báo cáo thực tập thực trạng trồng lạc tại xã nghi liên –TP vinh –nghệ an

Đối với các cây vùngđồi như chè, sắn dễ bị xói mòn, có thể dùng các giống lạc dạng bụi thân lásinh trưởng mạnh vừa làm cây phủ đất chống xói mòn vừa lấy thân lá làmphân

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được đề tài em xin chân thành cảm ơn các thầy cô ởphòng thí nghiệm di truyền và hóa sinh học, các cô chú ở sở nông nghiệptỉnh Nghệ An, đặc biệt là thầy Thạc sỹ Nguyễn Đình Châu Và các bạn sinhviên lớp 48 bsinh

Em xin chân thành cảm ơn các cô chú ở xã Nghi Liên –TP Vinh –Nghệ An Đã cho em một số tài liệu về lạc, và cung cấp một số thông tin vềlạc

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu trên

1 Lý do chọn đề tài

Cây lạc (Arachis hypogea L.) là cây công nghiệp ngắn ngày, cây lấydầu có giá trị kinh tế cao Thuộc họ phụ cánh bướm Pailionodeae, bộ đậuLegumilo Ở nước ta lạc là cây công nghiệp quan trọng Cây lạc chiếm một

vị rất quan trọng trong nền kinh tế thế giới không chỉ được gieo trồng trêndiện tích lớn ở hơn 100 nước, mà còn vì hạt lạc được sử dụng rất rộng rãiđể làm thực phẩm và nguồn nguyên liệu cho công nghiệp

Hạt lạc chứa trung bình 50% chất lipít (dầu), 22-25% protein, một sốvitamin và chất khoáng Dầu lạc là một loại lipit dễ tiêu, làm dầu ăn tốt nếuđược lọc cẩn thận Protein của lạc chứa nhiều axit amin qúy, lạc là thức ăn

bổ sung cho ngũ cốc Thân lá tươi chứa 0,3% protein, khô dầu lạc sau khi

ép dầu làm thức ăn chăn nuôi tốt cho trâu bò sữa.[5]

Theo tác giải Võ Thị Kim Thanh cho biết dùng thân, lá lạc ủ làmthức ăn cho lợn đã làm giảm chi phí so với rau xanh Thân lá lạc bị hỏng rấtnhanh, qua ủ có thể dự trữ trong một thời gian dài mà vẫn đảm bảo khi cholợn ăn hàng ngày

Hiện nay trong công nghiệp dầu lạc được sử dụng nhiều Đặc biệt làtrong công nghiệp thực phẩm Lạc là một loại cây trồng luân canh cải tạođất tốt Sau khi thu hoạch, lạc để lại cho đất một lượng đạm khá lớn từ đạm

do nốt sần của bộ rễ và do thân lá Cho nên các cây trồng sau lạc đều sinhtrưởng tốt và cho năng suất cao

Bên cạnh giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế, cây lạc còn có nhiềugiá trị trong y học Theo nghiên cứu của nhiều tác giả cho biết: Trong dầulạc chứa nhiều axít béo không no bão hoà nên có tác dụng phòng ngừabệnh tim Các chất từ màng bọc ngoài nhân lạc được dùng để điều trị bệnhxuất huyết, bệnh máu chậm đông và bệnh xuất huyết nội tạng

Lạc có thể trồng xen giữa các cây hàng rộng Đối với các cây vùngđồi (như chè, sắn) dễ bị xói mòn, có thể dùng các giống lạc dạng bụi thân lásinh trưởng mạnh vừa làm cây phủ đất chống xói mòn vừa lấy thân lá làmphân xanh tại chỗ cho các vùng đồi.

Ở Việt Nam lạc đã trở thành thực phẩm thông dụng từ đời xưa Diệntích trồng lạc tập trung nhiều ở khu IV cũ (Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh)rồi tới đồng bằng và trung du Bắc Bộ (Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nam, NamĐịnh, Ninh Bình ) Từ năm 1970 Nghệ Tĩnh đã xây dựng được vùng lạc tậptrung, chủ yếu ở vùng đất cát ven biển từ Quỳnh Lưu tới Nghi Lộc, mà điểnhình là vùng Diễn Châu (diện tích vùng đất cát ven biển Nghệ An lớn tới

300 ha)

Năng suất lạc nói chung cũng thấp dao động ở mức trên dưới 10tạ/ha Vùng Nghệ An, năng suất khá hơn, có năm đạt tới 12-13tạ/ha [3, tr.11] Người dân Nghệ An có truyền thống trồng lạc từ lâu đời, từ lâu đã cónhững cánh đồng lạc nổi tiếng như Diễn Thành, Diễn Thịnh, Nghi Liên,Nghi Trung vv Những năm 60 của thế kỷ XX, lạc Nghệ An đã đứng đầumiền Bắc Người ta nói “Nghệ An trên trời dưới lạc” để nói diện tích lạcrộng ở Nghệ An

Do những thành tựu lớn trong công tác lai tạo giống, những tiến bộtrong việc phòng diệt cỏ dại và sâu bệnh đã cho phép ngành trồng lạc trênthế giới đạt những thành tích vững chắc và đạt được năng suất cao Đồngthời những thành tựu về cơ giới hóa nhất là trong thu hoạch và xử lý sauthu hoạch khiến cho ngành trồng lạc không phải tốn nhiều công thu hoạch

Ở nhiều nơi, trồng 1ha chỉ tốn 40-50h lao động

Qua điều tra tình hình sản xuất lạc ở một số nơi có diện tích trồng lạclớn như: Bắc Giang, Thanh Hoá, Nghệ An đại diện cho các tỉnh phía Bắcvà Tây Ninh, Long An đại diện cho Các tỉnh phía Nam cho thấy: Nguyên

nhân chủ yếu hạn chế sản xuất lạc ở Việt Nam là do sự kết hợp các yếu tốkinh tế - xã hội, yếu tố sinh học và yếu tố phi sinh học cùng tác động

Chúng ta đã biết Nghệ An là tỉnh thuộc miền trung, chịu ảnh hưởngcủa gió tây nam, gió mùa đông bắc đất đai không thuận lợi cho việc sảnxuất, nắng mưa thất thường nhưng với tính cần cù chịu khó trong bươn trảitrong khó khăn đồng thời tận dụng những tiềm năng sẵn có để phát triển vìvậy hiện nay đã phát triển trồng lạc ở nhiều huyện điển hình như :DiễnChâu, Nghi Lộc, Nam Đàn, Thanh trương …

Để đạt được năng xuất cao mang lại cuộc sống ấm no cho người dâncung như góp phần vào tăng trưởng kinh tế nên hiện nay Nghệ An nói riêngvà cả nước nói chung đã ra sức đầu tư giống lạc, tăng kỹ thuật thâm canhvà phòng trừ sâu bệnh đến mức tố ưu Với những lý do đó và cũng để gópphần nhỏ bé vào việc điều tra , nghiên cưú giống lạc nên tôi đã chọn đềtài này : thực trạng trồng lạc tại xã Nghi Liên –TP Vinh –Nghệ An

2 Mục đích và yêu cầu

2.1 Mục đích

Nghiên cứu theo dõi một số chỉ tiêu hình thái than, lá, quả sự sinhtrưởng, phát triển và hàm lượng dầu, diệp lục trên hai giống lạc đang trồngtrên đất cát pha tại Nghi Liên –TP Vinh - Nghệ An

2.2 Yêu cầu

-Điều tra giống và kỹ thuật trồng lạc ở Nghi Liên –TP Vinh –Nghệ

An

-Trồng thử hai giống lạc đang nghiên cứu ở phòng thí nghiệm

-Theo dõi các đặc điểm hình thái than, lá, quả của giống lạc

-Xác định hàm lượng diệp lục, hàm lượng dầu.

Chương 1.

TỔNG QUAN

1 Nguồn gốc cây lạc (Arachis hypogeae L.)

Nguồn gốc cây lạc có nhiều quan điểm khác nhau Lạc, còn được gọi

là đậu phộng hay đậu phụng (danh pháp khoa học: Arachis hypogaea), làmột loài cây thực phẩm thuộc họ Đ ậu có nguồn gốc tại Trung và Nam Mỹ.Nó là loài cây thân thảo hàng năm tăng có thể cao từ 3-50 cm Lá mọc đối,kép hình lông chim với bốn lá chét, kích thước lá chét dài 1-7 cm và rộng1-3 cm Hoa dạng hoa đậu điển hình màu vàng có điểm gân đỏ, cuống hoadài 2-4 cm Sau khi thụ phấn, quả phát triển thành một dạng quả đậu dài 3-

7 cm, chứa 1-4 hạt (ánh), và quả (củ) thường dấu xuống đất để phát triển

Trong danh pháp khoa học của loài cây này thì phần tên chỉ tínhchất loài có hypogaea nghĩa là "dưới đất" để chỉ đặc điểm quả được dấudưới đất Ở cuối thế kỷ XIX nhiều tác giả cho rằng cây lạc có nguồn gốc từchâu phi Căn cứ vào sự mô tả của Theopraste và Pline họ đã dung từ HyLạp Arakos và Latin Arachidna để gọi một cây thộc bộ đậu có bộ phậndưới đất ăn được và được trồng ở Ai Cập và một nsoos vùng Địa TrungHải

Đầu thế kỷ XX người ta mới khăng định cây được gọi là Arakos vàArachidna trước đây không phải là cây lạc mà là cây Latyrus tuberose

Theo B.B.Hirgrinys trung tâm trồng lạc nguyên thủy là vùng Cranchaco nằn trong thung lũng ở Paraguay và Prafia nghiên cưu về trung tâmkhởi nguyên cây trồng Nhá bác học Liên Xô Vavilov nhận định Baraxin vàParaguay là trung tâm trồng lạc nguyên thủy trong khi đó một số tác giả lạicho rằng lạc có nguồn gốc từ miền đông Boolovia

Dùng cacsbon phóng xạ nhiều nhà khoa học rằng cây lạc được trồngcách đây 3200-3500 năm Cây lạc được ghib vào sử sách từ thế kỷ 16

Nhiều dẫn liệu cho rằng cây lạc đưa vào Châu Âu từ thế kỷ XVI năm

1576 NicolasMlardes một nhà vật lý đã mô tả cây lạc và ghi chú cây này

Đầu thế kỷ XVIII Nisole đã trồng lạc trong vườn thực vậtMontpellier và năm 1723 đã thông báo cho viện hàn lâm Pháp Năm 1753Linne đã mô tả dưới tên “Arachis hypogeae”

Đầu thế kỷ 16, người Bồ Đào Nha đã nhập cây lạc vào bờ biển TâyPhi do các thuyền buôn bán no lệ Có lẽ cũng trong thời gian đó người TâyBan Nha đã dưa cây lạc từ bờ biển tây Meehyco đến Philipin Từ đó lạcđược đưa sang Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Đông Nam Á và bờ biểnphía đông nước Uc

Ở Việt Nam lịch sử trồng lạc chưa được xác định rõ, mặc dù trong

“Vân Đài Ngoại Ngữ “ của Lê Qúy Đôn viết cuối thế kỷ XVIII đã nói tớigần 100 cây trồng nhưng cũng chưa đề cập đến cây lạc Nếu căn cứ vàotên gọi thì từ “Lac”có thể do từ hán “Lạc hoa sinh” của người Trung Quốcthường gọi là lạc Vì vậy cây lạc có thể đến từ Trung Quốc vào khoảng thế

kỷ XVII-XVIII Nhưng xét về mặt địa lý có lẽ lạc vào nước ta theo các nhàbuôn và các nhà truyền giáo Châu Âu(theo tìm hiểu của Phạm Thị ThanhThái )

Năm 1841 nhà bác học pháp Roussean lần đầu tiên đã nhận vào Pháp

70 tấn lạc cho nhà máy ép dầu ở Rouen Năm đó được xem là năm đánhdấu bước đầu việc sử dụng lạc cho công nghiệp và buôn bán trên thế giới.[5][8][10]

2 Gía trị cây lạc

Lạc là cây công nghiệp rất quan trọng, đồng thời nó là cây trồngngắn ngày có giá trị kinh tế cao gắn bó với đời sống nhân dân

Trong lạc chứa một lượng lớn các chất dinh dưỡng

Theo Nguyễn Danh Đông 1984 cho thấy trong quả lạc có thành phầncác chất dinh dưỡng sau :

Thành phần Vỏ quả Vỏ lụa Lá mầm

Cây lạc không chỉ là nguồn thực phẩm cho con người mà nó còndung cho chăn nuôi gia súc, gia cầm Nó còn góp phần to lớn vào cải tạođất do rễ lạc có nhiều nốt sần trong đó có các vi khuẩn cố định đạm

Ngoài ra cây lạc có thể trồng luân canh với các laoij cây trông khácnhư :mía, ngô, khoai, sắn…vừa có tác dụng chống sói mòn vừa cung cấpđạm cho cây khác [7][9][11]

3 Tình hình sản xuất, tiêu thụ lạc trong nước và trên thế giới

3.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lạc trên thế giới

Cây lạc tuy đã được trồng ở nhiều nơi trên thế giới nhưng cho đếncuối thế kỷ XVIII, sản xuất lạc vẫn mang tính tự cung tự cấp cho từngvùng Cho tới khi công nghiệp ép dầu lạc phát triển mạnh, việc buôn lạc trởnên tấp nập và thành động lực sản xuất lạc

Vào những năm 1948-1949 sản lượng lạc 9.500.000 tấn, Năm 1964:15.000.000 tấn, Năm 1977:19.153.000 tấn Sản lượng lạc tăng chủyếu do diện tích tăng :1948-1949:11.300.000 ha,1977:19.129.000 ha

1963-Năm 2000 - 2001 diện tích trồng lạc trên thế giới là 21,35 triệu hanăng suất bình quân 1,43 tấn/ha, sản lượng 30,53 triệu tấn

Khoảng 90% diện tích trồng lạc tập trung ở lục địa Á Phi , ở châu Á60% và châu Phi 30% Châu Á bao giờ cũng đứng đầu thế giới về sảnlượng lạc (chiếm trên 70% sản lượng của thế giới trong thời gian trước đạichiến thế giới thứ hai)

Trên 60% sản lượng lạc thuộc về 5 nước sản xuất chính: Ấn Độ( chiếm khoảng 31% sản lượng toàn thế giới) Trung Quốc 15%, Xênêgan,Nigiêria và Mỹ Xênêgan là nước có diện tích trồng lạc lớn (trên dưới

1000000 ha), chếm 50% diện tích canh tác

Về năng suất, những nước có diện tích trồng lạc lớn, lại có năng suấtthấp và mức tăng năng suất không đáng kể trong thời gian qua Trong thờigian sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, năng suất lạc của châu Mỹ LaTinh giảm 2% trong khi ở Viễn Đông tăng 3%, Cận Đông 15%, châu Phi19%, Bắc Mỹ 47%, châu Âu 60% và châu Đại Dương 67% Một số nướcsản xuất lạc chính, mức tăng năng suất không nhiều Ấn Độ chỉ tăng 12%,Trung Quốc năng suất hầu như không tăng, Xênêgan tăng khoảng 10%.Tình trạng chênh lệch năng suất giữa các nước rất đáng kể Trong khi năngsuất lạc của Ixraen trong 20 năm vẫn luôn ổn định ở mức trên dưới 35 tạ/ha(trên diện tích nhỏ đạt tới 65 tạ/ha) nhiều nước ở châu Phi và châu Á chỉđạt năng suất 5 - 6 tạ/ha

Tuy nhiên, số nước có năng suất lạc bình quân cả nước trên dưới 20tạ/ha không phải ít: Đảo Môrixơ: Trong vòng 30 năm đã tăng gần 2,7 lần.Có nhiều vùng như Virginia, Crroli năng suất bình quân đã đạt tới 21 tạ/hatrên 11 - 12 vạn ha (1965 - 1967) ở Oklahoma đã có năng suất kỷ lục 5630kg/ha trên 21,8 ha trong vòng 3 năm liền

Lưu lượng xuất khẩu hàng năm trên thế giới: 1,3 - 1,7 triệu tấn lạcquả, 350000 - 400000 tấn dầu lạc, các nước xuất khẩu nhiều là: Xênêgan,Nigiêria

Yêu cầu nhập khẩu về lạc và các sản phẩm từ lạc cũng tăng hơnnhiều, dầu lạc có thể được dùng để thay thế cho mỡ động vật Dầu lạc cũnglà sản phẩm chính trong hơn 600 sản phẩm được chế biến từ lạc và cây lạc[12]

Từ vùng nguyên sản ở Nam Mỹ, bằng nhiều con đường lạc đã đượcđưa đi khắp nơi trên thế giới và nó nhanh chóng thích ứng với vùng nhiệtđới, á nhiệt đới và các vùng có khí hậu ẩm Đặc biệt lạc đã tìm được mảnhđất phát triển thuận lợi ở châu Phi và vùng nhiệt đới châu Á Lạc đượctrồng rộng rãi ở châu Phi rồi từ đây, theo thuyền buồm nô lệ, lạc lại đượcđưa trở lại châu Mỹ (cả Bắc Mỹ và Nam Mỹ) và châu Âu Chính sự giaolưu chéo rộng rãi này đó hình thành nhiều vùng gen thứ cấp và làm phongphú thêm hệ gen của lạc

3.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lạc ở Việt Nam

Trong 25 nước trồng lạc ở Châu Á, Việt Nam đứng hàng thứ 5 vềsản lượng nhưng năng suất vẫn còn thấp Năm 1990, năng suất lạc bìnhquân đạt 10 tạ/ha và sản lượng đạt 218 ngàn tấn, năm 1995, năng suất lạcđạt 13 tạ/ha, sản lượng 335 ngàn tấn, đến năm 2000 năng suất đạt 18 tạ/hasản lượng gần 400 ngàn tấn và năm 2005 sản lượng đạt đã đạt 451 ngàntấn, mặc dù diện tích tăng không đáng kể Tuy năng suất lạc ở Việt Namngày càng tăng nhưng chỉ bằng 65% năng suất lạc của Trung Quốc và Mỹ.(Thông tin KH và CN Nghệ An )

Lạc được trồng hầu hết ở các vùng sinh thái nông nghiệp Việt Nam.Diện tích lạc chiếm 28% tổng diện tích cây công nghiệp hàng năm Tuynhiên có 6 vùng sản xuất chính như sau:

Vùng Đồng bằng sông Hồng: Lạc được trồng chủ yếu ở các tỉnh HàNội, Vĩnh Phúc, Hà Tây, Nam Định, Ninh Bình với diện tích 31400 ha,chiếm 29,3%

Vùng Đông Bắc: Lạc được trồng chủ yếu ở Bắc Giang, Phú Thọ,Thái Nguyên với diện tích 31000 ha, chiếm 28,9%

Vùng Duyên hải Bắc Trung Bộ là vùng trọng điểm của các tỉnh phíaBắc với diện tích 74000 ha (chiếm 30,5%), tập trung ở các tỉnh Thanh Hoá(16800 ha), Nghệ An (22600 ha), Hà Tĩnh(19900 ha)

Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ: Diện tích trồng 23100 ha (chiếm9,5%), được trồng ở hai tỉnh Quảng Nam, Bình Định

Vùng Tây Nguyên: Diện tích trồng 22900 ha (chiếm 9,4%), chủ yếuở tỉnh Đắc Lắc (18200 ha)

Vùng Đông Nam Bộ: Lạc được trồng ở các tỉnh Tây Ninh, BìnhThuận, Bình Dương với tổng diện tích 42000 ha

Trong vòng 10 năm qua, sản xuất lạc ở Việt Nam đã có nhữngchuyển biến tích cực về năng suất và sản lượng, nhưng diện tích trồngkhông tăng (niên giám thống kê năm 2003) Tuy nhiên, diện tích lạc ở cáctỉnh phía Bắc có xu hướng tăng dần từ 112,3 ngàn ha năm 1995 lên 250,0ngàn ha năm 2003 (tăng 17%) Ở tỉnh phía Bắc, diện tích lạc tăng chủ yếuở các tỉnh Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa và Hà Tĩnh Diện tích trồnglạc ở các tỉnh phía Nam giảm từ 136,6 ngàn ha năm 1995 xuống 98,5 ngàn

ha năm 2003, diện tích giảm mạnh nhất ở tỉnh Tây Ninh ( từ 41,1 ngàn hanăm 1995 xuống còn 19,8 ngàn ha năm 2003) và tiếp đó ở tỉnh Long An.Diện tích lạc ở các tỉnh phía Nam giảm do cây ăn quả và cây cà phê pháttriển ồ ạt

Năng suất lạc ở các tỉnh phía Bắc thường thấp hơn năng suất lạc ởcác tỉnh phía Nam Tuy nhiên, bước đầu đã có một số tỉnh đạt năng suất lạc

bình quân cao như: Nam Định 37,7 tạ/ha, Hưng Yên 27,7 tạ/ha, Thành phố

Hồ Chí Minh 28,7 tạ/ha, Trà Vinh 28,8 tạ/ha, Khánh Hoà 26,0 tạ/ha [14]

Bảng Diễn biến diện tích năng suất sản lượng lạc trồng ở Việt Nam(1994 - 2004)

Năm Diện tích (1000 ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (1000 tấn)

10 tạ/ha (1995) So với nhiều loại cây trồng khác như lúa, ngô, đậu tương thì tốc độ tăng trưởng năng suất lạc vô cùng chậm [2]

Kế hoạch nhà nước đưa sản lượng cả nước lên 900000 tấn năm 2010.Để đạt được mục tiêu trên chúng ta phải mở rộng diện tích cả nước lên

360000 ha năm 2000 và 400000 ha năm 2005 và 2010 [11]

Ở nước ta, cây lạc được đánh giá có hiệu quả kinh tế cao về nhiềumặt: Thực phẩm cho người, thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu cho côngnghiệp, nông sản xuất khẩu, cây luân canh cải tạo đất

Những tiến bộ về khoa học kỹ thuật trong mấy năm nay đã đóng gópđáng kể vào ngành sản xuất lạc như xác định thời vụ, mật độ, khoảng cách,

trừ bệnh, bón phân v.v các giống lạc tốt như trạm xuyên đã được phổbiến ở một số tỉnh như Thanh Hoá, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình thaydần cho giống lạc địa phương năng suất thấp.

Gần đây người ta đã tận dụng mọi điều kiện đất đai để trồng lạc.Những đất trồng cây công nghiệp lâu năm, trồng cây lâm nghiệp khi câycòn nhỏ, có thể trồng xen lạc giữa hàng, để tăng thu nhập (lấy ngắn nuôidài) vừa làm cây phủ đất và cây phân xanh vùi tại chỗ Các đất đồi trồngcác cây dễ bị xói mòn như sắn đã được trồng xen lạc

Trong một tương lai không xa cây lạc sẽ được trồng trên hàng vạnhecta ở các vùng sản xuất tập trung khắp nước ta [3]

3.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lạc ở Nghệ An

Nghệ An là vùng trồng lạc lớn nhất Việt Nam với diện tích 24000 ha

- 25000 ha, sản lượng hàng năm đạt khoảng 4,5 vạn tấn lạc vỏ, tươngđương 3 vạn tấn lạc nhân Năm 2005, cả tỉnh xuất khẩu được trên 2 vạn tấnlạc nhân theo đường chính ngạch, chủ yếu sang Thái Lan, Indonesia, TrungQuốc và khoảng 1 vạn tấn theo đường tiểu ngạch, chưa kể số lạc tiêu thụnội địa, để giống Kim ngạch xuất khẩu hơn 10 triệu USD, đứng đầu trongdanh sách các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Nghệ An Cây lạc đã trởthành cây trồng chủ lực của nhiều huyện như Nam Đàn, Quỳnh Lưu, HưngNguyên, Nghi Lộc, Diễn Châu [7]

Tình hình xuất khẩu lạc Nghệ An (1999 - 2001) (tấn) [5]

Tổng sản lượng hàng hoá 31652 36717

Nguồn: Phan Đình Lan

Vụ xuân 2008, sản lượng lạc toàn tỉnh Nghện An ước đạt 50.000 tấn.Nghi Lộc là địa phương dẫn đầu của tỉnh về năng suất lẫn diện tích trồnglạc với 6300 ha, sản lượng hàng năm xấp xỉ 15.000 tấn Nhiều xã kinhdoanh về cây này có năng suất cao là Nghi Phong, Nghi liên, Nghi Văn bình quân mỗi ha đất canh tác có từ 25 - 27 tạ và với kết quả này cây lạc đãcó chỗ đứng trên đất Nghi Lộc Đặc biệt từ sau vụ Xuân được mùa cả vềnăng suất và sản lượng, không chỉ ở Nghi Lộc mà nhiều vùng “đất lạc”khác như Diễn Châu, Quỳnh Lưu nông dân đã mạnh dạn đầu tư vào kinhdoanh loại cây này [8]

Hiện nay Nghệ An sản xuất 3 vụ lạc/năm Vụ lạc Xuân (vụ chính) códiện tích trên dưới 20 ngàn ha, sản phẩm chủ yếu phục vụ cho xuất khẩu;

vụ thu đông chủ yếu cung cấp giống cho vụ chính và một phần làm hànghoá cho các tỉnh bạn; vụ lạc hè diện tích hàng năm trên dưới 2 ngàn ha, sảnphẩm chủ yếu phục vụ tiêu dùng, chế biến và một phần được dùng để làmgiống [5]

4 Sự sinh trưởng phát triển của cây lạc :

+Hoạt động của các men phân giải +Các phản ứng sinh hóa của lạc

4.2 Sự phát triển của thân cành :

4.2.1 Sự phát triển của thân về chiều cao :

Thân lạc tương đối cao, theo Minkevich thân lạc có thể cao tới 2m.Nhưng quan sát ở nước ta cho thấy :chiều cao phụ thuộc vào đặc điểm ditruyền của từng giống và điều kiện ngoại cảnh, Nói chung những giống códạng bụi thường thường có chiều cao đạt khoảng 70-150 cm Dạng đứng cóchiều cao 40-80cm dạng bò chiều cao thân chỉ đạt 25-40cm

Từ khi mọc đén khi đâm tia rộ tốc độ tăng trưởng chiều cao thanntăng dần Chiều cao thân chính ở mức độ nhất định có thể là chỉ tiêu đểđánh giá sinh trưởng và khả năng cho năng suất của cây lạc

4.2.2 Sự phát triển cành

Lạc có khả năng đâm cành khá lớn, nhất là những giống thuộc thânbò Ở nước ta, các giống lạc trồng chủ yếu thuộc các nhóm Spanish, thân,thường chỉ có 2 cấp cành

+cành cấp 1:thường có khoảng 2-6 cành hai cành đầu tiên mọc từnách lá mầm nên mọc đối, thường xuất hiện khi cành có 3 lá thật Các cànhtiếp theo có thể mọc từ các lá thứ 3, thứ 4…

+Cành cấp 2: Thường trên cây lạc có thể có 4 cành cấp 2 mọc trên 2cành số 1 và số 2 Cành cấp 2 thường ngắn, đôi khi khó nhận biết Lá trên

những cành này cũng nhỏ hơn và có ít khả năng quang hợp Ở nước ta cànhcấp 2 ít thấy [5]

4.2.3 Sự phát triển của bộ lá :

Trên thân chính số lá có thể đạt 20-28 lá, tổng số lá trên cây có thểđạt 50-80 lá vào thời kỳ thu hoạch nhưng do khi thu hoạch một só lá già bịrụng, cho nên số lá xanh tồn tai trên cây khi cao nhất chỉ khoảng 40-60 lá

Theo kết quả nghiên cứu của trường Đại Học Nông Nghiệp I, vàothời kỳ hình thành quả diện tích lá đạt cao nhất có thể đạt tới 20-23dm2

/cây với tốc độ phát triển lá từng thời kỳ như sau :3-5 lá tốc độ phát triểndiện tích lá đạt 0,07dm2/ngày, từ 5 lá đến ra hoa 0,18-0,2dm2/ngày và thời

kỳ hết hoa đến hình thành quả, tốc độ tăng trưởng của lá cao nhất có thể đạt0,6-0,8dm2

2,5-3,03,5-4,04,0-4,5

40,4-44,850,6-50,891,3-93,589,1-129,5

20,0-25,325,2-31,331,8-41,135,0-47,3

4.2.4 sự phát triển của bộ rễ :

Rễ lạc là rễ cọc gồm một rễ chính ăn sâu và một hệ thống rễ bên rấtphát triển sự tăng trưởng của diện tích lá và trọng lượng rễ có liên quan đếnnhau nếu diên tích lá tăng thì trọng lượng rễ tăng theo và ngược lại Trongthời gian từ mọc đến 3-4 lá, trọng lượng rễ chiếm khoảng 30-45%tổngtrọng lượng khô của cả cây

Trọng lượng rễ lạc thay đổi tùy thuộc vào điều kiện canh tác, tínhchất đất đai Ở đất nhẹ tơi xốp bộ rễ phát triển rất thuận lợi, ăn sâu, rễ ranhiều và khả năng hấp thụ dinh dưỡng lớn.[5]

4.2.5 Sự hình thành nốt sần và sự cố định Ntơ của vi khuẩn nốt sần :

Nốt sần ở lạc so với cây họ đậu khác thì nó hình thành tương đốichậm hơn Thường thi khi lạc có 4-5 lá thì nốt sần hình thành, những nốtsần đầu tiên thường nhỏ, dịch nốt sần mầu hồng nhạt

Từ thời kỳ ra hoa đến khi đâm tia hình thành quả thì lượng nốt sầntăng nhanh, có kích thước lớn hơn có mầu hồng thẫm Lượng nốt sần lớnnhất có thể đạt 800-4000 cái vào thời kỳ hình thành quả Sau đó nững nốtsần già khô dần, dịch nốt sần chuyển sang mầu tím đen rồi nốt sần bị vỡ ra,

do đó làm tăng số lượng nốt sần trên cây Khi thu hoạch lượng nốt sần chỉcòn khoảng 20-50% Nốt sần tập trung phần lớn ở rễ phụ gần rễ chính và ở

4.2.5 Sự ra hoa đâm tia và sự hình thành quả

* Sự ra hoa của lạc

Lạc là cây có phản ứng gần gần trung tính với quang chu kỳ vì vậyyếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến ngày ra hoa của lạc là nhiệt độ trungbình trong thời kỳ cây con

Thời gian ra hoa của lạc thường kéo dài 25-40 ngày tùy giống vàđiều kiện sinh trưởng, cung có khi lạc ra hoa kéo dài cho đến khi thu hoạch.

Số lượng hoa có thể thay đổi từ 50-200 hoa Thời gian ra hoa của lạc có thểchia làm 3 giai đoạn:

+giai đoạn chớm hoa:kéo dài 2-3 ngày

+gai đoạn ra hoa rộ :kéo dài 25-30 ngày

+giai đoạn kết hoa :thường kéo dài 5-15 ngày

*Thụ tinh, thụ phấn, đâm tia và làm quả của hạt

Hoa lạc thường nở vào lúc 7-9 giờ sáng, nhưng sự thụ phấn đã tiếnhành trước khi hoa nở là 7-10 giờ nghĩa là xào khoảng nửa đêm Do sự thutinh tiến hành sớm, trước khi hoa nở nên hoa chủ yếu tự thụ phấn

Điều kiện đâù tiên và chủ yếu để tia thành quả là bong tối và độ ẩm.Ngoài ra nó còn phụ thuộc vào lượng oxi và khả năng hấp thụ chất dinhdưỡng

*quá trình chín và hình thành quả lạc

Sau khi đâm tia xuống đất

5-6 ngày : Đầu tia băt đầu phình ngang

9 ngày :Qủa lớn nhanh thấy rõ hạt ở gần cuống

12 ngày :Qủa tăng kích thước gấp đôi khi 9 ngày

20 ngày :Qủa định hình nhưng vỏ quả còn mọng nước, hai hạt đãthấy rõ

30 ngày :Vỏ quả cứng, săn lại – hạt định hình

45 ngày : Vỏ quả khô, có gân rõ, vỏ quả bị thu hẹp rõ dệt

60 ngày :Hạt chín hoàn toàn, có thể thu hoạch được

Trong điều kiện bình thường, thời gian từ khi hoa nở đến khi hạtchín hoàn toàn khoảng 65-70 ngày Thời gian này có thể rút ngắn với hoa

ra muộn Khi quả chín vỏ quả bị ép mỏng ra phía ngoài và bị mất nước, vỏ

hạt cũng mỏng và mang mầu sắc điển hình, hạt chứa chủ yếu các chất nhưProtein, Lipit.[5]

5.Yêu cầu của cây lạc đối với các điều kiện sinh thái

5.1 Yêu cầu về nhiệt độ.

Như ta đã biết lạc là cây ưa nóng Nói trung nhiệt độ trung bình là25-300

C trong tất cả các thời kỳ sinh trưởng có thể thích hợp để lạc sinhtrưởng, phát triển và cho năng xuất tương đối khá Nếu nhiệt nhiệt độ caoquá hoặc thấp quá sẽ làm giảm số hoa có ích của lạc Nếu nhiệt độ thấp lạckéo dài thời gian sinh trưởng, cản trở quá trình tích lũy chất khô và quátrình phân hóa mầm hoa.[5]

5.2 Ánh sáng.

Ánh sáng làm giảm tốc độ hút nước của hạt và sự sinh trưởng của rễphôi và trục phôi.Trong quá trình phát dực quả,nếu quả được chiếu sáng sẽphát triển kém thậm chí tia sẽ không hình thành quả được.Theo Bùi HuyĐát (1961) đã làm thí nghiệm gieo hạt các đợt khác nhau trong năm,kết quảcũng cho thấy:thời gian của thời kì cây con phụ thuộc vào nhiệt độ trungbình mà hầu như không chịu ảnh hưởng của quang chu kì

5.3 Yêu cầu về nước.

Ở mỗi thời kì nhất định thì Lạc có khả năng chịu hạn tương đối,khithiếu nước ở các thời kì thì ảnh hưởng đến năng suất thì nước là nhân tốquan trọng thứ 2 trong thời gian nảy mầm Sau nhiệt độ trong điều kiệnđồng ruộng, hạt lạc nảy mầm tốt nhất ở độ ẩm 70%-80% Nếu độ ẩm quálớn sẽ làm hạt bị thối do thiếu Ôxy trong quá trình nảy mầm Độ ẩm thấpdưới 60% đã kéo dài thời gian nảy mầm và hạt không nảy mầm được ở độ

ẩm 40%-45% Trong điều kiện bị hạn,hạt có thể nằm trong đất tới 30 ngàynhưng không nảy mầm nhưng hạt vẫn không bị thối nhất là nhiệt đọ thấp

Trong các thời kỳ sinh trưởng, độ ẩm đất rất ảnh hưởng rất lớn tớisự sinh trưởng của lạc Rễ lạc sẽ sinh trưởng kém trong điều kiện độ ẩm

thấp Biểu hiện bề ngoài khi lạc bị hạn ở tất cả các thời kỳ sinh trưởng rõrệt nhất là ở bộ lá Khi độ ẩm đất giảm dần lá lạc nhỏ và dày hơn, có thểmang màu xanh đậm rồi sang màu xanh nhạt do diệp lục bị phá hủy Tronggiai đoạn hình thành quả do diện tích lá đạt đỉnh cao nhất, tốc độ chất khôtích trữ tăng cao cho nên cần lượng nước lớn nhất so với các giai đoạn kháctrong chu kỳ sinh trưởng.

Do vậy,nhu cầu về lượng mưa trong vụ lạc còn phụ thuộc vào khảnăng giữ nước và thoát nước của đât Đối với đất dễ bị rẽ,khó thoát nướcnhư đất thịt nặng thì đòi hỏi lượng mưa trong vụ thất Còn đối với đấtcát,đất đá và đất dễ thoát nước thì cần lượng mưa lớn trong vụ.[5]

5.4 Đất.

Lạc thích nghi với nhiều loại đất như đất các ven biển, đất badan,đất dốc tụ… Miễn là thoát nước mà không phải là đất thịt nặng Lạc là câychịu đất hơi chua hay trung tính, thích hợp với độ PH từ 4-8 Nếu đất chuaquá thì bón vôi tăng PH

5.5 Dinh dưỡng khoáng.

Cây lạc hút các nguyên tố khoáng trong đất nhờ rễ và tia khoángnhưng lạc cũng có thể hút các nguyên tố dinh dưỡng

Ở mỗi vùng, địa phương đều đã có quy trình sản xuất lạc, trong đó

đã nói đến việc bón bao nhiêu phân chuồng, bao nhiêu vôi, bao nhiêu phânNPK, và bón vào lúc nào Chúng tôi chỉ muốn phân tích thêm một số yếu

tố dinh dưỡng mà nếu không quan tâm đúng mức sẽ gây ra những khácbiệt, hoặc không đáp ứng được đầy đủ nhu cầu của cây lạc Nguyên liệu cung cấp canxi cho cây lạc và nâng cao pH đất chủ yếuđược nhắc đến là vôi Nhưng nếu sử dụng vôi không đúng cách sẽ có một

số khiếm khuyết sau:

Nếu bón quá nhiều vôi sẽ gây hiện tượng thiếu sắt (Fe) và Bo (B)

Bón vôi và phân NPK nếu không quan tâm đến lưu huỳnh (S) trongthành phần phân bón khiến cây lạc giảm năng suất và chất lượng hạt Cây lạc là cây trồng cần rất nhiều đạm để hình thành thân lá và sảnphẩm quả, hạt Người ta thấy rằng 1kg đạm (N) chỉ hình thành được 36kgthân, lá, củ lạc (biomass), trong khi cũng 1kg N lại có thể hình thành đượctới 120kg thân lá cây cao lương Chính vì vậy các bộ phận thân, lá, củ củacây lạc có giá trị dinh dưỡng rất cao so với các cây hòa thảo khác

Tuy vậy, nhờ khả năng cố định đạm của nốt sần rễ cây nên phần lớnnhu cầu N của cây (khoảng 80%) đã được cây tự đáp ứng nếu việc hìnhthành nốt sần xảy ra bình thường Trong nhiều trường hợp nốt sần rất khóhình thành, như trồng lạc trên đất mới, trên đất sau khi trồng lúa nước v.v.Trong trường hợp như vậy ta phải có giải pháp xử lý hạt bằng các chếphẩm vi sinh rhizobium và mycorrhizae, hoặc phải tăng lượng cung cấpphân đạm trực tiếp cho lạc nếu không có điều kiện xử lý

Một vấn đề khác, đặc tính cây lạc là hấp thu canxi chủ yếu bằng củkhi củ đang lớn, nên việc bón vôi cho cây phải bón vào vùng quanh gốccây (vùng tia lạc đâm xuống) thì cây mới hấp thu dễ dàng, vì canxi trongđất rất khó di chuyển Thiếu canxi củ lạc sẽ bị ốp (tức củ rỗng) và mất năngsuất

Lưu huỳnh (S) giúp cây chống lại các bệnh nấm và tăng hàm lượngprotein trong hạt Trong thành phần phân bón phải tính đủ lượng S cho cây.Có thể dùng các loại phân có chứa S như super lân, phân đạm SA hay dùngcanxi dưới dạng thạch cao để bón Lượng lưu huỳnh phải đạt khoảng 30-50kg S/ha

Một số trường hợp cây lạc có thể bị thiếu sắt gây bệnh bạc lá, nhưngít gặp ở nước ta, nếu ta không bón quá nhiều vôi Nếu gặp trường hợp nàycó thể khắc phục bằng cách phun sắt sulfat (FeSO4.7H2O) cho cây vớinồng độ khoảng 0,2%, hoặc dùng loại chế phẩm phân bón lá giầu sắt để

phun Trong trường hợp thiếu sắt kiểu này có thể kèm theo việc thiếu Bo(B), nên phun kèm với Bo để khắc phục sự cố này Dùng borax pha khoảng10g/bình 10 lít để phun.(theo Theo nongnghiep.vn)

6 Hình thái học cây lạc

6.1 Rễ

Rễ cây lạc thuộc loại rễ cọc và gồm 3 phần là cổ rễ, rễ chính và rễphụ Sauk hi mọc cổ rễ vươn dài lên 2-4 cm đưa lá mầm lên trên mặt đất.Nếu hạt bị lấp đất sâu quá thì lá mần khó mọc lên khỏi mặt đất

Rễ lạc không có biểu bì, không có long hút thật Nước và chất dinhdương vào trong cây trực tiếp qua nhu mô vỏ, nhưng đôi khi ta cũng thấy rễlạc có long hút Từ lúc cây bắt đầu mọc đến khi có 5 lá, rễ mọc nhanh hơnthân lá.[5]

6.2 Thân và cành

Cây lạc lớn lên nhờ mần sinh trưởng ở ngọn cây và ngọn cành Thânlạc mềm, lúc còn non thì tròn, lúc già có cạnh và rỗng ruột Nhiệt độ có ảnhhưởng lớn đến sự phát triển của thân cành cây lạc, ở nhiệt độ cao thì thânvà cành mọc nhanh nhưng không được cao quá, còn nhiệt độ thấp thì thânmọc chậm

Cây lạc phân cành ngay từ gốc, cặp cành thứ nhất và 4 cành phụ làm

ra 60%tổng số quả chắc trên cây còn cành thứ 3 và 4 làm ra 33%

6.3 Lá

Lá lạc thuộc loại lá kép hình lông chim Mỗi lá thường có 4-6 láchét.Tùy theo mỗi giống lá chét có thể to hay nhỏ, xanh đạm hay nhạt, cóhình bầu dục hay hình trứng, mũi nhọn hay tròn

Số lượng lá trên cây thay đổi tùy theo thời vụ Trong vụ xuân lúc láthứ nhất và hai nhú ra đến khi phiến lá mở phẳng mất khoảng 3 ngày, lá thứ

3 mất khoảng 5-6 ngày lai được thêm một lá trừ lá thứ 7 và lá thứ 10 có ra

6.4 Hoa

Hoa lạc gồm các bộ phận chính như đài hoa, tràng hoa, nhị đực, nhịcái Khi cây ra hoa các bộ phận dinh dưỡng hoạt động mạnh nhất, lá códiện tích và trọng lượng khô lớn nhất, thân cây và rễ mọc nhanh nhất,quang hợp và thoát hơi nước diễn ra mạnh nhất Hoa nở chụi nhiều ảnhhưởng của yếu tố ngoại cảnh đặc biệt là ánh sáng và nhiệt độ, chất dinhdưỡng và các yếu tố bên trong như đặc tính nở hoa của mỗi giống

Hoa lạc có đặc điểm nở hoa ở trên cành, nhưng lại làm quả ở dướiđất Do đó nhiều hoa không đậu thành quả được vì hoa ra muộn, không đủthời gian làm quả, tia không xuống được dưới đất, hoặc xuống dưới đất mặtđất đóng váng cứng, tia không vào trong đất làm quả được [5]

6.5 Qủa

Qủa lạc hình kén, dài từ 1-8 cm, rộng từ 0.5-2cm một đầu có vếtđính với tia, một đầu là mỏ quả phần giữa thắt lại, ngăn cánh hai hạt vỏquả chứa 27.93% lignin, chiếm từ 20-30% trọng lượng quả

Qủa lạc hình thành từ ngoài vào trong vỏ trước , hạt sau Trong giaiđoạn quả hình thành, thể tích quả lớn nhanh, vì lớp vỏ quả trong nằn giữanoãn và vỏ quả ngoài lớn nhanh làm thành một tầng mô mềm rất dày Mặttrong vỏ quả ngày càng chứa nhiều tannin và chuyển mầu nâu Hạt càng giàmầu lâu càng thẫm.[5]

6.6 Hạt

Trong mỗi quả lạc, hạt ở cuống có trước, hạt ở mỏ quả có sau Mỗihạt nặng 0.2-5g Hạt lạc cũng hình thành từ ngoài vào trong, vỏ trước, vỏsau Hoa nở được 40 ngày hạt đạt thể tích lớn nhất Hạt lạc gồm mầm vàhai lá mầm Mầm lạc có trục trên lá mầm và rễ mầm Rễ mầm gồm rễ sơcấp và cổ rễ

Hạt có kích thước, hình dạng, mầu vỏ lụa khác nhau Vỏ lụa rấtmỏng cấu tạo gồm ba lớp : lớp biều bì hoặc nhu mô cứng bên ngoài, tiếp

đến là lớp nhu mô giữa và bên trong Chiều dài hạt 7-21mm đường kính 12mm.

5-Trọng lượng hạt: đây là chỉ tiêu kinh tế và phân loại quan trọng

6.7 Những biện pháp thâm canh tăng năng suất.

* Chọn giống lạc

Từ lâu đời người nông dân đã biết chọn những giống lạc có năngsuất cao, thích hợp với sản xuất địa phương,có chất lượng tốt, có dạng quả,hạt đẹp đủ tiêu chuẩn cho xuất khẩu và tiêu dung nội địa Có tỉ lệ mọc caokhi gieo trồng

Hiện nay thì người nông dân trồng rất nhiều giống lạc nhưng chủyếu là giống: L14 , Sen nghệ An, Sen Chùm, Sen lai 75/23

*Đất trồng lạc và kỹ thuật trồng lạc

Tùy vào điều kiện đất đai mà ta chọn các giống cho phù hợp nhưngyêu cầu chung của đất là đất tơi xốp, thoáng, sạch cỏ dại và bằng phẳng

Trước khi trồng phải cày bừa làm tơi xốp đất, bón vôi

* Thời vụ trồng lạc

Lạc là cây trồng có nguồn gốc nhiệt đới, nhiều nghiên cứu trongnước và ngoài nước đều khẳng định lạc mẫn cảm với điều kiện nhiệt độ,giờ nắng và điều kiện độ đất Nhưng cây lạc có thể gieo được 3 thời vụ

- vụ đông xuân: từ 5/2- 15/2 dương lịch

- vụ hè: từ 20/6- 5/7

- vụ đông: từ 20/9- 5/10

Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể ở từng địa phương, giống gieo trồngđể bố trí đất gieo trồng cho phù hợp tránh được mưa lớn, hạn hán, rét vàtránh được sâu bệnh

*Mật độ và khoảng cách

Bố trí mật độ khoảng cách thích hợp tạo mối tương quan tốt giữa cá

Tùy thuộc vào giống, thời vụ, đất đai mà trồng với mật độ khoảngcách khác nhau, nên trồng trong khoảng 25-30 cây/m2.

* Quản lý chăm sóc

Bao gồm các khâu từ khi đặt hạt đến khi thu hoạch Xới và vun hợpvới bón phân, phòng trừ sâu bệnh, quản lý nước

-Quản lý thời kỳ mọc : Lạc mọc không đều thường do hạt giống quánon hay quá già, đất quá khô hoặc quá ẩm, sâu bệnh phát triển nhiều, kỹthuật gieo không đảm bảo như đất quá to, bóc vỏ sớm, trồng quá nông, quásâu và vùi lấp hạt không kỹ

-Xới và vun

Xới cho lạc tốt là đảm bảo cho lạc ra quả dưới đất thuận lợi

Xới và vun cho lạc có 4 lần chính

Lần 1:Sau khi mọc đều yêu cầu xới mỏng, nhỏ đất, bằng mặt, làm

cho gốc lạc thoáng phát triển cặp cành 1 và cặp cành , diệt mầm cỏ, giữ độ

ẩm đất

Lần 2: Khi cây 4-5 lá yêu cầu xới 6-7 cm, xới sát gốc, phẳng mặt

thoáng gốc cho cặp cành 2 phát triển để tăng hoa và quả, lần này nên kếthợp bón phân dể kích thích lạc phát triển

Lần 3: Khi lạc bắt đầu ra hoa, tạo điều kiện đất xốp cho lạc đâm tia

làm quả

Lần 4:Kết hợp vun cao và bón vôi tạo điều kiện cho quả phát triển.

*Phòng trống úng, hạn

Để chống úng, hạn, càn xây dựng hệ thống kênh mương tưới tiêunước tốt, quy hoạch vùng trồng, phải có hệ thống luồng trồng, luống lêncao khoảng 20cm Nếu lạc bị khô hạn cần tưới nước nên tưới vào lúc sángsớm hoặc chiều tối

*Thu hoạch

Thu hoạch lạc là phần tốn công nhiều nhất trong nghề trồng lạc xácđịnh ngày thu hoạch lạc là vấn đề khó vì quả lạc ở dươí đất hơn nữa lạcmẫn cảm vơí nhiệt độ nên thời gian sinh trưởng theo mùa vụ, theo vùng.Muốn có ngày thu hoạch chính xác cần kiểm tra độ chín quan xát đồngruộng.

Lạc chín khoảng 80-90% nên thu hoạch để tránh mưa xuống lạc nảymần nhiều