TÀI LIỆU THAM KHẢO dự báo NHỮNG NHÂN tố tác ĐỘNG,XU HƯỚNG vận ĐỘNG và yêu cầu xây DỰNG ý THỨC bảo vệ tổ QUỐC VIỆT NAM xã hội CHỦ NGHĨA CHO NGƯỜI dân VIỆT NAM TRONG THỜI kỳ mới

Trật tự thế giới là trạng thái ổn định tương đối của kết cấu hệ thống quan hệ quốc tế do tương quan so sánh lực lượng giữa các chủ thể cấu thành hệ thống đó tạo nên, quy định vị trí, vai trò của các chủ thể; đồng thời chế định các chuẩn mực, nguyên tắc quan hệ quốc tế và các hành vi của các chủ thể trong đời sống quốc tế ở một giai đoạn lịch sử nhất định. Sự hình thành trật tự thế giới trong một giai đoạn lịch sử cụ thể được quy định bởi xung lực tương tác giữa các lực lượng chính trị xã hội trên thế giới. Do đó, tiềm lực sức mạnh tổng hợp của mỗi chủ thể và sự tham gia vào đời sống quốc tế của nó là nhân tố trực tiếp tạo nên kết quả tổng hoà trong tương quan so sánh lực lượng giữa các chủ thể. Đồng thời, chính tương quan so sánh lực lượng này tạo nên trạng thái cân bằng ổn định tương đối của hệ thống cấu trúc. Trong hệ thống cấu trúc đó, các chủ thể có vị thế, vai trò và ảnh hưởng lớn hơn sẽ trở thành những mắt khâu chủ yếu, những điểm nút các cấu trúc hệ thống quan hệ quốc tế. Vì vậy, sự rung chuyển, đứt gãy của các

XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG VÀ YÊU CẦU

XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM

TRONG THỜI KỲ MỚI

Trật tự thế giới là trạng thái ổn định tương đối của kết cấu hệ thống

quan hệ quốc tế do tương quan so sánh lực lượng giữa các chủ thể cấu thành

hệ thống đó tạo nên, quy định vị trí, vai trò của các chủ thể; đồng thời chế định các chuẩn mực, nguyên tắc quan hệ quốc tế và các hành vi của các chủ thể trong đời sống quốc tế ở một giai đoạn lịch sử nhất định.

Sự hình thành trật tự thế giới trong một giai đoạn lịch sử - cụ thể được quy định bởi xung lực tương tác giữa các lực lượng chính trị - xã hội trên thế giới Do đó, tiềm lực sức mạnh tổng hợp của mỗi chủ thể và sự tham gia vào

đời sống quốc tế của nó là nhân tố trực tiếp tạo nên kết quả tổng hoà trongtương quan so sánh lực lượng giữa các chủ thể Đồng thời, chính tương quan

so sánh lực lượng này tạo nên trạng thái cân bằng ổn định tương đối của hệthống cấu trúc Trong hệ thống cấu trúc đó, các chủ thể có vị thế, vai trò vàảnh hưởng lớn hơn sẽ trở thành những mắt khâu chủ yếu, những điểm nút cáccấu trúc hệ thống quan hệ quốc tế Vì vậy, sự rung chuyển, đứt gãy của các

điểm nút, các mắt khâu chủ yếu sẽ gây nên sự chấn động, rung chuyển của kếtcấu trật tự thế giới.

"Trật tự thế giới" là kết quả phản ánh tương quan so sánh lực lượng giữachủ thể Những quan điểm khác nhau về trật tự thế giới phản ảnh dưới lăngkính chủ quan, bị chi phối bởi lập trường, lợi ích giai cấp, và lợi ích dân tộcnhất định Song, trật tự thế giới hiện thực chỉ có một, nó là hiện thực khách quan, không tuỳ thuộc vào ý muốn chủ quan Bởi vậy, cần có thái độkhách quan, khoa học khi phân tích, đánh giá về trật tự thế giới hiện thực Tuynhiên, trong quan hệ quốc tế, trật tự thế giới lại là kết quả tổng hoà các xunglực tác động giữa các chủ thể, kết quả của tương quan so sánh lực lượng trêntrường quốc tế, kết quả hoạt động thực tiễn của con người, giai cấp, quốc giaxác định với ý đồ, mục tiêu, lợi ích, tiềm năng và sức mạnh khác nhau Vìvậy, phân tích đánh giá trật tự thế giới phải mang tính lịch sử - cụ thể; phảiđứng trên một lập trường lợi ích giai cấp và dân tộc nhất định Có như vậy,mới thấy hết được tính đa dạng, phức tạp trong cuộc đấu tranh giữa các lựclượng chính trị - xã hội trên thế giới cho một trật tự thế giới mới

Cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, chế độ XHCN ở Liên

Xô và Đông Âu sụp đổ sau hơn 70 năm tồn tại (ở các nước Đông Âu là gần1/2 thế kỷ) Đây là một trong những sự kiện làm rung chuyển thế giới, tácđộng trực tiếp và sâu xa đến cục diện thế giới Trật tự thế giới 2 cực với tínhđối đầu trực tiếp và phân tuyến triệt để giữa 2 lực lượng Xô, Mỹ và hai hệthống XHCN và TBCN, thực tế đã bị phá vỡ do sự tan rã của một cực là Liên

Xô và CNXH ở Đông Âu Tuy nhiên, cũng cần chỉ ra rằng, sự tan vỡ của trật

tự thế giới 2 cực Xô, Mỹ không có nghĩa là sự tan vỡ của CNXH trên thế giớivới tính cách là chế độ chính trị - xã hội đối lập với CNTB; và do đó khônglàm thay đổi nội dung, tính chất thời đại hiện nay - thời đại quá độ từ CNTBlên CNXH trên phạm vi toàn thế giới Mặt khác, cũng cần khẳng định rằng,

sự sụp đổ của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu không phải là tất yếu kháchquan, là định mệnh của CNXH Sự sụp đổ đó có nguyên nhân sâu sa và trực

tiếp, nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó nguyên nhân quan trọngnhất là do sai lầm về đường lối chính trị, tư tưởng và tổ chức cán bộ, sự suyyếu vai trò lãnh đạo của các đảng cộng sản, sự phá hoại của chủ nghĩa cơ hội,xét lại và diễn biến hoà bình của chủ nghĩa đế quốc trong quá trình cải tổ ởLiên Xô và Đông Âu

Sự tan rã của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu, thúc đẩy xu thế đa trungtâm và đa cực của trật tự thế giới trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI.Đặc trưng tiêu biểu của trật tự thế giới 2 cực thể hiện đậm nét nhất trongthập niên 60, 70 của thế kỷ XX Cuối thập niên 70, 80 đến trước khi CNXH ởLiên Xô và Đông Âu sụp đổ, trên thực tế, trong kết cấu của hệ thống quốc tế,trật tự thế giới hai cực đã có suy yếu, do xuất hiện và nổi lên một số lực lượng

có xu hướng hạn chế sự phụ thuộc vào Xô, Mỹ; thậm chí cạnh tranh với Xô,

Mỹ trong quan hệ quốc tế Chẳng hạn, Nhật Bản, Tây Âu đối với Mỹ; TrungQuốc đối với Liên Xô; cũng như xu hướng độc lập tìm kiếm các quan hệ songphương hoặc đa phương trong quan hệ Đông - Tây, dựa trên lợi ích quốc giacủa các chủ thể

Vì vậy, trong thập niên 80, trật tự thế giới đã có khuynh hướng "táncực", đang hình thành các trung tâm mới làm giảm "lực hấp dẫn" của hai cực

Xô - Mỹ

Sự sụp đổ của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu được coi là sự kiện có tínhquyết định thời điểm đánh dấu sự kết thúc trật tự thế giới hai cực, mở ra vàphát triển xu hướng đa trung tâm, đa cực của trật tự thế giới mới

Sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, với tham vọng bá chủ thế giới vàvới tiềm lực kinh tế, chính trị, quân sự của một siêu cường duy nhất, Mỹ coiđây là thời cơ thuận lợi nhất để thực hiện giấc mơ bá chủ thế giới, có thể sắpđặt và điều khiển thế giới theo ý muốn của Mỹ ở thập kỷ cuối cùng của thế

kỷ XX, những âm mưu và hành động của Mỹ đã cho thấy, Mỹ không hề dấudiếm tham vọng đó Dư luận thế giới đã có sự lo ngại, trật tự thế giới hìnhthành theo xu hướng một cực do Mỹ khống chế

Những thái độ trịch thượng, kẻ cả, chà đạp lẽ phải và công lý của Mỹ thểhiện trắng trợn qua cuộc chiến tranh I rắc (1991); Mỹ trực tiếp can dự hoặc lợidụng danh nghĩa LHQ để can thiệp vào các khu vực trên khắp thế giới; gầnđây nhất là việc Mỹ phớt lờ cả LHQ tiến hành cuộc chiến tranh chống Nam

Tư (1999), lợi dụng chống khủng bố, xâm lược Ápganixtan, tiến công xâmlược I rắc 3/2003, vi phạm độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của một quốcgia có chủ quyền là thành viên của LHQ bằng vũ khí, phương tiện chiến tranhcông nghệ cao đã chứng tỏ tham vọng bá chủ thế giới của Mỹ Thực tế chothấy, hiện nay, Mỹ vẫn có tiềm lực rất mạnh, vẫn có khả năng nhất địnhkhuyếch trương bạo lực, dùng áp lực kinh tế, chính trị, quân sự áp đặt ý đồcủa Mỹ với các dân tộc, buộc các đồng mình cùng Mỹ bao vây, cấm vận, canthiệp, thậm chí tiến hành chiến tranh, hòng thực hiện vai trò lãnh đạo của Mỹ.Tuy nhiên, những năm gần đây thực tiễn cục diện thế giới đã chứng tỏ rõ ràngrằng, Mỹ khó có thể thực hiện được tham vọng đó Trong những thập niên tới,

xu thế đa trung tâm, đa cực ngày càng mạnh hơn, làm hạn chế sức mạnh của

Mỹ, kìm hãm Mỹ thực hiện giấc mộng thống trị thế giới của mình Nhận địnhnày được dựa trên những cơ sở khách quan sau đây:

Thứ nhất, xuất phát từ những yếu kém và sự có hạn trong tiềm lực sức

mạnh của Mỹ Năm 1950, GNP của Mỹ chiếm 52% của thế giới, đến đầu thế

kỷ XXI chỉ còn từ 23 - 25% Hiện nay, Mỹ mất độc quyền vũ khí hạt nhân; vàthực tế chứng tỏ, trong quan hệ quốc tế, khả năng của Mỹ không phải là vôhạn, không phải không chịu thất bại cay đắng và bất lực mặc dù đã nỗ lực hếtsức, ví dụ thất bại của Mỹ ở Việt Nam trước đây hay sự sa lầy của Mỹ ở Irắc

và Ápganixtan hiện nay

Nền kinh tế Mỹ mặc dù còn mạnh, song không phải không có khó khănrất lớn Hiện nay, nợ liên bang đã tới > 10.000 tỉ USD; Mỹ thường xuyênthâm hụt thương mại so với Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc năng xuất laođộng, thu hút đầu tư của kinh tế Mỹ tăng chậm; khả năng của nền kinh tế Mỹ

có xu hướng ngày càng sụt giảm, từ chỗ chiếm 50% mậu dịch toàn cầu hiện

còn 18%; sức mạnh đồng đô la ngày càng suy giảm so với các đồng tiền khác.Năm 2008, kinh tế Mỹ biến đổi theo hướng suy thoái và cuối 2008 cuộckhủng hoảng tài chính thế giới bắt đầu diễn ra ở Mỹ với sự khủng hoảng đổ

vỡ của hàng loạt ngân hàng thương mại Mỹ

Đến nay, sau 6 năm, kể từ năm 2003, khi Mỹ nguỵ tạo các chứng cớIRắc có sản xuất, tàng trữ vũ khí giết người hàng loạt để tiến hành cuộc chiếntranh xâm lược lật đổ chính quyền của Tổng thống Xadam Hutsen, Mỹ đã chiphí trên 600tỷ USD (con số thực >2000 tỷ USD), gần 4500 lính Mỹ bị giết,32.000 lính Mỹ bị thương, giết hại hàng vạn dân thường, làm gần 3 triệungười phải di tản ở nước ngoài tình hình IRắc vẫn bất ổn, Mỹ càng lún sâuvào vùng lầy IRắc Tân Tổng thống Mỹ Barắc Ôbama đã phải tuyên bố rút hếtquân Mỹ ở IRắc trong 18 tháng

Ở Ápganixtan, kể từ sau cuộc chiến tranh do Mỹ phát động và lôi kéomột số nước NATÔ tham gia lật đổ chính quyền Taliban, tình hình quân sự,

an ninh còn tồi tệ hơn IRắc Tại đây hàng ngàn lính Mỹ và liên quân bị tiêudiệt, nhưng Taliban ngày càng mạnh hơn, chiếm giữ một phần khá lớn diệntích Cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố do Mỹ tiến hành chưa hề có dấuhiệu kết thúc Tình hình đó buộc Mỹ phải tập trung lực lượng quân sự để giảiquyết vấn đề Ápganixtan Mỹ sẽ điều động một bộ phận lớn quân Mỹ đượcrút ra từ IRắc sang chiến trường Ápganixtan Song, các động thái cho thấy,

Mỹ không dễ gì giải quyết tình hình bằng biện pháp quân sự Tổng thống MỹBarắc Ôbama đã tuyên bố khả năng đàm phán với Taliban

Điều đó cho thấy, sức mạnh của Mỹ hiện nay có hạn không thể dễ dàngcùng một lúc tiến hành hai cuộc chiến tranh kéo dài, tốn kém Hơn nữa, cuộckhủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay đang gây nên những hậu quả hết sứcnghiêm trọng đối với Mỹ như sự gia tăng thất nghiệp, sự trì trệ và suy thoáicủa nhiều ngành kinh tế Mỹ đã phải sử dụng gói kích cầu kinh tế gần 1000 tỷUSD, nhưng xem ra chưa mấy hiệu quả Hiện nay, Mỹ trở thành con nợ lớnnhất thế giới Thâm hụt ngân sách lên tới 1.800 tỷ USD của năm khoá 2008-

2009 gấp 4 lần so với năm khoá trước Hàng loạt tập đoàn công nghiệp, ngânhàng lớn cầu cứu sự hỗ trợ của Nhà nước hoặc tuyên bố phá sản.

Ngoài ra, xã hội Mỹ còn đầy rẫy những mâu thuẫn phức tạp, không dễ gìgiải quyết: nạn thất nghiệp cao; đạo đức, lối sống xuống cấp, suy đồi, y tế,giáo dục trì trệ; bất công xã hội ngày càng tăng

Hơn nữa, Mỹ khó có thể huy động được tiềm lực sức mạnh cho một mụctiêu nào đó và đạt được hiệu quả cao nhất, khi phải đương đầu với những vấn

đề quốc tế phức tạp, kéo dài, trước những đối thủ có bản lĩnh, kiên định vàkhôn khéo

Thứ hai, là sự vươn lên của các chủ thể khác cả về tiềm lực, vai trò và

ảnh hưởng của họ trên thế giới

Nhật Bản vẫn tiếp tục tăng cường sức mạnh kinh tế của mình và đang là

cường quốc thứ hai về kinh tế sau Mỹ ở nhiều khu vực, ảnh hưởng về kinh tếcủa Nhật còn mạnh hơn Mỹ Một số khu vực vốn trước kia là "sân sau" của

Mỹ như Mỹ La tinh, hiện nay Nhật Bản đã có chỗ đứng và cạnh tranh với Mỹ.Nhật Bản cũng có khả năng khống chế nhiều lĩnh vực công nghệ cao Hơnnữa, với sức mạnh kinh tế của mình, Nhật Bản không muốn bị lép vế về chínhtrị Hiện nay, Nhật Bản có tham vọng chi phối và quyết định nhiều vấn đềchính trị quốc tế Chẳng hạn, Nhật Bản đã thông qua dự luật PKO cho phépđiều quân đội ra nước ngoài tham dự lực lượng gìn giữ hoà bình của LHQ,tìm cách tăng ngân sách quân sự, tăng cường đầu tư, quan hệ song phương và

đa phương với các nước lớn và khu vực, ra sức vận động đòi cải cách cơ cấu

tổ chức của LHQ, mở rộng số uỷ viên thường trực Hội đồng bảo an trong đó,Nhật Bản chiếm một ghế trong tổ chức đầy quyền lực này tương xứng vớitầm vóc kinh tế của Nhật Bản

Liên minh Tây Âu (EU) với chương trình mở rộng các nước thành viên,

nhất thể hoá về tiền tệ, kinh tế và chính trị đầy tham vọng và có tính hiện thựcđang thực sự là một trung tâm kinh tế, chính trị lớn trên thế giới Hiện nay,Liên minh Châu Âu là một thực thể kinh tế - chính trị trải dài trên một diện

tích từ Bắc Âu đến Nam Âu, từ Đại Tây Dương đến Ban Căng, chiếm gần hếtdiện tích Châu Âu (trừ Nga), với số dân 370 triệu người, với một tiềm lựckinh tế còn mạnh hơn Nhật Bản EU có trình độ công nghệ cao, chiếm giữnhiều lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, có quan hệ truyền thống về kinh tế, văn hoá,ngôn ngữ, chủng tộc với nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới Những nămgần đây, EU và các thành viên chủ chốt của nó ngày càng trở nên năng độnghơn, chủ động mở rộng và tăng cường các quan hệ quốc tế Thông qua một số

tổ chức như "khối thịnh vượng chung" của các quốc gia nằm trong Liên HiệpAnh "cộng đồng Pháp ngữ", các cuộc đối thoại Á - Âu (ASEM); EU vớiASENA; quan hệ song phương và đa phương giữa Pháp, Đức, Anh với Nga,Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, ASEAN hoặc tham gia vào giải quyết cácđiểm nóng ở Châu Phi, Trung Đông đã cho thấy EU đang thật sự cạnh tranhvới quyền bá chủ của Mỹ

Trong các hội nghị quốc tế, các quan hệ song phương và đa phương, trêndiễn đàn LHQ, các nước Đức, Pháp, Anh công khai bày tỏ quan điểm đòithiết lập trật tự thế giới đa cực, bác bỏ tham vọng của Mỹ trở thành một cựcduy nhất của trật tự thế giới mới

Trung Quốc đang trở thành một đối thủ đáng gờm nhất của Mỹ trong thế

kỷ XXI Là một quốc gia rộng lớn với gần 1, 3 tỉ người; Trung Quốc cũng đầytham vọng trong quan hệ quốc tế Với những thành tựu kỳ diệu đạt được vềkinh tế trong quá trình cải cách, mở cửa, tốc độ tăng trưởng kinh tế của TrungQuốc tăng liên tục Nhiều chiến lược gia kinh tế nhận định thế kỷ XXI là thế

kỷ Trung Quốc; Trung Quốc sẽ vượt Mỹ, Nhật trở thành siêu cường kinh tếthế giới Năm 2008, Trung Quốc đã vươn lên vượt Đức, trở thành nền kinh tếthứ ba trên thế giới; và các chuyên gia kinh tế còn khẳng định năm 2009Trung Quốc sẽ vượt qua Nhật bản, trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới.Trong quan hệ chính trị thế giới, Trung Quốc ứng xử một cách độc lập, tựchủ, lấy lợi ích quốc gia làm nền tảng Những năm gần đây, Trung Quốc thựchiện chiến lược đối ngoại đa phương "Đông - Tây, Nam - Bắc" để mở rộng

ảnh hưởng ra khắp các khu vực; thành lập quan hệ hợp tác chiến lược vớiNga, hữu hảo với Nhật, thân thiện với Pháp, Đức, Anh, hoà dịu với ấn Độ,đối thoại với ASEAN tăng cường vị thế với các nước đang phát triển làmcho Trung Quốc ngày càng có vai trò của một trung tâm kinh tế, chính trị thếgiới cạnh tranh và cản trở Mỹ thực hiện tham vọng bá chủ, đồng thời thựchiện tham vọng lớn, sâu xa của mình Việc Trung Quốc cùng Nga và một sốnước Trung Á thành lập tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), tiến hành cáccuộc tập trận quân sự và diễn tập chống khủng bố với quy mô lớn, thể hiệnsức mạnh răn đe và đối trọng với Mỹ trên các khu vực nhạy cảm trên thế giới.

Liên bang Nga là chủ thể thừa kế trực tiếp của Liên Xô - một siêu cường

thế giới trước đây Hơn một thập niên, sau khi Liên Xô tan rã, Liên bang Ngalâm vào khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội Tuy nhiên, Liên bang Nga vẫn

là một cường quốc quân sự và vẫn là một thực tế kinh tế đầy tiềm năng, cósức mạnh tiềm tàng để trở thành một cường quóc thế giới Từ năm 2000 đếnnay, dưới thời Tổng thống Putin, và Tổng thồng Metvedep, Nga thoát ra khỏikhủng hoảng kinh tế, chính trị và có sự phát triển mạnh mẽ Gần đây Liênbang Nga phần nào lấy lại vị thế của mình, đang tìm mọi cách để khôi phụclại ảnh hưởng, vai trò của một cường quốc trong quan hệ quốc tế Nga vẫn lànòng cốt trong SNG, có ảnh hưởng lớn ở Châu Âu, thiết lập liên minh vớiBêlarút, tăng cường hợp tác với Ấn Độ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản; tham giagiải quyết xung đột ở Trung Đông, chương trình hạt nhân của IRan, CHĐCNTriều tiên, tỏ ra cứng rắn với chủ nghĩa ly khai dân tộc vùng Cápcadơ, sửdụng biện pháp quân sự với Grudia, bất chấp sức ép của Mỹ và EU Đẩymạnh hiện đại hoá quân sự tăng cường sức mạnh răn đe hạt nhân Nhữngđộng thái đó cho thấy Liên bang Nga không cam chịu đánh mất những gì cònlại sau khi Liên Xô tan vỡ, mà hơn nữa đang tìm lại vị thế của một siêucường, theo đuổi trật tự thế giới đa cực

Ngoài ra, quá trình toàn cầu hoá, khu vực hoá đang tạo ra những thực thểkinh tế - chính trị mới có vai trò ngày càng lớn như ASEAN, Ấn Độ, Braxin,

Châu Mỹ la tinh, Châu Phi Đặc biệt là từ những biến động dữ dội của thế kỷ

XX, loài người tiến bộ, các quốc gia dân tộc đang phát triển ngày càng thứctỉnh Xu thế giữa vững độc lập tự chủ, tự lực tự cường, mở rộng hợp tác quốc

tế, khát vọng vì một thế giới hoà bình, công bằng, bình đẳng và tiến bộ ngàycàng mạnh mẽ

Tất cả những tác động to lớn đó, rõ ràng làm cho tham vọng bá chủ thếgiới, thiết lập trật tự thế giới đơn cực của Mỹ là không có khả năng hiện thực.Sau 8 năm cầm quyền của Tổng thống G.Bus, nước Mỹ theo đuổi chủ nghĩađơn phương, thiết lập trật tự thế giới đơn cực, nhưng đã không đem lại kếtquả mong muốn Ngược lại, vị thế, ảnh hưởng của Mỹ đã bị suy giảm đáng kểtrên thế giới, ngay cả với các nước phụ thuộc hoặc đồng minh tin cậy của Mỹ.Chính vì vậy, chính quyền của Tổng thống B.Ômama đã có sự điều chínhquan trọng chính sách đối ngoại theo hướng tăng cường đối thoại, mềm dẻo

và thực tế hơn với các chủ thể khác Thế giới sau "chiến tranh lạnh", trật tựhai cực tan rã, đang trong quá trình vận động theo xu hướng hình thành nhiềutrung tâm, nhiều cực Mặc dù hiện nay, cục diện thế giới còn diễn biến phứctạp, song xu thế phân cực ngày càng bộc lộ rõ rệt hơn Đối với loài người tiến

bộ, cuộc đấu tranh vì một trật tự thế giới mới: hoà bình, công bằng, dân chủ

và tiến bộ ngày càng sâu rộng và mạnh mẽ

1.1.2 Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, ngày càng trở nên cấp thiết và là đòi hỏi bức xúc của các dân tộc.

Trên thế giới, hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chủ đạo, cácquốc gia dù lớn hay nhỏ, phát triển hay đang phát triển tiếp tục dành ưu tiênhàng đầu cho lợi ích quốc gia dân tộc để tăng cường sức mạnh và nâng cao vịthế trên trường quốc tế Chính phủ và nhân dân tiến bộ trên thế giới khôngngừng nỗ lực bảo vệ và duy trì môi trường hoà bình, ổn định Ngày nay, thếgiới tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức mới có khả năng đe doạ nền hoàbình và ổn định ở nhiều khu vực Hoà bình và ổn định là nhân tố quyết địnhđến sự phát triển của mỗi quốc gia, đặc biệt là phát triển kinh tế, xã hội Thực

tế đã chỉ ra rằng những nước bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, mất ổn định vềchính trị thì nền kinh tế ngày càng xấu đi và đời sống của nhân dân sẽ gặpnhiều khó khăn Chính vì vậy, để duy trì hoà bình, ổn định, ngăn ngừa chiếntranh, các quốc gia cần xây dựng một thế giới công bằng, dân chủ, bình đẳng

và tiến bộ, trong đó, Liên Hợp quốc tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, là trung tâmđiều phối hoạt động giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế

Trong xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển, mọi quốc gia đều có điềukiện tăng cường hợp tác trong việc giải quyết những vấn đề toàn cầu, đó lànhững vấn đề không thể giải quyết trong phạm vi hẹp mà nó đòi hởi sự hợptác của tất cả các quốc gia trên thế giới Cũng trong xu thế này, các nướcmuốn phát triển đều tìm cách mở cửa thị trường, nguồn vốn đầu tư, chuyểngiao công nghệ, tham gia sâu rộng vào phân công lao động quốc tế, xây dựngmối quan hệ các bên cùng có lợi Có thể khẳng định đây là xu thế tiếp tụcphát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới, bởi vì các quốc gia đều nhận thấykhông thể phát triển kinh tế- xã hội bằng cách xây dựng nền kinh tế khép kín,

tự cô lập trong một nước, thậm chí một nhóm nước

Thế kỷ XXI, tiếp tục diễn ra quá trình phát triển lực lượng sản xuấtmạnh mẽ, kinh tế tri thức, khoa học công nghệ hiện đại, biểu hiện ở hàmlượng tri thức chiếm tỷ lệ chủ yếu trong giá trị các sản phẩm và sự dịchchuyển của khu vực chế tạo sang khu vực dịch vụ với những đặc điểm mới.Các quốc gia đều tìm cách nắm lấy những tri thức mới nhất của nhân loại, sảnphẩm của nền kinh tế tri thức là những thành quả của việc nghiên cứu, ứngdụng những công nghệ mới, các nguồn năng lượng mới sẽ được khám phá vàthay thế cho những nguồn năng lượng hiện có và đang dần cạn kiệt; các vậtliệu mới ra đời, các chất siêu dẫn, siêu cứng, siêu bền sẽ thay thế cho các vậtliệu truyền thống; công nghệ thông tin, công nghệ vi sinh, công nghệ gen sẽtiếp tục phát triển mạnh mẽ; không gian của sự phát triển kinh tế sẽ được mởrộng đến vũ trụ và đáy đại dương

Hiện nay, toàn cầu hoá tiếp tục là xu thế khách quan, là một quá trìnhtất yếu Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng trước hết vàchủ yếu là trên lĩnh vực kinh tế Toàn cầu hoá kinh tế thúc đẩy nhanh, mạnh,diễn ra cả bề rộng lẫn chiều sâu sự phát triển và xã hội hoá của lực lượng sảnxuất, đem lại sự phát triển kinh tế cao và năng động Toàn cầu hoá sẽ tạo ra sựtruyền bá và chuyển giao trên quy mô ngày càng lớn những phát minh, nhữngthành quả mới, những đột phá sáng tạo về khoa học và công nghệ hiện đại, về

tổ chức và quản lý, về sản xuất và kinh doanh, đưa kiến thức và kinh nghiệmđến mọi quốc gia Một điều không thể phủ nhận là toàn cầu hoá thúc đẩy sựxích lại gần nhau hơn của các dân tộc, kích thích các luồng và các dạng giaolưu, từ cá thể con người đến các quốc gia trở nên gần gũi nhau hơn, có thể kịpthời nắm bắt tình hình và các sự kiện đang diễn ra Toàn cầu hoá góp phầnnâng cao dân trí và trình độ hiểu biết của mỗi cá nhân, sự tự khẳng định mìnhcủa các dân tộc, các quốc gia và con người

Tuy nhiên, quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới cũng sẽ đưa đếnnhững thách thức to lớn, diễn biến ở nhiều góc độ và nhiều cấp độ phức tạpnhư: sự gia tăng các rủi ro về kinh tế (khủng hoảng kinh tế tài chính, tiền tệ,năng lượng, lương thực, chứng khoán, suy thoái kinh tế, sự sụt giảm thươngmại toàn cầu, những mâu thuẫn giữa kinh tế xã hội và chính trị xã hội).Những thách thưc này là nhân tố hạn chế tính độc lập chủ quyền của các quốcgia, chịu sự phụ thuộc và ảnh hưởng của các nước lớn và các trung tâm kinh

tế, gây tác động đến sự phát triển bền vững của các quốc gia dân tộc Trongquá trình toàn cầu hoá, người mạnh sẽ thu được nhiều lợi ích hơn, người yếu

sẽ bị thua thiệt hơn Những quốc gia có tiềm lực lớn, có thuận lợi trong cạnhtranh quốc tế sẽ tìm cách khai thác triệt để quá trình toàn cầu hoá và cài đặtcác lợi ích của họ Các quốc gia phát triển chậm hơn không thể bị động theosau, cũng không thể tham gia quá trình toàn cầu hoá bị động và vô vọng được

1.1.3 Tình hình thế giới tiếp tục có những diến biến phức tạp, khó lường.

Những cuộc xung đột vũ trang, chiến tranh cục bộ, xung đột dõn tộc, tụngiỏo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ ly khai, hoạt động khủng

bố, tranh chấp về biờn giới lónh thổ, biển đảo và tài nguyờn thiờn nhiờn tiếptục diễn ra ở nhiều nơi với tớnh chất ngày càng phức tạp

Những năm gần đây, quan hệ dân tộc trên thế giới rất nóng bỏng, vừamang tính toàn cầu, vừa là vấn đề xã hội phức tạp nhức nhối của nhiều quốcgia và khu vực Mối quan hệ dân tộc, sắc tộc đã và đang bùng nổ thành cáccuộc xung đột, chiến tranh ở những quy mô, phạm vi và cờng độ khác nhau;tạo ra các điểm nóng, gây nên tình hình mất ổn định, đe doạ hoà bình, an ninhquốc gia và quốc tế

Trong đời sống quốc tế và đời sống xã hội ở nhiều quốc gia, vấn đề dân tộcsắc tộc là mối quan ngại của các cộng đồng quốc tế và của các lực lợng xã hội.Hiện nay và những năm tới, mâu thuẫn và xung đột dân tộc, sắc tộc vẫn còn diễn ra

ở khắp các châu lục

ở Châu Âu, mặc dù đang diễn ra quá trình hình thành liên minh Châu Âu(EU) với sự nhất thể hoá về kinh tế, chính trị, tiền tệ song xung đột dân tộc,sắc tộc vẫn bùng nổ ở nhiều nơi Điển hình là sự tan vỡ của Liên bang Nam T,

ly khai của ngời Anbani ở Côxôvô; căng thẳng, xung đột giữa ácmênia vàAecbaidan ở Nagorơni Carabắc; xung đột ở Bắc Ai Len giữa cộng đồng ngờitheo đạo Tin Lành với cộng đồng Thiên Chúa giáo, phong trào đòi ly khai ở xứBaxcơ (Tây Ban Nha); cuộc chiến tranh giữa Nga với Grudia, sự ly khai củaNam Oxechia và ápkhadia khỏi Grudia để thành lập quốc gia độc lập…

ở Châu á, điển hình là chủ nghĩa ly khai ở Trécnhia, đòi tách Trécnhia rakhỏi Liên bang Nga; phong trào đòi độc lập cho ngời Cuốc ở IRắc, Thổ Nhĩ Kỳ

để thành lập nhà nớc Kuốcđixtan; cuộc chiến ác liệt ở ápganixtan liên quan

đến các bộ tộc Pattum, Uzơbếch, Tazích, Hazrar; cuộc xung đột giữa Ixraen vớiPalextin; phong trào đòi ly khai ở Tây Tạng do Đại Lai Lạt Ma theo đuổi; tranhchấp dẫn đến xung đột giữa ấn Độ và Pakixtan ở Casơmia; cuộc chiến đòi lykhai của "Những con hổ giải phóng Tamin" ở Xrilanca; vấn đề Axê ởInđônêxia; phong trào hồi giáo Môrô ở Philippin; xung đột ở các tỉnh miềnNam Thái Lan

ở Châu Phi, đã từng diễn ra các cuộc thanh lọc lẫn nhau giữa ngời Hutu vàTutxi ở Uganđa, Bunrundi; phong trào Hồi giáo cực đoan ở Angiêri, Xuđăng,

Ai Cập; cuộc chiến tranh giữa Êrơtêria và Êtiôpia

Còn ở Châu Mỹ và Châu Đại Dơng đó là mâu thuẫn, xung đột giữa ngờigốc Âu với thổ dân Ngay ở Canađa cũng diễn ra va chạm giữa cộng đồng ngờinói tiếng Pháp và cộng đồng ngời nói tiếng Anh.v.v

Những dẫn chứng trên cho thấy, vấn đề dân tộc, sắc tộc thực sự phức tạp,căng thẳng gây nên cho các quốc gia những hậu quả hết sức nặng nề cả về kinh

tế, chính trị, văn hoá, xã hội, môi trờng đe doạ hoà bình, an ninh các khu vực

và thế giới Các cuộc xung đột, chiến tranh sắc tộc, dân tộc gây nên sự chia rẽlàm suy yếu các lực lợng cách mạng và tiến bộ, có lợi cho chủ nghĩa đế quốc vàbọn phản động quốc tế Thông qua các cuộc chiến tranh, xung đột, các nớc đếquốc đợc dịp bán vũ khí, bòn rút tài nguyên các nớc, thu lợi nhuận khổng lồ.Lợi dụng tình hình phức tạp chúng ra sức kích động, gây chia rẽ làm suy yếucác nớc đang phát triển, các lực lợng tiến bộ; tìm cách gây ảnh hởng hoặc quaytrở lại các khu vực, thực hiện ách thống trị mới đối với các dân tộc

Các hình thức xung đột dân tộc, sắc tộc rất đa dạng; xung đột mâu thuẫnquyền lực chính trị giữa các phe phái; xung đột về tranh chấp lãnh thổ, biên giớigiữa các dân tộc; đối đầu, cạnh tranh quyết liệt giữa các tôn giáo hoặc giữa cácgiáo phái khác nhau trong cùng một tôn giáo; tranh chấp về quyền lợi kinh tế,quản lý và khai thác tài nguyên; xung đột do phân biệt chủng tộc,.v.v

Nguyên nhân các mâu thuẫn, xung đột chiến tranh dân tộc, sắc tộc trênthế giới cũng vô cùng đa dạng, trong đó nổi lên một số nguyên nhân chủyếu sau đây:

Một là, do mâu thuẫn lợi ích giữa các tộc ngời, sắc tộc về lãnh thổ, tài

nguyên, chính trị, kinh tế đã tồn tại lâu dài trong quá khứ hoặc mới nảy sinh.Các mâu thuẫn đó lại bị các thế lực chính trị lợi dụng khoét sâu, kích động làm cho phức tạo thêm

Hai là, do âm mu, thủ đoạn, chính sách của chủ nghĩa đế quốc Chủ nghĩa

đế quốc đã bóc lột, nô dịch các dân tộc; chia rẽ, lợi dụng, kích động mâu thuẫndân tộc để chống phá cách mạng, hoặc lấy đó làm điều kiện, cơ hội để gây mất

ổn định, làm suy yếu đối phơng, kiềm chế sự phát triển của các dân tộc Đối vớicác nớc xã hội chủ nghĩa, chúng tìm cách chia rẽ đoàn kết dân tộc, kích động ttởng ly khai để làm suy yếu chế độ xã hội chủ nghĩa Chúng coi "vấn đề dântộc, tôn giáo" là một mũi tiến công đột kích, một thủ đoạn quan trọng thực hiệnchiến lợc "diễn biến hoà bình"

Ba là, do sai lầm trong quan điểm, chính sách dân tộc của một số nhà nớc.

Đó là giải quyết không đúng đắn quá trình tộc ngời (2 xu hớng hoà hợp và phântách); duy trì quan hệ bất bình đẳng giữa các dân tộc, tộc ngời; không có chính

sách kinh tế - xã hội đúng đắn để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần củacác dân tộc thiểu số; đồng hoá cỡng bức; dung túng chủ nghĩa dân tộc; dùngbạo lực đàn áp các tộc ngời để áp đặt quan điểm, chính sách của nhà cầmquyền Xung đột dân tộc, sắc tộc còn có thể do sự yếu kém trong quản lý xã hộicủa nhà nớc; bất lực trớc các vấn đề xã hội nảy sinh; hoặc bộ máy chính quyền,công chức nhà nớc mất uy tín trớc nhân dân do quan liêu, tham nhũng, vi phạmdân chủ

Bốn là, sự thoái trào của chủ nghĩa xã hội hiện thực, của các lực lợng cách

mạng trên thế giới đã tác động đến quan hệ dân tộc Các lực lợng tiến bộ trongcác dân tộc, tộc ngời hoang mang, mất định hớng chính trị, suy giảm chủ nghĩaquốc tế; bị phân liệt; các trào lu dân tộc chủ nghĩa phát triển

Năm là, do hệ quả của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và

các yếu tố thời đại Cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại thúc đẩy quátrình toàn cầu hoá, quốc tế hoá; xu thế độc lập tự chủ, tự lực, tự cờng, ý thức tựgiác tộc ngời Cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và thời đại thúc đẩy cảhai xu hớng của quá trình tộc ngời phát triển mạnh mẽ Trớc xu thế liên kếttăng lên, một số lực lợng chính trị ở một số dân tộc tìm mọi cách chống lại xuhớng đó làm cho các trào lu ly khai cũng tăng lên

1.1.4 Cỏc vấn đề toàn cầu gay gắt, cỏc cuộc khủng hoảng tài chớnh, năng lượng, lương thực diễn ra với quy mụ lớn, gõy nờn hậu quả lõu dài.

Chưa bao giờ vấn đề toàn cầu lại diễn ra gay gắt như hiện nay, đũi hỏitrỏch nhiệm của mỗi quốc gia và sự hợp tỏc của cả cộng đồng quốc tế Đú là

sự núng lờn của trỏi đất, tỡnh trạng ụ nhiễm mụi trường, đại dịch HIV/AISDcựng cỏc căn bệnh hiểm nghốo khỏc… Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tài chớnh,kinh tế toàn cầu đang làm cho kinh tế thế giới và kinh tế của cỏc nước lõmvào tỡnh trạng suy thoỏi nghiờm trọng Năm 2008, trờn thế giới cũn xảy racuộc khủng hoảng năng lượng và lương thực trờn quy mụ lớn, tạo nờn sự biếnđộng chớnh trị- xó hội ở nhiều nước trờn thế giới Tỡnh hỡnh trờn cho thấy sựphỏt triển kinh tế thế giới chưa bền vững, chứa đựng nhiều yếu tố bất chắc vàtỡnh trạng này cũn cú thể diễn ra trong những năm tới Những tỏc động của nú

sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Nguyên nhân của khủng hoảng năng lượng và lương thực hiện nay là

do, Thứ nhất, năng lượng (dầu mỏ và nhiên liệu hoá thạch) đang cạn kiệt và

đất nông nghiệp bị thu hẹp đã làm cho nguồn cung về năng lượng, lương thựchạn chế Theo số liệu tìm kiếm, thăm dò của Văn phòng Tổ chức Kiểm soátnăng lượng Anh (EWG) tại Đức thì trữ lượng dầu dưới lòng đất của toàn thếgiới chỉ còn khoảng 1.255 tỷ thùng, đủ để cho con người sử dụng trong 42năm tới Tuy nhiên, với tốc độ khai thác như hiện nay, trong vòng 30 năm nữanguồn dầu mỏ dưới lòng đất không còn nhiều và 50 đến 60 năm nữa sẽ hoàntoàn cạn kiệt Trong lĩnh vực nông nghiệp, một mặt do sự biến đổi khí hậucủa trái đất làm cạn kiệt nguồn nước trong lòng đất gây nên tình trạng hạnhán, sa mạc hoá, lũ lụt và nước biển dâng cao làm cho diện tích đất nôngnghiệp bị thu hẹp Theo Tổng giám đốc FAO, mỗi năm thế giới mất đi từ 5-

10 triệu ha đất nông nghiệp do đất bị thoái hoá Thứ hai, do sự bùng nổ của

dân số thế giới cũng như sự bùng nổ của công nghiệp hoá ở các nước đangphát triển đã làm tăng lên một cách nhanh chóng nhu cầu năng lượng vàlương thực trên toàn thế giới Qua số liệu thống kê cho thấy, năm 1900 dân sốthế giới mới có 1, 6 tỷ người, năm 1985 là 4.804 triệu người và năm 2007 đãlên tới 6.625 triệu người (tăng 38%), trong đó châu Phi có tỷ lệ tăng dân sốlớn nhất (71%) và theo dự tính đến năm 2050 dân số thế giới sẽ lên tớikhoảng 9 tỷ người Chính vì vậy, mặc dù sản lượng lương thực toàn thế giới

có tăng lên (năm 2007 khoảng 2120, 6 triệu tấn, ước tính năm 2008 tăng lên

2180, 2 triệu tấn), nhưng hiện trên thế giới có khoảng 1 tỷ người sống với 1USD /ngày và 1, 5 tỷ người sống với mức 2 USD/ngày và khoảng 100 triệungười trong tình trạng thiếu đói.Việc bùng nổ dân số không chỉ làm tăng nhucầu lương thực mà còn làm tăng lên các phương tiện sử dụng năng lượng

(xăng dầu) cho nhu cầu sinh hoạt của con người Thứ ba, do nguồn cung về

năng lượng, lương thực phân bố không đều, chỉ tập trung nhiều ở một số nướchay một châu lục, trong khi đó các nước có trữ lượng dầu lớn lại thường cónhiều bất ổn về an ninh, các nước sản xuất lúa gạo hàng đầu thế giới chủ yếu

là các nước đang phát triển nên trình độ sản xuất và năng suất còn ở mứcthấp đã làm cho nguồn cung về năng lượng, lương thực không đáp ứng với

nhu cầu đặt ra Thứ tư, sau hai thập kỷ cuối của thế kỷ XX đến nay, thế giới

có nhiều tiến bộ nhảy vọt về khoa học công nghệ, nhất là lĩnh vực công nghệthông tin , nhiều nước, nhiều vùng lãnh thổ không chú trọng đến việc đầu tưvào sản xuất nông nghiệp nói chung, sản xuất lương thực nói riêng Nếu nhưnhững năm 60 - 70 của thế kỷ XX, việc lai tạo thành công và đưa các giốngmới của các loại cây lương thực vào sản xuất đại trà đã tạo nên bước nhảyvọt về sản lượng lương thực thì nhiều năm nay vấn đề này chưa được chú ýđúng mức Hơn nữa, việc chuyển đổi một diện tích lớn đất nông nghiệp sangxây dựng các khu đô thị và khu công nghiệp, du lịch, dịch vụ và trồng câynguyên liệu phục vụ cho sản xuất nhiên liệu sinh học cũng như việc sử dụngmột phần lương thực để sản xuất ethanol thay thế các nguyên liệu gốc các bontrong những năm qua cũng là tác nhân không nhỏ của tình trạng khan hiếm

lương thực hiện nay Thứ năm, theo các nhà nghiên cứu, một mặt do sự suy

yếu của đồng đô la Mỹ, giá cả vật tư nông nghiệp tăng đẩy giá thành và giá cảnông sản tăng cao Điều này vừa hạn chế khả năng phát triển trồng cây lươngthực vừa vượt quá khả năng thanh toán của một bộ phận dân cư Hơn nữa, hầuhết các nước xuất khẩu năng lượng, lương thực đều hạn chế xuất khẩu nhằmbảo đảm an ninh năng lượng và lương thực trong nước Cùng với nó là khâugiao thương giữa các và các vùng có cung và cầu lớn về năng lượng và lươngthực còn gặp những trở ngại đã làm trầm trọng thêm khủng hoảng nănglượng và lương thực hiện nay

Khủng hoảng năng lượng và lương thực hiện nay làm tăng lên sự tuỳthuộc lẫn nhau giữa các quốc gia dân tộc và giữa các khu vực trên thế giới.Nếu như toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế làm xuất hiện xu thế này thìcuộc khủng hoảng năng lượng, lương thực hiện nay càng làm cho xu thế đó

đó tăng lên Biểu hiện của tăng lên sự tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các quốc giadân tộc không chỉ ở việc khai thác, sản xuất, giao thương và sử dụng năng

lượng, lương thực giữa các nước xuất và các nước nhập, mà điều quan trọnghơn đó là sự hợp tác chặt chẽ giữa các nước trong cộng đồng quốc tế để cùngnhau xử lý, khắc phục nguyên nhân của khủng hoảng năng lượng, lương thựchiện nay, nhằm bảo cho sự phát triển ổn định, bền vững của nền kinh tế mỗinước nói riêng, của toàn bộ nền kinh tế thế giới nói chung Cần thấy rằngcuộc khủng hoảng tài chính, năng lượng, lương thực thế giới, cùng với việclàm tăng lên sự tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc còn làm tăng lên

sự cạnh tranh quyết liệt giữa các cường quốc kinh tế để giành giật nguồn nănglượng hiện có và điều này cũng làm cho nguy cơ xung đột (giữa những nước

ở vị trí nắm quyền lực chi phối phải chiến đấu để bảo vệ vị thế đặc quyền của

họ với các bên thách thức phải chiến đấu để lật đổ kẻ nắm giữ đặc quyền)tăng lên Phải chăng cuộc chiến tranh của Mỹ ở Irắc và một số nước khác ởkhu vực Trung Đông trong những năm qua là nhằm thực hiện mưu toan đó?

Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính, năng lượng, lương thực, làmcho ngoại giao kinh tế trở thành vấn đề ưu tiên hàng đầu của các nước trongquan hệ quốc tế hiện nay Ý thức được tầm quan trọng của vấn đề kinh tế,năng lượng, lương thực, nên hầu hết các quốc gia đều xây dựng cho mình mộtchiến lược năng lượng phù hợp, nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương do ảnhhưởng của những biến động trên thị trường năng lượng quốc tế bằng việc bảođảm ổn định nguồn cung và phát triển các mối quan hệ quốc tế, đặc biệt là vớicác nước giữ nguồn cung

Không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế mà khủng hoảng tài chính,năng lượng, lương thực hiện nay còn tác động không nhỏ đến độc lập tự chủcủa các quốc gia, dân tộc trên thế giới Điều đó cho thấy, vấn đề an ninh nănglượng, an ninh lương thực có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm độc lập tự chủcủa mỗi quốc gia, dân tộc cho dù đó là quốc gia lớn hay nhỏ Thực tiễn chothấy, mỗi quốc gia, dân tộc muốn giữ được độc lập tự chủ thì trước hết phảigiữ được độc lập tự chủ về kinh tế, trong đó bao gồm hàng loạt vấn đề, từ độclập tự chủ về đường lối, chủ trương phát triển kinh tế đến việc phải có một

thực lực kinh tế đủ để có thể duy trì sự phát triển của nền kinh tế đất nướctrước những biến động của thị trường thế giới Trong bối cảnh toàn cầu hoá

và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay thì việc duy trì an ninh tài chính, an ninhnăng lượng và an ninh lương thực là vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng

để bảo đảm độc lập tự chủ thực sự về kinh tế Bởi vậy, trước khủng hoảngkinh tế, năng lượng, lương thực hiện nay, nhiều quốc gia, dân tộc (kể cảnhững quốc gia có nền kinh tế lớn của thế giới) cũng lâm vào tình trạng phásản, tăng trưởng kinh tế giảm sút, đời sống dân cư gặp nhiều khó khăn do giánhiên liệu, lương thực, thực phẩm tăng cao, trong đó không ít quốc gia màkhủng hoảng năng lượng, lương thực đã kéo theo khủng hoảng chính trị - xãhội và đã làm tăng lên sự phụ thuộc của các nước này vào các nước, các khuvực và thị trường có nguồn cung lớn Theo đó, độc lập tự chủ trong bối cảnhngày nay không có nghĩa là sự "khép kín" theo kiểu "tự cung tự cấp" nhưtrước đây mà phải mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế để khai thác và phát huylợi thế so sánh Bối cảnh đó, đặt ra cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Namcần có chủ trương, chính sách kinh tế- xã hội đúng đắn, mềm dẻo, phù hợpvới tình hình quốc tế, trong nước để một mặt bảo đảm việc phát triển kinh tế-

xã hội, khai thác, sản xuất, và bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh sử dụng nănglượng, lương thực trong nước một cách bền vững, đồng thời mặt khác bảođảm an sinh xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, giữ vững ổnđịnh chính trị- xã hội của đất nước

1.1.5 CNXH thế giới, PTCS&CNQT tuy còn khó khăn, song tiếp tục hồi phục và phát triển

Khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và Liên Xô sụp đổ,Đảng ta đã nhận định: chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào, phongtrào cộng sản và công nhân quốc tế lâm vào khủng hoảng Từ đó (1989-1991)đến nay đã gần 20 năm

Từ thực tiễn những năm qua của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại(Trung Quốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và Lào) chúng ta có thể thấy khá

rõ 3 nét chủ yếu như sau:

Một là, mặc dù còn có rất nhiều khó khăn, thách thức, nhưng các nước

xã hội chủ nghĩa còn lại đã vượt qua được cơn chấn động chính trị do sự sụp

đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và Liên Xô gây ra, kiêncường đấu tranh để trụ vững và phát triển Những mưu toan muốn xoá bỏ chế

độ xã hội chủ nghĩa trước khi bước sang thế kỷ XXI của các thế lực đế quốc,phản động (như nguyên Tổng thống Mỹ Ních-xơn tuyên bố) đã bị thất bại.Nhìn chung, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc củanhân dân các nước Trung Quốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và công cuộcphát triển chế độ dân chủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hội của nhân dânLào đều đang tiến triển tốt đẹp Đặc biệt công cuộc cải cách, mở cửa củaTrung Quốc và đổi mới của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn và

có ý nghĩa lịch sử Nghị quyết Đại hội X của Đảng ta chỉ rõ: “Hai mươi nămqua, với sự nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, công cuộcđổi mới ở nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử

Hai là, rút kinh nghiệm từ những bài học thành công và thất bại của

chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu và những kinh nghiệm xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước mình, các đảng cộng sản cầm quyền ở các nước

xã hội chủ nghĩa còn lại đang tích cực tìm tòi sáng tạo, cả về lý luận và thựctiễn, mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước mình nhằm khắc phục nhữngkhuyết tật của mô hình Xô viết trước đây; khai phá con đường đi lên chủnghĩa xã hội phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh nước mình, dân tộc mình,phù hợp với những biến đổi diễn ra trên thế giới

Nét cơ bản và mang tính đột phá trong phát triển lý luận và thực tiễnxây dựng chủ nghĩa xã hội của các đảng cộng sản cầm quyền ở các nước xãhội chủ nghĩa là sử dụng kinh tế thị trường kết hợp với mở cửa, hội nhập kinh

tế quốc tế để phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật củachủ nghĩa xã hội

Ngay từ khi bước vào cải cách, mở cửa, đổi mới, Trung Quốc, Việt

Nam và Lào đều chủ trương phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tếquốc tế Trung Quốc gọi là nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa; Việt Namgọi là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; còn Lào là nền sảnxuất hàng hoá đi lên chủ nghĩa xã hội Cách gọi tuy có khác nhau, nhưng vềphương hướng và nội dung đều là sử dụng kinh tế thị trường và hội nhập kinh

tế quốc tế để phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật chochủ nghĩa xã hội Còn về bước đi thì ở ba nước là khác nhau Trung Quốc vàViệt Nam có những bước đi rất mạnh, chuyển hẳn nền kinh tế phát triển theohướng thị trường, còn Lào do nhiều nguyên nhân khác nhau nên ở mức độkhiêm tốn hơn.

Đối với Triều Tiên và Cu Ba thì tình hình có khác so với ba nướcTrung Quốc, Việt Nam và Lào Từ tháng 7/2002, Triều Tiên cũng bắt đầu tiếnhành cải cách theo hướng kinh tế thị trường, đột phá vào lĩnh vực giá - lương

- tiền và cơ chế phân phối Đến tháng 9/2003, tại phiên họp để thông qua kếhoạch 2003-2008, Quốc hội Triều Tiên đã quyết định thực hiện chế độ khoántrong nông nghiệp (giao đất cho hộ nông dân canh tác những gì họ thấy cóhiệu quả); xoá bỏ bao cấp, giao quyền tự chủ kinh doanh cho các xí nghiệpcông nghiệp; sửa đổi luật đầu tư để thu hút FDI, phát triển nhanh một số khucông nghiệp, đặc khu kinh tế v.v Chủ tịch Kim Châng In của Triều Tiên đãnhiều lần đi thăm Trung Quốc trong những năm gần đây mà một trong nhữngnội dung chính là tìm hiểu kinh nghiệm xây dựng kinh tế thị trường xã hộichủ nghĩa và cải cách mở cửa của Trung Quốc Mức độ thành công của TriềuTiên đến đâu trong việc sử dụng kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế

là vấn đề còn phải tiếp tục theo dõi, nhưng hướng đi cũng đã mở ra

Riêng Cu Ba là trường hợp đặc biệt Trong hoàn cảnh đặc thù của Cu

Ba, bạn coi cơ chế thị trường, quan hệ hàng hoá - tiền tệ, hội nhập kinh tếquốc tế là các yếu tố mà Cu Ba buộc phải vận dụng để chủ nghĩa xã hội có thểtồn tại được Báo cáo của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Cu Ba tại Hội nghịTrung ương 5 khoá IV (tháng 3/1996) viết: “Chúng ta đang có và sẽ có chủnghĩa xã hội, nhưng để chủ nghĩa xã hội có thể tồn tại được, chúng ta buộcphải vận dụng nhiều hơn các yếu tố rất khó điều khiển như quan hệ hàng hoá -tiền tệ, và cả một số yếu tố tư bản chủ nghĩa Về cơ bản, bạn tiếp tục duy trì

mô hình kinh tế trước đây Tuy vậy, những năm gần đây nhất là sau khi có sựthay đổi nhà lãnh đạo đứng đầu Đảng Cộng sản thì Cu Ba đã mạnh dạn hơntrong phát triển một số yếu tố của kinh tế thị trường kết hợp với mở cửa, hộinhập trong khu vực và trên thế giới

Tại các cuộc trao đổi, làm việc với Đảng, Nhà nước ta, cũng như tại đạihội của các đảng và tại một số cuộc gặp gỡ quốc tế, có nhiều đảng cộng sản

và công nhân trên thế giới (như Đảng Cộng sản Pháp, Đảng Cộng sản NhậtBản, Đảng Cộng sản Liên bang Nga, Đảng Cộng sản Hy Lạp, Đảng Cộng sản

Mỹ, Đảng Cộng sản ấn Độ, Đảng Cộng sản ấn Độ - Mácxít, Đảng Lao độngMêhicô ) đã bày tỏ với ta ý kiến đánh giá rằng, con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội có sử dụng kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế là một hướng

đi có tính quy luật và nhiều triển vọng Chẳng hạn như Đại hội XXIII ĐảngCộng sản Nhật Bản (1/2004) đã đánh giá: “Quá trình tìm tòi mới tiến lên chủnghĩa xã hội thông qua kinh tế thị trường ở Việt Nam, Trung Quốc đang trởthành một hướng đi quan trọng của thế giới trong thế kỷ XXI”; tiến lên chủnghĩa xã hội thông qua kinh tế thị trường là phương hướng phát triển có tínhquy luật của chủ nghĩa xã hội Gần đây, cuộc hội thảo quốc tế về Triển vọngcủa chủ nghĩa xã hội với sự tham gia của 39 đảng cộng sản, công nhân vàcánh tả từ 34 nước trên thế giới (họp tại Praha từ 23-24/41/2005) đã đánh giácao sự phát triển nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và việc gắn những ưuviệt của chính quyền nhân dân với những thành tựu mới nhất của khoa học kỹthuật, với sự tham gia tích cực vào thị trường quốc tế của Trung Quốc vàViệt Nam, coi đó là sự bổ sung độc đáo vào lý luận của chủ nghĩa xã hội Quanhững đánh giá này của các đảng cộng sản, công nhân, chúng ta càng tintưởng vào sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo là đúng đắn

Ba là, thế và lực của chủ nghĩa xã hội hiện đã khác so với thời kỳ

những năm 90 của thế kỷ XX và đang có chiều hướng tăng lên

Qua 20 năm đổi mới, GDP của Việt Nam tăng gấp 3,5 lần; GDP bìnhquân đầu người tăng hơn 3 lần Năm 2008, mặc dù bị tác động bởi cuộckhủng hoảng tài chính toàn cầu nhưng chúng ta vẫn đạt được tăng trưởngGDP khoảng 6%; đời sống của nhân dân được giữ vững và cải thiện; chính trị

ổn định; quốc phòng an ninh được tăng cường Trong quan hệ quốc tế, từ chỗ

bị bao vây, cấm vận, chúng ta đã bình thường hoá, phát triển quan hệ đa

phương, đa dạng với tất cả các nước trên thế giới theo tinh thần Đại hội X của

Đảng đã khẳng định: “Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trongcộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển"

30 năm qua, Trung Quốc luôn duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế caonhất nhì thế giới Năm 2005, GDP của Trung Quốc tăng 9,9%, đạt 2.420 tỷUSD, đứng thứ 4 thế giới (sau Mỹ, Nhật Bản và Đức) GDP bình quân đầu

người trên 1.700 USD Trong các năm tiếp theo Trung Quốc vẫn giữ vững,đạt và vượt các chỉ số này Năm 2008, Trung Quốc đã vượt Đức, trở thànhnền kinh tế đứng thứ ba trên thế giới Năm 2009, kinh tế Trung Quốc có vượtqua Nhật Bản, trở thành nền kinh tế đứng thứ hai sau Mỹ Với số dân trên 1,3

tỷ người, thành tựu kinh tế của Trung Quốc là rất lớn Tình hình chính trị - xãhội của Trung Quốc tiếp tục ổn định Vị thế trong quan hệ quốc tế tăng cao,củng cố niềm tin của nhân dân thế giới vào tiền đồ tương lai của chủ nghĩa xãhội Đánh giá về những thành tựu đạt được trong cải cách, mở cửa, nguyênTổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Giang Trạch Dân khẳng định: Chủnghĩa xã hội của Trung Quốc không những tiếp tục tồn tại, mà còn phát triểntốt hơn thông qua cải cách

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Lào 5 năm qua (2001-2005) đạt bìnhquân khoảng 7%/năm Chế độ dân chủ nhân dân củng cố và phát triển Quan

hệ quốc tế của Lào ngày càng mở rộng trong khu vực và trên thế giới

Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn do bị bao vây, cấm vận, song kinh tếcủa Cu Ba vẫn giữ nhịp độ và có bước phát triển Năm 2005 GDP của Cu Batăng 11,8% Các năm tiếp theo, tốc độ tăng trưởng GDP của Cu Ba vẫn ở mứccao Sự trụ vững và phát triển của Cu Ba củng cố niềm tin và tạo chỗ dựa chophong trào Cánh tả Mỹ La tinh hướng tới chủ nghĩa xã hội

Theo số liệu của Ngân hàng thế giới, tỷ trọng GDP của 5 nước TrungQuốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và Lào đã tăng hơn 2 lần trong vòng 15năm qua, từ 1,7 % lên 4,1 % và chiều hướng là đang tiếp tục tăng lên

Nhìn chung, có thể khẳng định rằng những thành quả quan trọng đã đạtđược của các nước xã hội chủ nghĩa trong những năm qua, nhất là của côngcuộc cải cách, đổi mới, mở cửa của Trung Quốc, Việt Nam là một thực tế lịch

sử chứng minh cho sức sống và khả năng tự đổi mới để phát triển chủ nghĩa

xã hội hiện thực; trở thành nguồn cổ vũ, động viên rất lớn cho các đảng cộngsản và công nhân, củng cố niềm tin vào lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, đónggóp tích cực vào phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội

Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đang hồi phục và sẽ vượt qua thoái trào trong những thập niên tới.

Hiện nay, nhìn chung, các đảng cộng sản, công nhân còn nhiều khókhăn, thể hiện trên hai mặt chủ yếu sau:

- Thực lực các đảng còn yếu, số lượng đảng viên của nhiều đảng, nhất

là các đảng cộng sản và công nhân ở khu vực châu Âu giảm sút nghiêm trọng,công tác phát triển đảng gặp nhiều khó khăn, điều kiện hoạt động rất eo hẹp(thiếu tài chính, phương tiện hoạt động, ít khả năng tiếp cận các phương tiệntruyền thông hiện đại )

- Không gian chính trị của các đảng ở mỗi nước đều trở nên khắcnghiệt hơn, bởi mấy nhân tố:

+ Chính sách chống cộng của chính quyền (ngày 25/1/2006, Uỷ ban

chính trị Hội đồng Nghị viện châu Âu đã thông qua Nghị quyết số 1481 Về sựcần thiết lên án quốc tế đối với tội ác của chủ nghĩa cộng sản; Tổng thốngBush so sánh cuộc chiến chống khủng bố với chống chủ nghĩa cộng sản )

+ Sự gia tăng kiểm soát từ phía chính quyền các nước trong cuộc chiến

chống khủng bố Sau sự kiện 11/9/2001 ở Mỹ, các nước tư bản chủ nghĩa đềuban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật hạn chế các quyền dân chủ, giatăng kiểm soát hoạt động của các đảng phái chính trị, tổ chức xã hội

+ Sự cạnh tranh từ phía các lực lượng chính trị khác, như các lực lượng

xã hội - dân chủ, dân tộc, tôn giáo

+ Sự phát triển của các tổ chức xã hội dân sự ở các nước châu Âu, Bắc

Mỹ và khu vực SNG cũng tác động phức tạp đến hoạt động của các đảng ởnhững nước này

Tuy trong hoàn cảnh khó khăn nhưng các đảng cộng sản và công nhân trên thế giới đang có bước hồi phục rõ rệt:

Từ thực tiễn tình hình của các đảng cộng sản và công nhân ở từng khuvực có thể thấy

-Ở các nước thuộc Liên Xô cũ và Đông Âu: Sau một thời gian ngắn bị

tê liệt, thậm chí bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, bị cấm hoạt động, từ năm1993-1994 các đảng cộng sản đã sớm khôi phục, đấu tranh giành lại đượcquyền hoạt động công khai, hợp pháp Nhiều đảng đã tham gia tranh cử trongcác cuộc bầu cử Quốc hội, bầu cử Tổng thống, bầu cử địa phương ở các nước

Có thời kỳ qua bầu cử, một số đảng đã giành được vị trí quan trọng trongQuốc hội các nước, như các đảng cộng sản ở Nga, Ucraina, Tátgikitan đãgiành được đa số ghế tại Hạ viện các nước này ở thời kỳ 1995-1999; riêngđảng của những người cộng sản Mônđôva đã giành thắng lợi trong cuộc bầu

cử Quốc hội năm 2000, 2005 và 2009, lãnh đạo đảng được bầu làm Tổngthống Tuy nhiên, phần lớn các đảng ở khu vực này vẫn ở vị thế là đảng đốilập, chiếm thiểu số trong Quốc hội Tại nhiều nước ở khu vực này vẫn còntình trạng trong một nước, tồn tại nhiều đảng cộng sản, đảng công nhân (như

ở Nga có hơn 10 đảng); qua đó thấy rằng, phong trào cộng sản và công nhân ởcác nước trên đã có bước hồi phục nhưng còn khó khăn, chưa ra khỏi khủnghoảng

Ở các nước Tây Bắc Âu, Bắc Mỹ, quá trình hồi phục của các đảng cộngsản và công nhân rất rõ Khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu vàLiên Xô sụp đổ, nhiều đảng ở Tây Âu, Bắc Mỹ bị phân liệt, vị trí, vai trò vàảnh hưởng bị giảm sút mạnh Tuy nhiên, từ cuối những năm 1990 của thế kỷ

XX, các đảng đã dần lấy lại vị trí của mình, thể hiện qua việc các đảng thamgia tranh cử và giành được sự ủng hộ của các cử tri và lập được đảng đoàntrong Quốc hội các nước (như các đảng ở Hy Lạp, Síp, Pháp, Italia, Tây BanNha, Bồ Đào Nha, Đức, Thuỵ Điển, Đan Mạch ) Tại Nghị viện châu Âu,trong tổng số 372 ghế nghị viện, đảng cộng sản, công nhân và cánh tả hiệngiành được 36 ghế, lập được nhóm nghị sĩ cánh tả

- Ở Nam Á, một số đảng cộng sản và công nhân đã trở thành lực lượngchính trị quan trọng trên chính trường các nước Hai đảng cộng sản ở Ấn Độ

là CPI và CPI M (Đảng Cộng sản Ấn Độ và Đảng Cộng sản Ấn Độ Mácxít) giữ vai trò nòng cốt trong Mặt trận cánh tả đang cấm quyền nhiềunăm nay ở 3 bang Tây Bengan, Kêrala và Tripura; gần đây đã giành thắng lợiquan trọng trong bầu cử Quốc hội, hiện có 61 ghế tại Hạ viện Ấn Độ

Ở Mỹ Latinh, mấy năm gần đây đã xuất hiện trào lưu cánh tả Thôngqua thực tế đấu tranh và các diễn đàn quốc tế của các đảng cộng sản, cánh tảhọp hàng năm ở khu vực (“Diễn đàn Xao Paolô do Đảng Cộng sản Cu Ba,Đảng Lao động Braxin, Đảng Cách mạng Dân chủ Mêxicô và Mặt trận rộngrãi Urugoay phối hợp tổ chức hàng năm từ năm 1990 đến nay; hội thảo quốc

tế Các đảng chính trị và một xã hội mới do Đảng Lao động Mêhicô tổ chứchàng năm, bắt đầu từ năm 1998; hội thảo quốc tế Toàn cầu hoá và những vấn

đề của sự phát triển do Đảng Cộng sản Cu Ba tổ chức hàng năm, bắt đầu từnăm 1998) cũng như Diễn đàn xã hội thế giới với khẩu hiệu Một thế giới tètđẹp hơn là có thể!”, các đảng cộng sản và cánh tả Mỹ Latinh đã làm cho quần

chúng nhân dân các nước thấy được sự cần thiết khách quan phải thực hiệnnhững cải cách sâu rộng, từ bỏ mô hình kinh tế chủ nghĩa tự do mới, thựchiện dân chủ và tiến bộ xã hội ; dấy lên phong trào nhân dân mạnh mẽ đánh

đổ các chính phủ cánh hữu, đưa các lực lượng cánh tả lên cầm quyền thôngqua các cuộc bầu cử, như: các chính phủ Hugô Chavêt ở Vênzuêla (năm1998), Lagốt ở Chilê (năm 2000), Luka Đoxinva ở Brazil (năm 2002), Kitxnơ

ở Achentina (năm 2003), Mactin Tôrigốt ở Panama (năm 2004), TabarêVatxkê ở Urugoay (năm 2004), Êvô Môralet ở Bôlivia và Baselét ở Chilê(năm 2006) Có thể nói, phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh đang có những bướcphát triển mạnh mẽ

Các chính phủ cánh tả ở các nước Mỹ Latinh đã tiến hành các cải cáchkinh tế - xã hội sâu rộng, theo hướng từ bỏ mô hình kinh tế chủ nghĩa tự domới, thực hiện dân chủ hoá và kinh tế thị trường đi đôi với giải quyết các vấn

đề xã hội (như cải cách ruộng đất, xoá đói giảm nghèo, xoá nạn mù chữ, tạocông ăn việc làm, cung cấp vốn, tín dụng cho người có thu nhập thấp, xâydựng nhà ở cho người nghèo, hỗ trợ vốn phát triển kinh tế gia đình ; cảithiện các lĩnh vực y tế, văn hoá cộng đồng; đấu tranh chống phân biệt màu da;điều chỉnh một số luật theo hướng coi trọng lợi ích quốc gia và có lợi chongười lao động v.v.) và thu được những kết quả bước đầu tích cực: kinh tếphục hồi và có mức tăng trưởng khá (toàn khu vực Mỹ Latinh tăng trưởngkinh tế năm 2005 là 5,5%, năm 2006 là 5,3%); chính trị đi dần vào ổn định;đời sống nhân dân được cải thiện; tỷ lệ mù chữ giảm mạnh Braxin vàAchentina đã trả xong các khoản nợ nhiều chục tỷ USD cho Quỹ tiền tệ quốctế

Về đối ngoại, các chính phủ cánh tả Mỹ Latinh thể hiện khuynh hướngđộc lập hơn đối với Mỹ (không ủng hộ kế hoạch hình thành khu vực mậu dịch

tự do toàn châu Mỹ FTAA của Mỹ; Tổng thống Vênêzuêla Hugô Chavêt đưa

ra sáng kiến Giải pháp Bôliva cho châu Mỹ (ALBA) thay cho FTAA ); thúcđẩy liên kết Mỹ Latinh (trong khuôn khổ MERCOSUR và CAN); tăng cườnghợp tác với Cu Ba; mở rộng hợp tác với EU, Trung Quốc, Nhật Bản, mới đây

là Nga, Việt Nam và các nước khác Các nhà nghiên cứu trên thế giới đangđặt ra vấn đề phải theo dõi, phân tích, đánh giá là liệu những chuyển biếnđang diễn ra ở Mỹ Latinh có dẫn đến triển vọng khu vực này thoát khỏi vị thế

là sân sau của Mỹ hay không Đây cũng là vấn đề mà dư luận quốc tế đangquan tâm và theo dõi.

Phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh nổi lên một hiện tượng đặc biệt làVênêzuêla Chính phủ của Tổng thống Hugô Chavêt đã lựa chọn con đườngđẩy mạnh cải cách với các bước đi ngày càng triệt để hơn, tách khỏi quỹ đạogắn với Mỹ trước đây, xích gần hơn với cách mạng Cu Ba, tiến tới một liênminh chiến lược với Cu Ba Các chính sách cải cách của Tổng thống HugôChavêt và Chính phủ Vênêzuêla được đông đảo các tầng lớp nhân dân laođộng và dân nghèo nước này ủng hộ Chính phong trào quần chúng đã bảo vệthành công chính quyền của Tổng thống Hugô Chavêt trong cuộc đảo chínhtháng 4/2002, buộc phe đối lập phải trả tự do cho ông sau 3 ngày bị bắt; cũngnhư trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2004 mà Vênêzuêla buộc phải tổ chứcdưới áp lực của Mỹ

Từ 2005 đến nay, Tổng thống Chavêt nhiều lần tuyên bố Vênêzuêlaxây dựng “CNXH thế kỷ XXI” Trên thực tế ông đã đề ra và tổ chức thựchiện nhiều chương trình, dự án cải cách kinh tế - xã hội nhằm hướng tới chủnghĩa xã hội Đây là vấn đề mới mà chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu Hiệnnay Vênêzuêla đã thiết lập quan hệ chiến lược với Cu Ba Cu Ba đã cử gần40.000 bác sĩ, giáo viên tình nguyện sang giúp Vênêzuêla về y tế, văn hoá -

xã hội Vênêzuêla đang giúp Cu Ba về dầu lửa, mỗi ngày cung cấp cho Cu

Ba hơn 90.000 thùng dầu với giá chỉ bằng một nửa giá thị trường thế giới.Một số nhà kinh tế cho rằng, năm 2005 Cu Ba đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế11,8 % có phần quan trọng là nhờ việc Vênêzuêla đã cung cấp dầu lửa giáthấp cho Cu Ba

Còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu tiếp về trào lưu cánh tả ở Mỹ Latinh,song những diễn biến mấy năm gần đây là những nét mới thể hiện sự hồi phụccủa các lực lượng cộng sản, cánh tả ở khu vực này

Ngoài tình hình của các đảng cộng sản và công nhân ở các khu vựckhác nhau trên thế giới như nêu trên, gần đây có nhiều đảng đã thông quacương lĩnh chính trị của mình Việc một chính đảng thông qua được cươnglĩnh, đề ra đường lối chiến lược là sự kiện đánh dấu sự thoát ra khỏi khủnghoảng về đường lối

Triển vọng phong trào cộng sản và công nhân quốc tế những năm tới

Một là, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế vẫn chưa ra khỏi

khủng hoảng, nhưng đã vượt qua được thời kỳ khó khăn nhất kể từ đầu thập

kỷ 90 của thế kỷ XX đến nay, bắt đầu hồi phục và có những bước phát triểnmới

Hai là, sự vận động trong những năm tới của phong trào cộng sản và

công nhân quốc tế vẫn còn quanh co và không đồng đều; về tổng thể sẽ cónhững bước tiến mới trong khi vẫn có thể xảy ra những bước lùi bộ phận (nhưĐảng Cộng sản Liên bang Nga bị phân liệt năm 2004) Các nước xã hội chủnghĩa đứng trước cả thời cơ cũng như thách thức

Ba là, quá trình tự đổi mới của các đảng, đổi mới các mối quan hệ đoàn

kết, hữu nghị giữa các đảng và tăng cường sự hợp tác, phối hợp hành độnggiữa các đảng trên trường quốc tế chính là những xu hướng vận động chủ yếucủa phong trào cộng sản và công nhân quốc tế trong thời gian tới Các đảngđều nhấn mạnh yêu cầu cấp bách ở giai đoạn đấu tranh hiện nay là mở rộngảnh hưởng của mình trong nhân dân lao động, các tổ chức thanh niên, côngđoàn; tăng cường hơn nữa tình đoàn kết, sự hợp tác và phối hợp trên trườngquốc tế, phối hợp tích cực hơn trong việc phát triển lý luận về chủ nghĩa xãhội, nâng cao hiệu quả công tác lý luận, cùng nhau đề ra những quan điểmchung cho phong trào

Bốn là, triển vọng chung của phong trào sẽ tùy thuộc rất nhiều vào sự

phát triển của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại (Trung Quốc, Việt Nam,Triều Tiên, Cu Ba và Lào), vào việc chủ nghĩa xã hội thể hiện được đến đâubản chất nhân đạo và giải phóng của mình, cũng như vào khả năng chủ nghĩa

xã hội biết sử dụng các thành tựu văn minh nhân loại vì sự tự do và bình đẳngcủa con người, vì dân chủ, công bằng và tiến bộ xã hội Những thành tựu cảicách, đổi mới ở Trung Quốc,Việt Nam, Lào và sự phát triển của Cu Ba, TriềuTiên là nguồn cổ vũ lớn lao, thúc đẩy quá trình hồi phục, ra khỏi khủnghoảng, nhưng đã vượt qua được thời kỳ khó khăn nhất kể từ đầu thập kỷ 90của thế kỷ XX đến nay, bắt đầu hồi phục và có những bước phát triển mới

1.1.6 Khu vực châu Á- Thái Bình Dương và Đông Nam Á, xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển tiếp tục gia tăng nhưng vẫn tiềm ẩn những nhân tố bất ổn định

*Khu vực châu Á- Thái Bình Dương và Đông Nam Á có vai trò ngàycàng tăng đối với sự phát triển kinh tế thế giới Sự ổn định và phát triển kinh

tế của châu Á- Thái Bình Dương và Đông Nam Á là một nhân tố quan trọngthúc đẩy sự phát triển kinh tế thế giới Hiện nay, 21 nước thành viên APECchiếm 46% diện tích, 41,2% dân số toàn cầu; chiếm gần 60% GDP, 57,1%thương mại quốc tế Trong số 14 nền kinh tế lớn nhất thế giới (GDP > 500 tỷUSD) thì có 7 nước là thành viên của APEC gồm (Mỹ, Nhật, Trung quốc,Hàn quốc, Ôxtrâylia Mêhicô, Canađa) xu thế hợp tác, liên kết phát triển thểhiện ở sự lớn mạnh của nền kinh tế châu Á Còn khu vực ĐNÁ, từ một liênkết kinh tế khu vực, đã mở rộng quan hệ hợp tác Thái Bình Dương- APEChướng tới hình thành “Cộng động ASEAN” vào 2015 dựa trên 3 trụ cột làkinh tế, văn hoá, xã hội và an ninh chính trị; ASEAN đang và sẽ trở thànhmột khu vực phát triển kinh tế năng động trong những thập niên tới và tíchcực tham gia vào quá trình liên kết và hợp tác song phương và đa phương trênthế giới

Khu vực châu Á- Thái Bình Dương còn có ảnh hưởng to lớn tới chínhtrị, an ninh thế giới Hiện nay, hầu hết các nước lớn nằm trong khu vực châuÁ- Thái Bình Dương; Mỹ, Trung Quốc, Nhật, Nga và các nước này đều trongchiến lược quốc phòng- an ninh, đối ngoại đều hết sức quan tâm đến lợi ích ởkhu vực này Xuất phát từ những lợi ích quốc gia dân tộc, vị thế, và tranhgiành ảnh hưởng, các nước lớn, nhỏ ở khu vực này duy trì quan hệ vừa liênkết, hợp tác, vừa cạnh tranh, kiềm chế, lợi dụng lẫn nhau Quan hệ vừa là đốitác, vừa là đối tượng giữa Mỹ- Trung Quốc; Mỹ- Nga; Nhật- Nga; Nhật-Trung về vấn đề Triều tiên… lúc ấm nóng, lúc băng giá làm cho khu vực châuÁ- Thái Bình Dương vừa mang xu thế hợp tác, vừa tiềm ẩn mất ổn định, thậmchí xung đột khó lường Đó là:

Khu vực này vẫn tiếp tục diễn ra những tranh chấp về quyền lợi, biêngiới, lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên giữa các nước; những bất ổn về kinh tế,chính trị, xã hội ở một số nước

Đặc biệt, khu vực Đông Bắc Á đang diễn ra căng thẳng, liên quan đếnchương trình hạt nhân của CHDCND Triều Tiên Sự cạnh tranh về lợi ích vàảnh hưởng của các nước lớn ở châu Á- Thái Bình Dương như Mỹ, TrungQuốc, Nga, Nhật cũng rất gay gắt Đối với khu vực Đông Nam Á, vấn đềtranh chấp chủ quyền biển đảo, lãnh thổ ở biển Đông còn diễn biến phức tạp,lâu dài Trung Quốc không giấu diếm tham vọng độc chiếm biển Đông Một

số nước ASEAN và Đài Loan cũng tuyên bố chủ quyền với hai quần đảoHoàng Sa và Trường sa của Việt Nam Vấn đề tranh chấp biên giới trên bộ,tình hình dân tộc, tôn giáo của một số nước cũng diễn biến phức tạp Bởi vậy,

để bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN, đặt ra sự cần thiết, đưa ranhững dự báo về tình huống quốc phòng, quân sự và đấu tranh quốc phòngcủa Việt Nam Đó là Việt Nam phải thường xuyên cảnh giác phòng chốngDBHB, bạo loạn lật đổ, các hoạt động của các thế lực thù địch lợi dụng vấn

đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền gây mất ổn định chính trị; khả năngxảy ra xung đột quân sự, hoặc chiến tranh biển đảo; xung đột biên giới; chiếntranh can thiệp, xâm lược của các thế lực thù địch bằng sử dụng vũ khí côngnghệ cao Ngoài ra, những tác động tiêu cực của khủng hoảng kinh tế thế giới,khủng hoảng năng lượng, lương thực sẽ tác động rất lớn tới nhận thức, ý chí,niềm tin của nhân dân, tới quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

và sức mạnh bảo vệ Tổ quốc của đất nước ta

1.1.7 Tác động của các nhân tố quốc tế và khu vực đến sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Một là, tạo ra môi trường quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng và

bảo vệ Tổ quốc, phát triển kinh tế – xã hội, thực hiện thắng lợi sự nghiệpCNH, HĐH đất nước

Cục diện chính trị thế giới đang hình thành xu thế đa trung tâm, đa cực;

xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển, sự hình thành các tổ chức thế giới vàkhu vực, trước hết là APEC và ASEAN đã tạo ra môi trường khu vực và quốc

tế thuận lợi cho đất nước ta có điều kiện hoà bình, tập trung phát triển kinh tế

- xã hội, thực hiện thắng lợi CNH, HĐH Mặc dù trên thế giới và khu vực vẫncòn tiềm ẩn những nhân tố có thể gây mất ổn định, song với tinh thần hữunghị, hợp tác, các bên có thể giải quyết trên tinh thần hiểu biết, tôn trọng lẫnnhau, thông qua thương lượng, tránh đối đầu Cục diện và xu thế quan hệquốc tế thuận lợi cho việc giữ vững ổn định chính trị xã hội đất nước, thu hútđầu tư nước ngoài, tạo lợi thế cho cạnh tranh quốc tế, chuyển giao công nghệcho sự phát triển CNH, HĐH.

Hai là, tạo điều kiện cho nước ta tích cực chủ động hội nhập kinh tế

quốc tế và khu vực, tăng thêm thế và lực của nước ta trên trường quốc tế vàsức mạnh bảo vệ Tổ quốc

Đến nay, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với 172 nước trên thế giới,

có quan hệ với tất cả các tổ chức kinh tế quốc tế như WTO, IMF, WB, ACB;trở thành thành viên chính thức của WTO (2007); có quan hệ hợp tác với tất

cả các nước lớn và các trung tâm kinh tế thế giới; quan hệ thương mại với gần

190 nước; năm 2008, Việt Nam được bầu là uỷ viên không thường trực củaHội đồng bảo an Liên Hợp quốc Tình hình đó tạo nhiều cơ hội cho sự pháttriển kinh tế xã hội, nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc

tế Việt Nam trở thành địa chỉ hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài, nơi thu hútkhách du lịch, diễn ra nhiều Hội nghị quốc tế và khu vực Tiềm lực kinh tế,tiềm lực quốc phòng của Việt Nam được tăng cường, trực tiếp làm cho sứcmạnh bảo vệ Tổ quốc của đất nước được tăng lên đáng kể

Trong xu thế hiện nay, mối quan hệ hợp tác giữa các nước được đẩymạnh, việc hợp tác giải quyết những vấn đề toàn cầu như dịch bệnh, bảo vệmôi trường sống, những vấn đề quốc phòng, an ninh và liên quan đến quốcphòng an ninh, ta có thể tranh thủ được sự hợp tác song phương và đaphương Thông qua hợp tác, ta có điều kiện trao đổi thông tin giữa các nước,giải quyết những bất đồng thông qua đàm phán, giảm thiểu việc đối đầu bằngquân sự, đảm bảo khả năng trở thành đối tác quan trọng trong quan hệ kinh tế,thương mại, quốc phòng, an ninh với các nước, nhất là các nước phát triển

Thông qua quá trình hội nhập trong xu thế quốc tế mới chắc chắn sẽ thúc đẩysản xuất trong nước phát triển, sẽ làm cho đời sống và nhận thức của nhândân ngày một nâng cao, có điều kiện thuận lợi tạo ra mặt trận đoàn kết quốc

tế Trong điều kiện đó, ta tranh thủ được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tếtrước sự tấn công của các thế lực thù địch Đây cũng là cơ sở để ta xây dựng tiềmlực chính trị tinh thần trong nhân dân Tuy nhiên, sự cạnh tranh quyết liệt trongthương mại toàn cầu sẽ dẫn đến những vấn đề mâu thuẫn như giàu nghèo, chênhlệch kinh tế vùng miền, sự xâm lăng của văn hoá xấu, độc, đạo đức, lối sống ngoạilai tác động đến nhân dân nhất là thế hệ trẻ như đã phân tích trở thành nguyênnhân suy giảm sức mạnh chính trị tinh thần của nhân dân

Ba là, tạo điều kiện cho đất nước chủ động bảo vệ Tổ quốc “từ sớm”, từ

xa không để bị động, bất ngờ Trong bối cảnh thế giới hiện nay, nhờ phát huynội lực chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, Việt Nam có quan hệ quốc tếrộng mở, đây là điều kiện thuận lợi để quảng bá hình ảnh đất nước, tranh thủ

sự hiểu biết, đồng tình ủng hộ của thế giới, thêm bạn bớt thù Chúng ta có thểthâm nhập, thu thập tình hình, sớm nắm bắt âm mưu, thủ đoạn hoạt độngchống phá của các thế lực thù địch trước khi chúng tiến hành ở nước ta, chủđộng làm công tác ngoại giao “phòng ngừa” để bảo vệ Tổ quốc từ xa, từ sớmkhông để bị động, bất ngò

Bốn là, mở rộng quan hệ hợp tác về quốc phòng, quân sự, an ninh với

các nước trên thế giới và khu vực; tranh thủ điều kiện thuận lợi để tiếp thu,chuyển giao, ứng dụng khoa học - công nghệ quân sự hiện đại, phát triển côngnghiệp quốc phòng, đổi mới trang bị, vũ khí, đào tạo cán bộ, tăng cường sứcmạnh chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc của lực lượng vũ trang nhân dân

Năm là, cuộc đấu tranh phòng chống diễn biến hoà bình, bạo loạn lật đổ

của các thế lực thù địch sẽ ngày càng gay go, phức tạp, quyết liệt

Trong bối cảnh quốc tế mới của sự hợp tác và giao lưu, nhất là khi ViệtNam trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới, ta có điều kiệnthuận lợi để xây dựng và cũng cố vững chắc nền quốc phòng an ninh, đáp ứng

yêu cầu bảo vệ độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia, đồng thời tạo ra thếliên kết vững chắc, đan xen, cân bằng giữa các nước, tạo thế có lợi để bảo vệ

Tổ quốc Trong tình hình đó, ta cũng phải cam kết mở rộng thị trường, hìnhthành các khu vực kinh tế, do đó vấn đề bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội sẽgặp khó khăn và phức tạp hơn trước Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng mặt tráicủa toàn cầu hoá, của hội nhập kinh tế quốc tế để thực hiện Diễn biến hoà bình kếthợp bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài dân chủ, nhân quyền, chuyển hướngnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sang nền kinh tế thị trường tự

do tư bản chủ nghĩa, bằng mọi cách tác động đến ý thức bảo vệ Tổ quốc của nhândân và thay đổi thể chế chính trị ở nước ta

Hiện nay, các thế lực thù địch đang lợi dụng quá trình đổi mới, mở cửa

để thâm nhập phá hoại trên mọi lĩnh vực xã hội hòng làm chuyển hoá đấtnước, lật đổ chế độ XHCN Đây là cuộc chiến không phân rõ giới tuyến,không giới hạn không gian, thời gian, không dễ phân biệt đối tượng, đối tác,

dễ tạo nên sự mơ hồ, mất cảnh giác và ảo tưởng Do đó, chống DBHB, BLLĐtrong điều kiện mới là hết sức phức tạp, đòi hỏi phải có những giải pháp toàndiện, đồng bộ, hiệu quả mà trước hết phải không ngừng nâng cao ý thức bảo

vệ Tổ quốc cho toàn dân

Sáu là, tác động tiêu cực của những vấn đề thế giới như chủ nghĩa khủng

bố, xung đột dân tộc, tôn giáo, sự khủng hoảng và suy thoái kinh tế quốc tế,các vấn đề quốc tế phức tạp, nhạy cảm đến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc ViệtNam XHCN

Trên thế giới, cuộc đấu tranh hệ tư tưởng, đấu tranh giai cấp, đấu tranhdân tộc vẫn rất phức tạp Trong thế giới “phẳng” mở cửa, các tác động từ bênngoài đến kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội… đất nước là rất lớn Nó có thểgây nên phức tạp đến vấn đề tôn giáo, dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hoá dântộc, đến đạo đức, lối sống, đến quan niệm giá trị, chuẩn mực xã hội… Tìnhhình đó, việc giữ gìn an ninh, bảo vệ bản sắc dân tộc, bảo vệ định hướngXHCN, bảo vệ chế độ XHCN có những vấn đề phức tạp hơn

Cục diện chính trị thế giới thập niên tới có sự chuyển biến to lớn Tìnhhình đó có tác động cả tích cực và tiêu cực đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc ViệtNam XHCN trong tình hình mới Nhận thức rõ vấn đề này, là cơ sở quantrọng để đề ra những định hướng và giải pháp xây dựng ý thức Tổ quốc chotoàn dân hiện nay.

Bảy là, ý thức bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta có những biến đổi to lớn theo hướng tích cực là cơ bản

Thực tiễn những năm vừa qua, tiếp tục phát huy hiệu quả của đường lốiđổi mới đúng đắn, mở cửa, hội nhập, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã giànhđược những thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.Kết quả đó tạo nên một nguồn sức mạnh cả về vật chất lẫn tinh thần trongthực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Các kế hoạch, nhiệm vụphát triển kinh tế, ổn định chính trị xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàndân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, tiến hành biện pháp bảo vệ đấtnước đều đã được thực hiện với một quyết tâm cao và đạt được những kết quảtốt Thực tiễn sinh động đó đã tạo ra cho nhân dân ta một nhận thức đúng đắn,một niềm tin vững chắc và sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Ý thức và năng lực chấp hành pháp luật, trình độ dân trí của nhân dânngày càng được nâng cao, quyền làm chủ của mọi tầng lớp nhân dân luônđược phát huy trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Thế trận lòng dân dựatrên sự đồng thuận cả ý chí và hành động giữa Đảng với nhân dân ngày càngđược củng cố Khối đại đoàn kết toàn dân tộc luôn được giữ vững và pháthuy Đây là nhân tố cơ bản tạo nên sức mạnh bảo vệ Tổ quốc

Việt Nam là một nước đang phát triển, trong bối cảnh và xu thế quốc tếhiện nay, chúng ta có lợi thế của một nước phát triển sau có thể đi tắt, đón đầutrong nhiều lĩnh vực, tiếp cận được với nguồn tri thức khổng lồ, trình độ hiểubiết của nhân dân ngày càng được nâng cao Những vấn đề lớn của thế giới vềkinh tế, chính trị, văn hóa xã hội được nhân dân nắm bắt một cách nhanh

chóng, đặt ra những câu hỏi, bình luận, so sánh, đưa ra những quan điểmriêng của mình Trong xu thế mở cửa, hội nhập, hợp tác, cạnh tranh và pháttriển, con người Việt Nam trở nên năng động hơn, nhanh nhạy và thực tế hơn

từ nhận thức đến thực tiễn cuộc sống Những thay đổi trên thế giới vẫn là theomột chiều hướng tích cực, góp phần khơi dậy ý chí vươn lên ngang tầm thờiđại và sánh vai với các nước phát triển, không cam chịu đói nghèo, tụt hậu.Lòng tự hào dân tộc và niềm tin của nhân dân vào con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội ở nước ta được tăng cường Nhân dân ta có nhận thức rõ hơn đườnglối, chính sách đổi mới, hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng ta trong bối cảnhmới là hoàn toàn đúng đắn, bắt kịp với trào lưu phát triển của thế giới hiện đại

và là yêu cầu tất yếu cho mỗi quốc gia phát triển Đường lối, chính sách đócũng đáp ứng và phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, đưa đất nước trởthành quốc gia có vị thế trên trường quốc tế Đây là nhân tố quan trọng tácđộng trực tiếp đến ý thức trách nhiệm của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc hiện nay

Phải khẳng định rằng, xu thế toàn cầu hoá một mặt tạo cơ hội cho mọi

cá nhân, tổ chức, quốc gia có năng lực phát huy tối đa khả năng của mìnhđem lại lợi ích cho cá nhân và toàn thể xã hội Mặt khác, nó cũng mang đếnnhững tiêu cực trong quá trình phát triển, đó chính là mặt trái của quá trìnhphát triển kinh tế như ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, phân hoá giàu nghèo

và phát triển không bền vững và điều lớn hơn cũng làm xuất hiện ở một bộphận nhân dân lối sống thực dụng, vị kỷ, chạy theo đồng tiền, sống thiếu tìnhnghĩa, làm giàu bất chính, vi phạm nguyên tắc, pháp luật, thờ ơ với nghĩa vụbảo vệ Tổ quốc

Xu thế hợp tác, liên kết giữa các quốc gia tạo nên sự đan xen, giao thoatrên mọi lĩnh vực sẽ tác động đến ý thức, lối sống của nhân dân Một mặt nótác động tích cực đến sự thay đổi lối sống khép kín, ỷ lại, cam chịu, phụ thuộcvốn có của người Việt Nam sang lối sống cởi mở, năng động, tự lập, dám chịutrách nhiệm Tuy nhiên, nếu việc tiếp thu lối sống một cách thiếu định hướng

(tiếp thu cả những mặt trái của lối sống đó) đã dẫn đến việc xa rời lối sốngtruyền thống của dân tộc và lối sống XHCN Trên phương tiện thông tin đạichúng, nhất là mạng internet bên cạnh những kiến thức tiến bộ của con người,len lỏi những hình ảnh về lối sống vật chất, vì đồng tiền, cá nhân, vị kỷ, thựcdụng, đua đòi, ăn chơi, truỵ lạc, thác loạn, tôn sùng bạo lực Lối sống đó tácđộng đến một bộ phận không nhỏ nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh niên ở

đô thị Do bí kích thích bởi những bộ phim uỷ mị hay bạo lực đã làm cho lýtưởng sống, chiến đấu, học tập bị giảm sút, có hành động và phong cách sống

xa lạ với truyền thống phương Đông và dân tộc Họ mất đi lý tưởng sống, mất

đi niềm tin vào, xa lạ với mục tiêu và con đường của Đảng và nhân dân ta đãlựa chọn và dày công xây dựng Đây là kẽ hở lớn nhất để các thế lực thù địchtriệt để lợi dụng trong chiến lược Diễn biến hoà bình, bạo loạn lật đổ, nó gópphần tạo nên một hợp lực nguy hiểm, đe doạ đến thành quả của chế độ xã hộichủ nghĩa và vai trò lãnh đạo của Đảng ta

Trong xu thế hiện nay, con người có điều kiện phát triển toàn diện, cóđiều kiện để khẳng định mình, khẳng định năng lực, hành vi của mình Tuynhiên cũng chính vì mặt tích cực này khi sự tự khẳng định cá nhân được đềcao quá mức sẽ trở thành tiêu cực, một khi tuyệt đối hoá cá nhân sẽ dẫn đến

cá nhân lấn áp tập thể, của xã hội và của quốc gia Lúc đó lợi ích của tập thể

bị lấn áp, thậm chí bị phá bỏ Đây chính là nguồn gốc của quan liêu, thamnhũng, là mảnh đất cho những tệ nạn nảy nảy sinh và phát triển Đó là mộtnguy cơ lớn, nó xuất hiện và tồn tại ngay trong nội bộ Đảng, Nhà nước, các tổchức chính trị xã hội, các cơ quan công quyền, trong đội ngũ cán bộ đảngviên, nhất là cán bộ chủ trì các cấp, các ngành Tệ nạn quan liêu, tham nhũnghình thành một cơ chế ngầm trong xử lý các mối quan hệ xã hội và nương tựavào nhau để tồn tại, làm sai lệch chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhànước trong thực tiễn Đây là một vấn đề xã hội bức xúc, tác động trực tiếp đếnnhận thức của nhân dân, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, vớiNhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa Thứ giặc nội xâm này cùng với chiến

lược Diễn biến hoà bình và có thể cả cách mạng màu sắc sẽ là nguy cơ chệchhướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam, thủ tiêu vai trò lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam.

1.2 Tình hình trong nước tác động đến xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

1.2.1 Phân hoá giàu nghèo trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và tác động của nó đến ý thức bảo vệ Tổ quốc

Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì phânhoá giàu nghèo là một hiện tượng xã hội, một thực tế xã hội Phân hoá giàunghèo tác động trực tiếp và gián tiếp tới nhiều lĩnh vực, phạm vi xã hội, trong

đó có sự nghiệp bảo vệ tổ quốc

Phân hoá giàu nghèo là một hiện tượng được nhìn nhận ở các góc độkhác nhau như kinh tế, chính trị, văn hoá – xã hội Tuy nhiên là hiện tượng xãhội, phân hoá giàu nghèo được tiếp cận một cách rõ nét nhất theo góc độ xãhội học Lý thuyết xã hội học chi phối phương pháp, cách thức, quan điểmtiếp cận phân hoá giàu nghèo đó là lý thuyết phân tầng xã hội Có nhiều quanđiểm xã hội học về phân tầng xã hội Hiện đa số nhất trí: “Phân tầng xã hội làmột khái niệm cơ bản của xã hội học để chỉ trạng thái phân chia xã hội thànhcác nhóm xã hội với thứ bậc khác nhau trong nấc thang cơ cấu của hệ thống

xã hội, kết quả vận động tổng hợp của các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hoá,

xã hội; trong đó địa vị kinh tế trong sản xuất vật chất của đời sống xã hội giữvai trò quyết định”1

Trong điều kiện lịch sử khác nhau, ở mỗi quốc gia, vùng miền khácnhau; thậm chí ở các nền văn hoá khác nhau, quan niệm về giàu nghèo và tiêuchí xác định giàu nghèo là hết sức khác nhau

1

Hội nghị chống nghèo đói khu vực Châu á – Thái Bình Dương (ESCAP)

tổ chức tại Thái Lan 9.1993: Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư

không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục, tập quán của từng vùng và những phong tục, tập quán ấy được xã hội thừa nhận.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội tại

CôpenHaghen– Đan Mạch năm 1995: Người nghèo đói là tất cả những ai có

thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như

đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại.

Định nghĩa của Ngân hàng Thế giới: nghèo đói là sự thiếu hụt không thểchấp nhận được trong phúc lợi xã hội của con người; bao gồm cả khía cạnhsinh lý học và xã hội ( nhu cầu vật chất như định hướng sức khoẻ, giáo dục,nhà ở thiếu hụt mặt xã hội như bình đẳng; rủi ro và được tự chủ tôn trọngtrong xã hội )

Hoặc, nghèo đói là tình trạng bị thiếu thốn nhiều phương diện, thu nhậphạn chế, hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùngtrong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những diễn biến bất lợi ít

có khả năng để truyền đạt nhu cầu và khó khăn tới người có khả năng giảiquyết; ít được tham gia vào quá trình và các quyết định

Ở Việt Nam chuẩn nghèo được ban hành theo quyết định số170/2005/QĐ-TT9 ngày 08 tháng 07 năm 2005 của thủ tướng chính phủ, ápdụng cho giai đoạn 2006 – 2010 được tính toán dựa theo nhu cầu lương thực,thực phẩm ( nhu cầu ăn ) bình quân đầu người, trong ngày là 2.100 Kcalo(chiếm khoảng 60% tổng chi tiêu ); còn lại 40% là nhu cầu khác ( nhà ở; mặc;

y tế; giáo dục; văn hoá; đi lại; giao tiếp xã hội … ) Chuẩn nghèo trên đượcquy ra theo thu nhập là: 200.000/người/tháng ở khu vực nông thôn và260.000/người/tháng ở khu vực thành thị

Chỉ tiêu về nghèo xác định năm 2005, khi chỉ số giá tiêu dùng CPI năm

2006 là 6%, còn hiện nay là 22,15%; đồng thời so với chuẩn nghèo thế giớiđiều chỉnh theo đề nghị WB từ 1USD/Người/Ngày lên 1,25 USD/Người/Ngày

Ở Việt Nam theo phương án này tính từ ngày 1/1/2009 là:300.000đ/người /tháng ở khu vực nông thôn; 390.000đ /người /tháng ở khuvực thành thị

Quan niệm về nghèo đói và tiêu chí đánh giá nghèo đói là cơ sở đểnghiên cứu cụ thể hơn hiện tượng xã hội phân hoá giàu nghèo Xét về thựcchất phân hoá giàu nghèo là hiện tượng phân tầng xã hội về kinh tế; nó bắtnguồn từ bất bình đẳng về kinh tế Mô hình phân hoá giàu nghèo là mô hìnhtổng quát không chỉ phản ánh hiện tượng giàu, nghèo đói; trung gian và cònphản ánh mối tương quan giữa các cấp độ, giàu nghèo và các hệ luỵ kinh tế xãhội của nó

Trong điều kiện kinh tế thị trường, phân hoá giàu nghèo là một thuộctính vì nó gắn với quy luật phát triển và phân phối thu nhập không đều Sựphân hoá giàu nghèo vì vậy là một trạng thái tự nhiên, khách quan gắn liềnvới sự tăng trưởng Không có sự phân hoá giàu nghèo ở mức cần thiết thìkhông có động lực cho sự phát triển xã hội Con người và các nhóm xã hộithiếu năng động trong quá trình vươn lên, tự khẳng định mình Biểu hiện chomột xã hội kém phát triển, bảo thủ và lạc hậu do quá trình “ Cào bằng ” “Bình quân chủ nghĩa ” hình thành Tuy nhiên ở góc độ phát triển xã hội mộtcách hài hoà, vững chắc thì không quốc gia, dân tộc nào đạt được sự ổn định

và phát triển khi phần lớn người dân phải sống trong nghèo đói; khổ cực vàcũng không chỉ trong lĩnh vực kinh tế Phân hoá giàu nghèo là một hiện tượng

xã hội phức tạp; phức tạp trong nghiên cứu, đánh giá và ứng xử với nó; đồngthời nó là một chỉ báo quan trọng đánh giá sự ổn định và đồng thuận xã hội

Nó cũng là một nội dung nhạy cảm chi phối các mặt, các lĩnh vực của đời

sống xã hội; cũng là một mặt trận trong quá trình đấu tranh với kẻ thù trongthực hiện thủ đoạn “Diễn biến hoà bình”.

Ở Việt Nam hiện nay, phân hoá giàu nghèo, được đặt trong mối liên hệvới tình hình phân hoá giàu nghèo trên thế giới Phân hoá giàu nghèo là mộthiện tượng phổ biến mang tính toàn cầu Nhìn chung, có tính khái quát sựphân hoá giàu nghèo trên thế giới tập trung ở sự phân loại: các nước phát triển(các nước G7; G8; G20); các nước đang phát triển và các nước nghèo đói.Hay nói cách khác tình hình phân hoá giàu nghèo ở các nước trên khác nhau(cấp độ, khoảng cách và các hệ luỵ xã hội, cũng như quan điểm về cách giảiquyết vấn đề) Với sự tác động của hàng loạt các yếu tố về kinh tế, chính trị,văn hoá, xã hội… phân hoá giàu nghèo trên thế giới đang có biến động Sựphát triển mạnh mẽ về khoa học kỹ thuật và công nghệ; sự gia tăng dân số;Nạn đô thị hoá; vấn đề môi trường và các xung đột sắc tộc, chiến tranh cục bộ

đã làm cho phân hoá giàu nghèo càng trở nên phức tạp, đa dạng và biến đổi;trở thành một “Căn bệnh xã hội” khó chữa chạy trên phương diện khu vực,thế giới và mỗi quốc gia Phân hoá giàu nghèo trên thế giới diễn ra theo xuhướng: sự gia tăng nhanh chóng số người cực nghèo và tập trung cực giàu vàomột số ít người cũng tăng lên Phản ánh sự phân hoá giàu nghèo trên thế giớingày càng sâu sắc, sự bất bình đẳng và bất công không thể chấp nhận được,trở thành vấn đề xã hội cấp bách, bức xúc đòi hỏi tập trung từng bước giảiquyết có hiệu quả, với trách nhiệm của toàn nhân loại, các quốc gia, dân tộctrên thế giới

Cuối năm 2007, toàn thế giới có khoảng 6,7 tỷ người; tổng GDP toàn thểgiới 50,36 nghìn tỷ USD bằng 7.629 USD/ Người Với khoảng 200 quốc gia

và vùng lãnh thổ chia thành 3 nhóm giàu có 38 nước (Trong đó có 28 nướccông nghiệp phát triển bình quân đầu người từ 25.000 USD – 81.000 USD)

112 nước đang phát triển và 50 nước chậm phát triển, thu nhập bìnhquân đầu người 900USD/ Người/ Năm, chỉ bằng 1/90 thu nhập của các nướcgiàu.

37% dân số thế giới, tức khoảng 2,5 tỷ người nghèo; 15% dân số(khoảng 1 tỷ người ) thu nhập dưới 1 USD/ Ngày

22% dân số ( khoảng 1,5 tỷ người ) thu nhập dưới 2 USD/ Ngày, trong

đó 80% thu nhập dùng để mua lương thực chống đói

Châu Á có khoảng 1 tỷ người nghèo ( 400 triệu người sống dưới 1 USD/Ngày và 600 triệu người dưới 2 USD/ Ngày ) Số ngươì nghèo còn lại tậptrung chủ yếu ở Châu Phi và Châu Mỹ La tinh Đầu năm 2008 giá lương thựctăng cao đã đẩy ít nhất 100 triệu người vào cảnh nghèo đói, đe doạ thành quảđạt được trong cuộc chiến chống nghèo đói suốt 2 thập kỷ qua

Trong khi đó, theo báo cáo Thịnh Vượng thế giới lần thứ 12 của Ngânhàng Merill Lynch và hàng tư vấn tài chính quốc tế Capgemini công bố ngày24/6/2008 số người trên toàn thế giới có tài sản ít nhất là 1 triệu USD vàonăm 2007 tăng thêm 6000.000 người so với 9,5 triệu người của năm trước đó.Trong đó nhóm siêu giàu ( có ít nhất 30 triệu USD ) là 103.000 người,tăng 9% về số lượng và gần 15% về tài sản so với 2006 Tính đến giữa năm

2008 giá trị tài sản của các tỷ phú thế giới ( 1.125 người ) gấp hơn 1.100 lần(4.400/ 4 tỷ USD ) thu nhập của người nghèo trên thế giới Nếu tính tổng tàisản của 10,1 triệu phú thế giới trong năm 2007 sẽ là gần 41.000 tỷ USD, tăng9,4% gấp hơn 12.000 lần thu nhập của 2,5 tỷ người nghèo trên thế giới

Ở Trung Quốc, giai đoạn 1978-1985 ( bắt đầu cải cách, mở cửa ) thunhập bình quan giữa thành thị và nông thôn thu hẹp dần từ 2,75 lần xuống 1,8lần Nhưng từ năm 1989 lại tăng nhanh từ 2,73 lần đến năm 2005 là 3,22 lần;năm 2006 là 3,28 lần Nếu tính đủ theo GDP bình quân 3000 USD thì chênhlệch hiện nay tăng gấp 5 lần Từ năm 2005 đến năm 2007, các năm GDP