Đề tài giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã thái hòa, tỉnh nghệ an

Nhận thức rõ tầm quan trọng và tính cấp thiết của vấn đề giải quyết việc làm cho số người bị thu hồi đất, tôi đã nghiên cứu đề tài “Giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA KINH TẾ

TIỂU LUẬN

Đề tài: “Giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa

bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An”

Người hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Thúy Vinh

Học viên thực hiện : Phạm Thị Thủy

Nghệ An, tháng 07/2021

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc làm cho người lao động là một vấn đề có tính toàn cầu, là mối quan tâm của nhiều quốc gia Việc làm là yếu tố quyết định đời sống của mỗi người trong độ tuổi lao động, là điều kiện tồn tại của con người trong xã hội Giải quyết việc làm nhằm tạo việc làm cho người lao động, điều này có ý nghĩa rất quan trọng, quyết định đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Nếu không giải quyết tốt việc làm cho lực lượng lao động sẽ gây ra tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm và đó chính là nghiên nhân gây ra đói nghèo, mất ổn định xã hội, làm cho kinh tế chậm phát triển Do đó chính sách việc làm trở thành một trong những chính sách xã hội cơ bản của nhiều quốc gia trên thế giới

nhằm góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển

Trong quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế, gắn với công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc đầu tư phát triển hạ tầng, hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp là một xu hướng tất yếu Sự hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp thu hút các nhà đầu tư xây dựng, mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực thời gian qua đã đóng góp rất quan trọng vào sự phát triển chung như tạo việc làm, đóng góp vào ngân sách của trung ương

và địa phương Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực đó thì cũng nảy sinh các vấn đề

xã hội bức xúc liên quan đến đời sống của người nông dân như ô nhiễm môi trường, mất đất ở, đất sản xuất, canh tác, đặc biệt là dẫn đến tình trạng thất nghiệp

ở khu vực bị thu hồi đất trong đó chủ yếu là khu vực nông thôn

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê đến năm 2015 dân số trung bình nước ta là 91.713,3 nghìn người, trong đó khu vực nông thôn là 60.561,8 nghìn người chiếm 72,6% Năm 2015, tăng trưởng kinh tế lên mức cao nhất trong 5 năm khi đạt 6,68% và được xem là một điểm sáng trong điều hành kinh tế vĩ mô khi đưa nền kinh tế phục hồi Dù GDP 2015 cao nhất 5 năm (2011-2015), nhưng chất lượng tăng trưởng hiện vẫn thấp, một bằng chứng là năng suất lao động đang tụt hậu khá xa so với các nước trong khu vực Trong đó t ỷ lệ lao động

nông thôn so với tổng dân số chiếm 60,2 % Tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực nông thôn chiếm 1,82%, tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực nông thôn chiếm 2,39% so với

cả nước

Nhìn chung lao động nông thôn đa số còn trẻ, chiếm tỷ trọng cao trong tổng lao động xã hội, song sự chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn tuy đã theo hướng tích cực nhưng còn chậm Chuyển dịch dưới nhiều hình thức (trong nhiều lĩnh vực và từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp) nhưng không đồng đều, không hoàn toàn cùng nhịp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Việc chưa được giải quyết hợp lý vấn đề việc làm và bảo đảm đời sống cho người bị thu hồi đất làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn gây ra những xung đột xã hội, những biến động xấu về chính trị Đây không chỉ là vấn đề bức xúc mà còn là vấn

đề giải quyết cơ bản lâu dài cần được nghiên cứu và có giải pháp chiến lược

Thị xã Thái Hòa là thị xã thuộc tỉnh Nghệ An được thành lập vào ngày 3 tháng 4 năm 2013 theo Nghị quyết 47/NQ-CP của chính phủ Nằm trong quy hoạch Nam Thanh - Bắc Nghệ và là 1 trong 3 cực tăng trưởng của tỉnh Nghệ An tạo nên liên kết vùng hết sức quan trọng và là động lực cho việc phát triển kinh

tế - xã hội của tỉnh Nghệ An Là thị xã địa đầu xứ Nghệ đang chuyển mình, từ vùng đất thuần nông nhanh chóng phát triển thành thị xã công nghiệp - thương mại và dịch vụ, trong quá trình đô thị hoá nông thôn và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang diễn ra rất mạnh mẽ Hàng năm số người đến tuổi lao động cùng với số lao động nông, lâm nghiệp trước đây phải chuyển sang làm nghề khác để

bố trí quỹ đất phục vụ cho xây dựng các dự án, các khu công nghiệp Như vậy phần lớn diện tích đất nông nghiệp và các loại đất khác của nông dân sẽ bị thu hồi và trước mắt số lao động này sẽ bị mất việc làm và đang cần tạo lập tìm việc làm mới Nhận thức rõ tầm quan trọng và tính cấp thiết của vấn đề giải quyết

việc làm cho số người bị thu hồi đất, tôi đã nghiên cứu đề tài “Giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An” để làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành kinh tế chính trị.

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất Trong đó, có những công trình liên quan trực tiếp đến đề tài có thể kể đến là:

Đề án khoa học: “Giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở tỉnh

Nghệ An” (2016) Tác giả Nguyễn Thị Trâm – Trường Đại học Quốc Gia Hà

Nội Đề án đã đánh giá thực trạng giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động bị thu hồi đất trong quá trình CNH, ĐTH ở tỉnh Nghệ An ở giai đoạn 2001 đến nay, chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế cũng như nguyên nhân của những hạn chế, từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm giải quyết có hiệu quả hơn vấn đề này ở tỉnh Nghệ An thời gian tới

Đề tài khoa học: “Việc làm cho người lao động trong quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất” (2003) PGS – Ths Nguyễn Tiệp, Hiệu trưởng

Trường Đại học Lao động- Xã hội) Đề tài đã lý giải tính tất yếu của việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và đô thị hóa, cho rằng đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với nước ta trong quá trình phát triển Cơ hội đó là tạo điều kiện để chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu LĐ theo hướng hiện đại Thách thức là người dân không còn đất, dẫn đến không có việc làm và thu nhập, đời sống của họ tiềm ẩn sự bất ổn bên trong Đề tài này cũng đưa ra giải pháp nhằm giải quyết vấn đề này mang tính đồng bộ, chung cho cả nước

Luận án tiến sĩ kinh tế: “ Việc làm cho nông dân khi bị thu hồi đất ở Hà Nội” của tác giả Phạm Thị Thủy, Học viện Chính trị Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, năm 2014 Đề án của tác giả Phạm Thị Thủy nghiên cứu, phân tích đánh giá thực trạng thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi ở

TP Hà Nội, đồng thời phân tích tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hoá đến thực trạng thu hồi đất nông nghiệp tạo ra những biến động về kinh tế, lao động

ở các huyện ngoại thành Hà Nội Từ đó cho thấy, những hộ dân bị thu hồi đất gặp nhiều khó khăn trong đời sống, đặc biệt là vấn đề việc làm Nghiên cứu đã

đề xuất các quan điểm, phương hướng, giải pháp và các điều kiện giải quyết thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, nhu cầu công cộng và lợi ích quốc gia những năm tới

Ngoài những đề án còn có một số luận văn thạc sỹ như:

Luận văn thạc sĩ kinh tế: " Giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất

trên địa bàn huyện Mỹ Hào – tỉnh Hưng Yên" của tác giả Đào Thị Hương,

Trường Đại học Quốc gia Hà Nội - Đại Học Kinh tế, năm 2015

Luận văn thạc sĩ kinh tế: “Chính sách giải quyết việc làm cho lao động sau thu hồi đất trên địa bàn thành phố Phủ Lý tỉnh Hà Nam” của tác giả Đỗ

Quốc Hoàn, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội - Đại Học Kinh tế, năm 2015

Luận văn thạc sỹ kinh tế:“Giải quyết việc làm đối với người lao động bị thu hồi đất ở thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An” của tác giả Nguyễn Quang Tiêu,

Trường Đại học Vinh, năm 2015

Các đề tài, công trình nghiên cứu trên đều đã bao quát những vấn đề về việc làm, giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất Trong quá trình nghiên cứu, các tác giả đã đánh giá thực trạng sự tác động, sự cần thiết cũng như các nhân tố ảnh hưởng của thu hồi đất đến việc làm của người lao động bị thu hồi đất, trên cơ đó đó đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm đẩy mạnh việc giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội (KT – XH), các công trình công cộng phục vụ cho lợi ích quốc gia trong thời gian tới

Nhìn chung, các công trình và bài viết trên đã có những cách tiếp cận khác nhau hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp vấn đề việc làm của người dân có đất

bị thu hồi trong những năm gần đây Những công trình tiêu biểu trên đều có những đặc điểm chung, đó là:

Thứ nhất, quá trình thu hồi đất phục vụ ĐTH - công nghiệp hóa là yêu cầu tất yếu khách quan, để chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại Vì vậy, việc THĐ nông nghiệp để phục vụ cho quá trình này là cần thiết

Thứ hai, quá trình thu hồi đất đã tác động nhiều mặt tới đời sống, kinh tế

xã hội của các hộ dân Đặc biệt là đời sống của phần lớn các hộ này đều gặp khó khăn về việc làm ổn định và thu nhập của mình Những hộ dân thuộc diện thu hồi đất có tỉ lệ thấp nghiệp cao hơn so với những đối tượng khác

Thứ ba, các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng có việc làm của hộ dân được xây dựng dựa trên mô hình hồi qui logit về các đặc điểm của hộ gia đình, như:

độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn… để làm rõ mức độ ảnh hưởng của các yếu

tố tới khả năng có việc làm của người lao động

Trong quá trình nghiên cứu, các tác giả đã đánh giá sự tác động, sự cần thiết cũng như các nhân tố ảnh hưởng của thu hồi đất đến việc làm của người nông dân bị thu hồi đất; trên cơ đó đó đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm đẩy mạnh việc giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất

Mỗi báo cáo ở từng thời điểm cụ thể, với quy mô, phương pháp và cách tiếp cận ở một địa phương khác nhau, đây là nguồn tài liệu để cho tác giả tham khảo,

nghiên cứu Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu vấn đề “Giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An” trên phương diện kinh tế chính trị và không trùng lặp với các đề tài trước,

những công trình đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở những vấn đề lý luận về việc làm từ đó đánh giá thực trạng giải quyết việc làm chongười lao động bị thu hồi đất trong quá trình phát triển kinh xã hội của thị xã Thái Hòa trong thời gian qua, chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế, đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm giải quyết

việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An có hiệu quả hơn trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hoá cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

Nghiên cứu kinh nghiệm giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất tại một số địa phương, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp với thị

xã Thái Hòa

Phân tích được mối quan hệ giữa giải quyết việc làm cho người lao động với yêu cầu thu hồi đất phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế xã hội của thị xã Thái Hòa

Tiến hành khảo sát thực tế để đánh giá đúng thực trạng tình hình giải quyết việc làm cho người người lao động bị thu hồi đất ở Thị xã Thái Hòa trong thời gian qua, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm giải quyết có hiệu quả hơn vấn đề này ở Thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trong quá trình phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Phạm vi về không gian

Luận văn nghiên cứu tình hình giải quyết việc làm cho người lao động tại khu vực bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An

4.2.2 Phạm vi về thời gian

Phân tích đánh giá thực trạng từ năm 2016 đến nay, định hướng đến năm

4.2.3 Phạm vi về nội dung

Luận văn nghiên cứu về cơ sở lý luận vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất và thực trạng tình hình giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phương pháp trừu tượng hóa khoa học để phân tích các cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề giải quyết việc làm cho các hộ, gia đình sau khi bị thu hồi đất

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Bên cạnh phương pháp luận, tác giả còn sử dụng các phương pháp như:

5.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

Tác giả sử dụng phương pháp này điều tra, khảo sát thu thập số liệu sơ cấp, thứ cấp Kế thừa một cách có chọn lọc các kết quả của các công trình đã công bố

để bổ sung làm chủ đề nghiên cứu

5.2.2 Phương pháp xử lý số liệu

Từ việc thu thập số liệu ghi nhận về tình hình đất đai bị thu hồi, tình hình việc làm, thu nhập của số lao động bị thu hồi đất, tác giả tiến hành xử lý số liệu các thông tin một cách khoa học

5.2.3 Phương pháp phân tích số liệu

Từ việc xử lý số liệu thu thập được, tác giả tiến hành phân tích đánh giá một cách khách quan các vấn đề nghiên cứu

5.2.4 Phương pháp tổng hợp

Từ các số liệu, thông tin được phân tích, tác giả tổng hợp lại kết hợp cùng các phương pháp luận để từ đó đưa ra quan điểm, giải pháp mang tính cơ bản, toàn diện và hiệu quả cho vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất tại thị xã Thái Hòa trong thời gian tới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài làm rõ các cơ sở lý luận về vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất để từ đó người đọc thấy vai trò, tầm quan trọng và tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

6.2 Ý nghĩa thực tiến

Đề tài đã phân tích ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến việc làm và đời sống của người dân có đất bị thu hồi ở Thị xã Thái Hòa, tỉnh nghệ An từ năm 2016 đến nay

Đánh giá những kết quả đạt được và việc chưa làm được của các cấp chính quyền địa phương từ cấp xã, phường đến thị xã Thái Hòa trong công tác quản lý, thu hồi đất, giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất Từ đó đề xuất một số quan điểm và giải pháp giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất đạt hiệu quả

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm về vấn đề giải quyết việc làm

cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An

Chương 2: Thực trạng giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường giải quyết việc làm

cho người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An trong

thời gian tới

B NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ VẤN ĐỀ GIẢI QUYẾT VIỆC

LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ THU HỒI ĐẤT

1.1 Những vấn đề chung về việc làm và giải quyết việc làm

1.1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Việc làm

1.1.1.2 Giải quyết việc làm

1.1.1.3 Thu hồi đất

1.1.2 Sự cần thiết của việc thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế xã hội

1.1.3 Vai trò của việc làm đối với người lao động và xã hội

1.2 Tác động của thu hồi đất đến việc làm của người lao động

1.2.1 Tác động tích cực

1.2.1.1 Tăng cơ hội việc làm cho người lao động ở các khu công nghiệp

1.2.1.2 Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng phát triển

1.2.1.3 Nâng cao đời sống và điều kiện sinh hoạt của người dân

1.2.1.4 Đưa lại nguồn vốn đề người dân đầu tư san xuất kinh doanh

1.2.2 Tác động tiêu cực

1.2.2.1 Đất canh tác sản xuất bị thu hẹp lại, người dân không có tư liệu để sản xuất

1.2.2.2 Tăng nguy cơ thất nghiệp lớn, ảnh hưởng đến đời sống.

1.2.2.3 Gia tăng tệ nạn xã hội, bất ổn văn hóa

1.2.2.4 Tạo áp lực lên chính quyền địa phương về giải quyết các chính sách việc làm cho người lao động và tện nạn xã hội.

1.3 Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng tới giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

1.5.1 Nhân tố tự nhiên

1.5.2 Nhân tố kinh tế