TIỂU LUẬN GIỮA kỳ học phần pháp luật đại cương đề tài nhà nước pháp quyền

Từ đó, chúng em mong muốn rút ra tầmquan trọng và vai trò của Nhà nước Pháp quyền trong việc phát triển và giữ gìntrật tự của một quốc gia.. Định nghĩa Pháp quyền, Pháp trị - Phân biệt P

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO Khoa Truyền thông và Văn hoá Đối ngoại

-dc&dc -TIỂU LUẬN GIỮA KỲ

Học phần: Pháp luật đại cương

Nhóm: 2

Lớp: TT47C3

Khoa: Truyền thông và văn hoá đối ngoại

Hà Nội, ngày 24 tháng 5 năm 2021

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

1. Lê Phương Anh ( nhóm trưởng): TT47C3-0514

2 Nguyễn Thị Hải Anh: TT47C3-0515

9 Lê Duy Anh Tuân: TT47C3-0526

10 Nguyễn Thị Như Trang: TT47C3-0527

11 Trần Hương Trà: TT47C3-0528

MỤC LỤC MỤC LỤC 1

III.Các yếu tố để đánh giá một Nhà nước Pháp quyền 5

IV Các thể hiện của Pháp quyền 5

1 Tam quyền phân lập 5

II.Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam 13

1.Khái niệm nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam 13

2.Các thành tựu của nhà nước Pháp quyền Việt Nam 13

3.Các vấn đề còn tồn đọng 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

A LỜI MỞ ĐẦU

Vừa qua cuộc bầu cử toàn quốc ngày 23/5 đã diễn ra thành công tốt đẹpvới số cử tri đông đảo dù dịch bệnh Covid 19 đang hoành hoành “Bầu cử vừa làquyền, vừa là nghĩa vụ của công dân” Và để có thể hoàn thành một cách trọnvẹn quyền cũng như là nghĩa vụ ấy, việc có những hiểu biết cơ bản về “Nhànước Pháp quyền” cũng như “Nhà nước Pháp quyền chủ nghĩa Việt Nam” đóngvai trò rất quan trọng Không chỉ ở Việt Nam, vấn đề Pháp quyền đang ngàycàng trở nên quan trọng khi càng ngày những cuộc biểu tình, đảo chính, bạoloạn ngày càng diễn ra nhiều hơn và trở nên cực kỳ nghiêm trọng Theo cácchuyên gia việc xảy ra những tình trạng xấu như vậy là một trong những hậuquả của việc thiếu Pháp quyền ở một số quốc gia Nhận thấy tầm quan trọng củavấn đề, nhóm chúng em đã lựa chọn chủ đề “Nhà nước Pháp quyền” để nghiêncứu và đã thu được những thành quả nhất định.Nghiên cứu về đề tài này, nhómchúng em muốn mang đến một cái nhìn tổng quan, sâu rộng hơn về Nhà nướcPháp quyền và các vấn đề có liên quan Từ đó, chúng em mong muốn rút ra tầmquan trọng và vai trò của Nhà nước Pháp quyền trong việc phát triển và giữ gìntrật tự của một quốc gia

Trong bài tiểu luận này, chúng em sẽ đề cập đến định nghĩa và những đặcđiểm của Pháp quyền; cũng như so sánh với Pháp trị để giúp nhận thấy nhữngkhác biệt rõ ràng Đặc biệt, thông qua những nghiên cứu về hai quốc gia là ĐanMạch và Venezuela, chúng em đã rút ra vai trò của Pháp quyền trong đời sống

và những ảnh hưởng tiêu cực của một quốc gia thiếu Pháp quyền Đồng thờichúng em cũng tìm hiểu về những nét độc đáo trong Pháp quyền ở một vài quốcgia tiêu biểu là Anh và Triều Tiên

Về ý nghĩa lý luận, đề tài này đã cung cấp những hiểu biết cơ bản về địnhnghĩa và đặc điểm của một Nhà nước Pháp quyền Đồng thời, cũng mang đếnnhững điểm đặc sắc mới mẻ trong hệ thống Pháp quyền ở những quốc gia khác

Về ý nghĩa thực tiễn, đề tài này đã chỉ ra vai trò thiết yếu của Pháp quyền từ đóhướng đến việc phát triển Việt Nam trở thành một Nhà nước Pháp quyền hơnnữa

B NỘI DUNG

PHẦN I: LÝ LUẬN

I Định nghĩa Pháp quyền, Pháp trị - Phân biệt Pháp quyền và Pháp trị

Pháp quyền là tư tưởng thể hiện quyền lực thống trị của pháp luật trong xãhội có nhà nước, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội và duy trì trật tự xã hội 1Nhà nước Pháp quyền là Nhà nước lấy pháp luật làm cơ sở pháp lý thốngnhất cho việc điều hành mọi mặt hoạt động của nhà nước, của xã hội, của mọicông dân, dùng pháp luật làm chuẩn mực để phân biệt tính hợp pháp và khônghợp pháp; việc được làm và không được làm trong thi hành pháp luật của các cơquan và cán bộ nhân viên nhà nước, trong việc tuân thủ pháp luật của mọi côngdân Tóm lại là một nhà nước phục tùng một trật tự pháp lí loại trừ tình trạng vôchính phủ và tư nhân phục thù, các quyền dân chủ công dân đều được bảo đảm.Trong nhà nước Pháp quyền không một cơ quan, tổ chức nào, không một cánhân nào đứng trên pháp luật và đứng ngoài pháp luật 2

Pháp quyền và Pháp trị là 2 phạm trù khác nhau Pháp trị có nguồn gốc từTrung Hoa cổ đại Luật lệ được người hoặc giới cai trị ban hành Chính vì thếquyền lực nằm toàn bộ trong tay giới cai trị Điều này rất dễ xâm phạm đếnnhững quyền lợi cơ bản của con người vì quyền lực tập trung trong tay mộthoặc nhóm đối tượng Sự độc đoán và chuyên chế là đặc điểm nổi bật của nhànước Pháp trị Nhà nước phong kiến là ví dụ điển hình cho sự độc đoán Vua vàgiới cai trị có mọi quyền hành và không ai có thể xâm phạm Pháp quyền cónguồn gốc từ các quan điểm của các triết gia cổ đại, quyền lực cần được hạn chế

và không tập trung vào tay một cơ quan nhất định Pháp quyền đề cao pháp luật,lấy pháp luật làm cơ sở pháp lí thống nhất cho việc điều hành mọi mặt hoạtđộng của nhà nước, của xã hội, của mọi công dân Sự phân chia quyền lực cho

1

LawNet, N., 2021 Pháp quyền là gì? [online] Ngân Hàng Hỏi - Đáp Pháp Luật Available at:

https://nganhangphapluat.thukyluat.vn/tu-van-phap-luat/linh-vuc-khac/phap-quyen-la-gi-124319 [Accessed 24 May 2021]

2 LawNet, N., 2021 Nhà nước pháp quyền là gì? [online] Ngân Hàng Hỏi - Đáp Pháp Luật Available at:

https://nganhangphapluat.thukyluat.vn/tu-van-phap-luat/bo-may-hanh-chinh/nha-nuoc-phap-quyen-la-gi-122661 [Accessed 24 May 2021].

các cơ quan Nhà nước là một biểu hiện của nhà nước Pháp quyền Khẳng định

và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tôn trọng sự bình đẳng của mọi cánhân là biểu hiện cao nhất của nhà nước Pháp quyền 3

II Đặc điểm của Nhà nước Pháp quyền

Đầu tiên là tính thượng tôn của pháp luật Nhà nước Pháp quyền là nguyên

tắc pháp lý mà luật pháp điều chỉnh một quốc gia, trái ngược với việc bị điềuchỉnh bởi các quyết định độc đoán của những người nắm quyền Bản thânnhững người có quyền lực phải chịu sự ràng buộc của luật pháp trong việc thựchiện quyền lực của mình và không được hành động theo ý muốn

Thứ hai đó là tính chắc chắn của luật Tức là không ai có thể bị trừng phạt

hoặc phải gánh chịu hậu quả trừ khi người đó đã vi phạm pháp luật rõ ràng vàmột người vô tội cho đến khi được chứng minh là có tội bởi thẩm phán bằngnhững chứng cứ và nhân chứng xác thực

Thứ ba, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật Bình đẳng trước pháp

luật có nghĩa là luật pháp không được dựa trên giai cấp của con người Điều đócũng có nghĩa là mọi người đều phải được pháp luật bảo vệ và trị tội một cáchbình đẳng, công bằng như nhau

Thứ tư, mọi người đều có quyền của cá nhân đối với tự do cá nhân Quyền

và tự do của cá nhân phải được pháp luật bảo đảm và tôn trọng bởi nhà nước.Nhà nước không có thẩm quyền can thiệp vào quyền tự do cá nhân của mỗicông dân hay bắt ép họ làm những gì vi phạm quyền tự do của họ

Cuối cùng là sự độc lập về tư pháp Nghĩa là, các tòa án không nên chịu

ảnh hưởng bất chính từ các nhánh khác của chính phủ hoặc từ các lợi ích tưnhân hoặc đảng phái nhằm bảo vệ các quyền và đặc quyền được cung cấp bởimột hiến pháp hạn chế và ngăn chặn sự xâm phạm của hành pháp và lập phápđối với các quyền đó

Phan Trung Lý và Nguyễn Trung Thành, 2021 Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và những vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình [online] Lapphap.vn Available at: http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=210628 [Accessed 24 May 2021].

III Các yếu tố để đánh giá một Nhà nước Pháp quyền

Theo rule of law index - một nguồn hàng đầu thế giới về dữ liệu độc lập,nguyên bản về Pháp quyền đã đưa ra 8 tiêu chí đánh giá để từ đó xếp hạng vềchỉ số Pháp quyền của các nước trên thế giới 4

Yếu tố 1 là mức độ mà những người quản lý bị ràng buộc bởi luật pháp màtheo đó quyền hạn của chính phủ và các quan chức và đại lý của chính phủ bịhạn chế và chịu trách nhiệm theo luật Yếu tố 2 là mức đo lường sự không cótham nhũng trong chính phủ Yếu tố 3 là sự cởi mở của chính phủ Yếu tố này

đo lường xem các luật và thông tin cơ bản về quyền hợp pháp có được công bốrộng rãi hay không và đánh giá chất lượng của thông tin được chính phủ công

bố Yếu tố 4 là chỉ số đánh giá về quyền cơ bản của nhân dân như việc họ cóđược đảm bảo các quyền cốt lõi của con người hay không Yếu tố 5 là mức độ

xã hội đảm bảo an ninh cho con người và tài sản Yếu tố 6 là đánh giá các quyđịnh được thực thi và thực thi một cách công bằng và hiệu quả Yếu tố 7 là sốliệu về việc người dân bình thường có thể giải quyết những bất bình của họ mộtcách hòa bình và hiệu quả thông qua hệ thống tư pháp dân sự hay không hiệuquả hay không Yếu tố 8 là sự đánh giá hệ thống tư pháp hình sự của một quốcgia

IV Các thể hiện của Pháp quyền

1.Tam quyền phân lập

Tam quyền phân lập là một học thuyết về tổ chức bộ máy nhà nước, dựatrên quan điểm cho rằng phải hạn chế sự độc quyền bằng việc không tập trungquá nhiều quyền lực nhà nước vào tay một cơ quan nhất định Theo tam quyềnphân lập, quyền lực của nhà nước được phân chia cho 3 cơ quan độc lập nắmgiữ quyền lập pháp giao cho quốc hội, quyền hành pháp giao cho chính phủ vàquyền tư pháp giao cho tòa án Các quyền này được thực hiện độc lập với nhau,kiểm soát lẫn nhau, kiềm chế lẫn nhau Tuy nhiên, trong thực tế thì không thể có

sự phân định rạch ròi giữa ba nhánh quyền lực này, chúng rất phức tạp và cótính chồng chéo lên nhau

Ở Việt Nam, Nhà nước ta không có tam quyền phân lập Việt Nam tổ chứcquyền lực nhà nước theo nguyên tắc quyền lực thống nhất, không "phân lập",nhưng có sự "phân công" giữa các cơ quan nhà nước Quốc hội là cơ quanquyền lực nhà nước cao nhất - được phân công công quyền lập pháp, các cơquan nhà nước khác do quốc hội lập ra, phải báo cáo cho Quốc hội và bị Quốchội giám sát

2.Đồng thuận Washington

Đồng thuận Washington là cụm từ xuất hiện từ đầu thập niên 1990 để mô

tả một chương trình cải cách kinh tế bao gồm mười chính sách khác nhau đượccác tổ chức đóng trụ sở tại Washington (Mỹ) như IMF, Ngân hàng Thế giới, BộTài chính Mỹ đề nghị áp dụng ở những nước trải qua khủng hoảng kinh tế

Mô hình “Đồng thuận Washington” cho rằng: sở hữu tư nhân, mở cửa kinh

tế, tự do hoá hệ thống tài chính, ổn định vĩ mô, và tự do hoá chính trị là cốt yếu

để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; nói cách khác nhà nước can thiệp ở mức ít nhất

có thể vào nền kinh tế

Ngược lại với mô hình này có thể kể đến “Đồng thuận Bắc Kinh” - môhình nhấn mạnh vai trò chủ động của nhà nước Mặc dù cả hai mô hình này đềutheo cơ chế thị trường và ủng hộ doanh nghiệp, “Đồng thuận Washington” thểhiện tư tưởng Pháp quyền khi đặt vai trò của nhà nước sau vai trò của thịtrường, trong khi “Đồng thuận Bắc Kinh” lại hướng theo tư tưởng Pháp trị khinhấn mạnh và đưa vai trò của nhà nước lên hàng đầu

V Chức năng của Pháp quyền

1.Về mặt xã hội

Về mặt xã hội, Pháp quyền đóng góp rất nhiều trong việc giảm nghèo cùngcực và thúc đẩy thịnh vượng chung Vào năm 1981, gần một nửa dân số toàncầu sống trên $ 1,25 hoặc ít hơn một ngày Ngày nay, con số đối với những

4

Worldjusticeproject.org 2021 WJP Rule of Law Index [online] Available at: of-law-index [Accessed 24 May 2021]

https://worldjusticeproject.org/rule-người sống trong cảnh nghèo cùng cực (trên $ 1,90 trở xuống) chỉ là khoảng10%

Đó cũng chính là trọng tâm trong chương trình nghị sự cốt lõi của Ngânhàng Thế giới Sự thiếu vắng công lý và Pháp quyền vừa tạo ra đói nghèo, vừacản trở quá trình giảm nghèo và tăng cường bình đẳng Không có gì ngạc nhiênkhi ngày càng có nhiều dẫn chứng cho thấy tầm quan trọng của các thể chế tưpháp có trách nhiệm và hiệu quả trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sự pháttriển - từ cải thiện cung cấp dịch vụ cơ bản đến tăng đầu tư của khu vực tư nhân

và giảm tham nhũng 5

Không những vậy, việc đề cao Pháp quyền còn nâng cao hiệu quả hoạtđộng của các thể chế trong lĩnh vực tư pháp, trở nên dễ tiếp cận, hiệu quả vàcông bằng hơn, đồng thời thúc đẩy công bằng trong các lĩnh vực phát triển nhưđất đai, vùng ngoại ô và phát triển đô thị Pháp quyền là còn nhịp cầu kết nối sựphát triển với hòa bình, giảm xung đột Điều này được minh họa bằng một vụtranh chấp đất đai ở một ngôi làng ở Mali, một trong số những vụ án công lýđược Viện Quốc tế hóa Luật pháp Hague Các vấn đề như bất bình đẳng, nghèođói và thất nghiệp có tác động rất lớn đến nguy cơ xung đột Vì vậy, khi nói đếnxung đột, chúng ta nên xem các chỉ số phát triển Đồng thời, sự phát triển khôngthể thực sự bền vững nếu không có hòa bình và công lý Các thể chế hợp pháp,hợp pháp và Pháp quyền giúp bảo vệ các quốc gia khỏi bạo lực và khỏi “sự pháttriển ngược lại” 6

2.Về mặt kinh tế

Một lợi ích nữa không thể không nhắc tới của Pháp quyền chính là việc nângcao hiệu quả kinh tế của quốc gia Nếu hoạt động đúng cách, chính hệ thốngPháp quyền sẽ giúp phân phối hiệu quả các nguồn lực, từ đó tạo được tính đồngnhất, công bằng và tự do cạnh tranh cho các thành phần và chủ thể kinh tế Điềunày đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo sự vận hành và tăngtrưởng của nền kinh tế quốc gia Bên cạnh đó, hệ thống Pháp quyền cũng đề cao

tự do ngôn luận, phòng chống tham nhũng, độc quyền… nên có thể tạo một môi

trường công bằng cho tự do cạnh tranh Có như vậy, nền kinh tế của đất nướcmới có thể phát triển

Vậy đặt vấn đề ngược lại, nếu một nền kinh tế thiếu đi tính Pháp quyền thìchuyện gì sẽ xảy ra? Chúng ta hãy cùng nhìn nhận trường hợp của Venezuela,quốc gia có chỉ số thực thi Pháp quyền thấp nhất thế giới theo Rules of LawIndex, được thực hiện hàng năm bởi World Jutice Project

Venezuela - quốc gia có chỉ số thực thi Pháp quyền thấp nhất thế giới

Về bản chất, Venezuela từ hơn 30 năm trở lại đây đã vận hành kinh tế theohướng kinh tế kế hoạch tập trung (hay còn gọi là kinh tế chỉ huy) Điểm chínhcủa cơ chế này chính là việc nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất,phân phối và đầu tư Theo đó, toàn bộ sự phân bổ tài sản và tài nguyên của xãhội cho đến việc phân phối sản phẩm làm ra là hoàn toàn tuân theo kế hoạchmang tính mệnh lệnh, cưỡng chế do nhà nước đề ra Và rõ ràng là điều này đang

đi ngược lại hoàn toàn với xu thế tự do, dân chủ trong vận hành kinh tế ở phầnlớn các quốc gia trên thế giới Điều này khiến quyền lực của chính phủ ngàycàng lớn, cùng với đó thì không gian cho doanh nghiệp tư nhân và thị trường tựchủ ngày càng thu hẹp Sản xuất quốc gia thì dần mang tính phụ thuộc, ngàycàng trở nên trì trệ và mất đi động lực cạnh tranh

Hậu quả là Venezuela – một quốc gia từng rất giàu mạnh với nguồn tàinguyên trời phú bỗng chốc sụp đổ, một đế chế thương mại bỗng chốc trở thànhcon nợ khổng lồ với ngân khố trống rỗng Khu vực kinh tế tư nhân dần biếnmất, hàng loạt ngành công nghiệp phá sản, và quốc gia này chỉ có thể trông cậyvào nguồn khai thác dầu khí, khí đốt tự nhiên, các mỏ quặng kim loại Việc nàykhiến cho nền kinh tế quốc gia trở nên quá phụ thuộc vào dầu mỏ, hậu quả làcác cuộc khủng hoảng dầu mỏ từ năm 1973 đến nay đã hoàn toàn đánh sụp nền

5

World Bank 2015 Justice and Rule of Law [online] Available at:

https://www.worldbank.org/en/topic/governance/brief/justice-and-rule-of-law [Accessed 24 May 2021].

6

Lilianne Ploumen, 2015 Without rule of law, conflict-affected areas will become poverty ghettoes [online] the Guardian Available at:

become-poverty-ghettoes?

2021].

kinh tế của quốc gia này Cho tới nay, Venezuela đã mất hoàn toàn khả năngkiểm soát tỷ giá, khiến lạm phát trong 7 năm liên tiếp đều ở mức cao nhất thếgiới (ở mức gần 3000% trong năm 2020) Sự kiểm soát quá đà của chính phủkhiến giá cả của các mặt hàng thiết yếu dẫn đến sự khan hiếm hàng hóa và thamnhũng tăng cao, chi tiêu công mất kiểm soát, đói ăn, cướp bóc và các hệ quả xãhội trở nên ngày càng nặng nề…

Đây là hệ quả được cho là tất yếu của việc đi ngược lại với nền kinh tế thịtrường và sự can thiệp quá sâu của chính phủ vào nền kinh tế quốc gia Nhiềuchuyên gia kinh tế và chính trị gia trên thế giới cho rằng việc cải tổ cục bộ hệthống Pháp quyền quốc gia chính là một trong những chìa khóa quan trọng nhất

để đưa quốc gia này ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - chính trị hiện tại

3.Về mặt chính trị

Về mặt chính trị, Pháp quyền cũng chiếm một vị trí đặc biệt Dưới góc độNhà nước, nó góp phần vào việc xây dựng nhà nước Pháp quyền với vai tròthượng tôn pháp luật Không ai có thể nằm ngoài sự quản lý của pháp luật vàtuân thủ pháp luật Không chỉ vậy, Pháp quyền còn giúp mỗi quốc gia hoạchđịnh chính sách và xây dựng chiến lược phát triển theo đúng tinh thần của luậtpháp Pháp quyền đóng vai trò trong việc công bằng quyền lợi của người dân tạiquốc gia đó Đặc biệt, tại các nhà nước thượng tôn Pháp quyền, tình trạng thựcthi quyền lực quá phát hay độc quyền của người đứng đầu cũng được đẩy lùi Ởmột góc độ khác, Pháp quyền không những là một công cụ giúp Chính phủ quản

lý xã hội mà nó còn là một quy tắc xã hội, thúc đẩy nền dân chủ phát triển Dưới góc độ quốc tế, theo tuyên bố của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc tạiCuộc họp cấp cao về nhà nước Pháp quyền ở cấp quốc gia và quốc tế vào năm2012: “Human rights, the rule of law and democracy are interlinked andmutually reinforcing and that they belong to the universal and indivisible corevalues and principles of the United Nations” (Có thể được hiểu là: Các quyềncon người, Pháp quyền và dân chủ có mối liên hệ với nhau và củng cố lẫn nhau

và chúng thuộc các giá trị và nguyên tắc cốt lõi phổ quát, không thể chia cắt củaLiên hợp quốc) Tuyên bố này cho thấy Pháp quyền cũng có một vai trò quan