào nhau làm cho Kiên luôn trăn trở day dứt, có khi hoài nghi bi quan thực tại Đó là hậu quả của chiến tranh là những di chứng của nó là không phải một sớm một chiều có thể nguôi ngoai được vì “bao nhiêu xương máu đã đổ ra”

Bảo Ninh đã khái quát tâm trạng của Kiên khi trở về : “Biết bao kỉ niệm bi thảm, bao nhiêu nỗi đau mà từ lâu lòng đã nhủ lòng là phải gắng cho qua đi, rốt cuộc đều rõ ràng bị lay thức bởi những mối liên tưởng tưởng như là không đâu, nảy sinh một chác khôn lường từ muôn vàn những chi tiết tầm thường, rời rạc vô vị nhất” Cho đến bây gời tôi đã phải chịu đựng hết hồi ức này đến hồi ức khác, ngày này qua ngày khác, đêm thâu này đến đêm thâu kia Thử hỏi đã bao năm dòng? Tất cả những hồi ức

ấy len lõi cả trong những giấc ngủ của Kiên khiến anh luôn bị day dứt và ám ảnh

Rõ ràng, cuộc sống thời hậu chiến không dễ dàng gì với những người đã từng chiến đấu như Kiên Hết cuộc chiến với quân thù thì anh lao vào cuộc chiến đời thường, cuộc chiến của riêng anh, cuộc chiến ấy diễn ra một cách đơn độc phi hiện thực, một cách cay đắng và đầy rẫy va vấp và lầm lạc

Khi trở về thăm lại chiến trường xưa, anh không khỏi chạnh lòng trước số phận của những bà mẹ đã phải chịu đựng những nỗi đau quá lớn tiêu biểu là mẹ Lan : hai