TIỂU LUẬN tâm lý học mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học vận dụng trong xây dựng quan hệ tích cực giữa giảng viên và học viên trong các nhà trường quân đội hiện nay

Chất lượng đào tạo là vấn đề không chỉ ngành giáo dục mà cả xã hội đang quan tâm. Chất lượng đào tạo liên quan đến hàng loạt các yếu tố của giáo dục, xã hội, kinh tế, quản lí. Riêng về bình diện tâm lý học sư phạm, phương pháp dạy, phương pháp học đang là tiêu điểm chú ý bàn luận, nghiên cứu được mọi người quan tâm; đặc biệt quan hệ tương tác giữa dạy và học. Quá trình dạy học là một hệ thống bao gồm nhiều nhân tố với vị trí và chức năng khác nhau. Trong đó giáo viên với hoạt động dạy và học sinh với hoạt động học là hai nhân tố trung tâm. Trong quá trình vận động phát triển mỗi nhân tố đều phát huy tác dụng của mình. Các nhân tố khác như mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học có hoàn thiện đến mức độ nào đi nữa nếu không thông qua thầy và trò với hoạt động dạy và học của họ thì cũng không phát huy tác dụng thực tế. Hoặc ngược lại, nếu thầy, trò và hoạt động dạy học của họ không quán triệt được mục đích và nhiệm vụ dạy học, không nắm được nội dung dạy học, không sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học ở mức độ cần thiết thì hiệu quả tác dụng của các nhân tố này sẽ hạn chế rất nhiều, thậm chí có thể mất tác dụng. Vì vậy người ta quan niệm quá trình dạy học là quá trình có tính hai mặt: mặt hoạt động dạy và mặt hoạt động học, hai mặt hoạt động này hợp thành một thể thống nhất, tồn tại trong mối quan hệ qua lại đối với nhau. Nếu không có mối quan hệ này thì không có sự tác động qua lại giữa thầy và trò, dạy với học, do đó cũng không có lý do tồn tại bản thân quá trình dạy học.

Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Vận dụng trong xây dựng quan hệ tích cực giữa giảng viên và học viên trong các nhà trường quân đội

hiện nay

MỞ ĐẦU

Chất lượng đào tạo là vấn đề không chỉ ngành giáo dục mà cả xã hội đangquan tâm Chất lượng đào tạo liên quan đến hàng loạt các yếu tố của giáo dục, xãhội, kinh tế, quản lí Riêng về bình diện tâm lý học sư phạm, phương pháp dạy,phương pháp học đang là tiêu điểm chú ý bàn luận, nghiên cứu được mọi ngườiquan tâm; đặc biệt quan hệ tương tác giữa dạy và học

Quá trình dạy học là một hệ thống bao gồm nhiều nhân tố với vị trí và chứcnăng khác nhau Trong đó giáo viên với hoạt động dạy và học sinh với hoạt độnghọc là hai nhân tố trung tâm Trong quá trình vận động phát triển mỗi nhân tố đềuphát huy tác dụng của mình Các nhân tố khác như mục đích, nhiệm vụ, nội dung,phương pháp và phương tiện dạy học có hoàn thiện đến mức độ nào đi nữa nếukhông thông qua thầy và trò với hoạt động dạy và học của họ thì cũng không pháthuy tác dụng thực tế Hoặc ngược lại, nếu thầy, trò và hoạt động dạy học của họkhông quán triệt được mục đích và nhiệm vụ dạy học, không nắm được nội dungdạy học, không sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học ở mức độ cần thiếtthì hiệu quả tác dụng của các nhân tố này sẽ hạn chế rất nhiều, thậm chí có thể mấttác dụng Vì vậy người ta quan niệm quá trình dạy học là quá trình có tính hai mặt:mặt hoạt động dạy và mặt hoạt động học, hai mặt hoạt động này hợp thành một thểthống nhất, tồn tại trong mối quan hệ qua lại đối với nhau Nếu không có mối quan

hệ này thì không có sự tác động qua lại giữa thầy và trò, dạy với học, do đó cũngkhông có lý do tồn tại bản thân quá trình dạy học

Mối quan hệ tích cực giữa giảng viên và học viên trong các nhà trường quânđội - hai chủ thể chính của nhà trường là nhân tố chủ yếu tạo nên môi trường giáodục thuận lợi cho sự hình thành, phát triển nhân cách của cả giảng viên và họcviên Nhân cách những người sĩ quan tương lai, lực lượng nòng cốt tạo nên sứcmạnh chiến đấu của quân đội chịu sự chi phối, tác động bởi nhiều nhân tố nhưng

không thể thiếu mối quan hệ tích cực giữa họ với các giảng viên nhà trường quânđội.

Đối với nhà trường quân đội, quan hệ tích cực giữa giảng viên và học viêntrong nhà trường quân đội có ý nghĩa to lớn với hình thành, phát triển nhân cáchcủa cả giảng viên và học viên Trong nhà trường, tác động chủ yếu tới người học là

từ các giảng viên Bản lĩnh chính trị, lòng trung thành, năng lực và các phẩm chấtnhân cách khác của người sĩ quan tương lai được hình thành thông qua tác động sưphạm thường xuyên của người thày Đồng thời, giảng viên cũng nâng cao đượctrình độ chuyên môn nghề nghiệp, hoàn thiện phương pháp giảng dạy thông quacác hình thức dạy học, qua tiếp xúc trực tiếp với các loại đối tương học viên từnhiều đơn vị khác nhau về đào tạo

Xuất phát từ ý nghĩa to lớn của mối quan hệ giữa hoạt động dạy và học, ýnghĩa vận dụng vào xây dựng mối quan hệ tích cực giữa giảng viên và học viên

trong các nhà trường quân đội, tôi lựa chọn vấn đề: “Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Vận dụng trong xây dựng quan hệ tích cực giữa giảng viên

và học viên trong các nhà trường quân đội hiện nay” làm chủ đề viết tiểu luận.

NỘI DUNG

1 Hoạt động dạy và hoạt động học

1.1 Hoạt động dạy

* Khái niệm hoạt động dạy

Ngoài việc học, để tồn tại và phát triển thì xã hội cũng phải truyền lại chothế hệ sau những kinh nghiệm đã được thế hệ trước sáng tạo và tích lũy được, tức

là phải dạy Nhưng cũng giống như việc học, liệu có phải mọi phương thức dạyhọc đều mang lại hiệu quả? Trước đây việc dạy chỉ diễn ra theo hình thức dạy trithức kinh nghiệm Hay nói ngắn gọn đó là kiểu dạy trao tay (cầm tay chỉ việc):người dạy trục tiếp truyền lại kinh nghiệm cho người học thông qua hoạt động cụthể nào đó Chẳng hạn người nông dân dạy con mình cách bón phân, trồng lúa thông qua hoạt động lao động trên ruộng đồng Với việc truyền thụ kinh nghiệmnhư thế, tuy việc tiếp thu dễ dàng, sâu sắc nhưng đó chỉ là những kinh nghiệm màngười dạy thu được qua trải nghiệm chứ chưa được thực nghiệm và khái quát khoahọc nên chưa trở thành những tri thức có tính phố biến Bởi vì xã hội không chỉ tồntại mà còn phải phát triển Do đó con người phải chinh phục tự nhiên và chinhphục chính bản thân mình Từ đó xuất hiện hoạt động nghiên cứu khoa học, mà sảnphẩm là các tri thức khoa học, được hình thành bởi hoạt động nghiên cứu, thựcnghiệm và khái quát khoa học Đây là những tri thức có bản chất khác với nhữngkinh nghiệm thu được qua trải nghiệm cá nhân Đồng thời chúng có tính phố biến

và khái quát cao Vì vậy việc truyền thụ những kinh nghiệm này không thế bằngphương pháp trao tay mà phải thực hiện theo quy trình có tổ chức khoa học, đượctiến hành bởi hoạt động chuyên biệt: hoạt động dạy - hoạt động có mục đích, nộidung, phương pháp và phương tiện xác định

Vậy; Hoạt động dạy là tác động qua lại giữa người dạy và người học dưới

sự tổ chức, điều khiển và kiểm tra của người dạy nhằm giúp người học lĩnh hội nền

văn hoá xã hội - lịch sử, các kiến thức, kĩ xảo, kĩ năng nghề nghiệp cần thiết, tạo ra

sự phát triển tâm lý, góp phần hình thành các phẩm chất nhân cách cần thiết ở người học đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường.

* Những đặc trưng tâm lý của hoạt động dạy

Hoạt động dạy là hoạt động thực hiện "cơ chế di sản xã hội", nhằm truyền thụ tri thức, kinh nghiệm trong kho tàng văn hoá nhân loại cho người học, do người thầy thực hiện trong những điều kiện sư phạm nhất định.

Mục đích của hoạt động dạy là nhằm tới sự phát triển trí tuệ, qua đó pháttriển tâm lý, góp phần hình thành, phát triển nhân cách người học theo mục tiêuyêu cầu đào tạo của nhà trường Giới sinh vật muốn tồn tại và phát triển thì thế hệcha, mẹ cần phải truyền lại cho thế hệ con cái những cái để chúng tồn tại (kĩ năng,hành vi săn bắt mồi, lựa chọn thức ăn, xây tổ, cố kết bầy đàn, sinh sản duy trì nòi

giống ) và chủ yếu được truyền lại theo cơ chế di truyền sinh vật Đối với con

người, xã hội loài người, trẻ khi sinh ra cũng nhận được những di truyền do thế hệtrước để lại, đó là các nhân tố sinh vật đặc trưng của loài người như cấu tạo hệ thầnkinh, não, các cơ quan nhận cảm, dáng đi thẳng, cấu trúc người của bộ máy vậnđộng ngôn ngữ, các nhu cầu sinh vật, nhu cầu bản năng ở người (nhu cầu ăn, đượcsưởi ấm ) Với những kinh nghiệm, kĩ năng để sống, để tồn tại thì thế hệ trước

truyền lại cho thế hệ sau theo cơ chế sản xã hội, bằng việc lưu giữ toàn bộ các sản

phẩm văn hoá vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra ở dạng bên ngoài, trongcác đồ vật và hướng dẫn ho thế hệ sau nhận biết, tiếp thu nó Thế hệ sau muốn cóđược trí tuệ của loài người thì phải được thế hệ trước truyền thụ lại (thông qua hoạtđộng dạy) và điều chủ yếu là phải chủ động lĩnh hội nó thông qua hoạt động học

Truyền thụ trong hoạt động dạy có nghĩa là truyền lại những kinh nghiệm,những sản phẩm mà loài người đã sáng tạo ra Điều đó có nghĩa là hoạt động dạykhông phải là hoạt động sáng tạo ra tri thức mới Sự truyền thụ được thực hiệntrong những điều kiện sư phạm nhất định như có trường, có lớp, có thầy cóchương trình, nội dung được tiến hành trong một khoảng thời gian xác định

Hoạt động dạy là hoạt động truyền thụ, cần phải hiểu, người thầy không phảitruyền thụ mọi tri thức đã có cho người học, bởi lẽ không thế có xã hội nào, không

thể có người thầy nào có thể làm nổi điều này mà chỉ là truyền thụ những kiến thức

cơ bản, chìa khoá nhằm giúp người học từ đó tự mình có thể mở cửa kho tàng tri

thức của nhân loại Như thế, truyền thụ cần được hiểu không phải là sự nhồi nhétkiến thức của người thầy, cho người học Cái đích cần đạt tới của truyền thụ là sựphát triển trí tuệ của người học Qua mỗi buổi nghe giảng của thầy, người học cảmthấy lớn lên về tâm hồn và trí tuệ, nhìn thấy trong đó có sự phát triển của chínhmình Người thầy qua các buổi dạy, qua các lần truyền thụ tri thức phải làm saokhêu gợi, động viên được sự say sưa, hứng thú của người học, kích thích khát vọngvươn lên, vượt qua mọi trở ngại để đi tìm chân lý mà những người đi trước còn đểlại

Đặc trưng này liên quan đến việc xác định nội dung, chương trình học tập ởcác nhà trường với các đối tượng đào tạo khác nhau Chương trình đào tạo cần phải

cơ bản, hiện đại, cập nhật những tiến bộ khoa học mới nhất về khoa học xã hội,chính trị, quân sự, hậu cần, kỹ thuật, ít mà tinh Điều này rõ ràng liên quan đếnchất lượng người thầy Thầy phải giỏi, tri thức phải uyên thâm, biết “mười" truyềnthụ "một" Thầy còn phải biết dạy, có tay nghề sư phạm cao

Đối tượng của hoạt động dạy

Xác định rõ đối tượng của hoạt động dạy của người thầy là điều quan trọng

và cũng để hiểu rõ đặc trưng tâm lý của hoạt động dạy Trước hết, đối tượng của hoạt động dạy là các nội dung tri thức cần trang bị cho người học (có trong các tài

liệu học tập, giáo khoa, giáo trình )

Người thầy phải bằng trí tuệ và khả năng sư phạm của mình cùng với các phương tiện kỹ thuật dạy học (sơ đồ, giáo cụ trực quan, các máy móc chuyên

dùng ) tác động vào nội dung học tập đã có trong giáo trình, tài liệu học tập, làm

cho các nội dung tri thức này hiện ra một cách sinh động trước trí tưởng tượng, tư

duy của người học

Đối tượng của hoạt động dạy còn là trình độ tri thức hiện có của người học,

sự phát triển trí tuệ, phát triển tâm lý cần phải đạt tới của người học Điều đó cũng

có nghĩa rằng, nếu muốn tác động có hiệu quả, người thầy phải hiểu rõ đặc trưng

phát triển trí tuệ, phát triển tâm lý nói chung của người học và phải chủ động tácđộng để tham gia phần của mình vào cấu tạo lại tri thức cho người học.

* Cấu trúc tâm lý hoạt động dạy

Cấu trúc tâm lý của hoạt động dạy là cơ cấu các thành phần bên trong vàmối liên hệ, quan hệ thứ bậc giữa chúng Cấu trúc và nội dung hoạt động dạy quan

hệ qua lại, gắn bó chặt chẽ với nhau Hoạt động dạy của giảng viên không chỉ đặcthù về nội dung mà còn đặc thù về cấu trúc, các mối quan hệ lẫn nhau giữa các quátrình nhận thức, cảm xúc, ý chí, các quá trình động cơ, kinh nghiệm sống của nhâncách người giảng viên Cấu trúc tâm lý của hoạt động dạy của giảng viên nhàtrường quân đội gồm các thành phần sau:

Động cơ của hoạt động dạy

Động cơ của hoạt động dạy là các động lực thúc đẩy tính tích cực của giảng viên nhằm đạt được mục đích đã đề ra, thoả mãn các nhu cầu của bản thân Hoạt

động dạy của người giảng viên nhà trường quân đội là một hoạt động phức tạp,được thúc đẩy bời nhiều động cơ khác nhau, tạo nên hệ động cơ thúc đẩy hoạtđộng dạy Những nghiên cứu tâm lý sư phạm ở các nhà trường quân đội trên nhiềukhía cạnh khác nhau đã chỉ ra cấu trúc hệ thống động cơ của hoạt động dạy gồmcác động cơ như sau:

1 Động cơ chính trị - xã hội: hiểu rõ chức trách, nhiệm vụ của người giảng

viên, tận tuỵ với công việc được giao, hứng thú với việc dạy học, mong muốn chohọc viên nắm vững nội dung học… Đây là động cơ giữ vị trí chủ đạo, thể hiệntrách nhiệm chính trị cao cả của người thầy vì sự nghiệp giáo dục - đào tạo conngười, đào tạo rèn luyện các sĩ quan tương lai của quân đội, tham gia xây dựngquân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại nhưNghị quyết đại hội Đảng lần thứ X đã chỉ ra, qua đó góp phần to lớn cho sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc

2 Động cơ nghề nghiệp: Đó là lực thúc đẩy người thầy thực hiện tốt nhất

hoạt động dạy của mình xuất phát từ những đòi hỏi về nghề nghiệp của chính

mình, nghề sư phạm Động cơ nghề nghiệp thể hiện: Yêu mến nghề sư phạm, nghề dạy người, say sưa với sự nghiệp giáo dục con người Ý nguyện muốn trở thành

người thầy giỏi, muốn truyền thụ hết mọi tri thức cho người học Muốn đào tạođược nhiều thế hệ trò giỏi, vững vàng nối tiếp sự nghiệp cách mạng do cha anh đểlại, vững vàng xây dựng quân đội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện lịch

sử mới

3 Động cơ nhận thức: là cái thúc đẩy người dạy thực hiện tốt trách nhiệm

của mình liên quan đến nhận thức rõ nội dung cần giảng dạy, trang bị kiến thức

đầy đủ rõ ràng cho người học, thể hiện ở: Ham hiểu biết, phát hiện, tìm tòi, không

bằng lòng với kiến thức cũ của mình Muốn biết sâu, hiểu rộng, muốn chứng tỏtrình độ tri thức của mình trước người học cũng là một biểu hiện của động cơ nhậnthức Một khía cạnh khác của động cơ nhận thức là khát vọng muốn thay đổi nhậnthức cũ, lạc hậu của người học, muốn tạo ra ở người học hứng thú nhận thức vớimôn học, bài học mà mình giảng dạy

4 Động cơ cá nhân: Đó là thôi thúc mang tính chất cá nhân, không trái với

lợi ích tập thể, có thể được chấp nhận như vì uy tín đồng nghiệp, vì uy tín củangười học và của người khác; vì sự tiến bộ và trưởng thành của bản thân; vì được

đề bạt, bổ nhiệm, thăng quân hàm; vì khen thưởng cho một danh hiệu nào đó…

Tất cả các động cơ trên có quan hệ tác động lẫn nhau, tạo thành hệ thốngđộng cơ, trong đó động cơ chính trị - xã hội chiếm vị trí chủ đạo, có tác dụng chiphối các động cơ khác

* Mục đích của hoạt động dạy

Mục đích chung của hoạt động dạy là đào tạo con người theo mục tiêu, yêucầu đào tạo của nhà trường Các mục đích cụ thể của hoạt động dạy, thể hiện ở cáckhía cạnh sau:

Trang bị kiến thức, hình thành kỹ xảo, kỹ năng nghề nghiệp theo phạm vimôn học, bài học cho các học viên

Phát triển trí tuệ cho người học, cung cấp cho người học chìa khoá để tiếptục khám phá tri thức

Tham gia hoàn thiện, phát triển nhân cách người học Tức là, cùng với việc

“dạy chữ”, người thầy phải biết “dạy người”, tích cực tác động vào quá trình hoàn

thiện phát triển nhân cách người học theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng cho nghềnghiệp quân sự tương lai của họ sau khi ra trường.

* Phương thức của hoạt động dạy

Để dạy học có kết quả, tất yếu người thầy cần có những phương thức nhất địnhbảo đảm cho hoạt động dạy đạt hiệu quả Phụ thuộc vào mục đích của dạy học màngười giảng viên lựa chọn các phương thức dạy học phù hợp Với các mục đích dạyhọc xa, cần chọn lựa các phương thức dạy học có tính chất chung, có thể áp dụng chonhiều dạng hoạt động dạy khác nhau Đối với mục đích dạy học gần, cần chọn lựa cácphương thức dạy học mang tính chất tình huống Yêu cầu đề ra là các phương thức màngười thầy chọn sử dụng trong hoạt động dạy phải đảm bảo được việc truyền thụ trithức, hình thành các kĩ xảo, kĩ năng cần thiết cho người học

* Những quy luật cơ bản của hoạt động dạy

Quy luật của hoạt động dạy là mối liên hệ chủ yếu bên trong của những hiệntượng dạy học, quy định sự thể hiện tất yếu và sự phát triển của chúng Những mốiliên hệ này có tính bản chất, tất yếu, lặp lại, phổ biến, bền vững trong những điềukiện xác định, biểu hiện tính tổ chức, trật tự hoặc kế tiếp, biến đổi và phát triển củachúng Hoạt động dạy học của giảng viên nhà trường quân đội diễn ra tuân theonhững quy luật cơ bản sau:

Quy luật về tính quy định của xã hội đối với hoạt động dạy học

Nội dung quy luật này chỉ rõ hoạt động dạy học bị quy định bởi nhu cầukinh tế – xã hội, văn hoá – khoa học, hệ tư tưởng, chính trị của xã hội, quy địnhbởi khả năng, điều kiện do sự phát triển kinh tế – xã hội, văn hoá – khoa học tạo ra

Tính quy luật về mối liên hệ giữa dạy học và giáo dục

Những công trình nghiên cứu về Tâm lí học và Giáo dục học đã khẳng địnhgiáo dục và dạy học có vai trò chủ đạo đối với sự phát triển nhân cách Song, dạyhọc chỉ có tác động tốt khi nó đi trước sự phát triển, tạo nên vùng phát triển gầnnhất hay là vùng giới hạn trên của sự phát triển Đồng thời, dạy học cũng khôngđạt được kết quả nếu người học không được giáo dục, không có thái độ đúng đốivới học tập, không nhận thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội nói chung

và với học tập của mình nói riêng Trong quá trình sư phạm tổng thể, các biện phápgiáo dục phải nhằm vào sự phát triển toàn diện, dạy học phải có tính giáo dục.

Tính quy luật về mối quan hệ giữa dạy học và phát triển trí tuệ

Sự phát triển trí tuệ được đặc trưng ở sự tích luỹ vốn tri thức, nắm vững vàthành thạo các thao tác trí tuệ Dạy học được coi là con đường cơ bản nhất để pháttriển trí tuệ Thông qua dạy học, trong một thời gian ngắn người học có thể lĩnh hộiđược một khối lượng lớn tri thức và những cách thức hành động (kĩ xảo, kĩ năng)tương ứng Thông qua dạy học các chức năng của nhận thức được phát triển nhanhhơn, một số phẩm chất mới của trí tuệ được hình thành Kết quả của sự phát triển trítuệ giúp người học có thể lĩnh hội những tri thức ở mức độ cao hơn Sự thống nhấtbiện chứng giữa dạy học và phát triển trí tuệ đã thức đẩy quá trình dạy học khôngngừng vận động đi lên

Tính quy luật về sự thống nhất và quy định lẫn nhau giữa các thành tố của hoạt động dạy (mục đích, nội dung, phương pháp, hoạt động dạy, hoạt động học),

trong đó đặc biệt quan trọng là sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy vàhoạt động học

1.2 Hoạt động học

* Khái niệm hoạt động học

Con người muốn tồn tại và phát triến cần phải có khả năng thích ứng với sựthay đổi của môi trường sống Do đó con người phải tiếp thu kinh nghiệm vàchuyển hóa những kinh nghiệm xã hội thành kinh nghiệm của riêng mình Điều đó

có nghĩa là phải học: là quá trình tương tác giữa cá thế với môi trường, kết quả làdẫn đến sự biến đổi bền vũng về nhận thức, thái độ hay hành vi của cá thế đó

Từ ngàn xưa con người đã có nhiều phương thức học khác nhau: học ngẫunhiên, học kết hợp, học tập Tuy nhiên không phải phương thức học nào cũngmang lại hiệu quả Đồng thời cũng thật nguy hiểm khi người học học theo kiểu mòmẫm, tự tìm tòi mà không có sự hướng dẫn, không tố chức, không mục đích rõràng Do đó, để việc học thu được kết quả tốt đẹp, có mục đích rõ ràng thì việc họcphải được triển khai bởi một hoạt động đặc thù: hoạt động học (học tập) Đây làhoạt động đặc thù vì chỉ có ở người, nó nhằm thỏa mãn một nhu cầu nhất định,

được kích thích bởi động cơ học và được thực hiện bởi một hoạt động chuyên biệt:

có nội dung, phương pháp, phương tiện riêng Bên cạnh đó là những tri thức ngườihọc thu được qua hoạt động học là những tri thức khoa học đã được loài ngườithực nghiệm và khái quát hóa thành những chân lý phổ biến Ngày nay, xã hộicàng hiện đại, khoa học càng phát triển thì việc học tập của con người càng đóngvai người học quyết định trong sự phát triển của cá nhân và xã hội Cá nhân nàokhông học tập tức là đang tự bước lùi, là tụt hậu

Vậy hoạt động học là gì? Hoạt động học là hoạt động của người học diễn ra dưới sự chỉ đạo hướng dẫn của người dạy nhằm chủ động lĩnh hội nền văn hoá –

xã hội – lịch sử và phát triển tâm lý của chính mình.

* Đặc trưng tâm lý của hoạt động học

Hoạt động học là hoạt động lĩnh hội : Hoạt động học không phải là hoạt

động truyền thụ của người thầy, càng không phải là hoạt động sản xuất của cải vậtchất, tinh thần nói chung trong xã hội Trong hoạt động này, người học có nhiệm

vụ lĩnh hội nền văn hoá xã hội – lịch sử người, biến nó thành kinh nghiệm của bảnthân Lĩnh hội được hiểu là sự hoà nhập kinh nghiệm mới với kinh nghiệm đã cótrước đây, hoà nhập thông tin mới với thông tin đã biết Nó là sự chuyển hoá kinhnghiệm xã hội đã tích luỹ thành tài sản tinh thần của cá nhân, nghĩa là thành thuộctính của cá nhân

Đối tượng của hoạt động học là các tri thức ( và các kĩ năng, kĩ xảo tương ứng với nó) đã được chọn lọc, tinh chế, mang tính khái quát Người học muốn học có kết

quả phải tiến hành hoạt động tương ứng với đối tượng lĩnh hội, cần “vật lộn” với nó,chiếm lĩnh nó, biến nó thành cái riêng của mình

Hoạt động học là hoạt động trong đó các tri thức lý luận, các kỹ xảo, kỹ năngđược người học tiếp nhận nhìn chung là các tri thức đã được chọn lọc mang tínhkhái quát Còn trong hoạt động nghiên cứu khoa học, các kết luận khoa học mà nhànghiên cứu khoa học rút ra có khi còn thô sơ, nhiều khi còn phiến diện, chỉ là sựtìm tòi ở mức độ lúc đó và theo dòng phát triển khoa học có thể ngay lập tức bị phủđịnh Bởi vậy, với hoạt động học được tiến hành đúng quy cách, con người trongmột thời gian ngắn có thể lĩnh hội được cả một tài sản tinh thần đồ sộ to lớn trong

kho tàng văn hoá của nhân loại Vấn đề là ở chỗ tổ chức hoạt động học đó như thếnào sao cho có hiệu quả.

Hoạt động học là một hoạt động làm thay đổi chính bản thân chủ thể

Trong hoạt động học, các tri thức lý luận, các kiến thức, kĩ xảo, kĩ năng saukhi được chủ thể chiếm lĩnh vẫn còn đó trong tài liệu, giáo trình, giáo khoa nhưngngười học (chủ thể của hoạt động học) đã có sự biến đổi rõ rệt Về nhận thức,nhiều nhận thức mới được xuất hiện Sự hiểu biết thế giới xung quanh sâu sắc hơn,toàn diện hơn; quan điểm lập trường vững chắc hơn, phương pháp tiếp nhận, đánhgiá, xem xét sự vật, hiện tượng của thế giới quan hoàn chỉnh hơn Và điều quantrọng là thông qua hoạt động học, nhân cách của người học được biến đổi, pháttriển, hoàn thiện Cũng chính vì điều này, chúng ta hiểu vì sao trong các nhàtrường quân đội đặc biệt coi trọng cùng với quá trình học, người học phải tự rènluyện về phẩm chất nhân cách của người sĩ quan: lập trường, quan điểm, tư tưởng,tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật trong học tập và rèn luyện, tinh thầntập thể, đạo đức trong sáng mẫu mực

Trong hoạt động học, người học phải học cách học dưới sự hướng dẫn của giảng viên

Việc hình thành phương pháp học tập diễn ra song song cùng với sự pháttriển về tâm lý nói chung, về trí tuệ nói riêng ở người học Muốn học có kết quả,người học phải biết cách học Đối với các học viên nhà trường quân đội ,cách học

ở đây là cách học tập và nghiên cứu bậc đại học tại các nhà trường quân đội, tức làngoài các tri thức, kĩ xảo, kĩ năng học tập ở bậc đại học nói chung, người học còncần có các tri thức, kĩ xảo, kĩ năng cần thiết cho việc tiếp thu thuận lợi các mônhọc về chiến thuật, về trinh sát, về vẽ bản đồ quân sự… Các học viên cần đượchướng dẫn tỉ mỉ về phương pháp học tập từ việc lĩnh hội các khái niệm khoa họcquân sự, cách hệ thống hoá kiến thức, cách ghi bút ký, đọc tài liệu tham khảo đếntiếp thu nội dung, cách thực hành nghiên cứu khoa học…

Điều đó đòi hỏi nhà trường, đội ngũ giảng viên cùng với nội dung giảng dạy,phải thường xuyên chăm lo hướng dẫn các học viên về phương pháp học tập Họcđến đâu kèm theo hướng dẫn phương pháp học đến đó một cách nhịp nhàng, hình

thành những hành động học tập thích hợp cho các học viên Chỉ khi đó mới có thểnói hoạt động học ở người học có khả năng hình thành một cách thuận lợi Hìnhthành hoạt động học tập ở người học phải được xem là mục đích quan trọng củahoạt động dạy Trách nhiệm này thuộc về nhà trường mà trực tiếp là các giảng viênthông qua hoạt động dạy của mình.

* Cấu trúc tâm lý hoạt động học

Động cơ là sự thể hiện cụ thể của nhu cầu Các động cơ hoạt động học, đó làcác động lực thúc đẩy người học trong quá trình học tập tại trường nhằm thoả mãnnhu cầu mong muốn được học tập, mong muốn tiến bộ trưởng thành, hoàn thiệnphát triển, mong muốn làm chủ tri thức… Có thể kể đến các hoạt động cơ hoạtđộng sau:

Động cơ chính trị - xã hội: Đó là động lực thúc đẩy người học tích cực học

tập liên quan đến thoả mãn các nhu cầu: Nhu cầu mong muốn tiến bộ, trưởng thành;nhu cầu mong muốn được hoàn thiện, phát triển nhân cách; nhu cầu phục vụ sựnghiệp xây dựng quân đội, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Động cơ chính trị - xã hội được thể hiện ở sự hiểu biết sâu sắc của các họcviên về các yêu cầu nhiệm vụ cách mạng nói chung, yêu cầu của sự nghiệp xâydựng quân đội trong giai đoạn cách mạng mới Chính từ những hiểu biết này đãkích thích các học viên tích cực miệt mài học tập vì mục đích cao cả phục vụ quânđội, Tổ quốc và nhân dân đã giúp các học viên lồng vào trong các hiểu biết tri thứckhoa học của các môn học, bài học, làm cho các hiểu biết này không chỉ đơn thuần

về mặt kiến thức mà còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc giúp cho ngườihọc giành điểm cao trong các kỳ kiểm tra, thi tại trường