Xuất phát từ nhu cầu: + Tìm tòi và truyền bá tư tưởng mới rất khẩn trương của thời đại (sau khi tư tưởng tôn quân bị thất bại ) + Bộc lộ trực tiếp tình cảm cách mạng mãnh liệt của người công dân vừa mới trỗi lên thay thế cho người thần dân xưa cũ. Như vậy: Thơ chính trị: là thơ thể hiện trực tiếp tư tưởng, tình cảm chính trị trong thơ. Thơ trữ tình: là thơ bộc lộ tình cảm, giãi bày những cảm xúc của mình. Sự rung động của hồn thơ khi đề cập đến vấn đề trung tâm của thời đại, khi đối diện với sự sống còn của Tổ quốc và Nhân dân tất yếu sẽ trở thành sự rung động chính trị. Ngược lại, chính trị trong khi thực hiện lợi ích xã hội trong một hình thức phổ biến có tính chất cưỡng bức thì tất yếu đưa thơ ca vào quỹ đạo của mình biến nó thành mặt trận. Đó là sự kết hợp tự nhiên. Tố Hữu là nhà thơ trữ tình chính trị bởi ông đã kết hợp một tình cảm yêu nước, yêu Chủ Nghĩa Xã Hội thuần túy nhất với một tình càm cá nhân đằm thắm trong sáng nhất. Nhờ thế, ông đã sáng tạo được một thế giới nghệ thuật độc đáo của thơ trữ tình chính trị và nâng nó lên một trình độ mới.
Trang 1Bài kiểm tra giữa kì
Môn Văn học Việt Nam 3
Lớp
Họ và tên sinh viên thực hiện:
TỐ HỮU
1 Thế nào là thơ trữ tình chính trị? Tại sao gọi thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị?
- Xuất phát từ nhu cầu:
+ Tìm tòi và truyền bá tư tưởng mới rất khẩn trương của thời đại (sau khi tư tưởng tôn quân bị thất bại )
+ Bộc lộ trực tiếp tình cảm cách mạng mãnh liệt của người công dân vừa mới trỗi lên thay thế cho người thần dân xưa cũ
Như vậy:
*Thơ chính trị: là thơ thể hiện trực tiếp tư tưởng, tình cảm chính trị trong thơ
*Thơ trữ tình: là thơ bộc lộ tình cảm, giãi bày những cảm xúc của mình
- Sự rung động của hồn thơ khi đề cập đến vấn đề trung tâm của thời đại, khi đối diện với sự sống còn của Tổ quốc và Nhân dân tất yếu sẽ trở thành sự rung động chính trị Ngược lại, chính trị trong khi thực hiện lợi ích xã hội trong một hình thức phổ biến có tính chất cưỡng bức thì tất yếu đưa thơ ca vào quỹ đạo của mình biến nó thành mặt trận Đó là sự kết hợp tự nhiên Tố Hữu là nhà thơ trữ tình chính trị bởi ông đã kết hợp một tình cảm yêu nước, yêu Chủ Nghĩa Xã Hội thuần túy nhất với một tình càm cá nhân đằm thắm trong sáng nhất Nhờ thế, ông đã sáng tạo được một thế giới nghệ thuật độc đáo của thơ trữ tình chính trị và nâng nó lên một trình độ mới
- Gọi thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị vì:
Trước hết, ta cần tìm hiểu vài nét về Tố Hữu:
- Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành Sinh 1920, trong một gia đình nhà nho, quê ở Thừa Thiên Huế
Trang 2- Mầm mống thi sĩ ở Tố Hữu hình thành từ nhỏ, bố và mẹ đều là những người yêu văn học, thuộc nhiều và thích sưu tầm tục ngữ, ca dao Chính bố đã dạy cho ông phép tắc làm thơ theo lối cổ Huế là xứ sở của núi Ngự, sông Hương đẹp, thơ mộng với bao làn điệu dân ca Nam ai Nam bằng đã góp phần tạo nên hồn thơ Tố Hữu
- Tố Hữu sớm có tinh thần yêu nước và sớm gặp được lý tưởng cách mạng Tham gia cách mạng và giữ nhiều chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước Gọi thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị vì:
+ Hồn thơ Tố Hữu luôn hướng tới cái ta chung với lẽ sống lớn, tình cảm lớn, niềm vui lớn của con người cách mạng, của cả dân tộc Ngay từ đầu, cái tôi trữ tình trong thơ Tố Hữu là cái tôi chiến sĩ, càng về sau càng xác định rõ là cái tôi nhân danh Đảng, nhân danh cộng đồng dân tộc Thơ Tố Hữu không đi sâu vào cuộc sống và những tình cảm riêng tư mà tập trung thể hiện tình cảm lớn, mang tích chất tiêu biểu phổ biến của con người cách mạng: đó là tình yêu lí tưởng, tình cảm kính yêu lãnh tụ, tình đồng bào, đồng chí, tình quốc tế vô sản Niềm vui trong thơ Tố Hữu là niềm vui lớn, sôi nổi, hân hoan và cũng rực rỡ tươi sáng
+ Thơ Tố Hữu mang đậm tính sử thi, coi những sự kiện chính trị lớn của đất nước là đối tượng thể hiện chủ yếu, luôn đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa lịch sử và có ý nghĩa toàn dân Cảm hứng chủ đạo trong thơ Tố Hữu là cảm hứng lịch sử - dân tộc chứ không phải cảm hứng thế sự đời tư Nổi bật trong thơ ông là những vấn đề vận mệnh cộng đồng Con người trong thơ Tố Hữu là con người của sự nghiệp chung, các nhân vật trữ tình thường mang phẩm chất tiêu biểu cho dân tộc mang tầm vóc lịch sử - vĩ đại
+ Những tư tưởng, tình cảm lớn của con người, những vấn đề lớn lao của đời sống đã được Tố Hữu thể hiện qua giọng thơ mang tính chất tâm tình rất tự nhiên, đằm thắm, chân thành
Trang 3
2 Từ “Từ ấy” đến “Máu và hoa”, thơ Tố Hữu đã có sự thay đổi như thế nào
về nội dung và bút pháp?
Sự vận động từ “Từ ấy” đến “Máu và hoa” về:
Nội dung
Tập thơ
Sự vận động
MÁU VÀ HOA Cái tôi Chiến sĩ Ẩn mình sau
quần chúng nhân dân (anh
bộ đội, chị dân công)
Nhân danh Đảng và thời đại
Nhân danh Đảng và thời đại, dân tộc
dấn thân vào con đường cách mạng
Trân trọng ngợi ca những con người bình thường
mà vĩ đại
Phấn đấu vì cuộc sống tươi đẹp của cả dân tộc
Phấn đấu vì cuộc sống tươi đẹp của cả dân tộc
Cảm hứng Lãng mạn bay
bổng
Sử thi Lãng mạn +
sử thi
Sử thi + tính chính luận thời sự
Nghệ thuật
Trang 4Tập thơ
Sự vận động
MÁU VÀ HOA Giọng điệu Nhiệt huyết,
trẻ trung
Thân thiết, đậm đà
Tươi tắn, dõng dạc, tự hào, sảng khoái, say sưa
Khẳng định ngợi ca, quyết tâm
Hình ảnh Đầy hương
sắc, tràn trề sức sống và niềm vui
Quần chúng nhân dân, quê hương, đất nước
Tổ quốc, đất nước, nhân dân
Dân tộc Việt Nam, Bác Hồ
Quan điểm nghệ thuật về con người:
Con người trong Từ ấy là con người của loài, của số đông (vạn kiếp, vạn
nhà, khối đời, khối người, muôn bạn, trăm tay) là những con người có chung số phận, chung ước mơ, những con người yêu lí tưởng, sẵn sàng hi sinh vì lí
tưởng Trong Việt Bắc là con người cụ thể trong cái nhìn gần gũi (bà bủ, bà
bầm, em bé liên lạc, anh bộ đội, vị lãnh tụ) Những con người làng quê yêu kháng chiến, yêu cách mạng (thể hiện qua tình mẹ con, tình chồng vợ, đất
nước) Trong Gió lộng con người tự do, hòa lẫn vào đất nước, đại diện tiêu
biểu cho dân tộc, cho Đảng và quần chúng cách mạng Con người lớn lên,
trưởng thành gắn với con người đầy sức sống Trong Máu và hoa con người
trọn vẹn, thuần túy Con người bốn nghìn năm, con người lịch sử và của thời hiện đại - mang tầm vóc quốc tế, có khả năng nhìn nhận, đánh giá Sôi sục căm thù và quyết tâm ra trận đánh giặc
Không gian nghệ thuật:
Trong Từ ấy là thế giới sung sướng và thế giới đau buồn, gần cuối tập “Từ ấy” xây dựng con đường cách mạng (nhưng có phần trừu tượng) Trong Việt Bắc là con đường cụ thể, chạy dài, thênh thang, tít tắp Trong Gió lộng là con
đường nhiều hướng, nhiều bình diện: chặng đường, đường chiến thắng, đường
Trang 5thống nhất, đường sang nước bạn Trong Máu và hoa là con đường ra trận,
con đường của tình nghĩa, con đường sáng tạo, con đường lịch sử, con đường thắng lợi
Thời gian nghệ thuật:
Thời gian trong thơ Tố Hữu có sự vận động và phát triển, là thời gian biện chứng, vận động với sự trở về điểm xuất phát
3 So sánh bút pháp thơ Tố Hữu với một nhà thơ cách mạng khác?
So sánh ở một khía cạnh nhỏ, đó là so sánh với thơ Xuân Diệu sau 1945 Sau
1945, có thể nói Xuân Diệu là nhà thơ cách mạng
So sánh về giọng điệu:
+ Sau cách mạng tháng Tám, giọng điệu trong thơ Xuân Diệu là giọng sôi nổi, ngợi ca, nhiệt thành với cách mạng Tuy có sự chuyển biến về cảm hứng, về quan niệm sáng tác, thế nhưng nhìn chung, giọng điệu thơ Xuân Diệu về cơ bản không thay đổi Khí văn, khí thơ vẫn là “nồng nàn, tha thiết, sôi nổi” + Giọng điệu trong thơ Tố Hữu rất dễ nhận ra Đó là giọng tâm tình, ngọt ngào, tha thiết, giọng của tình thương mến Giọng điệu ấy có phần là do được thừa hưởng từ tâm hồn của con người xứ Huế (giọng Nam ai Nam bằng), từ kho ca dao vô tận, từ vùng đất có nhiều vẻ đẹp êm dịu và thơ mộng
Chính vì thế mà trong thơ Tố Hữu, từ lí tưởng, lẽ sống đến mối quan hệ của người cách mạng với đồng bào, đồng chí, với lãnh tụ … tất cả đều trở thành tình thương mến, thành ân nghĩa sâu nặng Trong thơ Tố Hữu, dù có lúc cất lên bằng giọng thúc giục hay trang trọng (khi kêu gọi kháng chiến) thì Tố Hữu vẫn trở về với giọng đặc trưng của mình là giọng tâm tình, ngọt ngào Dường như bài thơ đều có đối tượng cụ thể để nhà thơ tâm sự, trò chuyện, giãi bày, thuyết phục Nhờ giọng điệu riêng này mà thơ Tố Hữu đã tăng thêm nhiều sức truyền cảm, dễ nhớ, dễ thuộc
NGUYỄN TUÂN
Trang 61 Cái tôi, nhân cách của Nguyễn Tuân thể hiện như thế nào thể hiện qua tác phẩm của ông?
- Nguyễn Tuân là một trí thức giàu lòng yêu nước và tinh thần dân tộc Lòng yêu nước của ông có những nét riêng: gắn bó với những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc Ông yêu tha thiết tiếng mẹ đẻ, những kiệt tác văn chương của Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm, Tú Xương, Tản Đà…; những nhạc điệu hoặc đài các của thể ca trù, hoặc dân dã mà thiết tha của giọng hò Quảng Trị, Thừa Thiên, Nam Bộ…Những phong cảnh đẹp của quê hương đất nước, những thú chơi tao nhã như uống trà, nhắm rượu, chơi hoa, chơi chữ đẹp, đánh thơ, thả thơ…những món ăn truyền thống thể hiện khẩu vị tinh tế của người Việt
- Ở Nguyễn Tuân, ý thức cá nhân phát triển rất cao Ông viết văn trước hết
để khẳng định cá tính độc đáo của mình Ông ham du lịch, tự gán cho mình một chứng bệnh “chủ nghĩa xê dịch” Lối sống tự do phóng túng của ông không phù hợp với chế độ thực địa (tuy không hoạt động cách mạng mà 2 lần bị tù)
- Nguyễn Tuân là con người rất mực tài hoa, uyên bác Ngoài văn chương, ông còn am hiểu nhiều ngành văn hóa, nhiều môn nghệ thuật khác như hội họa, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh…Ông là một diễn viên kịch nói có tài và
là một trong những diễn viên điện ảnh đầu tiên ở nước ta Ông thường vận dụng con mắt của nhiều ngành văn hóa, nghệ thuật khác nhau để tăng cường khả năng quan sát, diễn tả của nghệ thuật ngôn từ
- Nguyễn Tuân là một nhà văn biết quý trọng thật sự nghề nghiệp của mình Ngay từ trước cách mạng tháng Tám, ông đã quan niệm nghề văn là một cái
gì đối lập với tính vụ lợi kiểu con buôn, và ở đâu có đồng tiền phàm tục thì
ở đấy không thể có cái đẹp Đối với ông, nghệ thuật là một hình thái lao động nghiêm túc, thậm chí “khổ hạnh” và ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỉ của mình để chứng minh cho quan niệm ấy
Trang 7Nguyên Ngọc nói về Nguyễn Tuân: “Sau khi ông mất, ta bỗng nhận ra rằng, con người ấy đi qua cuộc đời đã để lại trên mặt đất này một vết hằn sâu biết chừng nào Ấy hẳn là do bởi sức nặng nhân cách và tài năng của ông, cả hai đều lớn, nhiều khi lớn đến vướng víu, kềnh càng và không phải ai cũng có thể lấy làm dễ chịu”
2 Qua “Vang bóng một thời”, Nguyễn Tuân nghĩ gì về vai trò của nghệ thuật với cuộc sống hiện thời?
“Vang bóng một thời” viết về một thời đã qua nay chỉ còn vang bóng, thời nhà Nguyễn suy tàn, Tây đặt ách đô hộ ở nước ta Nhân vật chủ yếu là những trí thức cuối thế kỉ tuy buông xuôi bất lực nhưng quyết giữ trọn thiên lương và nét đẹp tâm hồn và tìm đến cảnh sống của người tài tử
“Vang bóng một thời” viết về những cảnh sống của người tài tử như thú uống trà, thú chơi chữ, đánh thơ, thả thơ, hát ả đào…
Qua “Vang bóng một thời”, Nguyễn Tuân muốn nói đến vai trò của nghệ thuật:
- Nghệ thuật giúp con người tìm về với truyền thống văn hóa dân tộc với những thú vui tao nhã, những phong tục tập quán Giúp con người nhìn nhận và nâng niu quá khứ, không vì cuộc sống náo nhiệt hiện thời mà quên
đi những giá trị tinh thần đẹp đẽ
- Giúp người nghệ sĩ giữ trọn thiên lương và nét đẹp tâm hồn
- Giúp người nghệ sĩ biết nhìn nhận cái đẹp, tìm ra cái đẹp “ẩn náu” trong những điều kiện tưởng chừng không thể có
3 So sánh tùy bút của Nguyễn Tuân với phóng sự và kí để thấy được những đặc trưng của tùy bút Nguyễn Tuân?
Có nhiều nhà văn viết về tùy bút, nhưng hiếm có một cây bút nào lại thủy chung, gắn bó với nó suốt một đời sáng tác như Nguyễn Tuân Ông gắn bó với thể loại tùy bút và tạo dựng được cho mình một phong cách riêng ở thể loại này bởi nó phù hợp với sở trường cũng như cá tính của ông
Khái niệm tùy bút:
Trang 8“Tùy bút là thể kí ghi lại một cách tương đối tự do những cảm nghĩ của nguời viết, kết hợp với việc phản ánh một cách thực tế khách quan”
Tùy bút là một loại kí trữ tình tiêu biểu, trữ tình nhất trong các loại văn xuôi, tùy bút là tùy cảm xúc, nhà văn đi từ cảm xúc này tới cảm xúc kia, qua đó mà bộc lộ tình cảm
Cùng một nội hàm đó nhưng giáo sư Hà Minh Đức lại có cách diễn đạt khác: “Tùy bút là một trong những thể kí mà chất trữ tình chiếm một phân lượng quan trọng Nhà văn thường kết hợp, xen kẽ việc miêu tả đối tượng khách quan với việc bộc lộ cảm xúc chủ quan”
Dù ở cách diễn đạt nào thì tác giả cũng chú ý việc nhấn mạnh đến chất trữ tình của tùy bút Có thể nói trong các tiểu loại thuộc văn xuôi, tùy bút khá độc đáo và mới lạ Nó mang những đặc trưng riêng biệt mà chỉ khi xem nó trên nhiều góc độ chúng ta mới có thể thấy hết được
Đặc trưng
Ngẫu hứng trong cảm xúc
Nói đến tùy bút là nói đến mạch cảm xúc, mạch văn hết sức tự do, tùy bút
có nghĩa là phóng bút, tùy bút mà viết Ở đây nhà văn không phải tuân theo một quy tắc viết nào về thi pháp, giong điệu, ngôn ngữ…mà hoàn toàn dựa vào mạch cảm xúc đang tuôn chảy của mình Tùy bút mang tính chất tự do trong việc thể hiện cảm xúc, từ cảm xúc này qua cảm xúc khác, không cần đến sự chuyển ý, đổi câu mà người đọc vẫn có thể theo dõi và hiểu được mạch nguồn
đó Với tùy bút “người viết thường mượn cớ thuật lại một sự kiện, một mẩu chuyện nào đó mà mình có trải qua để nhân đấy nêu lên những vấn đề này khác
mà bàn bạc, mà nghị luận, triết lí ném ra những suy ngĩ của mình một cách thoải mái phóng túng” Như vậy, những sự kiện xuất phát trong tùy bút chẳng qua cũng là cái cớ để tác giả bộc lộ cảm xúc chủ quan của mình Và dĩ nhiên như thế thì các sự kiện khách quan sẽ không được trình bày liên tục do sự phát triển xen kẽ của cảm xúc, vì vậy cả một tùy bút, ta có thể bắt gặp nhiều dòng
Trang 9cảm xúc, nhiều khoảng thời gian, nhiều sự kiện…Những trang tùy bút của Nguyễn Tuân sẽ cho ta thấy rõ điều đó
Sự giao thoa giữa tùy bút và các thể loại văn học
*Mối quan hệ với truyện
Thật ra tùy bút và truyện (bao gồm cả truyện ngắn và tiểu thuyết) là hai mảng thể loại hoàn toàn khác nhau có hẳn ranh giới với những tiêu chí riêng để phân biệt Tuy nhiên, ở hai thể loại này đã có giao thoa, có mối quan hệ biện chứng với nhau
Trước hết, chúng ta thấy biểu hiện của đặc điểm này ở hệ thống nhân vật Nhân vật trong tùy bút cũng như trong truyện “vừa là sự khái quát hóa con người ngoài xã hội, nó có tính khách quan, vừa là sự biểu hiện trực tiếp quan điểm hệ thống thẩm mĩ và quan điểm xã hội của nhà văn”
Chất truyện trong tùy bút còn được thể hiện ở nghệ thuật dựng truyện mô tả tâm lý, dựng cảnh…qua trí tưởng tượng của mình Về điểm này phải kể đến tùy bút của Nguyễn Tuân Có thể nói quá trình viết tùy bút của ông là quá trình
đi từ truyện, những tác phẩm như “Chiếc lư đồng mắt cua”, “Sông Đà”… người đọc đều nhận thấy ở đó yếu tố tiểu thuyết chiếm khá nhiều bởi những trang liên tưởng khá thú vị mà chỉ ở tiểu thuyết mới có được
Mối quan hệ với kí sự
Tùy bút và kí sự là hai tiểu loại nhỏ trong thể loại kí Trong khi tùy bút thuộc loại kí trữ tình nghiêng về phần ghi nhận những cảm xúc và suy nghĩ chủ quan của tác giả trước những sự kiện của đời sống cùng với việc xen kẽ kết hợp giữa việc biểu hiện, bình luận với miêu tả kể chuyện
Thì kí sự thuộc loại kí tự sự - chủ yếu ghi lại những diễn biến khách quan của cuộc sống và con người thông qua những sự kiện, nét đặc trưng cơ bản của
kí sự là phải tôn trọng tiếng nói của khách quan
Có thể nói, trong tùy bút có sự giao thoa của nhiều thể loại nhưng tiêu biểu nhất là tùy bút mang đậm chất truyện và kí sự Đó cũng là một nét độc đáo của thể loại này
Trang 10Đặc trưng của tùy bút Nguyễn Tuân
Xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam những người đến với thể loại này không nhiều Điều này cũng có lí do của nó – là một thể loại tự do, bộc lộ cảm xúc (nhưng càng tự do lại càng khó) Tùy bút rất “kén” người viết Phải những
ai thật sự có bản lĩnh, với cách cảm, cách nghĩ độc đáo sâu sắc mới có thể viết được Thế nhưng, với Nguyễn Tuân, ông gắn cả đời mình với thể tùy bút – tùy bút gắn với ông như một sự sắp đặt của số phận Tính cách của ông – ngông nghênh, kiêu bạc đã tìm thấy ở tùy bút những nét đặc trưng riêng để mình có thể tự do thoải mái bộc lộ cảm xúc Và điều này tất nhiên sẽ xảy ra: “Con người ấy phải có thể tài ấy” Với sự phóng túng, muốn phô trương kiến thức, chất uyên bác tài hoa của mình – Ông đã bắt gặp thể văn tự do, phóng túng không kém “Khi đã có sự đồng thanh tương ứng đến thế, sự gặp gỡ giữa ông
và cái thể văn xuôi phóng túng ấy trở nên một cuộc hẹn hò tự nhiên, và ngày càng đằm thắm” Suốt cả quãng đời viết văn của mình, Nguyễn Tuân gắn với tùy bút Ông đã tạo cho thể loại ấy một mảnh đất để sống Ở tùy bút ông đã thể hiện được phong cách của mình Đó là một phong cách độc đáo không thể lẫn vào đâu được
Tùy bút Nguyễn Tuân có những đặc điểm sau:
- Đọc tùy bút Nguyễn Tuân, ta nhận thấy “cái tôi” bản ngã được thể hiện một cách rõ nét Nhiều nhân vật trong tác phẩm Nguyễn Tuân sử dụng đại từ nhân xưng thứ nhất “tôi” và thậm chí các nhân vật khác của ông mặc dù tên gọi có khác nhau: Vi, Bạch, Hoàng…thì thực chất vẫn mang rõ hình bóng chủ quan của tác giả Thế nhưng tùy bút của Nguyễn Tuân không chỉ trình bày cảm xúc, suy nghĩ chủ quan mà trong một chừng mực nhất định ông còn mô tả tâm lý, khắc họa tính cách nhân vật, tạo nên những cảnh, những cốt truyện đơn giản Ở đây ta thấy có sự thâm nhập của yếu tố truyện trong những tác phẩm tùy bút của Nguyễn Tuân Ranh giới giữa các thể loại có phần bị xóa nhòa
- Tùy bút Nguyễn Tuân hấp dẫn người đọc trước hết bởi những trang viết chân thực với lượng thông tin phong phú đa dạng, chính xác Ông vốn xuất thân là