ẢNH HƯỞNG của CỘNG ĐỒNG KINH tế ASEAN đến KINH tế vĩ mô VIỆT NAM

Là một thành viên quan trọng của cộng đồng ASEAN, sự ảnh hưởng của công đồng kinh tế ASEAN đến nền kinh tế Việt Nam là điều không thể phủ nhận. Trên thực tế trải qua 5 năm kể từ khi tuyên bố chính thức thành lập, cộng đồng kinh tế ASEAN đã thể hiện những tác động to lớn kinh tế Việt Nam đến theo cả chiều hướng tích cực và tiêu cực.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

TIỂU LUẬN KINH TẾ VI MÔ

ẢNH HƯỞNG CỦA CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN

ĐẾN KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM

Giảng viên: TS Đào Quyết Thắng Học viên: Phạm Nguyễn Phi Hùng Lớp: Cao học kế toán K23A

Quy Nhơn, tháng 10 năm 2020

Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 26/11/2015, sau nhiều năm nỗ lực, cộng đồng kinh tế ASEAN (gọi tắt là AEC) đã ra đời trên sự đồng thuận cao của các nước thành viên ASEAN đánh dấu bằng Tuyên bố thành lập AEC tại kỳ họp thứ 27 của ASEAN tại Kumlar Lumper, Malaysia AEC ra đời với hi vọng xây dựng một cộng đồng kinh tế vững mạnh hỗ trợ các quốc qia thành viên cùng nhau phát triển và trở thành một thế lực, một tổ chức kinh tế lớn trên toàn cầu Với mục tiêu trên, cộng đồng kinh tế ASEAN đề ra các định hướng phát triển cho kinh tế toàn khối như: xây dựng một thị trường thống nhất và cơ

sở sản xuất chung nơi các quốc gia tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động; một khu vực kinh tế cạnh tranh lành mạnh với các khuôn khổ chính sách chung

về cạnh tranh, bảo hộ người tiêu dùng và quyền sở hữu trí tuệ, gỡ bỏ các hàng rào thuế quan, phát triển thương mại điện tử; hội nhập với nền kinh tế toàn cầu qua thống nhất chặt chẽ giữa các quốc gia trong đàm phán kinh tế với bên ngoài, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu,…

Đến nay, Cộng đồng kinh tế ASEAN được xem là nền kinh tế lớn thứ 5 trên thế giới sánh ngang với các cộng đồng kinh tế lâu năm như EEC hay NAFTA Cộng đồng kinh tế ASEAN đứng thứ tư thế giới về xuất khẩu và chiếm 7% kim ngạch xuất khẩu toàn cầu Theo báo cáo mới nhất của ASEAN, cộng đồng kinh tế ASEAN có tổng sản phẩm nội khối đạt hơn 3 nghìn tỷ USD năm 2018, giá trị thương mại của các quốc gia trong khối đạt 2,8 nghìn tỷ USD, thu hút dòng vốn đầu tư FDI gần 154,7 tỷ USD

Là một thành viên quan trọng của cộng đồng ASEAN, sự ảnh hưởng của công đồng kinh tế ASEAN đến nền kinh tế Việt Nam là điều không thể phủ nhận Trên thực

tế trải qua 5 năm kể từ khi tuyên bố chính thức thành lập, cộng đồng kinh tế ASEAN

đã thể hiện những tác động to lớn kinh tế Việt Nam đến theo cả chiều hướng tích cực

và tiêu cực Vì vậy, đề tài nghiên cứu “Ảnh hường của cộng đồng kinh tế ASEAN đến kinh tế vĩ mô Việt Nam” có ý nghĩa thực tiễn cao Để phân tích rõ những ảnh hưởng của công động kinh tế ASEAN đến kinh tế vĩ mô Việt Nam và đề ra các giải pháp cho các vấn đề đặt ra, bài tiểu luận xin đưa ra các nội dung được sắp xếp thành các chương như sau:

Chương I: Lý thuyết liên quan

Chương II: Thực trạng ảnh hưởng của công đồng kinh tế ASEAN đến kinh tế vĩ

mô Việt Nam

Chương III: Giải pháp cho Việt Nam khi tham gia cộng đồng kinh tế ASEAN

Chương I

Lý thuyết liên quan

1 Thương mại quốc tế:

Thương mại quốc tế theo một nghĩa chung nhất là việc mua, bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ theo nguyên tắc trao đổi ngang giá nhằm đưa lại lợi ích cho các bên khi tham gia thương mại Thương mại quốc tế xảy ra khi có sự khác nhau về lợi thế sản xuất của các quốc gia, sự đa dạng hóa về giá cả, sở thích nhu cầu và nguồn cung cấp đầu vào giữa các quốc gia

Các lý thuyết về thương mại quốc tế đã được manh nha vào thế kỷ 15 và phát triển rực rỡ vào thế kỷ 18 với sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản Các lý thuyết quan trọng về thương mại có thể kể đến như sau:

+ Lý thuyết của chủ nghĩa trọng thương: Mối quan hệ thương mại của các quốc gia là thắng – thua, nếu một quốc gia nhập khẩu hàng hóa là mất đi của cải (tiền và vàng) và quốc gia xuất khẩu nhận được của cải (tiền và vàng) Lý thuyết này cổ vũ việc kích thích xuất khẩu hạn chế nhập khẩu bằng các biện pháp bảo hộ

+ Lý thuyết lợi thế tuyệt đối (Adam Smith, 1776) : Các quốc gia có điều kiện

và lợi thế sản xuất khác nhau sẽ có xu hướng trao đổi hàng hóa lẫn nhau trong một thị trường tự do Qua việc trao đổi hàng hóa mình có lợi thế đổi lấy hàng hóa ít có lợi thế hơn, các quốc gia tối đa hóa được lợi ích khi tham gia thương mại và tăng phúc lợi chung toàn xã hội Lý thuyết này cỗ vũ việc xóa bỏ mọi rào cản thương mại

+ Lý thuyết lợi thế so sánh (Ricardo, 1817): mở rộng hơn lý thuyết lợi thế tuyệt đối lý thuyết lợi thế so sánh cho rằng các quốc gia nên tập trung sản xuất các sản phẩm mình có lợi thế và trao đổi với các nước khác hàng hóa mình không có lợi thế

Lý thuyết này cũng xóa bỏ hạn chế thương mại tiến tới thị trường tự do giữa các quốc gia

Các lý thuyết trên đến ngày nay vẫn được áp dụng trong chính sách mậu dịch của các quốc gia làm cơ sở cho lựa chon của các nhà chính sách khi quyết định chính sách tham gia thương mại quốc tế của quốc gia mình

2 Hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập kinh tế là quá trình chủ động gắn kết giữa các nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới thông qua việc mở cửa giao thương, tự do hóa nền kinh tế quốc dân qua việc ký kết hiệp ước kinh tế, gia nhập và góp phần xây dựng các tổ chức kinh

tế, thể chế kinh tế khu vực, và toàn cầu

Hội nhập kinh tế được chia làm thành các cấp độ hội nhập từ thấp nhất đến cao nhất như sau: khu vực/hiệp định thương mại ưu đãi, khu vực/hiệp định thương mại tự

do, liên minh thuế quan, thị trường chung, liên minh kinh tế tiền tệ, và hội nhập toàn diện

Chương II Thực trạng ảnh hưởng của công đồng kinh tế ASEAN đến kinh tế vĩ mô Việt Nam

1 Ảnh hưởng của cộng đồng kinh tế ASEAN đến kinh tế Việt Nam:

Là một thành viên tích cực trong cộng đồng kinh tế ASEAN, nền kinh tế Việt Nam đã sự hội nhập sâu rộng với nền kinh tế chung của toàn khối trước và sau khi thành lập cộng đồng kinh tế ASEAN Theo số liệu công bố của bộ Công thương, đến năm 2017, tổng giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam với các nước ASEAN đạt 49,53 tỷ USD tăng gần 20% so với năm 2016 (1 năm sau khi công động kinh tế AEC thành lập) và tăng hơn 5 lần so với giá trị kim ngạch chỉ vỏn vẹn 9 tỷ USD năm

2003

So sánh với tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong cùng năm 2017, giá trị xuất nhập khẩu với các nước trong khối ASEAN chiếm 11,7% tổng kim ngạch cho thấy ASEAN là một thị trường lớn của Việt Nam So tổng kim ngạch nội khối, Việt Nam đứng thứ 5 về kim ngạch xuất nhập khẩu sau Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia nhứng chỉ chiếm tỷ tọng khoảng 7,36% kim ngạch xuất khẩu và 8,5% kim ngạch nhập khẩu ASEAN thực sự là một thị trường tiềm năng mà Việt Nam có khả năng khai thác khai thác

Xét riêng về xuất khẩu, giá trị hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam hàng năm vào ASEAN đạt hơn 20 tỷ USD tăng liên tục 15% trong các năm gần đây chiếm tổng 10,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước Các sản phẩm xuất khẩu chính của Việt Nam vào ASEAN trước đây gạo và dầu thô Đến nay đã phát triển thêm các sản phẩm khác như sắt thép, máy vi tỉnh, sản phẩm điện tử và linh kiện Ở chiều ngược lại, giá trị nhập khẩu của Việt Nam từ ASEAN vào khoảng gần 28 tỷ USD mỗi năm Các mặt hàng Việt Nam nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị, dầu thô, phương tiện, dụng cụ,…

Hình 1: Giá trị xuất khẩu các mặt hàng của Việt Nam vào ASEAN

Về cán cân thương mại, Việt Nam đang có thâm hụt thương mại lớn với ASEAN với giá trị thâm hụt thương mại hàng năm vào khoảng 6 tỷ USD bằng khoảng 30% giá trị xuất khẩu sang thị trường này Trong đó, Thái Lan là nước mà Việt Nam

có thâm hụt thương mại lớn nhất nhất là ở lĩnh vực hàng hóa tiêu dùng, tiếp theo là Singapore và Malaysia,… Việt Nam hiện đang có thặng dư thương mại lớn nhất với 2 nước là Campuchia và Philippin

Trong lĩnh vực đầu tư, ASEAN cũng là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn của Việt Nam, tính đến tháng 7/2020, vốn FDI đăng ký đầu tư từ các nước ASEAN vào Việt Nam đạt gần 82,1 tỷ USD chiếm 21,6% tổng số vốn FDI đầu tư vào Việt Nam Quy mô bình quân một dự án đầu tư của ASEAN vào Việt Nam là 19,9 triệu USD cao hơn mức trung bình chung của FDI vào Việt Nam Trong đó Singapore

từ trước đến nay vẫn là quốc gia ASEAN đầu tư lớn nhất vào Việt Nam với 54,9 tỷ USD năm 2020 chiếm 15,5% tổng đầu tư FDI vào Việt Nam Tiếp theo là Malaysia và Thái Lan Về đầu tư của Việt Nam vào ASEAN hiện nay Việt Nam chủ yếu đầu tư vào Lào, Campuchia

Từ những số liệu trên, có thể thấy ASEAN là một cộng đồng kinh tế quan trọng với nền kinh tế Việt Nam ở cả phương diện thương mại hàng hóa dịch vụ và cả phương diện đầu tư Mức độ hội nhập của Việt Nam vào nền kinh tế của khối cũng tăng mạnh qua các năm

2 Cơ hội của Việt Nam khi tham gia cộng đồng kinh tế ASEAN:

+ Mở ra thị thường mới cho hàng hóa Việt Nam

Việc tham gia cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ giúp Việt Nam tăng thêm khối lượng hàng hóa xuất khẩu, trao đổi thương mại đến các nước trong khu vực Thị trường ASEAN hiện nay có khoảng 600 triệu dân với tổng thu nhập toàn khối đạt khoảng 3.000 tỷ USD mỗi năm Hiện tại ASEAN đang là thị trường xuất khẩu hàng hóa quan trọng của Việt Nam sau Mỹ, EU với doanh số xuất khẩu hàng năm vào khoảng 20 tỷ USD

Sự ra đời của AEC giúp gỡ bỏ phần lớn rào cản thuế quan cho hàng hóa của các thành viên trong khối Trải qua quá trình đàm phán và nỗ lực của các quốc gia thành viên, bắt đầu từ năm 2008, thuế quan trong ASEAN được điều chỉnh ở mức 0 – 5% trong đó các nước hoàn thành cắt giảm thuế quan sớm là Brunay, Indonesia, Thái Lan, Singapore, Malaysia, Philipin Đến năm 2018, ASEAN đã thực hiện tỷ lệ xóa bỏ thuế quan đến 90%

Việc xóa bỏ thuế quan nội khối các nước ASEAN rõ ràng mở ra thị trường mới cho hàng hóa Việt Nam từ đó tạo đà phát triển cho đất nước Những hàng hóa Việt Nam có lợi thế cạnh tranh như mặt hàng nông nghiệp có nhiều cơ hội xuất khẩu khi thuế xuất cắt giảm còn 0% tăng cạnh trạnh với hàng hóa các quốc gia ngoài khối ASEAN thâm nhập thị trường Trên thực tế kim ngạch xuất khẩu hàng năm của Việt Nam vào ASEAN tăng trưởng gần 15% mỗi năm trong khi tiềm năng thị trường vẫn còn rộng mở Bên cạnh đó việc cắt giảm thuế quan cũng tạo điều kiện cho Việt Nam tiếp cận các máy móc thiết bị, nguyên liệu quan trọng mà trong nước chưa có điều kiện sản xuất từ các quốc gia phát triển trong khối như Singapore

+ Người tiêu dùng hưởng lợi từ sự đa dạng hàng hóa:

Một trong những mục tiêu quan trọng của công đồng kinh tế ASEAN là xây dựng một thị trường chung nhất toàn khối ASEAN nơi hàng hóa của các quốc gia được tự do lưu thông Rõ ràng, khi xây dựng một thị trường chung, người tiêu dùng các nước ASEAN trong đó Việt Nam được hưởng lợi nhiều nhất Cụ thể, dễ nhận thấy

nhất , trong các năm gần đây, hàng hóa Thái Lan, Malaysia, Singapore xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường Việt Nam đem lại nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng với giá cả cạnh tranh

+ Thu hút đầu tư nước ngoài và ASEAN:

Với vị trí thuận lợi nằm gần các đường trung chuyển hàng hóa quốc tế, có vị trí địa chính trị quan trọng, Việt Nam luôn được coi là điểm đến thu hút đầu tư quốc tế Với sự tham gia vào cộng đồng kinh tế ASEAN, Việt Nam sẽ có cơ hội tăng cường thu hút nguồn vốn FDI từ ASEAN vào Việt Nam khi các rào cản về đầu tư nhập cư được gỡ bỏ

Với yêu cầu về tỷ lệ nội khối để xác nhận xuất xứ lên 40%, cộng đồng kinh tế ASEAN tạo chuỗi liên kết trong sản xuất giữa các quốc gia trong khối, dòng vốn đầu

tư cũng lựa chọn các quốc gia trong khối để đầu tư trong đó có Việt Nam để đầu tư thay vì đầu tư ra các quốc gia ngoài khối ASEAN Sự lưu thông thuận tiện giữa các yếu tố sản xuất trong khối và ưu đãi thuế quan làm tăng khả năng thu hút FDI của khối đối với các nhà đầu tư … Các nhà đầu tư ngoài khối như Mỹ, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản muốn thâm nhập thị trường ASEAN buộc phải lựa chọn đầu tư và sản xuất ở các quốc gia ASEAN để hưởng ưa đãi thế quan Đây là làn sóng đầu tư lớn có ý nghĩa quan trọng với kinh tế Việt Nam

Chuyển giao công nghệ và quản lý:

Khu vực ASEAN được đánh giá là khu vực có sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các nền kinh tế của các quốc gia Việc hình thành AEC tạo sự thuận lợi cho việc lưu thông hàng hóa, dòng vốn, lao động giúp thu hẹp khoảng cách giữa các nước phát triển trong nhóm và các nước kém phát triển hơn trong đó có Việt Nam Qua việc hội nhập, kinh tế Việt Nam có cơ hội hoàn thiện thể chế, học tập công nghệ và cách thức quản lý để phát triển đất nước

Tăng vị thế cạnh tranh với các đối tác lớn trên thế giới:

Sự ra đời của AEC khẳng định vị thế của ASEAN trong bản đồ kinh tế của thế giới Riêng từng quốc gia trong khối không đảm bảo sự tác động đến kinh tế thế giới nhưng khi hợp nhất hành động, ASEAN được xem là khu vực kinh tế quan trọng mà các đối tác như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, EU phải quan tâm Từ đó vị thế kinh tế của các quốc gia trong khối ASEAN trong đó có Việt Nam được nâng cao trên bàn đàm phán quốc tế Tính đến nay đã có đến 5 FTA giữa ASEAN với các quốc gia có nền kinh tế lớn là Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc/New Zealand Với vai trò là một thành viên trong ASEAN, Việt Nam rõ ràng được hưởng các ưu đãi

từ các hiệp ước FTA trên Cùng với đó các hiệp ước FTA này cũng thúc đẩy dòng vốn đầu tư từ các quốc gia vào Việt Nam để thâm nhập thị trường và tận dụng ưu đãi thuế quan

3 Thách thức của Việt Nam khi gia nhập công đồng kinh tế ASEAN

+ Thách thức khi xóa bỏ hàng rào thuế quan

Đến nay, hơn 98% sắc thuế đã được Việt Nam giảm hoặc cắt bỏ theo hiệp định của AEC tạo điều kiện cho hàng hóa nước ngoài thâm nhập và cạnh tranh ngang hàng

về giá với các sản phẩm trong nước Trong các năm gần đây, kinh tế Việt Nam luôn trong tình trang nhập siêu với các nước ASEAN, việc gở bỏ hàng rào thuế quan có thể làm tình trạng này trầm trọng hơn

Hàng hóa của ASEAN được người tiêu dùng mua nhiều gồm những sản phẩm gia dụng như điện máy, dụng cụ nhà bếp, tiếp đến là hóa mỹ phẩm có nguồn gốc từ Thái Lan, Malaysia… Ưu thế của các mặt hàng này là giá bán rất rẻ, chỉ bằng 1/2 hoặc 2/3 so với sản phẩm cùng loại bán trong cửa hàng và siêu thị của Việt Nam Tại nhiều siêu thị, các sản phẩm từ ASEAN tăng khá mạnh so với cách đây 3 năm, chiếm bình quân khoảng 25-30% trong cơ cấu các mặt hàng nhập khẩu

Biểu đồ 2: Kim ngạch xuất, nhập khẩu và cán cân thương mại Việt Nam –

ASEAN giai đoạn 2006 – 2013

Nhìn chung các quốc gia trong ASEAN có điều kiện tự nhiên tương đối tương đồng, đặc điểm sản xuất khá giống nhau nên cạnh trạnh lẫn nhau trong nhiều lĩnh vực Trong khi đó nền kinh tế Việt Nam, nền sản xuất của Việt Nam vẫn còn yếu trình độ phát triển, chất lượng sản phẩm thua kém so với các quốc gia như Singapore, Thái Lan Đây thực sự là thách thức to lớn cho các doanh nghiệp Việt với nguy cơ bị cạnh tranh ngay trên chính sân nhà

+ Nhân thức của các doanh nghiệp về công đồng kinh tế ASEAN còn thấp chưa tân dụng các lợi thế từ cộng đồng kinh tế ASEAN mang lại đói với Việt Nam

Theo khảo sát của Viện nghiên cứu Singapore- ISEAS, đối với Việt Nam, 74% các doanh nghiệp không hiểu biết về AEC, 94% doanh nghiệp không biết về AEC Sorecard (Biểu đánh giá lộ trình thực hiện của AEC), 63% doanh nghiệp cho rằng AEC có rất ít ảnh hưởng đến ngành kinh doanh của họ

Trong khi các doanh nghiệp Việt Nam ít biết đến AEC và tận dụng được các lợi thế từ AEC, các doanh nghiệp các nước phát triển trong khối như Thái Lan, Singapore lại xem đây là cơ hội thâm nhập thị trường Việt Nam

+ Năng suất lao động

Thứ hai là vấn đề năng suất lao động của Việt Nam thấp là một trong những thách thức của Việt Nam Theo báo cáo về năng suất lao động của ILO, năng suất lao động của Việt Nam tháp nhất trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương APEC, So với