TIỂU LUẬN BÁO CHÍ ĐIỀU TRA , Nguồn tin trong hoạt động điều tra (vấn đề đạo đức, nghệ tuật điều tra, các văn bản luật, nội quy có liên quan, đảm bảo tính công bằng, bảo vệ nguồn tin và bí mật nghề... có các bài báo minh chứng, minh họa cụ thể)

Nguyên tắc đảm bảo các quy định về luật pháp Đây là một trong những nguyên tắc rất quan trọng cần phải tuân thủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, công chức nhà nước, trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế và trong hoạt động hàng ngày, hàng giờ của mọi công dân trong đó hoạt động, tác nghiệp của nhà báo nói chung và báo điều tra nói riêng càng cần phải hiểu và tuân thủ nghiêm túc, triệt để nguyên tắc này. Nguyên tắc này đòi hỏi nhà báo điều tra cần phải có kiến thức pháp lý, kỹ năng thực thi pháp luật và có khả năng vận dụng các văn bản pháp luật của nhà báo điều tra. Trong tác nghiệp báo chí điều tra, sự hiểu biết và kỹ năng thực thi pháp luật của nhà báo điều tra là yêu cầu căn bản và vô cùng quan trọng. Nhà báo điều tra trước hết phải hiểu và bảo vệ quyền hành nghề theo quy định pháp luật của mình, các đồng nghiệp và của cơ quan báo chí của mình. Các chủ thể tham gia hoạt động báo chí điều tra phải nắm rõ mình có quyền gì (pháp luật cho phép) và có trách nhiệm tuân thủ những nghĩa vụ nào. Nói cách khác, phải xác định rõ vị trí pháp lý của nhà báo, cơ quan báo chí trong hệ thống pháp lý khi hành nghề. Nếu đối tượng và phạm vi phản ánh của hoạt động điều tra báo chí mở rộng ra ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhà báo điều tra phải nghiên cứu và thực thi thêm pháp luật quốc tế và pháp luật các quốc gia liên quan nữa. Chẳng hạn, cho tới thời điểm tháng 092016, pháp luật Việt Nam chưa có chế định miễn trừ trách nhiệm hình sự cho những người làm báo sử dụng phương pháp nhập vai dẫn tới vi phạm pháp luật. Do đó, nhất thiết phải cân nhắc kỹ lưỡng về quy trình, nguyên tắc nhập vai, với các quy chiếu pháp lý cần thiết. Nếu các nhà báo nước ngoài hoạt động trong lãnh thổ Việt Nam thì hành vi nhập vai của họ cũng phải tuân thủ theo quy định, tức là không có miễn trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp họ nhập vai dẫn đến vi phạm pháp luật. Hệ thống văn bản pháp lý của hoạt động báo chí điều tra là cơ sở quan trọng cho nhà báo điều tra vận dụng trong tác nghiệp. Tất cả các quy định về tự do báo chí, tự do ngôn luận và các quy định về việc thu thập thông tin đã được quy định khá đầy đủ trong các Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thương mại, Luật Báo chí và nhiều luật khác. Người làm báo điều tra giỏi là người phải biết vận dụng mọi kiến thức pháp luật cũng như khả năng khai thác thông tin để tìm kiếm bằng được thông tin mình cần bằng những con đường hợp pháp. Những thông tin cơ bản nhất trong kiến thức về pháp lý của nhà báo bao gồm: xác định được đúng vị trí pháp lý (quyền và trách nhiệm) của nhà báo, cơ quan báo chí, các điều khoản pháp luật liên quan đến việc tự bảo vệ mình và bảo vệ nguồn tin trong tác nghiệp báo chí điều tra. Trách nhiệm pháp lý, vị trí pháp lý, vấn đề bảo vệ nhà báo, bảo vệ quyền tác nghiệp trong báo chí điều tra và bảo vệ nguồn tin trong tác nghiệp báo chí điều tra. Trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí và tác giả liên quan đến tác phẩm báo chí và các văn bản khác, cụ thể như sau: Luật Báo chí và một số luật khác có liên quan như Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thanh tra, Luật kiểm toán Nhà nước, Luật ngân sách,… nói rõ quyền và nghĩa vụ của các nhà báo, bao gồm các quyền cơ bản về thu thập thông tin, yêu cầu khai thác thông tin từ cơ quan nhà nước, công bố thông tin và quyền yêu cầu đối tượng bị phản ánh trả lời về vấn đề báo nêu. Hệ thống pháp luật cũng có những quy định nhằm bảo hộ việc thực hiện các quyền trên của nhà báo và các cơ quan báo chí như không ai được cản trở, đe dọa, hành hung, gây tổn hại về vật chất và tinh thần, tịch thu phương tiện hành nghề của nhà báo, cơ quan báo chí,… Đặc biệt, đối với các vụ án đang trong tiến trình điều tra hoặc chưa xét xử, nếu các cơ quan tiến hành tố tụng không cung cấp thông tin thì báo chí vẫn có quyền công bố thông tin theo các nguồn tài liệu của mình và chịu trách nhiệm với tính chính xác của thông tin do mình công bố. Báo chí cũng đồng thời có trách nhiệm giữ bí mật nguồn thông tin, chỉ có nghĩa vụ tiết lộ cho Viện trưởng Viện kiểm sát và Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh trở lên với điều kiện để phục vụ quá trình truy tố, xét xử những vụ án có tội danh nằm trong khung hình phạt từ 7 năm trở lên. Nguyên tắc đảm bảo đạo đức và trách nhiệm của nhà báo Căn cứ các nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm của nhà báo nói chung và những đặc trưng riêng của báo chí điều tra, nhà báo điều tra về cơ bản cần đảm bảo những nguyên tắc sau: (1) Tôn trọng sự thật, bảo đảm tính chính xác, trung thực Nhà báo phải bảo đảm rằng các bài báo do mình cung cấp luôn chính xác, trung thực và công tâm. Tin tức phải dựa trên những bằng chứng có thể kiểm chứng và ghi rõ nguồn, đồng thời phải sử dụng nghiều nguồn tin. Nhà báo, cơ quan báo chí phải nhận thức được trách nhiệm đối với công chúng, nhân vật được đề cập trong tác phẩm và cố gắng tránh sai sót cũng như đưa ra thông tin không chính xác. Trong trường hợp đưa tin sai lệch, gây tổn hại đến danh tiếng của một cá nhân hay tổ chức nào đó, cơ quan báo chí cần ngay lập tức đăng lời xin lỗi ở nơi nổi bật. (2) Bảo đảm tính công bằng, khách quan Nhà báo phải công bằng, khách quan với tất cả các bên được đề cập trong bài viết; không được thiên vị, trong trường hợp có xung đột, phải lắng nghe các bên liên quan. Nhà báo cần trình bày thông tin trong ngữ cảnh phù hợp và nêu được nhiều quan điểm khác nhau, tránh đưa ý kiến cá nhân của mình vào bài báo. (3) Nói không với tiêu cực Minh bạch trong các quan hệ tài chính là yếu tố cơ bản tạo niềm tin, uy tín và lương tâm nghề nghiệp của nhà báo. Vì vậy, nhà báo không được trực tiếp hay gián tiếp nhận bất kỳ vật phẩm, tiền thưởng, quà tặng hay các ưu đãi (chức vụ, địa vị, các dịch vụ khác…) nhằm mục đích công bố, bóp méo hay che giấu tin tức. (4) Bảo vệ nguồn tin và bí mật nghề nghiệp Nhà báo có quyền và nghĩa vụ giữ bí mật nghề nghiệp và bảo vệ nguồn tin. Điều 6 trong Quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam xác định nghĩa vụ của nhà báo là phải bảo vệ nguồn tin và giữ bí mật cho người cung cấp thông tin. (5) Tôn trọng sự riêng tư và phẩm giá con người Nhà báo có nghĩa vụ tôn trọng quyền con người và bảo đảm sự riêng tư của mỗi cá nhân. Báo chí điều tra phải đảm bảo mức độ đúng pháp luật trong việc can thiệp và điều tra cuộc sống riêng tư của cá nhân (danh tính, hình ảnh, tuổi tác, giới tính, địa chỉ, điện thoại, thư từ, nghề nghiệp, chức danh…) khi không có sự đồng ý của người đó, bao gồm việc chụp ảnh ở những nơi riêng tư, thu thập thông tin thông qua các thiết bị nghe lén. (6) Tôn trọng nhân vật được điều tra, bảo vệ quyền của trẻ em vị thành niên và những người bị tổn thương Khi tiến hành hoạt động điều tra, nhà báo phải chú ý đến mối quan hệ đạo đức với nhân vật trong tác phẩm của mình. Đối với một nhà báo, nhân vật dù là người trưởng thành đã nhận thức được tầm quan trọng của việc đăng tin và cho phép đăng nhưng với ý thức cao về nghề nghiệp, anh ta vẫn luôn phải cân nhắc mức độ thiệt, hơn có thể xảy ra với nhân vật của mình. Bởi trong nhiều trường hợp, chỉ có nhà báo mới nhận biết hết được những nguy hại đó. Nguyên tắc đảm bảo các quy định, yêu cầu đối với quy trình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra của tòa soạn báo Mỗi tòa soạn báo có những quy tắc, quy định, yêu cầu riêng. Nguyên tắc này đảm bảo tất cả tô chức, cá nhân thuộc cơ quan báo chí đều phải thực hiện. Kết quả thực hiện nguyên tắc được hiện thực hóa bằng quá trình tổ chức, bằng sản phẩm và bằng việc khen thưởng, kỷ luật đối với mỗi trường hợp cụ thể. Nguyên tắc bảo vệ nhà báo điều tra, nguồn tin; kiểm soát cộng tác viên và bảo mật dữ liệu báo chí điều tra Tại hội thảo Bảo vệ nguồn tin: Pháp lý và đạo đức báo chí do Trung tâm Truyền thông giáo dục cộng đồng (MEC) thuộc Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức vào tháng 102012, nhiều nhà báo đến từ các cơ quan báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam đã đồng loạt cho rằng việc bảo vệ nguồn tin là nguyên tắc cơ bản nhất trong đạo đức nhà báo. Đối với thể loại báo chí điều tra, chống tham nhũng, tiêu cực thì nguồn tin là số 1; không có nguồn tin, người cung cấp thông tin thì nhà báo không thể có những loạt bài điều tra tốt. Ngoài những quy định của luật pháp, bảo vệ nguồn tin còn là trách nhiệm, đạo đức, nguyên tắc nghề. Nhiều tờ báo ở Việt Nam đã có chế độ trả thù lao cho nguồn tin cung cấp, cho nên, không lý gì nhà báo lại không có trách nhiệm bảo vệ nguồn tin của mình. Nuôi dưỡng và giữ được quan hệ mật thiết với nguồn tin (ở đây được hiểu là cung cấp thông tin vì sự phát triển chung của xã hội, không vụ lợi...), nhà báo sẽ được khẳng định uy tín, danh dự và trách nhiệm của chính người đi thực hiện điều tra. Điều này sẽ giúp người cung cấp tin tưởng và được tôn trọng hơn. Chính vì thế, mỗi tòa soạn cần xây dựng nguyên tắc bảo vệ nhà báo, bảo vệ nguồn tin, kiểm soát cộng tác viên và dữ liệu điều tra một cách chi tiết, cụ thể nhất. Nguyên tắc đảm bảo cơ chế giám sát hoạt động báo chí điều tra Cơ chế giám sát hoạt động báo chí điều tra có vai trò quan trọng trong việc phát hiện những vấn đề phát sinh mới, kịp thời giải quyết. Giám sát, còn thể hiện mối quan hệ giữa các chủ thể, có sự tương tác và mọi hoạt động đều nằm trong tầm kiểm soát. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính logic, tính thực tế của quy trình và các quy định trong tòa soạn Cần có sự thống nhất, logic gắn với thực tế tình hình cụ thể của từng tòa soạn để thực hiện nguyên tắc này. 3.2. Yêu cầu Yêu cầu về chủ thể + Phải xác định được các chủ thể tổ chức thực hiện Cần thiết phải tiến hành việc xác định các chủ thể tổ chức thực hiện trong quá trình tiến hành hoạt động báo chí điều tra, để từ đó có những yêu cầu cụ thể đối với từng đối tượng. Chủ thể tổ chức sẽ nắm việc giám sát, thực hiện các kỹ năng tổ chức để điều hành, chỉ đạo, giám sát nhóm chủ thể thực hiện. Cần xác định rõ vai trò, quyền hạn, nhiệm vụ của mỗi nhóm chủ thể, để có sự phối hợp tốt nhất khi thực hiện tuyến bài điều tra. + Ban Biên tập và lãnh đạo các phòng ban trong tòa soạn xây dựng được quy trình cụ thể (mô tả rõ các giai đoạn hoặc các bước các khâu và các quy định liên quan), nhận thức được vai trò, trách nhiệm, phương pháp và hình thức tổ chức, thực hiện quy trình. Một quy trình tổ chức thực hiện cụ thể cần được mô tả rõ các bước, các khâu kèm theo những quy định, quy tắc, nguyên tắc đi cùng. Lãnh đạo và Ban biên tập sẽ chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng một quy trình như thế, và để đảm bảo quy trình sẽ đi vào hoạt động mang lại hiệu quả thiết thực, cần có sự giám sát chặt chẽ, thường xuyên xem kết quả khi áp dụng vào thực tế, để từ đó có hướng tiếp tục duy trì hay cần đổi mới quy trình trong thời gian tiếp theo. Quy trình cần xây dựng cụ thể với trách nhiệm của từng nhóm chủ thể, đối tượng, cần có những bộ khung quy tắc, các bước, các khâu càng cụ thể, chi tiết và phải phù hợp thực tế với tình hình của tòa soạn báo mình. + Có đội ngũ nhà báo được trang bị kiến thức, kỹ năng báo chí điều tra, nhận được vai trò và trách nhiệm, các nguyên tắc, quy định cần tuân thủ của mình trong tổ chức thực hiện tuyến bài điều tra Nhà báo nói chung và cụ thể hoạt động trong lĩnh vực báo chí điều tra cần càng nhận thức được tầm quan trọng của việc trang bị kiến thức về các mặt, nhất là pháp luật, pháp lý trong các lĩnh vực điều tra. Cần phải thường xuyên tư vấn luật sư, chuyên gia có kinh nghiệm để thực sự hiểu và phân tích tường tỏ khi điều tra. Làm việc trung thực, tỉ mỉ, chân thật và nhất định cần tuân thủ các nguyên tắc, quy định đã được đặt ra, những hành lang pháp lý để soi vào, tránh những trường hợp đáng tiếc xảy ra khi đi quá giới hạn hay vi phạm pháp luật khi tiến hành điều tra + Các bộ phận trong tòa soạn có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ (ví dụ: Ban Bạn đọc, các ban nội dung…) Sự hợp tác hai bên, mối quan hệ tương tác, hỗ trợ giữa các bộ phận trong tòa soạn là hết sức cần thiết. Ban Bạn đọc sẽ thường xuyên cập nhật, tổng hợp thông tin phản hồi từ phía độc giả cho nhóm nội dung, để từ đó nắm được tâm lý dư luận, có những đề tài, hướng giải quyết để tăng tính tương tác với độc giả, bạn đọc. Thậm chí, Ban Bạn đọc còn chính là nơi khai thác đề tài, kiếm tìm nguồn tin cho các đề tài điều tra tiếp theo. Yêu cầu về quy trình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra Trong tạp chí Giáo dục và xã hội, số 29 (tháng 82013), bài Kiến thức, phương pháp, bản lĩnh nghề nghiệp: ba yếu tố đem lại hiệu quả bài báo trong quá trình điều tra theo đơn bạn đọc, bản thân tác giả đã nhấn mạnh: …Điều tra quan trọng bậc nhất là phóng viên phải xây dựng cho mình một kịch bản hoàn chỉnh, khoa học, sát hợp với thực tế để thuyết phục được Ban Biên Tập, trên cơ sở đó được lãnh đạo tòa soạn luôn theo dõi, chỉ đạo sát sao đồng thời kết phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để giải quyết những vấn đề bài báo nêu ra...75. Để thực hiện được những tiêu chí đó, các tòa soạn cần xây dựng và thực hiện những yêu cầu như sau: + Đảm bảo việc xây dựng quy trình cơ bản trong tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra Do điều tra là thể loại khó, đối tượng phản ánh phức tạp, nhạy cảm, việc các tòa soạn có quy trình chuẩn là cần thiết. Như đã trình bày tại phần 1.1.3, quy trình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra gồm 5 giai đoạn cơ bản. Mỗi tòa soạn có cách xây dựng quy trình khác nhau phù hợp đặc điểm, điều kiện, mục tiêu của tòa soạn đó. + Đảm bảo việc thực hiện cơ bản đúng quy trình Khi đã xây dựng được quy trình chuẩn, việc thực hiện cần đặt ra nghiêm khắc với các chủ thể liên quan, đảm bảo các yếu tố về: Thực hiện đủ các giai đoạn Thực hiện đúng các giai đoạn Suốt quá trình thực hiện bài điều tra, nhất là với những bài điều tra khó khăn, phức tạp phải thực hiện trong thời gian dài, người thực hiện phải thường xuyên báo cáo tình hình, tiến độ, kết quả... cho người phụ trách. Đảm bảo về tiến độ thời gian: Tiến độ thời gian là yêu cầu không thể thiếu đối với báo chí điều tra trong xu thế chạy đua thông tin, cập nhật thông tin hiện nay. Tuy nhiên, vấn đề đảm bảo tiến bộ thời gian cũng luôn đi đôi với yêu cầu đảm bảo chất lượng tác phẩm, tránh bất cứ sai sót nào xảy ra trong quá trình tác nghiệp, thẩm định, phân tích thông tin. Điều này đặt ra cho các chủ thể sự chuyên nghiệp cao trong quá trình tổ chức thực hiện cũng như trách nhiệm, đạo đức của nhà báo. + Đảm bảo chất lượng tuyến bài điều tra Tác phẩm điều tra phải kết hợp yếu tố nội dung, phương thức thể hiện: Các yếu tố nội dung tác phẩm: Đề tài, chủ đề: thời sự, độc quyền Chi tiết, nhân vật, bằng chứng, nguồn tin trong tác phẩm báo chí điều tra: điển hình, xác thực, phong phú Quan điểm của nhà báo: luận cứ, luận chứng trong tác phẩm báo chí điều tra: khách quan, chặt chẽ Về cơ bản, có thể xác định ít nhất 5 nhóm nội dung báo chí điều tra 18, với đặc thù về đối tượng, phương thức tác nghiệp, bao gồm: (1) Điều tra phòng, chống tham nhũng Điều 86 Luật Phòng, chống tham nhũng của Việt Nam quy định: Nhà nước khuyến khích cơ quan báo chí, phóng viên đưa tin phản ánh về vụ việc tham nhũng và hoạt động phòng, chống tham nhũng; cơ quan báo chí có trách nhiệm biểu dương tinh thần và những việc làm tích cực trong công tác phòng, chống tham nhũng; lên án, đấu tranh với những người có hành vi tham nhũng; tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tham nhũng; cơ quan báo chí, phóng viên có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến hành vi tham nhũng; cơ quan báo chí, phóng viên phải đưa tin trung thực, khách quan. Kết quả nghiên cứu về tham nhũng do Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng thế giới (WB) công bố tháng 112012 có một khuyến nghị quan trọng là tôn trọng hơn nữa vai trò của báo chí, truyền thông trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Theo đó, với hơn 5.000 mẫu lấy ý kiến, có 82% số cán bộ công chức và 84% lãnh đạo doanh nghiệp được hỏi cho rằng báo chí đã phát hiện được nhiều vụ tham nhũng trước khi các cơ quan chức năng vào cuộc. Khoảng 93% tổng số người được hỏi cho hay họ biết đến tham nhũng qua báo chí. Hầu hết các đối tượng được khảo sát coi báo chí là một đồng minh hết sức quan trọng trong phòng, chống tham nhũng. Các kết quả nghiên cứu này dẫn đến đề xuất: Vừa phải tạo điều kiện cho báo chí tiếp cận thông tin, vừa phải bảo đảm cho báo chí phát huy mạnh hơn nữa vai trò giám sát, phản biện xã hội trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. (2) Điều tra tội phạm kinh tế và hành vi gian lận thương mại Báo chí phát hiện và điều tra các hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua, bán, xuất nhập khẩu, cung cấp dịch vụ, hành vi gian dối, lừa lọc hướng đến mục đích thu lợi bất chính. Đó có thể là các hành vi như lừa dối khách hàng thông qua việc cân, đo, đong, đếm, đánh tráo nhãn mác, vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm; lấy cắp bí mật kinh doanh; trốn thuế; kê khai gian dối hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu và rất nhiều dạng hành vi khác nhau nhằm lẩn tránh sự kiểm soát của Nhà nước để thu lợi bất chính. Ví dụ: Đường dây tẩy trắng cá tầm lậu; Tinh luyện dầu ăn bằng chất tẩy rửa; thâm nhập đường dây hàng lậu Móng Cái; Cà phê hóa chất; Kinh hoàng heo siêu nạc; Biến nước lã, tạp chất thành xăng dầu… (3) Điều tra phát hiện các vi phạm nghiêm trọng về môi trường Đối tượng điều tra trong nhóm nội dung này là các biểu hiện vi phạm, tác động và hủy hoại môi trường sinh thái. Những biểu hiện vi phạm này có thể xuất phát từ hoạt động sản xuất của một số nhà máy trong các khu công nghiệp, hoạt động làng nghề, sinh hoạt tại các đô thị lớn và nạn phá rừng… Ô nhiễm môi trường được đề cập chủ yếu là: ô nhiễm đất, ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí. Từ điều tra thực trạng, qua các chứng từ, con số, nhân chứng, phân tích của chuyên gia… các bài điều tra có tác dụng cảnh báo, chỉ ra mức độ nguy hiểm của các vụ việc gây ra cho cuộc sống của người dân. Ví dụ: vụ Vedan xả nước thải bức tử sông Thị Vải; vụ chôn hóa chất đầu độc môi trường của Công ty Cổ phần Nicotex Thanh Thái tại Thanh Hóa; vụ trộm gỗ ở rừng quanh Vườn quốc gia Cát Tiên, vụ đào đãi vàng trái phép ở Bắc Kạn, vụ Euro 2 và chất lượng xăng dầu… (4) Điều tra các loại tội phạm mang tính xã hội đời sống Điều tra xã hội đề cập tới các loại tội phạm phát sinh trong mối quan hệ của đời sống hằng ngày. Đó có thể là điều tra các vụ bạo lực trong gia đình, bạo hành trẻ em, các vụ lừa đảo qua trò chơi hụi, cờ bạc, mại dâm… Ví dụ, một số bài phóng sự điều tra trên báo chí như: Đày đọa trẻ em mầm non, Bát nháo làm bằng lái xe; Thâm nhập đường dây chăn dắt hành hạ trẻ em; Thực hư những bất thường tại Trung tâm cai nghiện; Chợ ma túy giữa trung tâm thành phố… (5) Điều tra các bí ẩn lịch sử hoặc các nhân vật quan trọng mà công chúng quan tâm Điều tra các sự kiện, vụ án, câu chuyện đã xảy ra trong quá khứ. Những bài điều tra dạng này thường thực hiện qua việc lật lại các tư liệu, hồ sơ và nhân chứng lịch sử. Đây cũng là một trong những đề tài điều tra hấp dẫn bởi tính chất bí mật, mờ ám, khó hiểu mà ở thời điểm xảy ra những sự kiện đó chưa được làm sáng tỏ. Điều tra các bí ẩn lịch sử cho phép nhà báo đưa ra giả thuyết về sự việc, tiết lộ những chi tiết chỉ được làm rõ sao một thời gian dài. Điều thú vị là vụ việc xảy ra khá lâu, nhưng được nhà báo thu thập thông tin, chứng cứ để phân tích giải thích từ quan điểm mới và kết quả của phương tiện công nghệ kỹ thuật hiện đại. Về phương thức thể hiện tác phẩm Tần suất xuất hiện: số lượng bàituyến bài xuất hiện hàng ngàythángnăm Kết cấu, bố cục, ngôn ngữ, dung lượng tác phẩm báo chí điều tra: Bố cục rõ ràng, chặt chẽ, thường có các loạt bài nhiều kỳ. Ngôn ngữ trực tiếp, chính xác, khách quan, đậm chất thông tấn, kết hợp với lý lẽ, phân tích sinh động của tác giả nhằm tăng sức thuyết phục người đọc. Dung lượng: thường có dung lượng lớn. Thể loại: các bài điều tra, có thể có thêm thể loại khác như tin, bài phản ánh, phóng sự, bình luận, phỏng vấn… Vai trò của tác giả thể hiện trong tác phẩm.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TRẦN THỊ PHƯƠNG HẠNH

TIỂU LUẬN BÁO CHÍ ĐIỀU TRA

Nguồn tin trong hoạt động điều tra (vấn đề đạo đức, nghệ tuật điều tra, các văn bản luật, nội quy

có liên quan, đảm bảo tính công bằng, bảo vệ nguồn tin và

bí mật nghề có các bài báo minh chứng, minh họa cụ thể)

LỜI MỞ ĐẦU

Một số nhà báo Việt Nam đối mặt với nguy hiểm, áp lực để viết bài điềutra với nghiệp vụ không kém báo chí quốc tế Họ đưa ra ánh sáng nhiều việc cólợi ích công như chống tội phạm, giang hồ có tổ chức, các hành vi tham nhũngtiêu cực, bảo vệ an toàn sức khoẻ, môi trường với người dân Nếu báo chí điềutra bị yếu đi thì sẽ mất một chỗ dựa quý giá cho người dân, cơ quan nhà nước,doanh nghiệp khi cần lên tiếng đảm bảo sự công bằng, phải trái trong xã hội.Tuy nhiên, hiện nay, với sự phát triển của kinh tế -xã hội, thể chế, báo chí điềutra đang đối mặt với nhiều thách thức Để vượt qua những thách thức này, giữvững vai trò và phát triển được, báo chí điều tra cần được đưa lên một mặt bằngmới cả về nghiệp vụ và môi trường pháp luật

Thực tế báo chí ở Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy rằng:năng lực báo chí điều tra của các cơ quan báo chí nói chung và tính "công phá"của các tuyến bài điều tra nói riêng không những phụ thuộc vào kiến thức và kỹnăng nhà báo điều tra, mà quan trọng hơn là nhận thức của lãnh đạo các cơ quanbáo chí về việc xây dựng, thực hiện và đổi mới quy trình tổ chức và thực hiệncác dự án báo chí điều tra nói chung và quy trình tổ chức, thực hiện các tuyếnbài điều tra nói riêng Khác với báo chí thuần tuý phản ánh sự kiện và phân tíchvấn đề, báo chí điều tra, đặc biệt là các dự án điều tra (không dừng ở một bàiđiều tra - 1 kỳ) - hay tuyến bài điều tra cần quá trình tổ chức, phối hợp, phảithực hiện trên cơ sở các nguyên tắc và quy trình nghiêm ngặt của toà soạn Nóicách khác, việc xây dựng và thực thi quy trình tổ chức, thực hiện các tuyến bàiđiều tra là điều kiện căn bản để cơ quan báo chí quản lý các dự án điều tra hiệuquả

Nói cách khác, việc xây dựng và thực thi quy trình tổ chức, thực hiệnnhững vấn đề đặt ra trong mối quan hệ của nhà báo với nguồn tin trong hoạtđộng điều tra là điều kiện căn bản để cơ quan báo chí quản lý các dự án điều trahiệu quả

I MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG

1 Điều tra và báo chí điều tra

- Khái niệm điều tra

Điều tra xuất hiện trong nhiều lĩnh vực khác nhau, ví dụ như điều tra xãhội học, điều tra hình sự… Trong hoạt động báo chí, điều tra thường được xem

xét ở 2 bình diện cơ bản: phương thức thu thập thông tin trong nghề báo và điều tra với tư cách là một thể loại báo chí.

+ Góc độ tiếp cận thứ nhất: định nghĩa điều tra như một phương pháp thuthập thông tin trong nghề báo

Báo chí: là những xuất bản phẩm định kì, như nhật báo hay tạp chí Nhưng

cũng để chỉ cả các loại hình truyền thông khác như đài phát thanh, đài truyền hình;

Điều tra: là một trong những thể loại cơ bản của báo chí Nó đem lại những

câu trả lời trước những sự thật chứa đựng mâu thuẫn nổi bật trong đời sống Đào tạonghiệp vụ báo chí điều tra một cách bài bản sẽ giúp nhà báo hành nghề chuyênnghiệp hơn, đúng pháp luật và đạo đức nghề nghiệp Báo chí điều tra được coi là

“búa tạ” thúc đẩy tính chiến đấu của tờ báo Báo chí điều tra đáp ứng nhu cầu thôngtin minh bạch, khách quan của công chúng, tiềm ẩn sức mạnh có thể tạo nên sự tácđộng mạnh mẽ nhiều mặt đến đời sống xã hội Hoạt động báo chí điều tra được coi làmột bộ phận cấu thành những nỗ lực chung của báo chí và toàn xã hội chống thamnhũng, lãng phí, gian lận thương mại, ngăn ngừa các loại tội phạm Mọi hành viphạm pháp được công khai hóa, giúp cho việc xử lý nghiêm khắc, khách quan, côngbằng, làm trong sạch và lành mạnh môi trường xã hội Hoạt động báo chí điều tra làhoạt động nghiệp vụ đặc thù được quan tâm đặc biệt trong hệ thống thông tin báo chíhiện nay Báo chí, dựa trên những điều tra, tìm hiểu để làm sáng tỏ đời sống xã hội,văn hóa Đây chính là một bộ máy của chính quyền (điều này đặc biệt đúng ở ViệtNam) để tìm hiểu thông tin, phổ biến và phân tích tin tức Đây là những cơ quanngôn luạn, cung cấp thông tin và ý kiến về mọi vấn đề Chính vì thế, báo chí thườngđược gọi là quyền lực thứ tư Quyền lực này, nếu được nhân dân sử dụng đúng, thì

sẽ góp phần nói lên sự thật, góp phần nói lên nguyện vọng của người dân, qua đó, cải

tiến bộ máy xã hội Báo chí hiện giờ đã phát triển rất đa dạng: bản in, bản điện tử,kênh truyền hình.

Nhà báo điều tra: Một nhà báo điều tra là một người mà công việc của họ

là khám phá ra sự thật và xác định những sai sót bằng bất kỳ phương tiện truyềnthông nào sẵn có Nhiệm vụ của một nhà báo điều tra là phải tìm ra sự thật Mà

sự thật thì chẳng mấy khi đập vào mắt Sự thật, đã khó nhận biết, có lúc lại đượcche giấu bằng những tập ảnh dối trá treo đầy trên các bức tường của phòngtruyền thống Nhiều lần, sự thật bị “thẩm mỹ” kỹ đến nỗi tưởng chỉ có trời mớibiết, mà trời thì không sẵn lòng chia sẻ với các nhà báo

II: PHÂN TÍCH NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ BÁO CHÍ ĐIỀU TRA.

Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, báo chícòn có khả năng tác động nhanh chóng và hết sức mạnh mẽ đối với xã hội,đôi khi vượt ra ngoài dự kiến của tác giả Một tác phẩm báo chí có thể manglại hiệu ứng tích cực, góp phần nâng cao tình cảm, nhận thức, lòng tin và địnhhướng hành động cho công chúng, nhưng cũng có thể làm suy giảm lòng tin,băng hoại đạo đức, làm sai lệch nhận thức và dẫn đến làm lệch lạc về hànhđộng không chỉ một cá nhân, một nhóm người mà có thể cả một cộng đồng.Hoạt động báo chí là một trong những hoạt động mang tính xã hội rất cao.Nghề báo là nghề hoạt động xã hội; người làm báo là người hoạt động xã hội.Tác phẩm báo chí thường có tác động xã hội rộng lớn, có khả năng định hướng

tư tưởng, định hướng thông tin cao và hiệu quả, chính vì vậy báo chí luôn đượccoi là công cụ tuyên truyền hữu hiệu

Nhà báo điều tra cần phải nắm chắc kiên thức pháp luật Kiến thức phápluật của nhà báo: thể hiện ở sự hiểu biết, nắm vững nội dung các văn bảnpháp luật của Nhà nước, nhất là những văn bản có liên quan đến lĩnh vực hoạtđộng của nhà báo đó trước hết là Luật Báo chí và các quy chế nghề nghiệpkhác Kiến thức pháp luật của nha báo được hình thành và phát triển thôngqua đào tạo chính quy trong các trường hoặc khoa chuyên luật, qua các lớp

bồi dưỡng nâng cao hoặc do quá trình tự tích lũy nghiên cứu, học hỏi, tìmhiểu của nhà báo.

Ngoài sự hiểu biết sâu sắc về luật báo chí thì nhà báo điều tra còn phải biếtvận dụng những văn bản pháp luật liên quan đến các linh vực chính trị, kinh tế,văn hoá, xã hội vào từng vụ án cụ thể Tất nhiên không yêu cầu nhà báo điều traphải hiểu biết tất cả mà chỉ yêu cầu nhà báo hiểu báo vể khía cạnh luật mà mìnhđang điều tra

III NGUYÊN TẮC ĐẠO ĐỨC, NGHỆ THUẬT ĐIỀU TRA, CÁC VĂN BẢN LUẬT, NỘI QUY CÓ LIÊN QUAN

Nguyên tắc là tư tưởng chỉ đạo và định hướng cơ bản được thể hiện xuyênsuốt trong quá trình tác nghiệp thực hiện các tuyến bài điều tra của phóng viênthực hiện tuyến bài điều tra

3.1 Nguyên tắc

- Nguyên tắc đảm bảo các quy định về luật pháp

Đây là một trong những nguyên tắc rất quan trọng cần phải tuân thủ trong

tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, công chức nhà nước, trong tổ chức

và hoạt động của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội,

tổ chức kinh tế và trong hoạt động hàng ngày, hàng giờ của mọi công dân trong

đó hoạt động, tác nghiệp của nhà báo nói chung và báo điều tra nói riêng càngcần phải hiểu và tuân thủ nghiêm túc, triệt để nguyên tắc này Nguyên tắc này đòihỏi nhà báo điều tra cần phải có kiến thức pháp lý, kỹ năng thực thi pháp luật và cókhả năng vận dụng các văn bản pháp luật của nhà báo điều tra Trong tác nghiệpbáo chí điều tra, sự hiểu biết và kỹ năng thực thi pháp luật của nhà báo điều tra làyêu cầu căn bản và vô cùng quan trọng Nhà báo điều tra trước hết phải hiểu và bảo

vệ quyền hành nghề theo quy định pháp luật của mình, các đồng nghiệp và của cơquan báo chí của mình Các chủ thể tham gia hoạt động báo chí điều tra phải nắm

rõ mình có quyền gì (pháp luật cho phép) và có trách nhiệm tuân thủ những nghĩa

vụ nào Nói cách khác, phải xác định rõ vị trí pháp lý của nhà báo, cơ quan báo chítrong hệ thống pháp lý khi hành nghề Nếu đối tượng và phạm vi phản ánh của hoạt

động điều tra báo chí mở rộng ra ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhà báo điều tra phảinghiên cứu và thực thi thêm pháp luật quốc tế và pháp luật các quốc gia liên quannữa.

Chẳng hạn, cho tới thời điểm tháng 09/2016, pháp luật Việt Nam chưa cóchế định miễn trừ trách nhiệm hình sự cho những người làm báo sử dụngphương pháp "nhập vai" dẫn tới vi phạm pháp luật Do đó, nhất thiết phải cânnhắc kỹ lưỡng về quy trình, nguyên tắc nhập vai, với các quy chiếu pháp lý cầnthiết Nếu các nhà báo nước ngoài hoạt động trong lãnh thổ Việt Nam thì hành

vi "nhập vai" của họ cũng phải tuân thủ theo quy định, tức là không có miễn trừtrách nhiệm hình sự trong trường hợp họ nhập vai dẫn đến vi phạm pháp luật

Hệ thống văn bản pháp lý của hoạt động báo chí điều tra là cơ sở quan trọng chonhà báo điều tra vận dụng trong tác nghiệp Tất cả các quy định về tự do báo chí,

tự do ngôn luận và các quy định về việc thu thập thông tin đã được quy định kháđầy đủ trong các Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Phòng, chống thamnhũng, Luật Thương mại, Luật Báo chí và nhiều luật khác Người làm báo điềutra giỏi là người phải biết vận dụng mọi kiến thức pháp luật cũng như khả năngkhai thác thông tin để tìm kiếm bằng được thông tin mình cần bằng những conđường hợp pháp

Những thông tin cơ bản nhất trong kiến thức về pháp lý của nhà báo baogồm: xác định được đúng vị trí pháp lý (quyền và trách nhiệm) của nhà báo, cơquan báo chí, các điều khoản pháp luật liên quan đến việc tự bảo vệ mình và bảo

vệ nguồn tin trong tác nghiệp báo chí điều tra

- Trách nhiệm pháp lý, vị trí pháp lý, vấn đề bảo vệ nhà báo, bảo vệ quyềntác nghiệp trong báo chí điều tra và bảo vệ nguồn tin trong tác nghiệp báo chíđiều tra

- Trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí và tác giả liên quan đến tácphẩm báo chí và các văn bản khác, cụ thể như sau:

Luật Báo chí và một số luật khác có liên quan như Luật Phòng, chống thamnhũng, Luật Thanh tra, Luật kiểm toán Nhà nước, Luật ngân sách,… nói rõ quyền

và nghĩa vụ của các nhà báo, bao gồm các quyền cơ bản về thu thập thông tin, yêu

cầu khai thác thông tin từ cơ quan nhà nước, công bố thông tin và quyền yêu cầuđối tượng bị phản ánh trả lời về vấn đề báo nêu Hệ thống pháp luật cũng có nhữngquy định nhằm bảo hộ việc thực hiện các quyền trên của nhà báo và các cơ quanbáo chí như không ai được cản trở, đe dọa, hành hung, gây tổn hại về vật chất vàtinh thần, tịch thu phương tiện hành nghề của nhà báo, cơ quan báo chí,… Đặc biệt,đối với các vụ án đang trong tiến trình điều tra hoặc chưa xét xử, nếu các cơ quantiến hành tố tụng không cung cấp thông tin thì báo chí vẫn có quyền công bố thôngtin theo các nguồn tài liệu của mình và chịu trách nhiệm với tính chính xác củathông tin do mình công bố Báo chí cũng đồng thời có trách nhiệm giữ bí mậtnguồn thông tin, chỉ có nghĩa vụ tiết lộ cho Viện trưởng Viện kiểm sát và Chánh ánTòa án nhân dân cấp tỉnh trở lên với điều kiện để phục vụ quá trình truy tố, xét xửnhững vụ án có tội danh nằm trong khung hình phạt từ 7 năm trở lên.

- Nguyên tắc đảm bảo đạo đức và trách nhiệm của nhà báo

Căn cứ các nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm của nhà báo nói chung và nhữngđặc trưng riêng của báo chí điều tra, nhà báo điều tra về cơ bản cần đảm bảo nhữngnguyên tắc sau:

(1) Tôn trọng sự thật, bảo đảm tính chính xác, trung thực

Nhà báo phải bảo đảm rằng các bài báo do mình cung cấp luôn chính xác,trung thực và công tâm Tin tức phải dựa trên những bằng chứng có thể kiểmchứng và ghi rõ nguồn, đồng thời phải sử dụng nghiều nguồn tin Nhà báo, cơquan báo chí phải nhận thức được trách nhiệm đối với công chúng, nhân vậtđược đề cập trong tác phẩm và cố gắng tránh sai sót cũng như đưa ra thông tinkhông chính xác Trong trường hợp đưa tin sai lệch, gây tổn hại đến danh tiếngcủa một cá nhân hay tổ chức nào đó, cơ quan báo chí cần ngay lập tức đăng lờixin lỗi ở nơi nổi bật

(2) Bảo đảm tính công bằng, khách quan

Nhà báo phải công bằng, khách quan với tất cả các bên được đề cập trongbài viết; không được thiên vị, trong trường hợp có xung đột, phải lắng nghe cácbên liên quan Nhà báo cần trình bày thông tin trong ngữ cảnh phù hợp và nêuđược nhiều quan điểm khác nhau, tránh đưa ý kiến cá nhân của mình vào bài

báo

(3) "Nói không với tiêu cực"

Minh bạch trong các quan hệ tài chính là yếu tố cơ bản tạo niềm tin, uy tín

và lương tâm nghề nghiệp của nhà báo Vì vậy, nhà báo không được trực tiếphay gián tiếp nhận bất kỳ vật phẩm, tiền thưởng, quà tặng hay các ưu đãi (chức

vụ, địa vị, các dịch vụ khác…) nhằm mục đích công bố, bóp méo hay che giấutin tức

(4) Bảo vệ nguồn tin và bí mật nghề nghiệp

Nhà báo có quyền và nghĩa vụ giữ bí mật nghề nghiệp và bảo vệ nguồntin Điều 6 trong Quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Namxác định nghĩa vụ của nhà báo là phải bảo vệ "nguồn tin và giữ bí mật cho người

cung cấp thông tin"

(5) Tôn trọng sự riêng tư và phẩm giá con người

Nhà báo có nghĩa vụ tôn trọng quyền con người và bảo đảm sự riêng tưcủa mỗi cá nhân Báo chí điều tra phải đảm bảo mức độ đúng pháp luật trongviệc can thiệp và điều tra cuộc sống riêng tư của cá nhân (danh tính, hình ảnh,tuổi tác, giới tính, địa chỉ, điện thoại, thư từ, nghề nghiệp, chức danh…) khikhông có sự đồng ý của người đó, bao gồm việc chụp ảnh ở những nơi riêng tư,thu thập thông tin thông qua các thiết bị nghe lén

(6) Tôn trọng nhân vật được điều tra, bảo vệ quyền của trẻ em/ vị thành niên và những người bị tổn thương

Khi tiến hành hoạt động điều tra, nhà báo phải chú ý đến mối quan hệ đạođức với nhân vật trong tác phẩm của mình Đối với một nhà báo, nhân vật dù làngười trưởng thành đã nhận thức được tầm quan trọng của việc đăng tin và chophép đăng nhưng với ý thức cao về nghề nghiệp, anh ta vẫn luôn phải cân nhắcmức độ thiệt, hơn có thể xảy ra với nhân vật của mình Bởi trong nhiều trườnghợp, chỉ có nhà báo mới nhận biết hết được những nguy hại đó

- Nguyên tắc đảm bảo các quy định, yêu cầu đối với quy trình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra của tòa soạn báo

Mỗi tòa soạn báo có những quy tắc, quy định, yêu cầu riêng Nguyên tắcnày đảm bảo tất cả tô chức, cá nhân thuộc cơ quan báo chí đều phải thực hiện.Kết quả thực hiện nguyên tắc được hiện thực hóa bằng quá trình tổ chức, bằng sản

phẩm và bằng việc khen thưởng, kỷ luật đối với mỗi trường hợp cụ thể

- Nguyên tắc bảo vệ nhà báo điều tra, nguồn tin; kiểm soát cộng tác viên

và bảo mật dữ liệu báo chí điều tra

Tại hội thảo "Bảo vệ nguồn tin: Pháp lý và đạo đức báo chí" do Trung tâmTruyền thông giáo dục cộng đồng (MEC) thuộc Liên hiệp Các hội khoa học kỹthuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức vào tháng 10-2012, nhiều nhà báo đến từ các

cơ quan báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam đã đồng loạt cho rằng việc bảo vệnguồn tin là nguyên tắc cơ bản nhất trong đạo đức nhà báo Đối với thể loại báochí điều tra, chống tham nhũng, tiêu cực thì nguồn tin là số 1; không có nguồntin, người cung cấp thông tin thì nhà báo không thể có những loạt bài điều tratốt

Ngoài những quy định của luật pháp, bảo vệ nguồn tin còn là trách nhiệm,đạo đức, nguyên tắc nghề Nhiều tờ báo ở Việt Nam đã có chế độ trả thù lao chonguồn tin cung cấp, cho nên, không lý gì nhà báo lại không có trách nhiệm bảo

vệ nguồn tin của mình Nuôi dưỡng và giữ được quan hệ mật thiết với nguồn tin(ở đây được hiểu là cung cấp thông tin vì sự phát triển chung của xã hội, không

vụ lợi ), nhà báo sẽ được khẳng định uy tín, danh dự và trách nhiệm của chínhngười đi thực hiện điều tra Điều này sẽ giúp người cung cấp tin tưởng và đượctôn trọng hơn

Chính vì thế, mỗi tòa soạn cần xây dựng nguyên tắc bảo vệ nhà báo, bảo

vệ nguồn tin, kiểm soát cộng tác viên và dữ liệu điều tra một cách chi tiết, cụ thểnhất

- Nguyên tắc đảm bảo cơ chế giám sát hoạt động báo chí điều tra

Cơ chế giám sát hoạt động báo chí điều tra có vai trò quan trọng trongviệc phát hiện những vấn đề phát sinh mới, kịp thời giải quyết Giám sát, còn thểhiện mối quan hệ giữa các chủ thể, có sự tương tác và mọi hoạt động đều nằmtrong tầm kiểm soát

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính logic, tính thực tế của quy trình

và các quy định trong tòa soạn

Cần có sự thống nhất, logic gắn với thực tế tình hình cụ thể của từng tòa

soạn để thực hiện nguyên tắc này

3.2 Yêu cầu

- Yêu cầu về chủ thể

+ Phải xác định được các chủ thể tổ chức thực hiện

Cần thiết phải tiến hành việc xác định các chủ thể tổ chức thực hiện trongquá trình tiến hành hoạt động báo chí điều tra, để từ đó có những yêu cầu cụ thểđối với từng đối tượng Chủ thể tổ chức sẽ nắm việc giám sát, thực hiện các kỹnăng tổ chức để điều hành, chỉ đạo, giám sát nhóm chủ thể thực hiện Cần xácđịnh rõ vai trò, quyền hạn, nhiệm vụ của mỗi nhóm chủ thể, để có sự phối hợptốt nhất khi thực hiện tuyến bài điều tra

+ Ban Biên tập và lãnh đạo các phòng ban trong tòa soạn xây dựng đượcquy trình cụ thể (mô tả rõ các giai đoạn hoặc các bước các khâu và các quy địnhliên quan), nhận thức được vai trò, trách nhiệm, phương pháp và hình thức tổchức, thực hiện quy trình

Một quy trình tổ chức thực hiện cụ thể cần được mô tả rõ các bước, các khâukèm theo những quy định, quy tắc, nguyên tắc đi cùng Lãnh đạo và Ban biên tập

sẽ chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng một quy trình như thế, và để đảmbảo quy trình sẽ đi vào hoạt động mang lại hiệu quả thiết thực, cần có sự giám sátchặt chẽ, thường xuyên xem kết quả khi áp dụng vào thực tế, để từ đó có hướngtiếp tục duy trì hay cần đổi mới quy trình trong thời gian tiếp theo

Quy trình cần xây dựng cụ thể với trách nhiệm của từng nhóm chủ thể,đối tượng, cần có những bộ khung quy tắc, các bước, các khâu càng cụ thể, chitiết và phải phù hợp thực tế với tình hình của tòa soạn báo mình

+ Có đội ngũ nhà báo được trang bị kiến thức, kỹ năng báo chí điều tra,nhận được vai trò và trách nhiệm, các nguyên tắc, quy định cần tuân thủ củamình trong tổ chức thực hiện tuyến bài điều tra

Nhà báo nói chung và cụ thể hoạt động trong lĩnh vực báo chí điều tra cầncàng nhận thức được tầm quan trọng của việc trang bị kiến thức về các mặt, nhất

là pháp luật, pháp lý trong các lĩnh vực điều tra Cần phải thường xuyên tư vấnluật sư, chuyên gia có kinh nghiệm để thực sự hiểu và phân tích tường tỏ khiđiều tra Làm việc trung thực, tỉ mỉ, chân thật và nhất định cần tuân thủ các

nguyên tắc, quy định đã được đặt ra, những hành lang pháp lý để soi vào, tránhnhững trường hợp đáng tiếc xảy ra khi đi quá giới hạn hay vi phạm pháp luật khitiến hành điều tra

+ Các bộ phận trong tòa soạn có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ (ví dụ: BanBạn đọc, các ban nội dung…)

Sự hợp tác hai bên, mối quan hệ tương tác, hỗ trợ giữa các bộ phận trongtòa soạn là hết sức cần thiết Ban Bạn đọc sẽ thường xuyên cập nhật, tổng hợpthông tin phản hồi từ phía độc giả cho nhóm nội dung, để từ đó nắm được tâm lý

dư luận, có những đề tài, hướng giải quyết để tăng tính tương tác với độc giả,bạn đọc Thậm chí, Ban Bạn đọc còn chính là nơi khai thác đề tài, kiếm tìmnguồn tin cho các đề tài điều tra tiếp theo

- Yêu cầu về quy trình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra

Trong tạp chí Giáo dục và xã hội, số 29 (tháng 8/2013), bài "Kiến thức,

phương pháp, bản lĩnh nghề nghiệp: ba yếu tố đem lại hiệu quả bài báo trong quá

trình điều tra theo đơn bạn đọc", bản thân tác giả đã nhấn mạnh:

…Điều tra quan trọng bậc nhất là phóng viên phải xây dựng cho mìnhmột "kịch bản" hoàn chỉnh, khoa học, sát hợp với thực tế để thuyết phụcđược Ban Biên Tập, trên cơ sở đó được lãnh đạo tòa soạn luôn theo dõi,chỉ đạo sát sao đồng thời kết phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chứcnăng để giải quyết những vấn đề bài báo nêu ra [75]

Để thực hiện được những tiêu chí đó, các tòa soạn cần xây dựng và thựchiện những yêu cầu như sau:

+ Đảm bảo việc xây dựng quy trình cơ bản trong tổ chức, thực hiện tuyếnbài điều tra

Do điều tra là thể loại khó, đối tượng phản ánh phức tạp, nhạy cảm, việccác tòa soạn có quy trình chuẩn là cần thiết Như đã trình bày tại phần 1.1.3, quytrình tổ chức, thực hiện tuyến bài điều tra gồm 5 giai đoạn cơ bản Mỗi tòa soạn

có cách xây dựng quy trình khác nhau phù hợp đặc điểm, điều kiện, mục tiêucủa tòa soạn đó

+ Đảm bảo việc thực hiện cơ bản đúng quy trình

Khi đã xây dựng được quy trình chuẩn, việc thực hiện cần đặt ra nghiêm

khắc với các chủ thể liên quan, đảm bảo các yếu tố về:

Thực hiện đủ các giai đoạn

Thực hiện đúng các giai đoạn

Suốt quá trình thực hiện bài điều tra, nhất là với những bài điều tra khókhăn, phức tạp phải thực hiện trong thời gian dài, người thực hiện phải thườngxuyên báo cáo tình hình, tiến độ, kết quả cho người phụ trách

Đảm bảo về tiến độ thời gian: Tiến độ thời gian là yêu cầu không thểthiếu đối với báo chí điều tra trong xu thế chạy đua thông tin, cập nhật thông tinhiện nay Tuy nhiên, vấn đề đảm bảo tiến bộ thời gian cũng luôn đi đôi với yêucầu đảm bảo chất lượng tác phẩm, tránh bất cứ sai sót nào xảy ra trong quá trìnhtác nghiệp, thẩm định, phân tích thông tin Điều này đặt ra cho các chủ thể sựchuyên nghiệp cao trong quá trình tổ chức thực hiện cũng như trách nhiệm, đạođức của nhà báo

+ Đảm bảo chất lượng tuyến bài điều tra

Tác phẩm điều tra phải kết hợp yếu tố nội dung, phương thức thể hiện:

* Các yếu tố nội dung tác phẩm:

Đề tài, chủ đề: thời sự, độc quyền

Chi tiết, nhân vật, bằng chứng, nguồn tin trong tác phẩm báo chí điều tra:điển hình, xác thực, phong phú

Quan điểm của nhà báo: luận cứ, luận chứng trong tác phẩm báo chí điềutra: khách quan, chặt chẽ

Về cơ bản, có thể xác định ít nhất 5 nhóm nội dung báo chí điều tra [99],với đặc thù về đối tượng, phương thức tác nghiệp, bao gồm:

(1) Điều tra phòng, chống tham nhũng

Điều 86 Luật Phòng, chống tham nhũng của Việt Nam quy định: Nhà nước khuyến khích cơ quan báo chí, phóng viên đưa tin phản ánh về vụ việc tham nhũng và hoạt động phòng, chống tham nhũng; cơ quan báo chí có trách nhiệm biểu dương tinh thần và những việc làm tích cực trong công tác phòng, chống tham nhũng; lên án, đấu tranh với những người có hành vi tham nhũng; tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tham nhũng; cơ quan

báo chí, phóng viên có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến hành vi tham nhũng; cơ quan báo chí, phóng viên phải đưa tin trung thực, khách quan.

Kết quả nghiên cứu về tham nhũng do Văn phòng Ban Chỉ đạo Trungương về phòng, chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng thế giới

(WB) công bố tháng 11/2012 có một khuyến nghị quan trọng là "tôn trọng hơn nữa vai trò của báo chí, truyền thông trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng" Theo đó, với hơn 5.000 mẫu lấy ý kiến, có 82% số cán bộ công chức và

84% lãnh đạo doanh nghiệp được hỏi cho rằng báo chí đã phát hiện được nhiều

vụ tham nhũng trước khi các cơ quan chức năng vào cuộc Khoảng 93% tổng sốngười được hỏi cho hay họ biết đến tham nhũng qua báo chí Hầu hết các đốitượng được khảo sát coi báo chí là một đồng minh hết sức quan trọng trongphòng, chống tham nhũng Các kết quả nghiên cứu này dẫn đến đề xuất: Vừaphải tạo điều kiện cho báo chí tiếp cận thông tin, vừa phải bảo đảm cho báo chíphát huy mạnh hơn nữa vai trò giám sát, phản biện xã hội trong đấu tranhphòng, chống tham nhũng

(2) Điều tra tội phạm kinh tế và hành vi gian lận thương mại

Báo chí phát hiện và điều tra các hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua,bán, xuất nhập khẩu, cung cấp dịch vụ, hành vi gian dối, lừa lọc hướng đến mụcđích thu lợi bất chính Đó có thể là các hành vi như lừa dối khách hàng thôngqua việc cân, đo, đong, đếm, đánh tráo nhãn mác, vi phạm vệ sinh an toàn thựcphẩm; lấy cắp bí mật kinh doanh; trốn thuế; kê khai gian dối hàng hóa trong hoạtđộng xuất nhập khẩu và rất nhiều dạng hành vi khác nhau nhằm lẩn tránh sự

kiểm soát của Nhà nước để thu lợi bất chính Ví dụ: Đường dây "tẩy trắng" cá tầm lậu; Tinh luyện dầu ăn bằng chất tẩy rửa; thâm nhập đường dây hàng lậu Móng Cái; Cà phê hóa chất; Kinh hoàng heo siêu nạc; Biến nước lã, tạp chất thành xăng dầu…

(3) Điều tra phát hiện các vi phạm nghiêm trọng về môi trường

Đối tượng điều tra trong nhóm nội dung này là các biểu hiện vi phạm, tácđộng và hủy hoại môi trường sinh thái Những biểu hiện vi phạm này có thể xuất

phát từ hoạt động sản xuất của một số nhà máy trong các khu công nghiệp, hoạtđộng làng nghề, sinh hoạt tại các đô thị lớn và nạn phá rừng… Ô nhiễm môitrường được đề cập chủ yếu là: ô nhiễm đất, ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí.

Từ điều tra thực trạng, qua các chứng từ, con số, nhân chứng, phân tích củachuyên gia… các bài điều tra có tác dụng cảnh báo, chỉ ra mức độ nguy hiểm

của các vụ việc gây ra cho cuộc sống của người dân Ví dụ: vụ Vedan xả nước thải "bức tử" sông Thị Vải; vụ chôn hóa chất "đầu độc" môi trường của Công ty Cổ phần Nicotex Thanh Thái tại Thanh Hóa; vụ trộm gỗ ở rừng quanh Vườn quốc gia Cát Tiên, vụ đào đãi vàng trái phép ở Bắc Kạn, vụ "Euro 2" và chất lượng xăng dầu…

(4) Điều tra các loại tội phạm mang tính xã hội - đời sống

Điều tra xã hội đề cập tới các loại tội phạm phát sinh trong mối quan hệ củađời sống hằng ngày Đó có thể là điều tra các vụ bạo lực trong gia đình, bạo hành trẻ

em, các vụ lừa đảo qua trò "chơi hụi", cờ bạc, mại dâm… Ví dụ, một số bài phóng sự

điều tra trên báo chí như: Đày đọa trẻ em mầm non, Bát nháo làm bằng lái xe; Thâm nhập đường dây chăn dắt hành hạ trẻ em; Thực hư những bất thường tại Trung tâm cai nghiện; Chợ ma túy giữa trung tâm thành phố…

(5) Điều tra các bí ẩn lịch sử hoặc các nhân vật quan trọng mà công chúng quan tâm

Điều tra các sự kiện, vụ án, câu chuyện đã xảy ra trong quá khứ Nhữngbài điều tra dạng này thường thực hiện qua việc lật lại các tư liệu, hồ sơ và nhânchứng lịch sử Đây cũng là một trong những đề tài điều tra hấp dẫn bởi tính chất

bí mật, mờ ám, khó hiểu mà ở thời điểm xảy ra những sự kiện đó chưa được làmsáng tỏ Điều tra các bí ẩn lịch sử cho phép nhà báo đưa ra giả thuyết về sự việc,tiết lộ những chi tiết chỉ được làm rõ sao một thời gian dài Điều thú vị là vụviệc xảy ra khá lâu, nhưng được nhà báo thu thập thông tin, chứng cứ để phântích giải thích từ quan điểm mới và kết quả của phương tiện công nghệ kỹ thuậthiện đại

* Về phương thức thể hiện tác phẩm

Tần suất xuất hiện: số lượng bài/tuyến bài xuất hiện hàng ngày/tháng/nămKết cấu, bố cục, ngôn ngữ, dung lượng tác phẩm báo chí điều tra: Bố cục

rõ ràng, chặt chẽ, thường có các loạt bài nhiều kỳ Ngôn ngữ trực tiếp, chínhxác, khách quan, đậm chất thông tấn, kết hợp với lý lẽ, phân tích sinh động củatác giả nhằm tăng sức thuyết phục người đọc Dung lượng: thường có dunglượng lớn

Thể loại: các bài điều tra, có thể có thêm thể loại khác như tin, bài phảnánh, phóng sự, bình luận, phỏng vấn…

Vai trò của tác giả thể hiện trong tác phẩm

- Một số tiêu chí thể hiện khả năng tổ chức, thực hiện tuyếnbài điều tra

Có nhiều tiêu chí để đánh giá về kỹ năng của các chủ thể cũng như sựphối hợp tổ chức, thực hiện trong cả quy trình: Kỹ năng sử dụng ngôn ngữ báochí, Tính logic trong việc chia các kỳ của tuyến bài điều tra, Đáp ứng yêu cầu vềtính pháp lý của các tác phẩm báo chí điều tra, Đáp ứng yêu cầu về tính pháp lýcủa các tác phẩm báo chí điều tra, Đáp ứng yêu cầu về tính khách quan, đa chiềutrong nhận diện và phân tích, đánh giá sự kiện, nhân vật, vấn đề, Khả năngtương tác với công chúng báo chí, Kỹ năng phát hiện và lựa chọn đề tài, Kỹnăng khai thác, thu thập thông tin, Kỹ năng an ninh truyền thông, Kỹ năngnghiệp vụ của các nhà báo điều tra, Kỹ năng sử dụng dữ liệu lớn và ứng dụng đaphương tiện trong điều tra, Kỹ năng sử dụng mạng xã hội trong điều tra, Kỹnăng nhập vai và xử lý những tình huống đặc biệt, Kỹ năng làm việc nhóm…

IV CÁC MINH CHỨNG, MINH HỌA CỤ THỂ VỀ CÁC VỤ VIỆC VI PHẠM ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT BÁO CHÍ

Nhà báo HÀ PHAN lợi dụng thông tin để mưu lợi cá nhân.

Ngoài việc ép một doanh nghiệp phải chi 200 triệu đồng để không đăng bàiviết bất lợi, 3.000 USD để có bài viết lấy lại uy tín, ông Phan Hà Bình còn dùngkịch bản này để nhận cả nghìn USD từ doanh nghiệp khác.

Ngày 9/5, Đại tá Nguyễn Xuân Mừng - Phó thủ trưởng Cơ quan An ninhđiều tra Bộ Công an cho biết, cơ quan này vừa chuyển toàn bộ hồ sơ vụ án sangVKSND Tối cao, đề nghị truy tố ông Phan Hà Bình (bút danh Hà Phan, nguyênphó tổng thư ký báo Tiền Phong) về tội "cưỡng đoạt tài sản"

Theo kết luận điều tra, ngày 13/9/2010 Phan Hà Bình với bút danh Hà Phan

đã cùng một đồng nghiệp viết bài "SGT và KBC - Dự án tỷ đô đầu voi đuôichuột" với nội dung bất lợi cho công ty Cổ phần xi măng Sài Gòn - Tân Kỳ(thuộc tập đoàn Đầu tư Sài Gòn)

Trong thời gian thu thập thông tin để viết bài và sau khi bài báo đăng, ông

Hà Phan đã nhiều lần đến gặp bà Nguyễn Cẩm Phương (Giám đốc Truyền thôngcủa tập đoàn Đầu tư Sài Gòn) để đòi chi tiền, nếu không sẽ tiếp tục đưa các bàibáo gây bất lợi cho doanh nghiệp

Bị bà Phương từ chối, liên tục trong tháng 9, tháng 10/2010, Hà Phan đãviết và đăng trên báo Tiền Phong các bài liên quan đến dự án kinh tế của nhữngcông ty thành viên tập đoàn Đầu tư Sài Gòn như: "Cổ phiếu bất thường trên sàn

Hà Nội", "Cách nào kiểm soát được giá cổ phiếu bất thường", đề cập việc công

ty Cổ phần Khoáng sản Sài Gòn - Quy Nhơn đã tạm ngưng hoạt động nhưng giá

cổ phiếu vẫn cao nhất trên sàn Hà Nội

Theo cơ quan điều tra, sau khi báo đăng, ông Hà Phan lại nhiều lần chủđộng gặp bà Phương gây áp lực buộc phải đưa 200 triệu đồng để dừng đăng cácbài viết gây bất lợi, và chi thêm 3.000 USD sẽ viết bài khác lấy lại uy tín chodoanh nghiệp Sau đó, bà Phương đã báo sự việc với cơ quan chức năng

Tối 13/10/2010, tại nhà hàng Nhật Hạ (quận 3, TP HCM), khi ông Phan HàBình đang nhận 220 triệu đồng từ công ty Cổ phần Xi măng Sài Gòn - Tân Kỳthì công an đã ập vào bắt quả tang

Quá trình điều tra, ông Bình còn khai nhận, khoảng tháng 3/2009, phát hiện

trong bản cáo bạch của công ty Cổ phần đầu tư xây dựng Lương Tài có điểm không chính xác nên đã liên hệ với lãnh đạo công ty để thu thập tài liệu viết bài Đồng ý với đề nghị trên, ông Bùi Đình Hưng (Chủ tịch HĐQT

công ty Lương Tài) đã hẹn gặp nhà báo tại quán thịt cừu Thuận Tuấn (quận 1,

TP HCM)

Tại đây, ông Bình đòi phải chi cho mình 1.000 USD nếu không sẽ viết bàigây ảnh hưởng đến uy tín của công ty Theo đó, ngay hôm sau, ông Hưng đãphải đưa cho Bình số tiền trên tại quán cà phê Zenta (quận 1, TP HCM)

Theo cơ quan điều tra, suốt quá trình bị tạm giam, ông Bình có thái độ khaibáo tốt, ăn năn hối cải, gia đình đã nộp lại 1.000 USD để khắc phục hậu quả.Đây là những tình tiết mà cơ quan pháp luật có thể xem xét giảm nhẹ hình phạtcho ông này

Ông Phan Hà Bình sinh năm 1969, quê ở Bình Định, được bổ nhiệm làmPhó tổng thư ký tòa soạn văn phòng phía nam của Báo Tiền Phong vào tháng10/2010, sau nhiều năm làm phóng viên chuyên trách mảng kinh tế

Chương trình “Người xây tổ ấm” đưa thông tin thiếu kiểm chứng, sai

sự thật.

Câu chuyện về lòng nhân đạo, thương cảm của con người bị lừa rối, câuchuyện xúc động về nhân vật “Lượm” (trú tại thôn Minh Hải, thị trấn Thuận An,Phú Vang, Thừa Thiên - Huế), do Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng trong

chương trình Người xây tổ ấm hoàn toàn sai sự thật Tác giả bài viết “Tình đầu

bất hạnh của cô bé bụi đời” trên Tintuconline là nhân vật của chương trình nàythừa nhận đã dàn dựng màn kịch để đánh lừa hàng triệu khán giả Việt Nam.Trong "tự sự" của mình, cô gái “Lượm” là một đứa trẻ bị bỏ rơi, không có

họ, không nhà cửa và người thân thích, được một người ăn xin cưu mang Sốngtrong đau khổ từ bé, khi lớn lên, Lượm bị phụ tình và phải đơn thân nuôi đứacon trai bị bệnh tim

Đứa con của "Lượm" có cha đàng hoàng nhưng Dương lại nói nó bị cha bỏ rơi từ nhỏ.

Trong chương trình “Người xây tổ ấm”, Lượm lại hóa thân thêm những

“nghề” mới Đối mặt với cuộc sống khốn khó, cô đành phải “mưu sinh” nhữngnghề mà xã hội lên án khi chấp nhân làm gái bán hoa để nuôi con, bị lừa muabán ma túy nên bị công an bắt giam 2 tháng…

Hàng triệu trái tim người dân đất Việt đã không cầm được nước mắt khingười mẹ đau khổ kể về chặng đường nuôi con bị bạo bệnh Những giọt nướcmắt của cô chảy dài trên màn ảnh khiến cho nhiều nhà hảo tâm không cầm đượclòng mình Hàng chục cuộc điện thoại động viên, nhiều nhà hảo tâm giúp đỡbằng tiền, hứa xin việc cho Lượm

Tuy nhiên, màn kịch chuyên nghiệp của "Lượm" đã bị tố giác khi hàngnghìn người dân thị trấn Thuận An lại phẫn nộ bởi họ biết chuyện đời bịa đặtcủa Trần Thị Thùy Dương

Trần Thị Thùy Dương, SN 1983, trú tại thôn Minh Hải, thị trấn Thuận An

đã tự "sáng tác" ra câu chuyện đời mình.

Đau đớn hơn khi cha mẹ Dương vẫn còn sống khỏe mạnh, điều kiện tàichính gia đình thuộc khá giả Cụ thể là “Lượm” đã từng đi học khóa vi tính domột trung tâm đào tạo lập trình viên quốc tế mở ở TP Huế Theo thông tin banđầu, sau khi nghỉ học ở cấp 3, Dương làm nghề buôn bán ở chợ Thuận An vàđến năm 2006 lập gia đình và có một đứa con trai

Ngày 2/3, chúng tôi gặp ông Trần Văn Thành và bà Lê Thị Liễu, thân sinhcủa nhân vật “Lượm” (tức là Dương) Vợ chồng ông Thành cho biết, ông bà vôcùng xấu hổ trước việc làm của con gái “Nó có cha mẹ, có chồng con đànghoàng mà không ngờ lại tự bịa đặt về cuộc đời của mình như thế” Ông Thànhnản lòng khi đứa con đẻ của mình khai báo rằng nó bị bỏ rơi từ bé

Bà Liễu kể lại câu chuyện, năm 2010, con gái mình có gửi một bài viết chomột tờ báo ở Hà Nội Bài viết được đăng tải, rồi Dương được mời ra Hà Nội để

giao lưu với khán giả Sau đó, “Lượm” giấu gia đình tạo nên kịch bản như thếnào vợ chồng bà không rõ.

Để tìm hiểu thực chất câu chuyện, Phóng viên VTC News đã hẹn gặp TrầnThị Thùy Dương Gặp cô trong căn nhà mẹ chồng, Dương cho hay, nhân vậtLượm mà mình kể lại là một phụ nữ cô quen trong bệnh viện Từ lời kể củaLượm, Dương đã viết thành bài viết gửi báo Hiện tại, cô gái này rất ân hận vìviệc lừa dối của mình

Nhiều người bất bình vì Dương kể câu chuyện không đúng sự thật Nhiều phóng viên đã tìm về tận ngôi nhà cha mẹ của Dương để tìm hiểu sự thật.

Tuy nhiên, vụ việc này cũng bắt nguồn từ việc nhà đài quá tin người vàkhông kiểm định sự việc nên để xảy ra tình huống dở khóc dở cười và rất đánggiận trên Lỗi này từ phía Trần Thị Thùy Dương nhưng cũng không thể không

quy trách nhiệm cho phía êkip sản xuất chương trình Người xây tổ ấm.

Ông Nguyễn Đặng Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Thuận An thanthở: “Chúng tôi không ngờ truyền hình lại không thẩm định thông tin để dựnglên một chuyện đời bịa đặt như vậy” Do cảnh trong phóng sự về Dương đượcquay ở thị trấn Tứ Hạ, huyện Hương Trà nên chính quyền đã không thể pháthiện để ngăn chặn kịp thời vụ việc nghiêm trọng này

- Đăng tải bài không phù hợp với thuần phong mĩ tục.

"Ngày 18-9, VOV online đã đăng tải thông tin với nội dung về quan hệ bốchồng nàng dâu Tuy nhiên qua xác minh, phóng viên viết tin này đã có sai sótkhi chỉ dựa trên một nguồn tin không chính xác, thiếu thẩm định lại, dẫn đến tinđưa không đúng sự thật VOV online chân thành cáo lỗi cùng bạn đọc" Bản tinVOVonline đăng tải sáng 22-9 viết

Trước đó, sau khi VOV online đăng tải thông tin này, rất nhiều các báo,trang thông tin điện tử đã trích nguồn lại câu chuyện được coi là hy hữu nóitrên Bản tin còn trích lời bác sĩ Tạ Văn Trầm, Phó Giám đốc bệnh viện đakhoa trung tâm Tiền Giang, nói về việc cấp cứu cho "cặp đôi" bố chồng, nàngdâu

Sau đó, cơ quan chức năng đã vào cuộc làm rõ đây là thông tin sai sự thật,chỉ là chuyện "tiếu lâm" của bác sĩ Tạ Văn Trầm trong giờ nghỉ giải lao ngoàimột lớp học ở Tiền Giang

- Nhà báo vi phạm pháp luật.

Ngoài các bị cáo bị dẫn giải đến tòa, 3 nhân chứng của vụ án đã được Hộiđồng xét xử triệu tập đến tòa tham gia tố tụng Tham gia bào chữa cho các bị cáo

có ba luật sư, trong đó, luật sư Phan Trung Hoài – Đoàn luật sư TP.HCM bàochữa cho bị cáo Nguyễn Văn Khương

Phần thủ tục khai mạc phiên tòa diễn ra trong khoảng thời gian khá dàixung quanh việc bày tỏ quan điểm giữa luật sư Hoài và vị đại diện VKSNDTP.HCM giữ quyền công tố tại tòa

Theo đó, luật sư Phan Trung Hoài cho biết, trước đó, báo Tuổi trẻ - cơ quanchủ quản của nhà báo Hoàng Khương - đã có công văn gửi tới TAND TP.HCM

đề nghị được mời tham gia phiên tòa với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa

vụ liên quan đến vụ án để làm rõ quá trình hoạt động của nhà báo HoàngKhương có phải là tác nghiệp hay không

Ngoài ra, luật sư Hoài cũng đề nghị Hội đồng xét xử xem xét về tư cáchcủa bị cáo Hoàng Khương tại tòa vì cho đến thời điểm này Hoàng Khương vẫnchưa bị thu hồi thẻ nhà báo nghĩa là vẫn còn tư cách một nhà báo

Đáp lại ý kiến của luật sư, đại diện VKSND TP.HCM cho rằng Ban biêntập Báo Tuổi trẻ không có tư cách tham gia tố tụng nhưng luật sư có thể thaymặt báo này trình bày ý kiến

Về việc Hoàng Khương chưa bị thu hồi thẻ, Viện kiểm sát xét thấy các cơquan tố tụng truy tố bị cáo Khương với tư cách cá nhân chứ không phải với tưcách nhà báo nên điều đó không ảnh hưởng đến quá trình tố tụng.

Ngoài ra, dù chưa thu hồi thẻ nhưng cơ quan chủ quản đã có quyết địnhtạm đình chỉ hoạt động nghĩa là đã đình chỉ tư cách nhà báo đối với người này.Sau khi Hội đồng xét xử tạm dừng phiên tòa để hội ý, quan điểm của Việnkiểm sát đã được chấp nhận Tòa cho biết theo quy định của Bộ luật Tố tụngHình sự, không có quy định nào buộc phải thu hồi thẻ nhà báo trước khi xét xử

Do đó, phiên tòa tiếp tục diễn ra như dự kiến

Trong phần thẩm vấn sáng nay, HĐXX tập trung thẩm vấn 5 trong số 6 bịcáo, riêng bị cáo Khương chưa được mời lên thẩm vấn

Mở đầu phần thẩm vấn, thẩm phán Nguyễn Thị Thu Thủy – chủ tọa phiêntòa tập trung làm rõ vụ đưa và nhận hối lộ liên quan đến việc “giải phóng” xeđầu kéo của Trần Anh Tuấn – Phó Giám đốc Công ty TNHH TMDVT Tân HảiPhong

Theo cáo trạng, đêm 23/6/2011, xe đầu kéo mang biển số 57L – 5208 củaTrần Anh Tuấn bị Công an quận Bình Thạnh tạm giữ vì xảy ra tai nạn do vaquệt với một xe du lịch

Để “giải cứu” xe ra nhanh chóng, Tuấn đã liên hệ với Tôn Thất Hòa –Giám đốc DNTN Duy Nguyên nhờ giúp đỡ Sau đó, Hòa cùng Tuấn đã hẹn gặpHuỳnh Minh Đức – CSGT quận Bình Thạnh, người trực tiếp giải quyết vụ án đểđược “giúp đỡ”

Tại quán cà phê Vòng Xoay (quận Bình Thạnh), thông qua Hòa, Tuấn đãhối lộ cho Huỳnh Minh Đức khoản tiền 3 triệu đồng

Tại tòa, bị cáo Trần Anh Tuấn khai rằng: “Do lần đầu công ty bị giữ xe, tôirất bối rối nên mới tìm người nhờ giúp Sau khi công an mời hai bên lên làmviệc và cho phép tự thỏa thuận bồi thường thì tôi thấy vụ việc rất đơn giản, tôi

đã gọi điện cho Hòa nói thôi khỏi phải lo nữa nhưng Hòa vẫn chủ động liên lạcvới tôi Khi thấy xe du lịch của bên kia được cho ra còn xe của tôi bị giữ lại

không biết đến khi nào nên tôi mới đồng ý để Tôn Thất Hòa chi tiền cho Đứclấy ra càng sớm càng tốt”

Về sự xuất hiện của Hoàng Khương trong vụ việc trên, các bị cáo xác nhậnlúc giải cứu xe đầu kéo Hoàng Khương không có mặt, chỉ đến khi Tuấn mờiĐức, Hòa đi nhậu “cảm ơn” thì Hoàng Khương mới đến cùng Hòa và giới thiệutên là Hùng Về vụ việc trên, các bị cáo Trần Anh Tuấn, Tôn Thất Hòa, HuỳnhMinh Đức đều thừa nhận nội dung trên

Liên quan đến việc nhà báo Hoàng Khương “giải cứu” xe đua giúp bị cáoTrần Minh Hòa – bạn của Nguyễn Đức Đông Anh, tức em vợ nhà báo HoàngKhương, tại tòa bị cáo Hòa thừa nhận nội dung cáo trạng

Là đối tượng từng tham gia nhiều vụ đua xe trái phép và mới bị TANDTP.HCM xét xử về tội cướp giật tài sản cách đây ít ngày, Hòa thừa nhận: cuốinăm 2009 có tham gia tụ tập cùng nhóm đua xe nên bị Công an quận Gò Vấpgiữ xe

Vì là bạn thân của Nguyễn Đức Đông Anh nên Hòa đã điện thoại cho ĐôngAnh, nhờ Đông Anh nói với anh rể là nhà báo Hoàng Khương giúp đỡ Sau đó,chính bị cáo Khương đã điện thoại cho Công an xác nhận vào đơn cho TrầnMinh Hòa để Hòa lấy xe ra

Tương tự như lần trước, ngày 23/4/2011, Hòa sử dụng xe Suzuki Sport đểđua xe và bị Công an quận Bình Thạnh bắt giữ Hòa tiếp tục nhờ Nguyễn ĐứcĐông Anh để Đông Anh nhờ nhà báo Hoàng Khương “giải cứu’ xe đua màkhông cần phải làm bản kiểm điểm trước tổ dân phố theo quy định

Lúc đầu, Hòa nghe Đông Anh nói lại muốn lấy được xe phải chi 21 triệunhưng vì Hòa không có tiền nên sau đó được giảm còn 15 triệu

Sau khi đưa cho Huỳnh Minh Đức 15 triệu đồng và lấy được xe ra, HoàngKhương nhờ người giao lại cho Trần Minh Hòa Vì Đức không trả đăng ký xenên Tôn Thất Hòa đã nhiều lần gọi điện, thậm chí dọa dẫm nếu Đức không trảgiấy đăng ký thì nhà báo Hoàng Khương sẽ viết bài về vụ Đức nhận hối lộ 15triệu đồng

Khi nghe thông tin trên, Đức có hứa sẽ trả nhưng không thực hiện nênHoàng Khương đã viết bài “Giải cứu xe đua trái phép” và được Tuổi trẻ đăngngày 10/7/2011.

Trước đó, nhà báo Hoàng Khương đã viết bài “Đồng tiền xóa sạch hồsơ”viết về vụ Huỳnh Minh Đức nhận 3 triệu đồng để “giải thoát’ cho xe đầu kéosai quy định

Trả lời thẩm vấn, bị cáo Tôn Thất Hòa, Nguyễn Đức Đông Anh thừa nhậnhầu hết các nội dung trên Tuy nhiên, có lúc bị cáo Đông Anh khai rằng “do anhKhương tác nghiệp nên anh Khương nói làm gì bị cáo làm theo thôi chứ khôngbiết gì cả

- Nhà báo lợi dụng thông tin mưu lợi cá nhân.

Ngày 26/5, nguyên nhà báo Trương Duy Nhất bị Cơ quan An ninh điều tra

Bộ Công an bắt khẩn cấp với cáo buộc lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâmphạm lợi ích của nhà nước

Việc khám xét, bắt giữ được tiến hành vào sáng 26/5 Chiều cùng ngày ôngTrương Duy Nhất bị di lý ra Hà Nội

Từ những nội dung trên blog cá nhân "Một góc nhìn khác", ông TrươngDuy Nhất bị Cơ quan An ninh điều tra cáo buộc "lợi dụng các quyền tự do dânchủ xâm phạm lợi ích, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân", theo điều

Khoảng 3 năm trước, ông bỏ nghề báo và được nhiều người biết đến saukhi làm chủ blog "Một góc nhìn khác"

Trang blog này đã không còn truy cập được ngay sau khi ông Nhất bị bắt

- Đưa thông tin khi chưa được cấp phép

Bức xúc việc trang thông tin điện tử tổng hợp baomoi.com sử dụng tin bàikhông xin phép, báo Năng Lượng Mới và trang tin điện tử petrotimes.vn vừa cócông văn yêu cầu baomoi.com chấm dứt việc này từ ngày 7-3

Theo thông báo của báo Năng Lượng Mới, hiện nay có một số websitecông khai lấy tin bài của báo điện tử khác, trong đó có baomoi.com, và việc tự

động lấy lại tin bài và kinh doanh là “ăn cắp” chất xám của các cơ quan báo chí,

vi phạm nghiêm trọng về bản quyền

Bản thân Năng Lượng Mới đã bị baomoi.com khai thác khoảng 10.000 tinbài (trên phiên bản điện tử Petrotimes) Do đó, tờ báo này đã có văn bản yêu cầubaomoi.com từ ngày 7-3-2013 phải chấm dứt việc lấy thông tin và kinh doanhbằng thông tin của tờ báo này dưới bất kỳ hình thức nào

Ông Nguyễn Như Phong, tổng biên tập báo Năng Lượng Mới, khẳng định

sẽ ngay lập tức khởi kiện lên TAND TP Hà Nội nếu quản trị của baomoi.comtiếp tục có hành vi sử dụng thông tin của Năng Lượng Mới từ sau ngày 7-3 ÔngNhư Phong cũng khẳng định số lượng bài viết của Năng Lượng Mới bị lấy chỉ là

số nhỏ so với các báo điện tử khác như Dân Trí, VnExpress, VietNamNet Theo nhà báo Như Phong, việc baomoi.com sử dụng thông tin của các cơquan báo chí khác mà không xin phép sẽ gây rất nhiều thiệt hại Cụ thể, sẽ làmgiảm thứ bậc xếp hạng của tờ báo, giảm lượng truy cập vào tờ báo và ảnh hưởngđến doanh thu quảng cáo

Theo ông Như Phong, nhiều người ngộ nhận là cứ để cho baomoi.comđăng tải thông tin cho mình thì số lượng người truy cập vào báo mình sẽ tăngnhưng thực tế không phải như vậy Bởi vì mặc dù trên màn hình máy tính vẫnhiện ra giao diện của trang báo nhưng thật ra lượng truy cập đó là báo mới đượchưởng chứ không phải tờ báo có bản tin gốc được hưởng

Bên cạnh đó, ông Như Phong lý giải đây là hành vi ăn cắp bản quyền Ôngdẫn chứng trước đây VnExpress đã có văn bản yêu cầu baomoi.com không lấylại bài trên báo này nhưng chỉ được một thời gian ngắn, trang thông tin tổng hợpnày lại tiếp tục khai thác thông tin của VnExpress Nguyên nhân của tình trạngnày được lý giải do các báo “dĩ hòa vi quý”, không muốn căng thẳng nhưng ôngNhư Phong khẳng định đây là những thiệt hại rất vô hình nên không thể im lặngđược nữa

Đồng quan điểm với nhà báo Như Phong, tổng biên tập báo điện tử Dân Trí

- ông Phạm Huy Hoàn - khẳng định tờ báo này đã đề nghị các luật sư vào cuộc,tổng hợp nội dung, xem xét việc baomoi.com lấy lại thông tin của báo ở mức độ

nào, có vi phạm pháp luật như thế nào để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.Ông Hoàn cũng đánh giá ở đây là câu chuyện về bản quyền tác phẩm báo chí,không thể để anh em phóng viên đi làm vất vả mới ra được một sản phẩm báochí rồi khi đăng lên lại bị một trang thông tin điện tử tổng hợp sử dụng ngangnhiên như vậy được.

Về phần mình, VnExpress cũng khẳng định phải tôn trọng vấn đề bảnquyền của các cơ quan báo chí Phó tổng biên tập VnExpress Phạm Hiếu chobiết hơn một năm trước, VnExpress đã gửi công văn yêu cầu khoảng mười đơn

vị quản trị các site điện tử chấm dứt việc tùy tiện sử dụng thông tin của báo này.Tuy nhiên, nhiều site vẫn tiếp tục vi phạm bản quyền của VnExpress “Căn cứquy định của pháp luật, chúng tôi sẽ áp dụng biện pháp quyết liệt nhằm chấmdứt tình trạng này” - ông Hiếu nói

Ông Hiếu cũng cho hay VnExpress đã mua thông tin của một số hãng tinlớn, đồng thời ký thỏa thuận hợp tác thông tin với nhiều báo trong nước để đảmbảo các thông tin trên VnExpress là “tôn trọng bản quyền” Trên trangVnExpress.net, tòa soạn này cũng nêu rõ thông điệp “VnExpress giữ bản quyềnnội dung trên website này”

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Hùng, chánh thanh tra Bộ Thôngtin - truyền thông, cho biết vẫn chưa nhận được công văn của các báo về vấn đềnày Tuy nhiên, thanh tra Bộ thông tin - truyền thông sẽ xem xét về vấn đề này,xem xét đúng sai trước khi đưa ra các ý kiến đánh giá, kết luận

Baomoi.com là một website tổng hợp thông tin tiếng Việt thuộc Công ty cổphần công nghệ EPI, được cấp phép hoạt động theo giấy phép số 46/GP-TTĐTngày 13-1-2012 Mỗi ngày trang này tổng hợp, phân loại khoảng 3.500 tin tức từ

60 nguồn chính thức của các báo điện tử và trang tin điện tử VN Theo quy địnhcủa Bộ Thông tin - truyền thông, giấy phép này cho phép tổng hợp thông tin từcác báo nhưng với điều kiện phải được sự đồng ý bằng văn bản của các báo Tuynhiên trên thực tế, VnExpress, Dân Trí, Năng Lượng Mới chưa có bất cứ mộtvăn bản nào đồng ý cho phép trang này khai thác lại thông tin

- Đưa thông tin thiếu kiểm chứng, không xác thực.

Theo Thanh niên, Cục An ninh truyền thông (A87) cho biết trong các ngày6-8/8/2014, trên một số báo và trang thông tin điện tử cho đăng bài viết (với cáctiêu đề: “Bài văn của trẻ khiến giáo viên và phụ huynh ngã ngửa”, “Xôn xao congái gửi thư cho bố công tác xa”, “Thư gửi bố: Chú Công an phường ngày nàocũng đến ăn cơm” ) khiến dư luận xôn xao

Đây là thông tin khai thác trên mạng xã hội, không được kiểm chứng, đãgây bức xúc dư luận, ảnh hưởng hình ảnh chiến sỹ công an, bộ đội và ảnh hưởngtới chính sách hậu phương quân đội của Đảng và Nhà nước Liên quan đến sựviệc này, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Công an điều tra làm rõ

Qua một thời gian điều tra, Cục A87 xác định tác giả bài văn trên là P.T.H.(31 tuổi, trú tại TP.Quy Nhơn, tỉnh Bình Định), là diễn viên đoàn ca kịch bàichòi Bình Định

H thừa nhận, ngày 4/8, anh đã đọc nội dung bài văn và nhờ con gái học lớp

5 sử dụng giấy học sinh chép lại, ngụy tạo bài văn nói trên

Sau đó, H tự ghi lời phê “xin ý kiến phụ huynh” và đặt xuống sàn nhàchụp và đăng trên facebook của mình vào lúc 17h26, ngày 4/8 và tiếp tục chia sẻtrên facebook Hội những người thích truyện cười, tiếu lâm”

Mục đích dàn dựng, ngụy tạo bài văn trên của H chỉ là để “câu like” nhằmthu hút sự quan tâm của bạn bè và cộng đồng mạng xã hội.

Sau đó, theo Vietnamnet một sinh viên mới ra trường đã phát hiện 2 bứcảnh chụp bài văn và đăng trên facebook của mình, lấy tựa đề: “Cảm động bứcthư con gái lớp 3 gửi cho cha ngoài ngoài biển đảo”

Theo A87, qua làm việc, H thừa nhận việc ngụy tạo ra nội dung bức thưnhằm mục đích “câu like” thu hút sự quan tâm của bạn bè và cộng đồng mạng.Hành vi của H được xác định gây ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội, códấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự và Nghị định 72/2013 của Chính phủ vềquản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và mạng viễn thông Sai phạm của

H có thể xử lý bằng pháp luật Tuy nhiên, tại cơ quan công an, H thành khẩn,cầu thị, vi phạm lần đầu và có nhân thân tốt nên A87 chỉ đề nghị xử lý về mặthành chính để răn đe giáo dục tạo cơ hội cho H sửa chữa sai phạm

Trước đó, liên quan đến việc đăng tải bức thư trên, ngày 27/8, Thanh tra BộTT&TT đã quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một số tờ báo điện tử

do "thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng"

Quyết định xử phạt 3 báo của Thanh tra Bộ TT&TT dựa trên điểm a, khoản

5, điều 8 nghị định 159/2013/NĐ-CP tháng 11/2013 quy định xử phạt vi phạmhành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản

- Thông tin xâm phạm đời tư của người khác

Chiều 23/10, Chánh Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn VănHùng cho biết Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông vừa ban hành Quyết

định 893/QĐ-XPVPHC xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phầnTruyền thông VietNamNet vì đã có hành vi xúc phạm danh nhân khi đăng bàiviết "Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò" ngày 8/10/2014 trên trang thông tin điện

tử tổng hợp www.2sao.vn và không thực hiện trích dẫn nguồn tin chính thứctheo quy định tại một số tin, bài viết

Theo quyết định trên, Công ty Cổ phần Truyền thông VietNamNet bị phạthành chính với tổng số tiền là 55 triệu đồng; đồng thời, bị tước quyền sử dụnggiấy phép hoạt động số 120/GP-TTĐT ngày 09/01/2013 do Sở Thông tin vàTruyền thông Hà Nội cấp trong vòng ba tháng

Việc xử phạt được thực hiện theo quy định tại điểm c, khoản 4 và điểm a,khoản 2, Điều 64 Nghị định số 174/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chínhphủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông,công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện

Bên cạnh việc trực tiếp xử phạt Công ty Cổ phần Truyền thôngVietNamNet, trước đó Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông cũng yêu cầu

Sở Thông tin và Truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh xử lý nghiêm trangthông tin điện tử www.compare.vn do ông Phạm Hoàng Cương (824.28 AB SưVạn Hạnh, phường 12, quận 10) đăng ký chủ sở hữu

Website này hoạt động như một trang thông tin điện tử tổng hợp, tự biêntập tin bài, đặc biệt có nhiều tin bài có nội dung vi phạm pháp luật

Liên quan đến trang thông tin điện tử tổng hợp 2sao.vn, Cục Phát thanh,Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Thông tin và Truyền thông) cũng đã cócông văn đề nghị Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội xử lý nghiêm trangthông tin điện tử tổng hợp www.2sao.vn của Công ty Cổ phần Truyền thôngVietNamNet với hành vi đăng tải bài viết "Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò" vớibình luận phản cảm, ghép, chế hình minh họa

- Báo chí đưa bài vi phạm quảng cáo.

Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông vừa có văn bản cảnh báo các “nhàđài” về việc vi phạm trong hoạt động quảng cáo các sản phẩm thuộc lĩnh vực y

tế trên sóng phát thanh, truyền hình

Công văn số 688/TTra-BCXB được Chánh thanh tra Nguyễn Văn Hùng kýngày 3/9 nêu rõ, đơn vị này đã nhận được nhiều phản ánh từ các cơ quan, tổchức cá nhân tố các “nhà đài” có các lỗi như không đọc rõ khuyến cáo “đọc kỹhướng dẫn sử dụng trước khi dùng,” quảng cáo không đúng với nội dung được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận

Ngoài ra, các “nhà đài” còn quảng cáo các trường hợp doanh nghiệp lợidụng hình thức thầy thuốc hướng dẫn cách phòng bệnh, chữa bệnh hoặc hướngdẫn sử dụng thuốc để quảng cáo thuốc; sử dụng hình ảnh người bệnh, hình ảnh-tên của thầy thuốc để quảng cáo

Đối với thực phẩm chức năng, “nhà đài” không đọc hoặc đọc không rõ ràngnội dung khuyến cáo “sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụngthay thế thuốc chữa bệnh”; sử dụng hình ảnh, uy tín của các đơn vị y tế, nhânviên y tế để quảng cáo, gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh; khôngđúng nội dung đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận

Bên cạnh đó, các “nhà đài” còn có các vi phạm như không có dấu hiệuphân biệt nội dung quảng cáo với nội dung khác; có chuỗi quảng cáo vượt quá10% chiều cao màn hình; quảng cáo vượt quá tính năng, tác dụng của sản phẩmhàng hóa, dịch vụ; quảng cáo quá thời lượng, tần suất cho phép và quảng cáo có

mức giảm tối đa với hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại vượt quá 50% giá trịhàng hóa, dịch vụ.

Do đó, Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông đề nghị các đài phát thanh,truyền hình tiến hành rà soát, chấn chỉnh hoạt động quảng cáo, đặc biệt là quảngcáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực y tế

Trước đó, ngày 27/8, Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông cũng đã raquyết định xử phạt bốn tờ báo vì đã có hành vi quảng cáo các sản phẩm thựcphẩm chức năng không phù hợp với nội dung đã được cơ quan nhà nước cóthẩm quyền xác nhận

- Báo chí đưa thông tin thiếu kiểm chứng.

Đài truyền hình Việt Nam (VTV) đã thông báo chính thức trên Báo điện tửvtv.vn về hướng giải quyết vụ việc sai sót trong đoạn trailer mở đầu chươngtrình “Điệp vụ tuyệt mật” số đầu tiên phát sóng tối 2/5

Được xem là chương trình “bom tấn” trong năm, “Điệp vụ tuyệt mật” có sựgóp mặt của 12 nghệ sĩ trong làng giải trí Việt Nam gồm Nathan Lee, VĩnhThụy, Cường Seven, David Phạm, Harry Lu, Huỳnh Anh, Mlee, Lily Nguyễn,Phương Mai, Hồng Quế, Lâm Chi Khanh, Khả Ngân

Đây là chương trình truyền hình thực tế do VTV và Công ty Cát Tiên Saliên kết sản xuất Và, ngay số đầu tiên phát sóng, chương trình đã làm dậy sóng

dư luận về những sai phạm về địa lý rất đáng trách

Trong thông báo của mình, VTV nêu rõ trong trailer của chương trình (doCát Tiên Sa sản xuất) có “hình ảnh đồ họa về đường bay từ Thái Lan đến HàNội để minh họa cho giải thưởng dành cho top 4 chung cuộc của chương trình.Tuy nhiên, trong bản đồ này đã có sai sót khi không có hình ảnh toàn bộ cácđảo, không có đường biên giới dẫn đến đặt nhầm địa điểm Hà Nội nằm trên địaphận Trung Quốc.”

Để khắc phục vấn đề này, Tổng Giám đốc VTV đã quyết định tạm dừngphát sóng chương trình để chấn chỉnh

Bên cạnh đó, “VTV đã thành lập Hội đồng kỷ luật để xem xét và có hìnhthức xử lý nghiêm khắc đối với một Phó Trưởng ban sản xuất các chương trìnhGiải trí và các cá nhân được giao nhiệm vụ nhưng để xảy ra sai sót,” thông báo

có đoạn

Không nêu rõ vị Phó Trưởng ban này là ai và cụ thể hình thức xử lý sẽ lànhư thế nào, song phía VTV cho biết sẽ rà soát toàn bộ quy trình sản xuất củachương trình “Điệp vụ tuyệt mật” và yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm túcquy trình sản xuất, phát sóng đã đề ra

Nguồn tin của phóng viên VietnamPlus cho biết, lãnh đạo Bộ Thông tin vàTruyền thông đã chỉ đạo Thanh tra Bộ phối hợp với Cục Phát thanh, truyền hình

và thông tin điện tử xử lý nhanh và nghiêm các sai phạm của VTV

Vào ngày hôm qua (4/5), cơ quan chức năng của Bộ Thông tin và Truyềnthông đã có công văn gửi VTV về vấn đề trên Cơ quan này cũng yêu cầu VTVkiểm tra, rà soát, báo cáo giải trình về quy trình biên tập, kiểm duyệt nội dung,kiểm điểm các cá nhân có liên quan…

Cũng liên quan tới một số sai phạm trong các chương trình của VTV, ngày6/4, VTV bị Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông xử phạt 50 triệu đồng vìtrên kênh VTV6 phát sóng chương trình liên kết “Tìm kiếm tài năng châu Á”chưa được sự đồng ý của cơ quan chức năng

Trước đó, vào tháng Ba, Bộ Thông tin và Truyền thông đã có văn bản chấnchỉnh, tạm dừng cấp giấy chứng nhận đăng ký liên kết cho VTV với Công ty CátTiên Sa và Công ty Bình Hạnh Đan (BHD) vì có sai phạm nhiều lần trong các

chương trình gameshow phát sóng trên VTV3 Sau đó, ngày 2/4, VTV đã cócông văn cam kết chấn chỉnh hoạt động, tổ chức trong các chương trình liên kết.Trở lại với vụ việc của chương trình “Điệp vụ tuyệt mật,” bên cạnh việcnhanh chóng nhìn ra sai sót và đưa ra biện pháp xử lý, có lẽ VTV cần phải cóbiện pháp mạnh hơn trong việc chấn chỉnh lại việc sản xuất chương trình, kiểmsoát nội dung chương trình trước khi phát sóng.

- Đưa thông tin xâm phạm đời tư của người khác.

Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông đã ra Quyết định xử phạt BáoNgười cao tuổi tổng cộng lên tới 699.700.000 đồng vì nhiều vi phạm mà tờ báonày mắc phải

Quyết định xử phạt số 31 ký ngày 12/2 do Phó Chánh Thanh tra Đỗ ThịTình ký nêu rõ, Báo Người cao tuổi bị phạt vì tổng cộng 9 lỗi

Cụ thể, tờ báo này hoạt động báo điện tử nhưng không có giấy phép Song,

tờ báo này đã tự nguyện khai báo, tích cực giúp đỡ cơ quan chức năng phát hiệnhành vi vi phạm hành chính, xử lý vi phạm hành chính nên đây được coi là tìnhtiết giảm nhẹ Mức phạt cho hành vi này là 140 triệu đồng

Báo Người cao tuổi có hành vi thông tin sai sự thật nhưng chưa gây ảnhhưởng nghiêm trọng đối với việc xuất bản bài viết "Huyện Krông Pắc, tỉnh ĐắcLắc: Vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng sau 5 năm vẫn không khởi tố

“ Hành vi này bị phạt 4 triệu đồng và phải cải chính

Báo cũng thực hiện hành vi cung cấp nội dung thông tin sai sự thật, vukhống, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩmcủa cá nhân trên trang thông tin điện tử tổng hợp nguoicaotuoi.org.vn trong bài

"Trung tâm tim mạch - Bệnh viện E (Hà Nội): Nghi vấn xung quanh việc mộtbệnh nhân tử vong ngay sau khi xuất viện", đăng ngày 14/5/2014 Mức phạt chohành vi này là 25 triệu đồng

Ngoài ra, Báo Người cao tuổi cũng có 4 hành vi thông tin sai sự thật gâyảnh hưởng nghiêm trọng trong loạt bài "Liên quan đến thực hiện Nghị quyếtTrung ương 4"; bài "Tỉnh Ninh Thuận: Công an 2 huyện Ninh Phước và NinhSơn bị tố cáo hành dân vô nhân đạo"; Bài "Bộ Giáo dục và Đào tạo: Thành lập

tổ xác minh nội dung tố cáo sai phạm của Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởngTrường Đại học Sư phạm Hà Nội"; Bài "31 năm tìm chân lý, oan nghiệt vẫn đeođẳng linh hồn Bà mẹ Việt Nam anh hùng." Mỗi hành vi này bị xử phạt 15 triệuđồng, buộc cải chính, xin lỗi

Báo Người cao tuổi cũng có hành vi thực hiện cải chính không đúng quyđịnh khi đăng cải chính thông tin các bài viết về ô tô Trường Hải (THACO) trêntrang thông tin điện tử tổng hợp www.nguoicaotuoi.org.vn ngày 4/8/2014, vớimức phạt là 700.000 đồng

Báo Người cao tuổi cũng sử dụng tên thầy thuốc để quảng cáo thuốcVindermen trong bài "Tê chân tay => không nên chủ quan," bị phạt 70 triệuđồng; Thực hiện 6 hành vi quảng cáo thực phẩm chức năng dưới dạng bài viếtkhông phù hợp với xác nhận của cơ quan chức năng, mỗi hành vi bị phạt 25triệu đồng

Bên cạnh đó, Báo Người cao tuổi còn thực hiện 3 hành vi quảng cáo thựcphẩm chức năng dưới hình thức bài viết của bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế, viphạm Điều 70, Nghị định 158 của Chính phủ Tổng mức phạt cho ba hành vinày là 150 triệu đồng

Tờ báo này cũng thực hiện 2 hành vi quảng cáo thực phẩm chức năng gâyhiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh Hai hành vi này bị áp dụng mứctiền phạt 100 triệu đồng

- Đưa thông tin khi chưa được cấp phép.

Phó Chánh thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông Đỗ Thị Tình ngày 6/4

đã ký Quyết định số 35/QĐ-XPVPHC, xử phạt vi phạm hành chính đối với ĐàiTruyền hình Việt Nam do phát sóng chương trình liên kết chưa được cho phép

Cụ thể, trong ngày 22/3 và 23/3, trên kênh VTV6 đã phát sóng chươngtrình liên kết “Tìm kiếm tài năng châu Á” chưa được sự đồng ý của cơ quanchức năng

Hành vi này của Đài Truyền hình Việt Nam được quy định tại Khoản 5Điều 17 Nghị định số 159/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định xửphạt hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản Với lỗi này, Đài Truyền hìnhViệt Nam bị phạt tiền 50 triệu đồng

Trước đó, Đài Truyền hình Việt Nam đã bị Bộ Thông tin và Truyền thông

ra văn bản tạm dừng tạm dừng cấp phép các chương trình liên kết của VTV vớimột số đối tác để chấn chỉnh, tăng cường công tác kiểm soát nội dung cácchương trình liên kết (trong đó, có chương trình Thần tượng âm nhạc Việt Nam

- Vietnam Idol)

Sau đó, ngày 2/4, VTV đã có công văn cam kết chấn chỉnh hoạt động, tổchức trong các chương trình liên kết, do đó Bộ Thông tin và Truyền thông đãđồng ý cho VTV phát sóng chương trình Thần tượng âm nhạc Việt Nam

- Nhà báo lợi dụng thông tin để mưu lợi cá nhân.

Ngày 22/1 và 23/1, TAND tỉnh Đồng Nai đã mở phiên tòa xét xử vụ ánhình sự sơ thẩm và tuyên phạt Võ Thanh Tùng (SN 1982, bút danh Duy Đông,nguyên phóng viên báo Pháp luật TPHCM, ngụ H.Vĩnh Cửu, Đồng Nai) 10 nămtù; bị cáo Nguyễn Văn Tài (SN 1992, ngụ H.Định Quán) 5 năm tù cùng về tội

“Cưỡng đoạt tài sản” và “Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ quyềnhạn để trục lợi”

Bị cáo Dương Văn Minh (SN 1989, ngụ TP.Biên Hòa) mức hình phạt 1năm 5 tháng 16 ngày tù về tội “Cưỡng đoạt tài sản” (mức hình phạt bằng thờigian tạm giam, trả tự do tại toà

Riêng bị cáo Nguyễn Kim Cương (SN 1979, nguyên phóng viên báo ThanhNiên thường trú Đồng Nai) bị xử phạt 5 tháng 12 ngày tù về tội “Lợi dụng ảnhhưởng đối với người có chức vụ quyền hạn để trục lợi” (mức hình phạt bằngthời gian tạm giữ)

Trước đó vào ngày 7/8/2013, Cơ quan CSĐT – Bộ CA đã bắt quả tang VõThanh Tùng đang nhận tiền của anh Trần Thế Duy Thanh (chủ quán bar MTM).Cùng ngày, công an bắt khẩn cấp Nguyễn Văn Tài, Dương Văn Minh vềhành vi “Cưỡng đoạt tài sản” Tiếp đó ngày 2/10, bắt tạm giam Nguyễn KimCương

Theo cáo trạng, trong tháng 4, tháng 5 và tháng 7/2013, Võ Thanh Tùngcùng Nguyễn Văn Tài, Dương Văn Minh (là các cộng tác viên của Võ Thanh

Tùng) được phân công thu thập tư liệu tại các quán bar, điểm đá gà, nơi kiểm tragiao thông để viết bài.

Lợi dụng các tư liệu đã thu thập được Tùng đã uy hiếp chủ quán bar MTM

và một số cán bộ cảnh sát giao thông, cảnh sát trật tự (thuộc CA tỉnh Lâm Đồng

và CA H.Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai) để chiếm đoạt tổng số tiền hơn 400 triệuđồng Số tiền này Tùng đã chia cho Tài 21 triệu đồng, Minh 1 triệu đồng

Cùng thời gian này, Tùng đã lợi dụng ảnh hưởng nghề nghiệp của mìnhliên hệ với Nguyễn Kim Cương để “bảo kê” cho 28 lượt xe tải chở rau, thức ăngia súc, gạch qua địa bàn Đồng Nai Với hành vi này, Tùng đã nhận 144 triệuđồng và chia cho Cương 19,5 triệu đồng

Tại phiên xét xử, các bị cáo Võ Tùng, Tài, Minh đã thành khẩn khai nhậnhành vi của mình Kim Cương khai, sau nhiều lần từ chối chuyện Tùng nhờnhưng do nể nang là xe của một người cũng là chỗ quen biết của Cương nên mớinhận giúp Tùng

Tại phiên tòa, các bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ nên HĐXX xem xét vàtuyên mức án nhẹ hơn so với khung hình phạt

PHẦN: KẾT LUẬN

Mỗi tòa soạn có thể căn cứ theo đặc thù để nghiên cứu, xây dựng, vậndụng hợp lý trong quy trình tổ chức, thực hiện các tuyến bài điều tra Để nângcao hiệu quả, tính khả thi của quy trình tổ chức, thực hiện các tuyến bài điều tra

ở các cơ quan báo chí hiện nay, các nhà quản lý, nhà báo điều tra các Bộ, ban,ngành liên quan, các cơ sở đào tạo cũng cần có sự hỗ trợ, hợp tác thêm về điềukiện chính trị, kinh tế, pháp lý, đào tạo… Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các cơchế pháp lý để báo chí thực hiện đồng bộ chức năng giám sát và phản biện xãhội Thực tế hiện nay cho thấy, còn thiếu các cơ chế pháp lý để báo chí thực hiện