Ngày nay, ở Việt Nam, nhận thức giới vẫn còn chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo. Mối quan hệ xã hội giữa nam và nữ vẫn mang đặc tính gia trưởng, làm cho phụ nữ trở nên phụ thuộc và thứ yếu trong gia đình. Để giải quyết tình hình bất bình đẳng và nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội, chủ trương của Đảng và Nhà nước về bình đẳng nam nữ đã được đưa vào các chính sách, luật pháp, chương trình hoạt động của nhà nước một cách có hệ thống. Ngay từ trong hiến pháp năm 1946 đã thể hiện: Mọi công dân Việt Nam, không phân biệt giới tính, dù là nam hay nữ đều có quyền bình đẳng như nhau trong mọi mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá và xã hội...
Trang 1MỞ ĐẦU
Ngày nay, ở Việt Nam, nhận thức giới vẫn còn chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo Mối quan hệ xã hội giữa nam và nữ vẫn mang đặc tính gia trưởng, làm cho phụ nữ trở nên phụ thuộc và thứ yếu trong gia đình Để giải quyết tình hình bất bình đẳng và nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội, chủ trương của Đảng và Nhà nước về bình đẳng nam nữ đã được đưa vào các chính sách, luật pháp, chương trình hoạt động của nhà nước một cách có hệ thống Ngay từ trong hiến pháp năm 1946 đã thể hiện: Mọi công dân Việt Nam, không phân biệt giới tính, dù là nam hay nữ đều có quyền bình đẳng như nhau trong mọi mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá và xã hội
Mặc dù đã có các chính sách và cơ cấu thể chế hỗ trợ bình đẳng giới, Việt Nam vẫn còn gặp nhiều trở ngại đối với việc thúc đẩy bình đẳng giới trong công tác hoạch định và thực hiện chính sách Các nỗ lực của Việt Nam tập trung chủ yếu vào các vấn đề của phụ nữ và nhìn chung đã giải quyết được các vấn đề liên quan tới cơ chế, mang tính chiến lược, những nguyên nhân sâu xa gây nên bất bình đẳng giới Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều những vấn đề nan giải cần phải giải quyết phương pháp tiếp cận lồng ghép giới đã ra đời Tại Hội nghị thế giới lần thứ 4 về phụ nữ được tổ chức năm 1995 tại Bắc Kinh, cộng đồng quốc tế nhất trí coi lồng ghép giới là biện pháp chiến lược nhằm thúc đẩy bình đẳng giới, đặc biệt là lồng ghéo giới trong xây dựng và thực thi chính sách công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và toàn diện trong quá trình tạo ra sự bình đẳng thực sự của mỗi quốc gia, dân tộc Trong quá trình học tập và nghiên cứu môn học, tác giả chọn
đề tài: “Tầm quan trọng của lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách công ở Việt Nam hiện nay” làm chủ đề tiểu luận
Trang 2NỘI DUNG CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LỒNG GHÉP GIỚI TRONG HOẠCH ĐỊNH VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG
1.1 Các khái niệm
* Vấn đề giới
Giới là khái niệm khoa học ra đời từ môn nhân loại học, chỉ sự khác biệt giữa nam giới và phụ nữ về mặt xã hội- địa vị (vai trò) xã hội, trách nhiệm và quyền lợi của nam giời và phụ nữa mà xã hội quan niệm hay quy định cho nam giới hay phụ nữa Khoa học giới khác với khoa học giới tính - là một khoa học
ra đời từ môn sinh vật học, chỉ sự khác biệt giữa nam giới và PN về mặt sinh học GT là yếu tố tự nhiên, bẩm sinh không thay đổi và đồng nhất, là yếu tố liên quan chủ yếu đến quá trình tái sản xuất con người, di truyền nòi giống, nó không phải là yếu tố tự nhiên mà là yếu tố xã hội, do xã hội và gia đình quan niệm, thừa nhận, giáo dục mà có, nó đa dạng và có thể thay đổi Chính vì vậy, hiện nay việc
sử dụng phương pháp nghiên cứu chuyên ngành của Khoa học Giới, là đặt nữ giới trong mối tương quan với nam giới nhằm xóa đi những quan niệm chủ quan
về nam giới và phụ nữ cũng như tình trạng Bất bình Đẳng giữa họ
* Bình Đẳng giới:
Bình đẳng giới là một khái niệm cơ bản trong khoa học giới Bình đẳng giới được xem xét trên hai quan niệm cơ bản sau:
Thứ nhất, quan điểm Bình đẳng giới khi chưa có nhận thức về giới: Bình đẳng giới sẽ được hiểu là sự đối xử như nhau giữa nam và nữ trên mọi phương diện, không phân biệt, hạn chế loại trừ quyền của bất cứ nam hay nữ giới
Thứ hai, Quan điểm bình đẳng giới khi đã có nhận thức về giới: Bình đẳng giới
có nghĩa là giữa nam giới và phụ nữ được trải nghiệm những điều kiện ngang nhau để được phát huy các khả năng của mình, có cơ hội để tham gia, đóng góp và hưởng lợi
Trang 3như nhau từ các hoạt động phát triển của quốc gia về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội
* Lồng ghép giới:
Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: Lồng ghép giới là một biện pháp
chiến lược, theo đó những mối quan tâm và thực tiễn trải nghiệm của nữ giới cũng như nam giới trở thành một khía cạnh không thể tách rời của quá trình thiết
kế, thực thi, giám sát và đánh giá chính sách, chương trình trong mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị xã hội nhằm đảm bảo rằng nữ giới và nam giới được hưởng thụ một cách bình đẳng và giảm dần tình trạng bất bình đẳng
Theo Điều 8 NĐ 48/2009 của CP: “Lồng ghép giới là 1 chiến lược nhằm
làm cho các mối quan tâm và kinh nghiệm của phụ nữ cũng như của namg giới,
là bộ phận không thể tách rời trong thiết kế, thực hiện, theo dõi và đánh giá các chính sách và chương trình ở tất cả các khía cạnh chính trị, kinh tế và xã hội, như vậy phụ nữ và nam giới hưởng lợi như nhau và bất bình đẳng không thể tồn tại lâu dài Mục tiêu cuối cùng đạt được là bình đẳng giớ ”
* Chính sách công và bản chất của chính sách công
Chính sách công là chính sách của nhà nước đối với khu vực công cộng, phản ánh bản chất, tính chất của nhà nước và chế độ chính trị trong đó nhà nước tồn tại; đồng thời phản ánh ý chí, quan điểm, thái độ, cách xử sự của đảng chính trị phục vụ cho mục đích của đảng, lợi ích và nhu cầu của nhân dân Nhà nước dựa trên nền tảng nhân dân, là chủ thể đại diện cho quyền lực của nhân dân ban hành chính sách công Ngoài mục đích phục vụ cho lợi ích của giai cấp, của đảng cẩm quyền còn để mưu cầu lợi ích cho người dân và xã hội Ở Việt Nam, chính sách công được hoạch định bởi đường lối, chủ trương của Đảng cộng sản Việt Nam, do Nhà nước xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Bản chất của Chính sách công la công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi
Trang 4xã hội trong quá trình phát triển thiệp vào mọi hành vi xã hội trong quá trình
phát triển
* Lồng ghép giới trong thực hiện chính sách công
Là đưa những ưu tiên, nhu cầu của nam giới và nữ giới một cách hệ
thống và rõ ràng vào tất cả cách chính sách, dự án, cơ chế và ngân sách Tronng
quá trình xây dựng và thực hiện hành động chuyên biệt về giới nhằm bảo vệ sức
khoẻ sinh sản của nam giới và phụ nữ; và giải quyết những hậu quả của sự phân biệt đối xử giới trong quá khứ hoặc hiện tại bằng cách tăng cường vị thế cho nam giới hoặc nữ giới – thường hay dành cho phụ nữ - đối tượng thường gặp nhiều khó khăn hơn về kinh tế, chính trị và xã hội Quá trình lồng ghéo giới trong thực hiện chính sách công cần phải nghiên cứu những khác biệt về kinh tế,
xã hội giữa nam giới và nữ giới, cụ thể là nghiên cứu những điều kiện, nhu cầu, tiếp cận hoặc kiểm soát các nguồn lực, mức độ hưởng lợi từ sự phát triển của xã hội và quá trình ra quyết định của nam giới và phụ nữ Chính vì vậy, Lồng ghép giới trong hoạch định và thực thi chính sách là đưa vấn đề giới và giải quyết vấn đề giới trong từng khâu, từng công đoạn và toàn bộ quá trình thiết kế, hoạch định và thực thi chính sách của Đảng và Nhà nước
1.2 Sự cấn thiết, nội dung, điều kiện, các bước tiến hành lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách công
1.2.1 Sự cần thiết phải tiến hành lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách công
Trước hết, xuất phát từ vị trí vai trò, địa vị của người phụ nữ trong xã hội hiện đại Người phụ nữ có vai trò, vị thế rất lớn trong cuộc sống hiện đại Nếu gia đình được coi là tế bào của xã hội thì người phụ nữ được coi là hạt nhân của
tế bào này Gia đình là nơi thể hiện thực chất sự bình đẳng và nâng cao vị thế của người phụ nữ Bên cạnh đó, người phụ nữ của thời hiện đại càng không thể tách rời với thực tế gia đình và xã hội Bởi chính tại hai môi trường này, người phụ
Trang 5nữ mới thực hiện được những chức năng của mình Điều cần làm là làm sao để gia đình và xã hội tạo được những điều kiện thuận lợi nhất cho phụ nữ phát huy được khả năng đó Vì vậy, khi thực hiện lồng ghép giới vào hoạch định và thực thi chính sách công, mọi chính sách phải hướng tới sự bình đẳng giới, làm sao cho các nhóm đối tượng trong xã hội đều có điều kiện, cơ hội và là chủ thể tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội
Quan tâm tới đối tượng yếu thế- nhất là phụ nữ ( thấy được vai trò, vị trí của họ để phát huy hết tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họ trên tất cả các lĩnh vực), Thực hiện bình đẳng giới về quyền và nghĩa vụ (nhất là trong cống hiến và hưởng thụ thành quả lao động cũng như trong đời sống gia đình và xã hội)
Hai là, Từ thực trạng bình đẳng giới ở nước ta, do vẫn còn ảnh hưởng tư tưởng nho gia, phong kiến, nên trong phạm vi nhất định, gia đình, dòng họ chưa thấy và phát huy được năng lực tiềm ẩn của nữ giới trên các lĩnh vực trong khi
nữ giời được đáng giá rất cao Vẫn còn tư tưởng “trọng nam khinh nữ” còn ăn sâu vào tiềm thức của mỗi con người Chính vì vậy, trong thực hiện các chính sách xã hội, cơ hội và điều kiện để được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn của nữ giới và nam giới chưa ngang bằng nhau, chưa thực hiện được bình đẳng trong cống hiến và hưởng thụ giữa nam và nữ
Ba là, xuất phát từ yêu cầu xã hội và quốc tế, ta phải tiến hành lồng ghép giới một cách hiệu quả và thực hiện quyết liệt trong các chính sách công Phải xem xét, giải quyết vấn đề giới trong hoạch định và thực hiện chính sách trên mọi bình diện, mọi khía cạnh, ở mọi cấp độ bảo đảm sự phát triển bền vững của xã hội
1.2.2 Nội dung lồng ghép giới trong xây dựng và thực thực thi chính sách công
Lồng ghép giới là một khía cạnh quan trọng trong thực thi chính sách công
Nó đảm bảo rằng các thể chế, chính sách, chương trình đều đáp ứng các nhu cầu,
Trang 6mối quan tâm của phụ nữ cũng như của nam giới, phân bổ lợi ích công bằng giữa phụ nữ và nam giới Lồng ghép giới sẽ góp phần vào tiến bộ xã hội, kinh tế, văn hoá, mang lại sự công bằng cho phụ nữ và nam giới, qua đó nâng cao trách nhiệm của chính quyền nhằm mang lại mọi thành tựu cho mọi công dân Chính
vì vậy, trong hoạch định và thực thi chính sách công, nội dung lồng ghép giới cần được chú trọng ở các vấn đề chính sau :
+ Bảo đảm cho mọi thành viên trong xã hội, không phân biệt giới được tham gia phát triển kinh tế - xã hội Các lĩnh vực ngành nghề và các vùng, các lĩnh vực hoạt động mà phụ nữ có nhiều ưu thế, hoặc phụ nữ gặp khó khăn cần có chính sách trợ giúp của Nhà nước và cộng đồng xã hội
+ Phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực nữ (chú ý về sức khỏe, học vấn, trình độ nghề nghiệp), Đây là lực lượng lao động lớn trong xã hội nhưng trình độ, chất lượng nguồn nhân lực thấp do không được đào tạo cơ bản
+ Nâng cao trình độ năng lực cho phụ nữ để họ trở thành chủ thể tham gia vào quá trình quản lý các chương trình phát triển từ khâu xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến giám sát, đánh giá kết quả, hiệu quả của các chương trình, Bởi lẽ đầu tư nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kiến thức, tri thức cho phụ nữ không chỉ cho bản thân họ, hay trong quá trình lao động mà nó còn tác động đến quá trình nuôi dạy con cái- thế hệ trẻ là nguồn lao động kế cận trong tương lai…
1.2.3 Điều kiện lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách
+ Nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội: Đây là điều kiện quan trọng góp phần thành công vào mục tiêu BĐG Đó là nhận thức và trách nhiệm trước hết của các nhà hoạch định, cán bộ các ban, ngành, đoàn thể các cấp đến từng người dân trong hoạch định và thực hiện chính sách
Trang 7+ Khung chính sách : Đó chính là sự cam kết chính trị của các nhà lãnh đạo, quản lý sẽ không có hiệu lực nếu không được cụ thể hóa bằng các khung chính sách do các chủ thể quyền lực chính trị của đất nước ban hành với mục tiêu BĐG
và cơ chế để đạt mục tiêu đó
Khung chính sách cũng bao gồm những cam kết quốc tế như phê chuẩn công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (công ước CEDAW) Muốn thực hiện công ước này cần một khung chính sách như chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia vì sự tiến bộ phụ nữ
+ Cơ chế quản lý : Để tiến hành lồng ghép giới trong hoạch định và thực hiện chính sách cần phải xây dựng một cơ chế quản lý, phối hợp đúng đắn thúc đẩy các hoạt động vì bình đẳng giới, trên các vấn đề cơ bản như : Thể chế hóa công tác lồng ghép giới bảo đảm cho quá trình lồng ghép giới không phụ thuộc vào ý muốn của 1 tổ chức cá nhân nào, kế hoạch đổi mới tổ chức trong đó coi trọng đổi mới nhân sự, bảo đảm ngân sách, các quy chế, quy tắc, nề nếp làm việc có trách nhiệm ; xác định rõ vao trò, trách nhiệm bảo đảm cho quá trình lồng ghép giới được diễn ra liên tục và thành công; là cơ sở đánh giá chất lượng, kết quả công tác của tổ chức, cá nhân trong lồng ghép giới ; Có chế độ động viên, khen thưởng, kỉ luật rõ ràng, kịp thời trong thực hiện lồng ghép giới
Ngoài các đk cơ bản trên, để lồng ghép giới thành công cần thiết lập và xây dựng bộ máy chuyên trách, hoạt động về bình đẳng giới; nâng cao kiến thức, kỹ năng lồng ghép giới của các tổ chức, cá nhân, đơn vị…
1.2.4 Các bước tiến hành lồng ghép giới
+ Thu thập thông tin và tiến hành phân tích giới
Thông tin về các vấn đề giới là căn cứ quan trọng để thiết kế chính sách 1 cách hiệu quả Đây là điểm khởi đầu của quá trình lồng ghép giới
Thông tin phân tích giới là kết quả của việc phân tích giới cho thấy tại sao
có sự khác nhau về giới và làm thế nào để có sự khác nhau đó Đồng thời chứng
Trang 8minh được chính sách hiện hành có tác động khác nhau như thế nào đối với njwx giới và nam giới
+ Phân tích tổ chức và chương trình hành động của các tổ chức
Thông qua sự phân tích đánh giá sẽ biết được tổ chức ở vị trí nào trong tiến hành lồng ghép giới và ưu, nhược điểm trong quá trình này
+ Lập kế hoạch lồng ghép giới;
+ Giám sát và đánh giá
Giám sát để thấy được ưu, nhược điểm trong lồng ghép giới và điều chỉnh
để hướng tới mục tiêu bình đẳng giới
Đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình giám sát nhằm xác định tổng thể của chính sách, chương trình trong lồng ghép giới và xác định hiệu quả của quá trình lồng ghép giới
1.3 Vai trò của lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách công
Thực tiễn xã hội, nam giới và nữ giới trải nghiệm cuộc sống khác nhau, có các nhu cầu, nguyện vọng, và những ưu tiên rất khác nhau Họ cũng chịu tác động khác nhau từ cùng một chính sách phát triển kinh tế - xã hội Vì vậy, việc đưa vấn đề giới vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách sẽ đảm bảo cho chính sách nhà nước đáp ứng các nhu cầu khác nhau của nam giới và nữ giới, đồng thời phân phối lợi ích xã hội một cách bình đẳng Nói cách khác, lồng ghép giới vào hoạch định và thực thi chính sách chính là góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước Lồng ghép giới ở Việt Nam hiện nay là trách nhiệm chung của tất cả các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội, các nhà lãnh đạo và cán bộ của các ngành, các cấp Ủy ban Quốc gia vì sự tiến bộ của Phụ nữ Việt Nam và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam có vai trò tham mưu cho Chính phủ và hỗ trợ các hoạt động lồng ghép giới ở Việt Nam
Trang 9CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH LỒNG GHÉP GIỚI TRONG XÂY DỰNG VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Thực trạng việc lồng ghép giới trong xây dựng thực và thi chính sách công
2.1.1 Những ưu điểm :
Đảng và nhà nước ta đề ra mục tiêu phấn đấu của dân tộc là xây dựng nước Việt Nam thành một nước “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Ngay nội dung của mục tiêu trên nó cũng đã bao hàm, chứa đựng nội dung về sự bình đẳng giới Từ mục tiêu trên mà Đảng và nhà nước ta cụ thể hoá
đề ra nhiều chủ trương, chính sách, chương trình tạo điều kiện để phụ nữ tham gia vào công tác xã hội Nghị định số 56/2012/NĐ-CP ngày 16/7/2012 của Chính phủ quy định trách nhiệm của Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp trong việc bảo đảm cho các cấp Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tham gia quản lý nhà nước, hay mới đây vào ngày 03/3/2021, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 28/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021 – 2030 Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã đề cập nhiều nội dung xây dựng người phụ nữ hiện đại, nhất là trong bối cảnh đất nước hội nhập hiện nay
Trong Chiến lược quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam đến năm 2030, Chính phủ đã đề ra mục tiêu tổng quát về bình đẳng giới: “Nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần của phụ nữ, tạo mọi điều kiện cần thiết để thực hiện các quyền cơ bản của phụ nữ, để họ tham gia và hưởng lợi đầy đủ và bình đẳng trong mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội” Từ mục tiêu tổng quát được cụ thể hoá thành các mục tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực, trong đó
có mục tiêu “Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của phụ nữ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội” để tăng số lượng phụ nữ được giới thiệu và
Trang 10bầu vào các cơ quan dân cử, tham gia lãnh đạo, quản lý, ở các cấp các ngành trong
cả nước
Việt Nam đã đạt được một số thành tựu quan trọng trong việc thúc đẩy quyền phụ nữ như xây dựng và ban hành các văn bản pháp quy thể hiện nguyên tắc về bình đẳng giới, không phân biệt đối xử theo quy định của Luật Bình đẳng giới 2006 và Công ước của Liên hợp quốc về xóa bỏ các hình thức phân biệt đối
xử chống lại phụ nữ, lồng ghép bình đẳng giới trong việc xây dựng và thực thi pháp luật
Trong Báo cáo quốc gia của Việt Nam về việc thực hiện quyền con người theo cơ chế kiểm điểm định kỳ phổ cập của Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc
mà Việt Nam là thành viên cho thấy, chiến lược quốc gia về bình đẳng giới và tiến bộ của phụ nữ được tập trung triển khai ở những vùng và khu vực có sự bất bình đẳng và nguy cơ bất bình đẳng cao Điều này đã góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn bán phụ nữ và bạo lực trong gia đình, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu công việc, nhiệm vụ
Chính phủ cũng triển khai các giải pháp trong việc thực thi pháp luật cũng như hợp tác quốc tế nhằm vượt qua những thách thức chủ yếu liên quan tới nhận thức về bình đẳng giới; xóa bỏ bạo lực giới và bạo lực gia đình; khoảng cách
về việc làm, thu nhập, địa vị xã hội…
Tỷ lệ nữ tham gia Quốc hội khóa XIII (2011-2016) đạt 24,4%, Đặc biệt Quốc hội khóa XV (2021 – 2026), lần đầu tiên trong lịch sử, tỷ lệ nữ đại biểu của nước ta đạt trên 30% (30,26%), đưa Việt Nam nằm trong nhóm nước có tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội cao ở khu vực và thế giới (đứng thứ 43/143 nước trên thế giới và thứ 2 trong ASEAN) Phụ nữ đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo chủ chốt của đất nước như Phó Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch Quốc hội, Bộ trưởng; 14/30 Bộ hoặc cơ quan trực thuộc Chính phủ có Thứ trưởng là nữ Ở các địa phương, nhiều phụ nữ giữ vai trò