TIỂU LUẬN văn học GIÁ TRỊ nội DUNG và NGHỆ THUẬT của tác PHẨM bến KHÔNG CHỒNG

Câu chuyện xảy ra ở làng Đông, được bắt đầu bằng hình ảnh Nguyễn Vạn trở về làng sau bao ngày chiến đấu. Vạn trở về mang theo cái tin khủng khiếp cho gia đình chị Nhân: chồng của chị bạn chiến đấu của Vạn đã hy sinh. Nhìn thấy cảnh chị Nhân vò võ nuôi ba đứa con (thằng Hà, thằng Hiệp, con Hạnh) , Vạn thương và muốn được sẻ chia. Chị Nhân cũng cảm nhận được điều đó. Có lẽ họ đã có thể đến với nhau nếu không có lời nguyển cay nghiệt giữa hai họ Nguyễn – Vũ. Chuyện kể rằng: “Đêm hôm đó, cô con gái rượu duy nhất của cụ tổ họ Nguyễn ra bến Tình tắm, đâu biết rằng trên đầu bến cũng có chàng trai họ Vũ đang tắm. Sự gợi cảm của dòng nước bến Tình và cái thân thể tuyệt vời của cô gái đã làm cho chàng trai nổi loạn. Chàng đến ôm ghì lấy cô, cô tưởng là ba ba, thuồng luồng, sợ quá ngất đi. Sáng hôm sau, xác cô gái nổi dềnh ỏ chân cầu Đá Bạc. Một cuộc đổ máu giữa hai họ Nguyễn – Vũ đã xảy ra. Từ đó hai họ thù nhau.” Đó chính là rào cản duy nhất giữa Nguyễn Vạn và chị Nhân – người đàn bà họ Vũ. Họ không dám bước qua rào cản để đến với nhau. Lời nguyền ấy vẫn cứ đeo đẳng mãi mà không ít bi kịch đã xảy ra đối với nhiều đôi trai gái. Nhưng mọi chuyện dường như đều bị đảo lộn khi đến đời của cái Hạnh – con chị Nhân, và thằng Nghĩa – con trai của Nguyễn Khiên (đứng đầu dòng họ Nguyễn). Đôi trẻ đã vượt qua lời nguyền để được sống bên nhau. Cưới được chưa bao lâu thì Nghĩa lên đường nhập ngũ, chống Mĩ cứu nước.

Khoa Ngữ Văn



Đề tài:

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT CỦA TÁC PHẨM

GVHD:

SV : LỚP :

TP HCM, Tháng 10



 Tóm tắt tác phẩm “Bến không chồng” – Dương Hướng:

Câu chuyện xảy ra ở làng Đông, được bắt đầu bằng hình ảnh Nguyễn Vạn trở về làng sau bao ngày chiến đấu Vạn trở về mang theo cái tin khủng khiếp cho gia đình chị Nhân: chồng của chị - bạn chiến đấu của Vạn - đã hy sinh Nhìn thấy cảnh chị Nhân vò võ nuôi ba đứa con (thằng Hà, thằng Hiệp, con Hạnh) , Vạn thương và muốn được sẻ chia Chị Nhân cũng cảm nhận được điều đó Có lẽ họ đã có thể đến với nhau nếu không có lời nguyển cay nghiệt giữa hai họ Nguyễn – Vũ

Chuyện kể rằng: “Đêm hôm đó, cô con gái rượu duy nhất của cụ tổ họ Nguyễn ra bến Tình tắm, đâu biết rằng trên đầu bến cũng có chàng trai họ Vũ đang tắm Sự gợi cảm của dòng nước bến Tình và cái thân thể tuyệt vời của cô gái đã làm cho chàng trai nổi loạn Chàng đến

ôm ghì lấy cô, cô tưởng là ba ba, thuồng luồng, sợ quá ngất đi Sáng hôm sau, xác cô gái nổi dềnh ỏ chân cầu Đá Bạc Một cuộc đổ máu giữa hai họ Nguyễn – Vũ đã xảy ra Từ đó hai họ thù nhau.”

Đó chính là rào cản duy nhất giữa Nguyễn Vạn và chị Nhân – người đàn bà họ Vũ Họ không dám bước qua rào cản để đến với nhau

Lời nguyền ấy vẫn cứ đeo đẳng mãi mà không ít bi kịch đã xảy ra đối với nhiều đôi trai gái Nhưng mọi chuyện dường như đều bị đảo lộn khi đến đời của cái Hạnh – con chị Nhân, và thằng Nghĩa – con trai của Nguyễn Khiên (đứng đầu dòng họ Nguyễn) Đôi trẻ đã vượt qua lời nguyền để được sống bên nhau Cưới được chưa bao lâu thì Nghĩa lên đường nhập ngũ, chống

Mĩ cứu nước

Sau khi ông Khiên chết, Hạnh về ở với mẹ chồng và gánh vác công việc bên gia đình chồng

Lại nói về Nghĩa, sau khi đi bộ đội thì được về phép một lần Thời gian quá ngắn không

đủ để hai vợ chồng có với nhau một đứa con Nghĩa lại ra đi Những chàng trai khác cũng ra đi

Số phận của những người phụ nữ ờ làng Đông đầy rẫy nước mắt và mất mát

Sau chiến tranh, Nghĩa trở về Hai vợ chống sống bên nhau hạnh phúc nhưng không làm sao có con vì chiến tranh đã tước đi cái hạnh phúc được làm cha của Nghĩa

Không biết chính xác lí do, mọi người đều đổ lỗi cho Hạnh vì đã dám bước qua lời nguyển xưa Một ngày, trong một chuyến đi công tác lên biên giới, Nghĩa gặp lại Thủy – người

con gái mà anh đã quen thuở đi bộ đội thủy đã yêu Nghĩa từ lúc đó và bây giờ gặp lại anh cô

đã tự nguyện đến với anh mà không hề tính toán Biết được điều ấy, Hạnh đã ly dị với Nghĩa dù lòng vô cùng đau đớn Nghĩa lên thị xã lấy Thủy nhưng họ sống với nhau cũng không có con Cuối cùng biết được bất hạnh của mình, Nghĩa quá đau khổ, anh nhất quyết ly dị với Thủy, anh trở về làng Đông mong tìm kiếm một sự yên ổn cho tâm hồn

Lại nói về Hạnh, sau khi Nghĩa bỏ đi, Hạnh đã nửa điên nửa dại, nửa tỉnh nửa mê Thế rồi trong một đêm giông bão, Hạnh đã chạy đến với Vạn sau đêm ấy, Vạn đã tự xỉ vả mình và không đủ sức đối đầu với thực tế, Vạn đã xua đuổi Hạnh Hạnh đã ra đi với sự tuyệt vọng không cùng

Sau bao năm ra đi, Hạnh dắt con gái trở về tìm Vạn Nhưng Vạn đã chạy trốn Hạnh, chạy trốn cái thức tại nghiệt ngã mà lão đang phải đương đầu Cuối cùng Vạn đã tìm đến cái chết để giải thoát cho mình

Câu chuyện đã kết thúc bằng hình ảnh thật buồn Hạnh và con gái đi bên cạnh Nghĩa để tiễn đưa Vạn về cõi vĩnh hằng Hạnh đi bên Nghĩa nhưng dường như trong tâm hồn, họ xa cách nhau quá, giờ đây hai người đều có những con đường đi riêng của mình Mỗi người đều có hoàn cảnh, cuộc sống riêng Chiến tranh đã qua đi nhưng nỗi đau, nỗi mất mát mà họ phải gánh chịu còn rất nặng nề

A/ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 1985

Như chúng ta đã biết, văn học từ sau 1985 đến nay vẫn tiếp tục vận động và phát triển trong dòng chảy của văn học 1945-1975

Văn học giai đoạn này vẫn đề cập đến những nội dung như: chủ nghĩa xã hội và lí tưởng cách mạng Tuy nhiên, đã phản ánh những nội dung ấy ở những khía cạnh, những góc độ khác nhau

 Nếu như văn học 1945-1975 viết về hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ với những đề tài về chiến tranh, về người lính thì văn học Việt Nam từ sau 1985 đến nay viết về những tấm gương hi sinh, những anh hùng tiêu biểu, những cuộc chiến đấu thầm lặng của người chiến sĩ quân báo, tình báo,…ngoài những chiến công oanh liệt còn có cả máu và nước mắt, cả nỗi đau không tên – nỗi đau về con người: con người ngã xuống và con người quay lưng với cuộc sống, với đất nước

 Bên cạnh việc ca ngợi những cái mới trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, văn học từ 1985 đến nay còn tập trung phản ánh những mặt trái của công cuộc xây dựng kiến thiết đất nước

 Tập trung phản ánh những xung đột, những mâu thuẫn xảy ra trong cuộc sống hằng ngày của con người, đề cập đến những mối quan hệ cộng đồng, quan hệ xã hội đang có sự xáo trộn, rạn nứt và nhất là ý thức tự trị, ý thức gia đình trị đang trở thành những sức cản trong quá trình phát triển của nông thôn Việt Nam

 Bên cạnh đó, văn học Việt Nam từ sau 1985 đến nay còn tập trung phản ánh, đi sâu vào đời sống nội tâm con người Các nhà văn thường đề cập đến những niềm vui, nỗi buồn của con người: vấn đề tình yêu, hôn nhân, đời sống nội tâm con người được mổ xé, phân tích Những trang viết về tình yêu thời kì này có cả màu hồng nhưng cũng có cả những khoảng tối; có ánh trăng lãng mạn nhưng cũng có ánh trăng không lãng mạn Có những người thành vợ, thành chồng rồi nhưng họ chỉ có một cuộc hôn nhân không tình yêu Những nỗi đau, những thiệt thòi cũng như quá trình tự vươn lên của những người phụ nữ, nhất là những người phải chịu quá nhiều thiệt thòi sau chiến tranh Có những người phụ nữ chăm sóc, xây dựng và chăm lo cho gia đình chồng nhưng khi người chồng trở về, do không thể có con, và đặc biệt là số đông những người phụ nữ “quá lứa lỡ thì”, khát khao được làm mẹ nhưng định kiến và đạo đức xã hội không cho phép họ có được những quyền thiêng liêng ấy muốn có được điều mong muốn

đó, họ phải vượt lên chính mình, phải vượt qua những định kiến, Và đến với tác phẩm “Bến không chồng” của Dương Hướng, người đọc sẽ thấy rõ hơn sự vận động và phát triển những khía cạnh, những góc độ của văn học 1985 đến nay

B/ TÁC GIẢ - TÁC PHẨM

Cùng với “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường và “Thân phận tình yêu” của Bảo Ninh, “Bến không chồng” của Dương Hướng là một trong ba tác phẩm nhận giải thưởng của Hội Nhà Văn Việt Nam 1991, một giải thưởng sáng giá, ghi nhận thành tựu của văn học Việt Nam sau 5 năm đổi mới Ông sinh năm 1949, từng là công nhân Quốc phòng, rồi vào lính, trở về công tác hải quan ở Quảng Ninh Dương Hướng vào nghề viết văn ở tuổi 40, với tập truyện ngắn đầu tay “Gót son” (1989), thế mà chỉ một năm sau, với “Bến không chồng” (in năm 1990) nhận Giải thưởng của Hội Nhà Văn, Dương Hướng bỗng trở thành một tên tuổi và

quan trọng hơn là trở thành một gương mặt tiêu biểu trong công cuộc đổi mới văn học vào nửa đầu những năm 90 của thế kỉ XX

Với tiểu thuyết “Bến không chồng”, Dương Hướng thuộc số người soi được một cái nhìn mới vào một đề tài vốn quen thuộc trong văn học Việt Nam sau 1945, đó là nông thôn và chiến tranh Nông thôn trong và sau 30 năm chiến tranh qua chân dung người lính và người phụ

nữ những người lính từ kháng chiến chống Pháp như Nguyễn Vạn hay từ kháng chiến chống

Mỹ như Nghĩa, với sự hi sinh ở chiến trường và vẫn tiếp tục những hi sinh khi trở về hậu phương Thế nhưng nói hậu phương là nói đến nhân vật trung tâm là phụ nữ, bởi mọi gánh nặng ở hậu phương đều dồn lên vai người phụ nữ Những cái “bến không chồng” trở thành một biểu trưng cho cuộc sống dân tộc trong cả một thời kì dài khi lớp lớp đàn ông thanh niên đều ra trận Với nhân vật trung tâm là Hạnh, Dương Hướng đã tạo dựng được hình tượng một phụ nữ

có thể nói là “vượt trội” so với số đông những “chinh phụ” trong văn xuôi cả một thời kì dài chiến trận, thường mang khuôn mặt “ba đảm đang” gieo niềm tin cho những người đàn ông ở chiến trường Hạnh đã dám vượt qua lời nguyền, dám vượt qua mọi thành kiến, dám đi tìm hạnh phúc của riêng mình Dương Hướng đã tái hiện cho ta thấy một chặng đường dài dân tộc

đã đi qua, với không phải chỉ là hệ quả của hai cuộc chiến tranh mà còn là với bao rào cản và lầm lạc khác, từ đó mà nhận ra những bi kịch và khuất tối mà cả một thời gian dài cho đến cuối thế kỉ mới có được sự dũng cảm và sáng suốt để nhìn lại

C/ NỘI DUNG CHÍNH

I) Bức tranh văn hóa làng quê với nhiều phong tục tập quán, nhiều vấn đề xã hội nóng bỏng.

Nền văn hóa truyền thống Việt Nam được hình thành trên cơ sở của nền văn hóa nông nghiệp cuộc sống của mỗi người Việt Nam đều gắn bó mật thiết với xóm làng, quê hương Chính bởi vậy, nói đến văn hóa làng quê là đề cập đến bức tranh sống động nhiều màu sắc của

sự đa dạng phong phú những phong tục tập quán, là những nề nếp có từ lâu đời, được phổ biến rộng rãi trong cộng đồng làng xã Trong văn hóa Việt Nam, phong tục có thứ trở thành luật tục,

ăn sâu bén rễ trong nhân dân rất bền chặt, có sức mạnh hơn cả những bộ luật “phép vua thua lệ làng” Tuy nhiên, khi nghiên cứu những phong tục tập quán, một thực tế cần phải nhìn nhận là

có những phong tục tập quán tốt, tích cực, nhưng cũng còn những hủ tục lạc hậu , kìm hãm sự

phát triển “Bến không chồng” là một bức tranh thu nhỏ của nông thôn của Việt Nam với nhiều phong tục tập quán, nhiều vấn đề nóng bỏng

 Xu hướng “đề cao làng mình”:

Trong cái ý thức tiểu nông tồn tại từ bao đời, người nông thôn thường có quan niệm “ ăn cây nào, rào cây ấy” cho nên, ở các làng quê Việt Nam người ta thường có xu hướng đề cao

làng mình Cái gì của làng mình cũng nhất: “từ đời xưa, người ta đã bảo làng Đông lắm kẻ

phong tình, nhiều trai tài, gái sắc Làng Đông lại có nhiều cái nhất: đình làng Đông to nhất.

Cây quéo làng Đông cao nhất Cầu đá làng Đông đẹp nhất, nước sông Đình cũng mát nhất Chả thế những người mẹ làng Đông thường vỗ về con trẻ bằng những câu hát ru rằng:

“ À…ơi chẳng to cũng gọi đình Đông

Có cầu Đá Bạc bắc qua sông Đình Chàng ơi có nhớ đến mình Nhớ cầu Đá Bạc bắc qua sông Đình”

Lại có câu ca rằng:

“ Sông làng Đông vừa trong vừa mát Đồng làng Đông ngan ngát hương thơm”.

Các cụ bảo: “đất làng Đông nằm trên mình con rồng con rồng đó chính là dòng sông Đình bắt nguồn từ cống Linh chảy qua làng Đông uốn lượn như một con rồng nước sông như dòng sữa mẹ làm tươi tốt đất và người làng Đông”

Chính vì thế bất cứ địa danh nổi bật nào của địa phương cũng được người ta nâng niu bằng vô số những câu chuyện huyền thoại, truyền thuyết hóa chúng, một mặt, để bồi dưỡng thêm sự gắn bó, lòng tự hào của người dân, mặt khác, để cho bất cứ ai đến làng mình cũng phải nhớ, cũng phải ấn tượng Cái làng Đông dẫu nhỏ bé thế nhưng lại là một cái kho của những huyền thoại và mỗi câu chuyện ấy được hình thành từ tình yêu làng quê thôn xóm thiết tha, sâu sắc và cứ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Từ đó, giúp mọi người nhắc nhở nhau, gìn giữ cho tương lai “các cụ bảo đã là người làng Đông mà không biết tích làng là hỏng”

“Cụ Nghiên trưởng tộc dòng họ Nguyễn to nhất làng Đông thường ngồi xếp bằng ở gian giữa từ đường, cụ kể chuyện tích làng cho con cháu nghe” Và từ cụ, người lưu giữ lâu năm nhất – cái kho – của những câu chuyện li kì, huyền bí – đã vén mở một làng Đông với những điều thần bí : từ dòng sông, bến nước, đến bãi tha ma của làng đều ẩn chứa bao câu chuyện

Nào là chuyện về hồ “mắt tiên” quanh năm trong vắt, là nơi mà đàn bà con gái làng Đông có

nỗi oan khuất đều trốn ra hồ tắm để được giải oan Người ta kể rằng, cô Ngần, một người con

gái đẹp nhất làng Đông bị cha mẹ ép gả cho người cô không yêu nên đêm tân hôn cô trốn ra

hồ nước giữa đồng tự vẫn, từ đó cái hồ nước tanh hôi như một vũng nước trâu đầm, lau sậy um tùm, cá rúc, quốc lủi hôi xì, đỉa bơi cung quăng, ếch nhảy chòm chõm,…bỗng trở nên trong vắt quanh năm, cỏ lau lụi tàn, quốc, cú lủi sạch, đỉa cũng mất tăm Và chính nhờ hồ “mắt tiên” mà gái làng Đông da cô nào cũng trắng mịn, mang nhiều nét khêu gợi của tiên nữ Nào là chuyện

gó Ông Đổng, nơi yên nghỉ của người con trai làng Đông dũng cảm, không chết nơi trận mạc

mà chết khi trở về nghe tin vợ ngoại tình Và người ta bảo trai làng Đông cũng có chí khí khác thường vì mang dòng máu của người chiến binh năm xưa Nào là chuyện về con ma ở gốc Ruối đầu cánh mả Rốt, chuyên hãm hiếp những người đàn bà góa chồng; nào là chuyện ba ba, thuồng luồng ngoài bến sông,…

Vâng! Mỗi làng quê thường gắn với những kho truyền thuyết khác nhau và đều rất hấp dẫn những truyền thuyết ấy được hình thành từ tình yêu làng quê thôn xòm thiết tha, sâu sắc, xuất phát từ nhận thức đơn giản, ngây thơ của người dân và ý muốn tôn vinh làng của mình

 Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên:

Trong đời sống tín ngưỡng, người Việt Nam nói riêng, người phương Đông nói chung tiếp thu tư tưởng Phật giáo, thường hay có tục thờ cúng ông bà tổ tiên Đối với các dòng họ ở nông thôn, mỗi năm họ có một ngày giỗ tổ, hay còn gọi là ngày chạp tổ Việc này do tộc trưởng chủ trì Ngày giỗ tổ hàng năm là ngày con cháu sinh sống, làm ăn ở khắp mọi nơi về họp mặt đông đủ để tưởng nhớ tổ tiên, tưởng nhớ những người đã mất, và những người đang sống có dịp trao đổi thông tin cùng nhau và thắt chặt thêm tình anh em máu mủ

Dòng họ Nguyễn trong “Bến không chồng” cũng có những ngày giỗ tổ như thế: “ Họ Nguyễn to nhất làng Đông Đứng đầu dòng họ Nguyễn bây giờ là gia đình cụ Nguyễn Nghiên, con trai cụ Nguyễn Nghiên là Nguyễn Khiên, con trai Nguyễn Khiên chính là thằng cu Nghĩa

Cụ Nghiên là người nổi tiếng tài hoa, đức độ, cả họ đều kính trọng từ đường họ Nguyễn to

nhất làng Đông: “ ngôi từ đường ấy gồm ba gian cùng với một gian hậu cung, nơi đặt bàn thờ

tổ: ba gian từ đường có hai hàng cột cái và hai hàng cột con, cả thảy là 16 cột Những chiếc cột lim to một ôm đẫy cứ bóng lên Các chân cột đặt tảng đá xanh nổi vân trắng, nền từ đường lát đá đỏ, ngoài thềm lát đá xanh Gian hậu cung cuốn bằng gạch sơn son thiếp vàng rực rỡ,

cỗ ngai đặt ở giữa bệ thờ, có bát hương to lúc nào cũng tỏa khói hương thơm ngát…” Đấy

chính là mồ hôi, nước mắt của cả họ tộc bao đời để lại, là niềm tự hào của cả dòng họ Nguyễn

– linh thiêng vô cùng Còn đây là khung cảnh ngày chạp tổ: “…chín chục mâm, mỗi mâm 2

bát, 5 đĩa Ban sắp cỗ gồm 7 tay dao thớt, sáu đàn bà ngồi bếp, hai thanh niên bổ củi, bốn cô gái gánh nước ngoài ra còn các nhân vật chén bát sai vặt…” Có thể nói, ngày chạp tổ chính

là ngày hội tinh thần mỗi năm có một ngày chạp tổ, không phân biệt sang hèn, không phân biệt

địa vị đều đến dự: “từ ông giáo Thảo đức độ có tiếng, đến nhà chú Bỉnh chuyên đi trộm khoai,

trộm chuối, từ ông Hưng phó chủ tịch đến nhà chú Dĩ ba đời đi gắp cứt trâu ” Đó là một nét

sinh hoạt tinh thần phong phú làm giàu thêm đời sống của nông thôn Bởi từ đó, làm tăng thêm

sự đoàn kết trong cộng đồng, tình yêu thương gắn bó mọi người với nhau

 Một xã hội với những vấn đề nóng bỏng:

 Những xung đột, mâu thuẫn trong cuộc sống hằng ngày:

Những thay đổi trong tiến trình lịch sử của đất nước quy định rất lớn đến quá trình phát triển và phân hóa xã hội

Với đặc trưng là một nước nông nghiệp lạc hậu, lại thêm hơn một ngàn năm chịu sự đô

hộ của các quốc gia phương Bắc và thực dân Pháp, nên khi nước ta giành độc lập, trong cái không khí hồ hởi, ta nhanh chóng bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, khôi phục kinh tế Trong hoàn cảnh đó, đã tồn tại không ít những lúng túng, bế tắc trong việc giải quyết những vấn đề của thời đại

Việc đầu tiên mà nhà nước là tìm cách xóa bỏ tư hữu, xóa bỏ quan hệ địa chủ - nông dân tồn tại suốt bao đời Cụ thể là chủ trương phát hiện và đấu tố địa chủ, cường hào, ác bá, tay sai, chủ trương có thể không sai nhưng trong quá trình thực hiện đã nảy sinh nhiều vấn đề Cái làng Đông cũng ở trong thực tế ấy Đó là đấu tố, xét xử những người bị kết tội là địa chủ,

cường hào, ác bá, tay sai “Tối tối từ người già đến trẻ con trong làng họp nhau lại để ôn

nghèo, kể khổ, đấu tố địa chủ, phát giác những hoạt động của bọn quốc dân Đảng” Trong

những cuộc đấu tố như thế, người ta đã suy diễn ra nhiều chuyện, xoay vần và thay đổi số phận con người nhanh chóng Người ta còn lợi dụng việc đấu tố để thanh toán những ân oán cá nhân với nhà giàu

Có thể nói rằng chưa khi nào số phận con người lại mong manh đến vậy ấy là chuyện Xèng và Xình đi đặt mìn đánh cá nhưng lại bị kết tội đặt mìn phá cống Linh; chuyện thằng

Nghĩa nghịch ngợm vẽ cây thánh giá trên đường đi để trêu đoàn rước cha của nhà thờ thượng thì thằng Xình lại kết tội làm tay sai chỉ điểm cho bọn Quốc dân Đảng (do Xình cho thằng Nghĩa mượn cái thuổng đi đào chuột) Hay chuyện nhà anh Hinh chỉ vì vội đi họp không kịp hút thuốc lào, thèm quá tiện tay cuốn miếng lá chuối làm kèn, mà lại thổi ngay cổng nhà xóm trưởng thế là bị dân quân ập đến bắt, kết tội là việt gian,… Và đặc biệt là việc đấu tố địa chủ Hào: địa chủ Hào bị xử bắn, đến nỗi chỉ còn một đứa con mà cũng không buông tha Mụ Hơn

– con dâu địa chủ Hào đã phải khấn lạy và hứa rằng: “ con cắn cỏ con lạy ông bà nông dân,

con hứa với ông bà nông dân cố gắng nuôi dạy nó thành người nghèo khổ” Người ta lúc này

hãnh diện vì sự nghèo khổ, ngưỡng mộ sự nghèo khổ Những mặt trái ấy đã được phản ánh một cách chân thực sâu sắc trong “Bến không chồng” Đó là thời điểm có quá nhiều biến động và thử thách, là cuộc phát động quần chúng cải cách ruộng đất, của phong trào hợp tác hóa, của việc phá đình chùa và của những nền nếp tâm lí cũ, vẫn còn nguyên sự hủ lậu, Chưa thể nào thay đổi được của một xã hội nông nghiệp lạc hậu và tâm lí làng – xã lưu truyền tự ngàn đời Tất cả, gom lại, làm nên những nguyên cớ gây ra tai họa cho bao con người vô tội Ấy là những mặt trái của thời kì đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội

 Sự đối đầu khốc liệt giữa các dòng họ:

Như chúng ta đã biết, mối quan hệ làng xã Việt Nam từ xưa đến nay được xây dựng chủ yếu dựa trên mối quan hệ thân tộc quan hệ thân tộc của người Việt Nam có truyền thống đoàn kết rất chặt chẽ, nhiều khi biến tướng thành một kiểu đoàn kết thành những nhóm nhỏ và các nhóm nhỏ người này có xung đột, mâu thuẫn với nhau Dòng họ Nguyễn to nhất làng Đông, từ đời này sang đời khác vẫn mãi khắc ghi lời thề nguyền độc:

“ Nước sông Đình ngàn năm không cạn Cầu Đá Bạc vạn kiếp trơ trơ Bến Tình còn đẹp còn mơ Mối thù họ Nguyễn bao giờ mới nguôi”.

Đấy là lời nguyền giữa hai họ Nguyễn – Vũ Lời nguyền xuất phát từ câu chuyện về cái bến “không chồng” hay còn gọi là bến Tình Nếu trai gái trong hai họ mà phải lòng nhau thì cũng ngậm ngùi lặng lẽ chia tay hoặc phải bỏ đi nơi khác sống Chính điều này đã dẫn đến bi kịch của con cháu đời sau:

- Lão Xung gây ra những hành động tàn nhẫn, mù quáng nên cuộc đời dở điên, dở dại

- Ông Khiên chết đột ngột trong đau đớn và cô đơn.

- Cản trở tình yêu của Nguyễn Vạn và bà Nhân Hai người thương nhau và cảm thông cho hoàn cảnh của nhau, muốn tiến tới với nhau nhưng vì lời nguyền, vì sợ mọi người phản đối nên lúc nào cũng đè nén tình cảm của mình

- Hạnh và Nghĩa tuy vượt qua lời nguyền để đến với nhau nhưng rồi sau cưới, đôi trẻ không được về nhà, chỉ gặp nhau hàng đêm ở bờ sông

Những xung đột ấy đem đến bi kịch cho con người và cuối cùng chỉ có cái chết mới xóa được lời nguyền

Lối sống theo kiểu “một người làm quan cả họ được nhờ” : đó là hình ảnh anh chàng Đột đơm ràng chân đất mắt toét, một chữ bẻ đôi cũng không biết nhưng lại làm tới chức chủ tịch xã Và cô Tý Hin – em gái Đột, cũng nghiễm nhiên trở thành Chánh văn phòng xã

Có thể nói, lối sống, tình cảm, đoàn kết, quan hệ họ hàng gắn bó khăng khít là một nét đẹp trong văn hóa người Việt Nam Nhưng nếu lợi dụng những điều ấy để phục vụ cho những mục đích cá nhân thì lại trở thành tiêu cực nó là mầm mống nảy sinh các phe cánh, bè phái, làm tan rã nông thôn, kìm hãm sự phát triển của nông thôn

Quả vậy “Bến không chồng” đã tái hiện một bức tranh văn hóa nông thôn thu nhỏ Đó chính là thực trạng chung của nông thôn lúc bấy giờ Ta có thể tìm thấy bức tranh ấy ở “Mảnh

đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường Ở đó sự đối đầu các dòng họ ngày càng

trở nên khóc liệt hơn, tư tường bè phái nảy sinh càng dữ dội hơn

Dương Hướng cho rằng: “Trong tác phẩm Bến không chồng, các nhân vật đều mang

dáng dấp hiện thực của bạn bè, người thân trong họ tộc, làng xóm quê hương tôi” IIBức tranh

làng quê được tái hiện một cách sinh động và chân thực nhất

II) Sự đổi mới trong cách nhìn nhận con người

 Cái nhìn về người phụ nữ

Trong số các nhân vật của Bến không chồng, một tiểu thuyết chưa đầy 300 trang, người

đọc có thể khó mà quên được một nhân vật trung tâm là Hạnh – một nhân vật tự ý thức, đã để lại trong lòng tất cả chúng ta những ấn tượng sâu sắc

Nếu như chị Nhân, bà Khiên là thế hệ những người phụ nữ đi trước, sống cam chịu, bị chi phối bởi điều kiện xã hội giai cấp, bị chi phối bởi uy danh dòng họ, danh dự thì đến Hạnh,